Τρεις νεκρές αρκούδες μέσα σε δύο ημέρες αποκαλύπτουν το κόστος της αδράνειας και την ανάγκη άμεσης, οργανωμένης διαχείρισης
Πριν από έναν χρόνο, ο ΑΡΚΤΟΥΡΟΣ παρενέβη ξανά στον δημόσιο διάλογο σχετικά με τις αυξανόμενες προσεγγίσεις αρκούδων σε κατοικημένες περιοχές, επισημαίνοντας ότι την αδράνεια της Πολιτείας στην αντιμετώπιση του φαινομένου την πληρώνουν τόσο οι πολίτες όσο και τα ίδια τα ζώα.
Έναν χρόνο μετά, η διαπίστωση αυτή παραμένει δυστυχώς επίκαιρη.
Οι εμφανίσεις αρκούδων μέσα ή κοντά σε κατοικημένες περιοχές συνεχίζονται σε πολλές περιοχές της Δυτικής Μακεδονίας και όχι μόνο. Οι κάτοικοι καλούνται συχνά να αντιμετωπίσουν μόνοι τους καταστάσεις που δημιουργούν ανησυχία και ανασφάλεια, ενώ η οργανωμένη ενημέρωση, η πρόληψη και η άμεση παρέμβαση των αρμόδιων μηχανισμών παραμένουν, με ελάχιστες εξαιρέσεις, ανεπαρκείς.
Ταυτόχρονα, τα ίδια τα ζώα εξακολουθούν να πέφτουν θύματα ανθρωπογενών απειλών.
Μέσα σε μόλις δύο ημέρες, τρεις αρκούδες βρέθηκαν νεκρές:
• Στο Πυλωρί του Δήμου Βοΐου, αρσενική αρκούδα ηλικίας περίπου 2,5 ετών θανατώθηκε με τρεις σφαίρες στο κεφάλι.
• Κοντά στο Αρμενοχώρι Φλώρινας, ακόμη μία αρκούδα βρέθηκε νεκρή, επίσης πυροβολημένη.
• Νεκρή βρέθηκε και η Κίρκη, η νεαρή αρκούδα που περιέθαλψε ο ΑΡΚΤΟΥΡΟΣ για περίπου ένα έτος και επέστρεψε στη φύση πριν από λίγο καιρό. Ο θάνατός της προκλήθηκε σύμφωνα με τις πρώτες ενδείξεις από δηλητηριασμένο δόλωμα.
Τρεις νεκρές αρκούδες μέσα σε δύο ημέρες δεν αποτελούν “ατυχή περιστατικά”. Αποτελούν την πιο τραγική απόδειξη ότι το πρόβλημα παραμένει χωρίς ουσιαστική αντιμετώπιση, και ότι η επιχειρησιακή ετοιμότητα των αρμόδιων μηχανισμών εξακολουθεί να παρουσιάζει σοβαρές αδυναμίες.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το περιστατικό της Κίρκης. Παρά την επίσημη και έγκαιρη ενημέρωση των αρμόδιων αρχών από την πρώτη στιγμή, δεν υπήρξε η προβλεπόμενη και αναγκαία άμεση κινητοποίηση για τη διαχείριση του συμβάντος παρά μόνο έπειτα από τρεις ημέρες! Η καθυστέρηση αυτή δεν επηρεάζει μόνο τη διερεύνηση του περιστατικού, αλλά ενέχει σοβαρούς κινδύνους για τη δημόσια υγεία, την κτηνοτροφία και την άγρια πανίδα. Ένα δηλητηριασμένο ζώο που παραμένει στο πεδίο μπορεί να αποτελέσει δευτερογενή πηγή δηλητηρίασης για άλλα άγρια ή οικόσιτα ζώα, πολλαπλασιάζοντας τις συνέπειες ενός περιβαλλοντικού εγκλήματος. Η έγκαιρη ανταπόκριση των αρμόδιων υπηρεσιών σε τέτοια περιστατικά δεν αποτελεί ζήτημα διακριτικής ευχέρειας αλλά θεμελιώδη υποχρέωση της Πολιτείας και βασική προϋπόθεση για την αποτελεσματική προστασία της βιοποικιλότητας και την αποτροπή περαιτέρω απωλειών.
Το πρόβλημα δεν είναι η παρουσία της αρκούδας
Τα πρόσφατα περιστατικά αναδεικνύουν ότι μεταξύ των βασικών ανθρωπογενών απειλών για την καφέ αρκούδα στην Ελλάδα παραμένουν η λαθροθηρία και τα δηλητηριασμένα δολώματα.
Η ανάκαμψη του πληθυσμού της καφέ αρκούδας στην Ελλάδα αποτελεί αναμφισβήτητη επιτυχία της Ελλάδας στην προστασία της φύσης. Ωστόσο, η πιο συχνή παρουσία αρκούδων σε ορισμένες περιοχές δε μπορεί να χρησιμοποιείται ως άλλοθι για την απουσία ουσιαστικής διαχείρισης ούτε ως εύκολη εξήγηση για κάθε περιστατικό.
