Δρ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΠΟΥΛΟΣ Π. ΣΥΜΕΩΝ
Η γεωπολιτική εξίσωση στη Μέση Ανατολή και ιδιαίτερα στο Στενό του Ορμούζ δεν είναι πλέον τόσο απλή. Ίσως δεν ήταν ποτέ, αλλά με τις νέες τεχνολογίες και τις επιστημονικές προσεγγίσεις, σε όλους τους τομείς της πολιτικής και στρατιωτικής πρόσβασης, αυτή η περιοχή πλέον έχει μεγάλη σημασία και κοστίζει πολύ περισσότερο. Πιο συγκεκριμένα, οι αυξήσεις στις τιμές της ενέργειας, η αβεβαιότητα στις διεθνείς αγορές και το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ αποτελούν ήδη απτές συνέπειες της σύγκρουσης, με επιπτώσεις που αγγίζουν όχι μόνο την ευρωπαϊκή, αλλά και την παγκόσμια οικονομία, ενώ επηρεάζουν και την πολιτική σταθερότητα σε αρκετές χώρες.
Στην παγκόσμια γεωπολιτική, υπάρχουν μέρη που φαίνονται μικρά στο χάρτη, αλλά έχουν ένα μεγάλο συγκεκριμένο γεωπολιτικό και γεωστρατηγικό βάρος. Ένα από αυτά τα μέρη είναι το Στενό του Ορμούζ, Είναι το στενό θαλάσσιο πέρασμα μεταξύ Ιράν και Ομάν, που συνδέει τον Περσικό Κόλπο με τον Ινδικό Ωκεανό, και στην πραγματικότητα το Στενό του Ορμούζ είναι η «αρτηρία της παγκόσμιας οικονομίας.
Το Στενό του Ορμούζ δεν είναι απλώς ένα θαλάσσιο πέρασμα. Είναι ένας τόπος «παγκόσμιας συνάντησης» ενέργειας, πόσιμου νερού, τροφίμων, αλλά και της γεωπολιτικής και της παγκόσμιας οικονομίας. Το κλείσιμο αυτής της αρτηρίας μπορεί να προκαλέσει μια τριπλή κρίση: πείνα, δίψα και ενεργειακό-οικονομικό σοκ. Επομένως, η μάχη για το Στενό του Ορμούζ είναι κάτι περισσότερο από μια περιφερειακή σύγκρουση. Είναι μέρος ενός ευρύτερου γεωπολιτικού αγώνα για τον έλεγχο των πόρων, που θα καθορίσει το μέλλον του εικοστού πρώτου αιώνα. Και ίσως εκεί (ορισμένοι αναλυτές είναι ακόμη και σίγουροι), σε αυτό το στενό θαλάσσιο διάδρομο, να είναι ένα από τα σημεία στον παγκόσμιο χάρτη, όπου η μελλοντική ισορροπία των παγκόσμιων δυνάμεων μπορεί να αποφασιστεί ή αποφασίζεται αυτή τη στιγμή.
Ο πόλεμος απειλεί σε ύψιστο βαθμό τον εφοδιασμό τροφίμων για τις χώρες αυτής της περιοχής και το «ζήτημα του πόσιμου νερού», πιο συγκεκριμένα η τεχνολογία, που παρέχει πόσιμο νερό σε αυτές τις χώρες της Μέσης Ανατολής, και τούτο διότι αυτός ο πόρος (πόσιμο νερό) είναι εξαιρετικά σπάνιος εκεί. Συνεπώς όχι μόνο οι ενεργειακοί πόροι είναι κρίσιμοι, αλλά, σύμφωνα με τους παγκόσμιους αναλυτές, το νερό και τα τρόφιμα αποτελούν ουσιαστικό μέρος του γεωστρατηγικού παιχνιδιού για τον έλεγχο ολόκληρης της περιοχής της Μέσης Ανατολής.
Συνεπώς ο Κόλπος έχει τρία κρίσιμα σημεία ευπάθειας. Το πρώτο είναι η ήδη γνωστή πετρελαϊκή υποδομή, το δεύτερο είναι οι θαλάσσιες εμπορικές οδοί και οι αλυσίδες εφοδιασμού τροφίμων, και το τρίτο είναι οι μονάδες αφαλάτωσης. Στη σύγχρονη στρατηγική, θεωρούνται εξίσου σημαντικοί στόχοι. Πιο αναλυτικά:
1. Το πετρέλαιο και τα προϊόντα διύλισης
Τρεις εβδομάδες αφότου το Ιράν έκλεισε τα Στενά του Ορμούζ , μέσω των οποίων διέρχεται σχεδόν το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου και των προϊόντων διύλισης που μεταφέρονται μέσω θαλάσσης, η παγκόσμια αγορά έχει, προς το παρόν, καταφέρει να παραμείνει στην επιφάνεια. Αλλά για πόσο ακόμη – και με ποιο κόστος;
Ωστόσο, δε διαφαίνεται γρήγορη βελτίωση: Ενώ οι αυξανόμενες τιμές του πετρελαίου συνήθως φτάνουν στις αντλίες πολύ γρήγορα, η πτώση των τιμών συχνά διαρκεί περισσότερο.
