Έχω την υποχρέωση να απολογηθώ στο Χριστεπώνυμο πλήρωμα της Ορθοδόξου Εκκλησίας στην Ελλάδα και σε όλη την Ορθόδοξη Οικουμένη που δεν υπέκυψε στην παναίρεση του Οικουμενισμού. Απολογούμε στην Εκκλησία του Χριστού που κρατά τον Κανόνα της Πίστεως και την εν Αγίω Πνεύματι Ιερά Παράδοσιν της. Αναφέρομαι σε όλους εσάς που κρατείτε την ομολογία της Πίστεως απαραχάρακτα στην πράξη. Δεν απολογούμε σε αρχιερείς που συμπροσεύχονται με αιρετικούς και χοτζάδες, όπως σας είναι γνωστό, ένας εκ των οποίων θα συμμετείχε στο συνοδικό δικαστήριο, εφόσον θα είχα μεταβεί για να δικασθώ, αν όντως εκπροσωπούσε την Ορθόδοξη Εκκλησία και θα ενδιαφέρετο η Σύνοδος όντως να εξετάσει το θέμα μου ορθοδόξως.

Το θέμα για το οποίο ισχυρίζονται ότι δικάζομαι είναι, τάχα, το σχίσμα και τα συναφή με αυτό: φατρία, τηρεία και κάτι τέτοια… τα οποία είναι ψευδή και απλώς τα βάζουν δίκην σάλτσας μακαρονάδος για να εντυπωσιάσουν το Χριστεπώνυμο πλήρωμα για την σωρεία των “παραπτωμάτων μου”. Φευ!!!

Γνωρίζετε όλοι σας πάρα πολύ καλά, τί έκανε και τί συνεχίζει να διαπράττει ο Οικουμενικός πατριάρχης μαζί με τους άλλους Οικουμενιστάς πατριάρχες, μητροπολίτες, επισκόπους τα σχετικά με την Παναίρεση, το Ουκρανικό Σχίσμα, τελευταία δε και με τον εμβ@λιασμό, την αλλαγή της ώρας του Πάσχα και οσονούπω πλέον και τον κοινό εορτασμό του Πάσχα με τους Παπικούς, την αλλαγή ξανά του ημερολογίου, το κοινό ποτήριο και την Θεολογική Συμφωνία, τούτο το καλοκαίρι στο πατριαρχείο Αλεξανδρείας.

Στο έργο του π. Θεοδώρου Ζήση “Λεχθέντα και Πραχθέντα των Οικουμενιστών” θα βρείτε όλα όσα μεχρι τώρα έχουν αποτυπωθεί τύποις.

Επειδή θα προσπαθήσουν να μου αποδώσουν, μεταξύ άλλων, και την επίσης ψευδή κατηγορία, ότι σταμάτησα να μνημονεύω τον επίσκοπο Φλωρίνης Θεόκλητο προκειμένου να γίνω Επίσκοπος των Γ.Ο.Χ., σας ενημερώνω ότι δεν υπήρξε τέτοιο κίνητρο. Επίσκοπος θα χειροτονηθώ, αν θέλει ο Θεός, για να συνάξω το ποίμνιο, όταν νιώσω ότι ήρθε η ώρα να αναλάβω ενεργό δράση εναντίον των Οικουμενιστών για να συγκροτηθεί μία Πανορθόδοξος Σύνοδος.

Σκοπός του αγώνος μου υπήρξε το ζήτημα να μην θιγεί η δυνατότητα της σωτηρίας, εφόσον με την αίρεση διώχνει κανείς την Χάριν του Θεού που ενεργεί την κάθαρσιν, τον Φωτισμό, την Θέωσιν δια των Αγίων μυστηρίων και όλης της Ορθόδοξης ασκητική φιλοκαλικής διδασκαλίας και ζωής.

