Μια νέα επιστημονική έρευνα του ΑΡΚΤΟΥΡΟΥ, βασισμένη σε επίσημα στοιχεία αιτήσεων αποζημιώσεων 22 ετών (1999-2020) από τον ΕΛΓΑ, έρχεται να αποσαφηνίσει τη δημόσια συζήτηση γύρω από την καφέ αρκούδα στην Ελλάδα και να απαντήσει σε έναν διαδεδομένο μύθο: ότι η ανάκαμψη του είδους οδηγεί αναπόφευκτα σε αύξηση των ζημιών στον άνθρωπο. Τα δεδομένα δείχνουν το αντίθετο!
Η μελέτη ανέλυσε 7.067 αιτήσεις αποζημίωσης που κατατέθηκαν στον ΕΛΓΑ για ζημιές από καφέ αρκούδα σε ολόκληρη τη χώρα, συνολικού ύψους περίπου 4,1 εκατ. ευρώ. Η πλειονότητα των ζημιών αφορούσε την κτηνοτροφία (59,4%), ενώ ακολουθούσαν η μελισσοκομία (23%) και η γεωργική παραγωγή (17,6%).
Παρότι ο πληθυσμός της καφέ αρκούδας στην Ελλάδα ανακάμπτει και επεκτείνεται γεωγραφικά, οι συνολικές ζημιές δεν ακολούθησαν αντίστοιχη αυξητική πορεία. Αντίθετα, μετά από μια αρχική άνοδο έως το 2009, οι αιτήσεις αποζημίωσης μειώθηκαν και από το 2012 και μετά παραμένουν σταθερές, σε επίπεδα αντίστοιχα με εκείνα που καταγράφονταν ήδη από το 1999.
Συνοπτικά, τα βασικά ευρήματα της έρευνας δείχνουν ότι:
- οι συνολικές ζημιές από καφέ αρκούδα δεν αυξήθηκαν με την ανάκαμψη του πληθυσμού,
- μετά το 2012, τα επίπεδα ζημιών παραμένουν σταθερά σε βάθος χρόνου,
- η δημόσια αντίληψη περί γενικευμένης αύξησης συγκρούσεων δεν επιβεβαιώνεται από τα επιστημονικά δεδομένα.
Ιδιαίτερα σημαντικά είναι τα ευρήματα που αφορούν το πού και το πώς εκδηλώνονται οι ζημιές. Η έρευνα δείχνει ότι αυτές δεν κατανέμονται ομοιόμορφα στον χώρο, αλλά παρουσιάζουν σαφή χωρική διαφοροποίηση.
Συγκεκριμένα:
- Στις περιοχές όπου η αρκούδα απαντά εδώ και δεκαετίες και εφαρμόζονται προληπτικά μέτρα εδώ και χρόνια, τα επίπεδα ζημιών είναι σταθερά ή μειούμενα.
- Αυξητικές τάσεις παρατηρούνται κυρίως σε περιοχές:
- όπου οι αρκούδες έχουν επιστρέψει σχετικά πρόσφατα,
- όπου οι τοπικές κοινωνίες έχουν περιορισμένη εμπειρία στη διαχείριση της συνύπαρξης,
- και όπου απουσιάζει η συστηματική εφαρμογή μέτρων πρόληψης.
- Τα επίκεντρα των ζημιών διαφέρουν ανά δραστηριότητα: στη γεωργία και τη μελισσοκομία εντοπίζονται κυρίως στα όρια της βασικής εξάπλωσης του είδους, ενώ στην κτηνοτροφία εμφανίζονται κυρίως εντός των καθιερωμένων περιοχών παρουσίας της αρκούδας.
Παράλληλα, η μελέτη καταγράφει σαφή εποχικά μοτίβα, τα οποία καθιστούν τις συγκρούσεις προβλέψιμες. Οι ζημιές στην κτηνοτροφία και τη γεωργία αυξάνονται κυρίως προς το τέλος του καλοκαιριού και το φθινόπωρο, με κορύφωση τον Σεπτέμβριο, ενώ οι ζημιές στη μελισσοκομία εμφανίζουν τη μεγαλύτερη συχνότητα την άνοιξη και στις αρχές του καλοκαιριού, με κορύφωση τον Ιούνιο. Η προβλεψιμότητα αυτή δείχνει ότι οι συγκρούσεις μπορούν να περιοριστούν, εφόσον ληφθούν έγκαιρα και στοχευμένα μέτρα πρόληψης.
Συνολικά, τα ευρήματα της έρευνας στέλνουν ένα ξεκάθαρο μήνυμα: η συνύπαρξη ανθρώπου και καφέ αρκούδας είναι εφικτή και ήδη συμβαίνει στην Ελλάδα. Η επιστημονική τεκμηρίωση δείχνει ότι:
- η προστασία της καφέ αρκούδας δεν συνεπάγεται περισσότερες ζημιές,
- η πρόληψη είναι πιο αποτελεσματική από την αποζημίωση,
- η έγκαιρη ενημέρωση και στήριξη των τοπικών κοινωνιών, ιδιαίτερα σε περιοχές όπου η αρκούδα επανεμφανίζεται, είναι καθοριστικής σημασίας.
Η έρευνα Revisiting the Link Between Population Recovery and Human-Wildlife Conflicts: Insights From Brown Bear Compensation Claims in Greece δημοσιεύθηκε στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό Animal Conservation. Συγγραφείς του άρθρου είναι ο Γενικός Διευθυντής του ΑΡΚΤΟΥΡΟΥ Δρ. Αλέξανδρος Καραμανλίδης, η Βιολόγος Ζωή Σκάλκου και οι επιστημονικοί συνεργάτες Miguel de Gabriel Hernando και Carlos Bautista.
Στην Ελλάδα σύμφωνα με την πιο πρόσφατη εκτίμηση που έκανε ο ΑΡΚΤΟΥΡΟΣ για τις εθνικές αρχές το 2025, υπολογίζεται ότι ζουν περίπου 900 αρκούδες, ενώ στην προηγούμενη εκτίμηση (2019) ο αριθμός αυτός υπολογιζόταν σε 450-500.