Περίπου το ένα πέμπτο των παγκόσμιων αποστολών πετρελαίου διέρχεται από αυτό το στενό.«Αντιμετωπίζουμε τη μεγαλύτερη απειλή για την παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια στην ιστορία» : η προειδοποίηση προέρχεται από έναν από τους κορυφαίους επόπτες των ενεργειακών αγορών. Σε συνέντευξή του στην εφημερίδα LeMonde την Παρασκευή 20 Μαρτίου, οFatihBirol, εκτελεστικός διευθυντής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (IEA), (ledirecteurexécutif de l’Agenceinternationale de l’énergie-AIE), , συνοψίζει απερίφραστα την κλίμακα της κρίσης που προκλήθηκε από τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή, ο οποίος, μέσα σε τρεις εβδομάδες, έχει προκαλέσει την εκτόξευση των τιμών του πετρελαίου και του φυσικού αερίου.
Πριν από τη σύγκρουση, περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου διέρχονταν καθημερινά από το Στενό του Ορμούζ. Η παράλυση αυτής της ζωτικής σημασίας πλωτής οδού, η οποία ήταν εκτεθειμένη σε επιθέσεις με πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη από τις ιρανικές δυνάμεις, και οι περικοπές στην παραγωγή που επιβλήθηκαν στις χώρες εξαγωγής του Περσικού Κόλπου, στερούν ήδη από την αγορά 11 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα (αργό πετρέλαιο και προϊόντα διύλισης πετρελαίου), σύμφωνα με την εκτίμηση του επικεφαλής του IEA. «Έχουμε, επομένως, χάσει περισσότερο πετρέλαιο από ό,τι κατά τη διάρκεια των δύο πετρελαϊκών κρίσεων της δεκαετίας του 1970 μαζί », επισημαίνει ο κ. Birol, υπενθυμίζοντας ότι τόσο το 1973 όσο και το 1979, οι απώλειες ανήλθαν σε 5 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα.
Οι ενεργοβόρες βιομηχανίες όπως οι χημικές ουσίες, ο χάλυβας, το γυαλί και το χαρτί θα επηρεαστούν ιδιαίτερα. Για την Ευρώπη, αυτό σημαίνει αυξανόμενο κόστος ενέργειας, αυξανόμενους κινδύνους πληθωρισμού και πρόσθετη επενδυτική αβεβαιότητα.
Οι επιπτώσεις του πολέμου είναι ήδη εμφανείς στην ευρωπαϊκή και παγκόσμια αλλά και στην ελληνική οικονομία , στην ενέργεια, στη ναυτιλία και στην ασφάλεια των θαλάσσιων μεταφορών.
2. Η διατροφική εξάρτηση των χωρών του κόλπου
Το παράδοξο του Κόλπου είναι προφανές. Συγκεκριμένα στον κόλπο αυτόν βρίσκονται οι πλουσιότερες χώρες στον κόσμο, που είναι ταυτόχρονα και από τις πιο εξαρτημένες από τις εισαγωγές τροφίμων. Ο λόγος είναι απλός, και αυτός είναι η τρομερή έλλειψη νερού και τροφίμων στην έρημο. Συγκεκριμένα, η έλλειψη νερού, γόνιμου εδάφους και ευνοϊκού κλίματος σημαίνει ότι η τοπική γεωργία δεν μπορεί να καλύψει τις ανάγκες του πληθυσμού.
Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο ένα τεράστιο μέρος των τροφίμων στη Μέση Ανατολή φτάνει δια θαλάσσης, για παράδειγμα, σιτηρά από την Ευρώπη και τη Ρωσία, κρέας από την Αυστραλία, φρούτα και λαχανικά από την Ασία και την Αφρική. Πόλεις όπως το Ντουμπάι, η Ντόχα ή το Κουβέιτ είναι σύγχρονες μεγαλουπόλεις που ζουν χάρη σε αυτό το (παγκόσμιο) εμπόριο. Εάν οι θαλάσσιες οδοί αποκόπτονταν, οι συνέπειες θα ήταν τρομερές σε ότι αφορά στην αύξηση των τιμών των τροφίμων, στις ελλείψεις βασικών αγαθών, την κοινωνική αστάθεια κ.λπ. Υπό αυτή την έννοια, το Στενό του Ορμούζ δεν είναι απλώς ένας ενεργειακός διάδρομος. Είναι μια «λεωφόρος επικοινωνιών» που τροφοδοτεί την έρημο. Όποιος ελέγχει αυτό το στενό, αυτή τη φορά ελέγχει και πόσο πεινασμένος ή χορτάτος θα είναι ο πληθυσμός της Μέσης Ανατολής!