Έχετε υπόψιν σας, ότι θα με καθαιρέσουν άμεσα, προκειμένου να με κατηγορούν στην συνέχεια για “αντιποίηση αρχής”, δηλαδή ότι υποδύομαι τον ρόλο με έργο κληρικού χωρίς να είμαι, ώστε να με συλαμβάνουν ανά πάσα στιγμή με αυτόφορο, όπου σταθώ και όπου βρεθώ για να μην μπορέσω να εργαστώ πουθενά. Γι’ αυτό σας λέγω και δώστε προσοχή σε αυτό που επισημαίνω: ότι είναι επιτεκτική ανάγκη πλέον να μπω σε εκκλησιαστική διοίκηση του παλαιού ημερολογίου, ώστε να μην εχουν την δυνατότητα να προσβάλουν με όργανα της τάξεως και δικαστικές αποφάσεις την άσκησαν του ποιμαντικού μου έργου. Τα πράγματα στο ζήτημα τούτο είναι πολύ δύσκολα, διότι υπάρχουν οι παρατάξεις του παλαιού που ζητούν να συμμορφωθείς σε ορισμένα εντάλματα ανθρώπων που δεν είναι εκκλησιολογικώς ορθά. Γι’ αυτό πρώτα χρειάζομαι την προσευχή σας και έπειτα τον καλό λογισμό σας για την στρατηγική που θα ακολουθήσω τώρα. Μην βιαστείτε να με κρίνετε, διότι θα με αδικήσετε. Ήδη μέχρι τώρα σας έχω πει πάρα πολλά και ο εχθρός στο εξής δεν πρέπει να μαθαίνει τις κινήσεις μας.

“Γρηγορεῖτε, στήκετε ἐν τῇ πίστει, ἀνδρίζεσθε, κραταιοῦσθε”.
δηλ.: προσέχετε, σαν άγρυπνοι φρουροί.
Μένετε σταθεροί και όρθιοι στην πίστη.
Αγωνίζεσθε σαν άνδρες γενναίοι.
Λάβετε δύναμη και θάρρος.

Α΄προς Κορινθίους επιστολή του Αποστόλου Παύλου, κεφάλαιο 16, εδάφιο 13.

Αρχιμ. Παΐσιος Παπαδόπουλος

The post Προς τους απανταχού ορθοδόξους χριστιανούς κληρικούς, λαϊκούς appeared first on Νέα Φλώρινα.

The post Για την αλλαγή της ώρας του εορτασμού της Αναστάσεως appeared first on Νέα Φλώρινα.

Και οι περί αυτόν κληρικοί ή θεολογία δεν γνωρίζετε ή έχετε ξεφύγει τόσο που δεν γνωρίζετε τί λέτε!

Θα σας απαντήσω με πέντε γραμμές πώς είναι αιρετικός όποιος δεν κηρύσσει ο ίδιος την αίρεση

︎ Η απάντηση είναι πρώτον απόν Άγιο Θεόδωρο τον Στουδίτη:

«Οἱ μὲν [αἱρετικοὶ] τέλεον περὶ τὴν πίστιν ἐναυάγησαν. οἱ δὲ εἰ καὶ τοῖς λογισμοῖς οὐ κατεποντίσθηκαν, ὅμως τῇ κοινωνίᾳ τῆς αἱρέσεως συνόλλυνται [ἐξ αἰτίας τῆς κοινωνίας μὲ τοὺς αἱρετικοὺς θὰ χαθοῦν μαζί τους]». P.G.99, 1164 A.

2ον Επιτρέπεται να έχετε κοινωνία με όσους είναι σε αίρεση ή σχίσμα και γι ‘ αυτό είναι ακοινώνητοι;

︎Ο Β΄ (2ος) Κανὼν της εν Ἀντιοχεία Συνόδου ορίζει: «Εἰ δὲ φανείη τις τῶν ἐπισκόπων, ἢ πρεσβυτέρων, ἢ διακόνων, … τοῖς ἀκοινωνήτοις κοινωνῶν, καὶ τοῦτον ἀκοινώνητον εἶναι». Σε μετάφραση το αποδίδουμε: “Εάν καταστεί φανερό (δηλαδή γίνει γνωστό) ότι κάποιος από τους επισκόπους  ή πρεσβυτέρους (ιερείς) ή τους διακόνους  κοινωνεί με ακοινώνητο και αυτός να να είναι ακοινώνητος”. Ακόμη και πνευματική να μην ήταν η σχέση σας με τον πατριάρχη πράγμα που δεν ισχύει, διότι είστε τουλάχιστον εσείς στις Νέες Χώρες υπό την πνευματική εποπτεία του Πατριαρχείου Κων/πόλεως.