Η συζήτηση γύρω από έναν υποτιθέμενο «υπερπληθυσμό» αποπροσανατολίζει από το πραγματικό πρόβλημα. Η αποτελεσματική αντιμετώπιση του φαινόμενου προσέγγισης αρκούδων σε κατοικημένες περιοχές δε σκοντάφτει στην έλλειψη γνώσης ή θεσμικού πλαισίου. Τα αναγκαία εργαλεία υπάρχουν ήδη. Αυτό που εξακολουθεί να απουσιάζει είναι η συνεπής εφαρμογή τους και η επαρκής επιχειρησιακή υποστήριξη των αρμόδιων υπηρεσιών.
Η συνύπαρξη είναι εφικτή
Η εμπειρία από την Ελλάδα και το εξωτερικό δείχνει ότι η συνύπαρξη ανθρώπου και αρκούδας είναι εφικτή όταν εφαρμόζονται συστηματικά μέτρα πρόληψης και ενημέρωσης.
Βασικά μέτρα για τη μείωση της προσέλκυσης αρκούδων σε κατοικημένες περιοχές
1. Διαχείριση απορριμμάτων
• Τα απορρίμματα να απορρίπτονται μόνο μέσα σε καλά κλεισμένους κάδους.
• Οι σακούλες απορριμμάτων να τοποθετούνται στους κάδους την ημέρα της αποκομιδής και όχι από το προηγούμενο βράδυ.
• Σακούλες απορριμμάτων, οργανικά υπολείμματα ή άλλα αντικείμενα με έντονες οσμές να μην αφήνονται σε αυλές, μπαλκόνια ή εξωτερικούς χώρους.
2. Τρόφιμα και κατοικίδια
• Να μην αποθηκεύονται ή αφήνονται τρόφιμα σε εξωτερικούς χώρους.
• Η τροφή κατοικιδίων να παρέχεται και να αποθηκεύεται σε εσωτερικούς χώρους.
• Να αποφεύγεται η τοποθέτηση τροφής για αδέσποτα ζώα σε περιοχές όπου παρατηρείται παρουσία αρκούδων.
3. Αυλές, κήποι και οπωρώνες
• Οι καρποί των οπωροφόρων δέντρων να συλλέγονται έγκαιρα.
• Τα πεσμένα φρούτα να απομακρύνονται άμεσα από το έδαφος.
• Να μην παραμένουν σε εξωτερικούς χώρους τρόφιμα, ζωοτροφές ή άλλα υλικά που μπορούν να προσελκύσουν αρκούδες.
4. Κτηνοτροφικές και αγροτικές εγκαταστάσεις
• Μελίσσια, κοτέτσια, μικρές κτηνοτροφικές εγκαταστάσεις, λαχανόκηποι και οπωρώνες μπορούν να προστατευτούν αποτελεσματικά με ηλεκτροφόρες περιφράξεις.
• Όπου απαιτείται, να χρησιμοποιούνται πιστοποιημένες απωθητικές συσκευές για άγρια ζώα που είναι ένα πολύ φθηνό και ταυτόχρονα αποδοτικό μέτρο (Ο ΑΡΚΤΟΥΡΟΣ προμηθεύει τέτοιες συσκευές στον Δήμο Αμυνταίου).
5. Ενημέρωση και αναφορά περιστατικών
• Κάθε εμφάνιση αρκούδας κοντά σε οικισμό να αναφέρεται άμεσα στις αρμόδιες αρχές.
• Οι πολίτες να αποφεύγουν ενέργειες που μπορεί να οδηγήσουν σε εξοικείωση των ζώων με τον άνθρωπο.
Τα μέτρα αυτά είναι απλά, εφαρμόσιμα και αποδεδειγμένα αποτελεσματικά. Η εφαρμογή τους είναι ασύγκριτα πιο αποτελεσματική από παράνομες και επικίνδυνες πρακτικές όπως οι πυροβολισμοί ή η χρήση δηλητηριασμένων δολωμάτων.
Ώρα για εφαρμογή των λύσεων
Η Ελλάδα διαθέτει ήδη το απαραίτητο θεσμικό πλαίσιο για τη διαχείριση περιστατικών προσέγγισης αρκούδων σε κατοικημένες περιοχές. Αυτό που λείπει είναι η πλήρης και συνεπής εφαρμογή του, καθώς και η αναγκαία επιχειρησιακή ετοιμότητα των αρμόδιων υπηρεσιών.
Ο ΑΡΚΤΟΥΡΟΣ καλεί την Πολιτεία και τις αρμόδιες υπηρεσίες να ανταποκριθούν χωρίς άλλη καθυστέρηση στις ευθύνες που τους αναλογούν και να προχωρήσουν άμεσα στην πλήρη στελέχωση και επιχειρησιακή λειτουργία των Ομάδων Άμεσης Επέμβασης, στην ουσιαστική ενημέρωση των πολιτών και στην εφαρμογή μέτρων πρόληψης στις περιοχές όπου το φαινόμενο έχει πλέον παγιωθεί. Η επανάληψη παρόμοιων περιστατικών καταδεικνύει ότι η απλή διαπίστωση του προβλήματος δεν αρκεί πλέον· απαιτείται άμεση και αποτελεσματική εφαρμογή των ήδη προβλεπόμενων λύσεων.
Η προστασία των πολιτών και η προστασία της αρκούδας δεν είναι αντικρουόμενοι στόχοι. Αντίθετα, αποτελούν δύο όψεις της ίδιας υποχρέωσης: μιας οργανωμένης, επιστημονικά τεκμηριωμένης και αποτελεσματικής προσέγγισης στην προστασία της βιοποικιλότητας.