3. Το πόσιμο νερό, η πραγματική πηγή ζωής του Κόλπου
Σύμφωνα με κορυφαίους αναλυτές, υπάρχει μια άλλη, ακόμη βαθύτερη εξάρτηση. Δηλαδή – το νερό! Τα κράτη του Κόλπου έχουν μερικά από τα μικρότερα αποθέματα φυσικού πόσιμου νερού στον κόσμο. Αλλά έχουν καταφύγει στην «αφαλάτωση», δηλαδή μια διαδικασία με την οποία «το θαλασσινό νερό μετατρέπεται σε πόσιμο νερό.
Με αυτή την έννοια, ο Περσικός Κόλπος είναι σήμερα το παγκόσμιο κέντρο αυτής της τεχνολογίας. Χιλιάδες χιλιόμετρα ακτής καλύπτονται από τεράστια βιομηχανικά συγκροτήματα που μετατρέπουν το αλμυρό θαλασσινό νερό σε πόρο ζωής. Σε ορισμένες χώρες, η εξάρτηση από αυτήν την τεχνολογία είναι δραματική, που κυριολεκτικά σημαίνει, ότι είναι «ζωτικής σημασίας».
Για παράδειγμα, στο Κουβέιτ, σχεδόν όλο το πόσιμο νερό λαμβάνεται με αυτόν τον τρόπο. Επιπλέον, στη Σαουδική Αραβία, ένα μεγάλο μέρος πόσιμου νερού παρέχεται μέσω αφαλάτωσης. Ας αναφέρουμε επίσης ότι τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, ένα τεράστιο ποσοστό των αναγκών τους σε πόσιμο νερό, καλύπτουν μέσω συστημάτων αφαλάτωσης. Αυτό σημαίνει ότι οι μεγάλες πόλεις του Κόλπου υπάρχουν χάρη σε ένα μηχανολογικό σύστημα που λειτουργεί 24 ώρες την ημέρα. Εάν αυτές οι μονάδες σταματούσαν να λειτουργούν, εκατομμύρια άνθρωποι θα έμεναν χωρίς νερό σε λίγες μόνο ημέρες.
Εάν μια επίθεση σε ένα διυλιστήριο σημαίνει οικονομικό πλήγμα και ένας αποκλεισμός του στενού σημαίνει σοκ στον εμπορικό εφοδιασμό και διαταραχή των αλυσίδων εφοδιασμού τροφίμων, τότε η πιθανή καταστροφή της ικανότητας αφαλάτωσης σημαίνει υπαρξιακή κρίση. Η διακοπή της υδροδότησης, ακόμη και για περιορισμένο χρονικό διάστημα, μπορεί να προκαλέσει αλυσιδωτές κρίσεις: από προβλήματα δημόσιας υγείας έως κοινωνική αποσταθεροποίηση. Σε συνθήκες ακραίας ζέστης, όπως αυτές που επικρατούν το καλοκαίρι στον Κόλπο, η έλλειψη νερού μπορεί να μετατραπεί μέσα σε ώρες σε ζήτημα επιβίωσης, γράφει το AlJazeera. Αυτός είναι ο πρώτος και υψηλότερος κίνδυνος που υπάρχει σε έναν τόσο ανελέητο πόλεμο, και από τις δύο πλευρές.
Ελπίζουμε η κρίση αυτή να τελειώσει σύντομα, ταυτόχρονα όμως θα πρέπει να προετοιμαστούμε για μια παρατεταμένη περίοδο αυξημένης αβεβαιότητας. Είναι επιτακτική ανάγκη ο ενεργειακός εφοδιασμός της χώρας μας κα ευρύτερα της Ευρώπης να καταστεί πιο ανθεκτικός – μέσω διαφοροποιημένων αλυσίδων εφοδιασμού, καλά εφοδιασμένων εγκαταστάσεων αποθήκευσης, συντονισμένων ευρωπαϊκών προμηθειών και επιταχυνόμενης επέκτασης της εγχώριας παραγωγής ενέργειας.