3ον  Η Σύνοδος στο Κολυμβάρι δεν εισήγαγε επισήμως αίρεση; Το Ουκρανικό Αυτοκέφαλο δεν εισήγαγε επιπλέον και σχίσμα;

︎Η αναγνώριση των κακόδοξων ομολογιών ως Εκκλησιών δεν είναι εκκλησιολογικώς αίρεσις; Η χορήγηση του Ουκρανικού αυτοκεφάλου δεν έσχισε την Εκκλησία;

4ον Η διοικητική σας σχέση με θεσμικά πρόσωπα όπως ο πατριάρχης, ο αρχιεπίσκοπος ισχυρίζεστε ότι είναι αναγκαία μέσα στην Εκκλησία και δεν σας βλάπτει.

︎Οι άγιοι όμως δεν το δέχονται αυτό!!! Προς τούτο είναι κατηγορηματικοί:«Καὶ εἰ φίλοι κατὰ Θεὸν, πῶς τῇ κοινωνίᾳ τῶν ἑτεροδόξων κοινωνοῦντες; Οὐ γὰρ φίλοι οἱ τοιοῦτοι ἀληθινοὶ καὶ πιστοί»

︎Ο Άγιος Μάρκος ο Ευγενικός γράφει: «Ὅσοι προσποιοῦνται ὅτι ὁμολογοῦν τὴν ὑγιῆ πίστη, κοινωνοῦν [μνημονεύουν] δὲ μὲ τοὺς ἑτερόφρονες, ἂν μετὰ ἀπὸ τὴν σύστασή σας δὲν ἀπομακρυνθοῦν ἀπὸ αὐτούς, ὄχι μόνο νὰ τοὺς ἔχετε ἐκτὸς Ἐκκλησίας, ἀλλὰ οὔτε ἀδελφοὺς νὰ τοὺς ὀνομάζετε» [Νικ. Βασιλειάδη, Μᾶρκος ὁ Εὐγενικὸς καὶ ἡ Ἕνωσις τῶν Ἐκκλησιῶν, Ἔκδ. «Ὁ Σωτήρ», Ἀθῆναι, 1972, σελ. 95].

Εσείς ισχυρίζεστε ότι όποιος διακόπτει την μνημόνευση κάνει σχίσμα όμως οι Άγιοι της Εκκλησίας δεν το υποστηρίζουν αυτό αλλά αντιθέτως!!!

︎Η αποτείχισης από τους αιρετικούς είναι θεσμός των Αγίων Πατέρων γι’ αυτό ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς λέει: «Εἶναι ἀδύνατο κάποιος νὰ ἐπικοινωνεῖ ἐκκλησιαστικῶς μὲ τὸν Πατριάρχη(Καλέκα) καὶ νὰ εἶναι Ὀρθόδοξος…, ἐνῷ αὐτὸς ποὺ ἦταν ἀποτειχισμένος  εἶναι ἑνωμένος μὲ τὴν εὐσεβῆ πίστη».[Ε.Π.Ε. 3, 692, Ἀναίρεσις ἐξηγήσεως τόμου Καλέκα].

Λοιπόν, δεν αποδίδω ευθύνη μόνο σε εσάς, γιατί από νωρίς φάνηκε ότι αλλάξατε την πορεία στο πηδάλιο της τοπικής Εκκλησίας της Μητροπόλεως Φλωρίνης. Μεγαλύτερη ευθύνη καταλογίζω σε όλους αυτούς που συνεχίζουν να σας μνημονεύουν, διότι αν είχατε φρένα εκ μέρους τους με κάποιον ευσεβή και φιλόθεος λογισμό δεν θα φτάνατε στο κατάντημα αυτό. Πιο πολύ όμως υποστηρίζω ότι έχουν ευθύνη οι πατέρες Ιερόθεος, Λαυρέντιος, Χρυσόστομος και Επιφάνιος, βασικά είστε για ένα γερό χέρι πνευματικό ξύλο με τους οποίους θα διακόψω και αυτή την μικρή σχέση που κράτησα μέχρι τώρα διότι σας ανέχονται Παιδιά του Αυγουστίνου τρομάρα σας!!!

Αρχιμ. Παΐσιος Παπαδόπουλος       

The post Εφόσον έχετε κοινωνία με την αίρεση και το σχίσμα μνημονεύοντας τον Βαρθολομαίο και κρατώντας συνεργασία με τους οικουμενιστές τελείται υπό αίρεση και σχίσμα οι ίδιοι!!! appeared first on Νέα Φλώρινα.

ΗΓΟΥΜΕΝΟΥ ΤΗΣ ΙΕΡΑΣ ΜΟΝΗΣ ΑΓΙΟΥ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΤΟΥ ΠΑΛΑΜΑ ΦΙΛΩΤΑ

25. Ανακεφαλαίωση – Διασάφηση – Παραδείγματα

Ι. Βασική Διάκριση Δυνάμεων

Γνωρίζοντας ότι η διάκριση των δυνάμεων της ψυχής δεν είναι κάτι εύκολο και για τον λόγο ότι η προηγούμενη ενότητα είχε κάποιες αναλύσεις αρκετά δύσκολες, τις οποίες όμως δεν θα μπορούσαμε και να παραλείψουμε, αφού αυτές δείχνουν συγκεκριμένα σε τί συνίσταται η ένωση σώματος και ψυχής, θα προχωρήσουμε στην συνέχεια ανακεφαλαιώνοντας, αναλύοντας βαθύτερα, εξηγώντας πολλά περισσότερα και δίνοντας παραδείγματα προς κατανόηση όσων διατυπώθηκαν. Ξεκινώντας να δούμε την ταξινόμηση των βασικών τουλάχιστον, δυνάμεων της ψυχής, αφού διακρίναμε το σώμα από την Ψυχή σε πρώτο επίπεδο, στην συνέχεια σε δεύτερο επίπεδο ξεχωρίσαμε το Λογικό από το Άλογο μέρος της Ψυχής ενώ σε τρίτο πλέον επίπεδο διακρίσεως του Λογικού χαρακτηρίσαμε μία-μία τις δυνάμεις του Κατ’ Εικόνα. Για να γίνω τώρα πιο σαφής στην ενότητα αυτή να σημειώσω ότι θα εστιάσουμε στην πιο βασική και κύρια ομάδα δυνάμεων που ήδη επισημάναμε, αυτή του Κατ’ Εικόνα, διότι από τον νου, τον λόγο και το πνεύμα συνεχίζουν ως συνδετικοί κρίκοι άλλες δυνάμεις, οι οποίες έχοντας ως αρχή και κεφαλή μία από αυτές τις πρώτες συνιστούν, κατά κεφαλή, τρεις ξεχωριστές ομάδες δυνάμεων. Έτσι ο νους του Κατ’ Εικόνα ενώ ανήκει σε αυτό είναι η αρχή και για τις Γνωστικές Δυνάμεις. Γι’ αυτό η σειρά διαδοχικά έχει ως εξής: Νους, Διάνοια, Δόξα, Φαντασία και Αίσθηση! Ο λόγος δίνει συνέχεια και συνδέεται με τον Θυμό και την Επιθυμία. Γι’ αυτό και εμείς διακρίνουμε και μέρη από την μια Λογιστικό και από την άλλη Παθητικό, το οποίο Παθητικό διακρίνεται σε Θυμικό και Επιθυμητικό! Η Τρίτη στην σειρά δύναμη, όχι όμως στην ιεραρχία, ούτε στην αξία, αλλά αριθμητικά μόνο, διότι είναι ισότιμες οι δυνάμεις αυτές, η οποία είναι το πνεύμα που εκφράζει την Θέληση συνδέεται και αυτή με την Βούληση και την Προαίρεση συγκροτώντας και αυτή άλλη ξεχωριστή ομάδα δυνάμεων, οι οποίες ονομάζονται Ζωτικές ή Θελητικές ή και Επιθυμητικές Δυνάμεις της Ψυχής.

ΙΙ. Τομή στις Δυνάμεις της Ψυχής

Ερχόμαστε τώρα συγκεκριμένα στα «όρια» σώματος και ψυχής σε κάθε ομάδα δυνάμεων που έχει την αναφορά της στο κατ’ εικόνα, τα οποία ως διάκριση είναι πολύ βασικά διότι χωρίς αυτά δεν θα μπορούσαμε να προχωρήσουμε στην κατανόηση της συλλειτουργίας σώματος και ψυχής!

• Για τις Γνωστικές δυνάμεις, οι οποίες από πάνω προς τα κάτω έχουν διάταξη: νους, διάνοια, δόξα, φαντασία και αίσθηση, η φαντασία της ψυχής είναι στο σύνορο μεταξύ νου και αισθήσεως στο λογικό ον.
• Για το Τριμερές: Λογιστικό, Θυμικό και Επιθυμητικό, το Παθητικόείναι εκείνο που ενώνει το νου με το σώμα.
• Για τις Ζωτικές ή Θελητικές δυνάμεις η Όρεξηείναι εκείνη που κάνει την σύζευξη μεταξύ Γνωστικών και Ζωτικών δυνάμεων.

Αν θα θέλαμε να κάνουμε μια τομή για λόγους κατανόησης και μόνο, προκειμένου να εμβαθύνουμε πρακτικά στην σχέση σώματος και ψυχής, αφού η ψυχή με το να είναι ενιαία δεν τέμνεται, ούτε βέβαια αλλοιώνονται οι φύσεις του σώματος και της ψυχής με την ένωσή τους, αφού διατηρούν ασύγχυτη αδιάφθορη καθένα την ουσία του, θα διατάσσαμε κυκλοτερώς και ακτινωτά προς τα έξω, όπως στις ακτίνες των αστέρων, τις δυνάμεις της ψυχής γύρω από ένα ισόπλευρο τρίγωνο:

• Με αρχή τον νου για τις Γνωστικές Δυνάμεις
• Με αρχή τον Λόγο για το τριμερές
• Με αρχή το Πνεύμα για τις Ζωτικές Δυνάμεις

Τότε η τομή για τις πρώτες θα γινόταν:

• Ανάμεσα στην Δόξα και την φαντασία για το Τριμερές
• Ανάμεσα στο Λογιστικό και το Θυμικό
• Ανάμεσα στην Θέληση και την Προαίρεση για τις Ζωτικές δυνάμεις.

 Για να το δείξουμε πιο παραστατικά θα το σημειώσουμε:

• Νους,Διάνοια, Δόξα\Φαντασία, Αίσθηση: Γνωστικές
• Λογιστικό\Θυμικό, Επιθυμητικό: Τριμερές
• Θέληση\Βούληση,Προαίρεση:Ζωτικές

Θα κάνουμε επίσης και ένα σχήμα ως εξής: Σχηματίζουμε κατ’ αρχήν ένα ισόπλευρο τρίγωνο στου οποίου τις τρείς γωνίες θα γράφαμε στην κάθε μία αντίστοιχα: νους, λόγος, πνεύμα και εφόσον από την κάθε μία θα εκτείναμε μία νοητή ευθεία που ως ακτίνα θα εκτινόταν προς τα έξω θα συμπληρώναμε τρείς κλίμακες. Έπειτα θα κάναμε έναν κύκλο η περιφέρεια του οποίου τέμνει τις τρείς ευθείες πάνω στην κλίμακα της κάθε μιας έτσι:

• Στην πρώτη περίπτωση των Γνωστικών δυνάμεων η τομή θα ήταν ανάμεσα στην Δόξα και την Φαντασία,διότι η φαντασία παρουσιάζει την εικόνα για την πρώτη σκέψη που κάνει η γνώμη (Δόξα), η οποία όμως εξετάζεται από την Διάνοια για να γίνει είτε αποδεκτή είτε απορριπτέα.
• Στην δεύτερη ανάμεσα στο Λογιστικό και το Θυμικό,διότι εκείνο που είτε επιθυμούμε είτε μισούμε θα το διεκδικήσουμε ή θα το απωθήσουμε αντίστοιχα με την Θυμική δύναμη.
• Στην τρίτη περίπτωση ανάμεσα στην θέληση και την Βούληση, διότι από την μία υπάρχει στην ψυχή μας διάσπαρτη η δύναμη που επιθυμεί και ενώνει όλα τα ουσιώδη μέρη που συνθέτουν την ψυχή κατά τρόπο φυσικό ως ουσία του νου και της αίσθησης, ηοποίαονομάζεται Θέληση που ως όρεξη γενικά επιθυμεί για τον εαυτό της να υπάρχει και να κινείται και αυτή η ίδια πάλι δύναμη της θελήσεως ως όρεξη από την άλλη επειδή ειδικά πλέον επιθυμεί συγκεκριμένα πράγματα είτε από τα αισθητά του φυσικού κόσμου είτε από νοητά του πνευματικού κόσμου αποτελεί την βούληση σε αυτή την κίνηση και την έκφρασή της.

Αυτά είναι πολύ βασικά διότι πάνω σε αυτή την βάση θα δούμε πιο συγκεκριμένα την σύζευξη των οργανικών λειτουργιών με τις δυνάμεις της ψυχής και τον τρόπο που λειτουργεί η ψυχή για να κυβερνά το σώμα. Σημείωση: Τα σχήματα θέτονται μόνο προς κατανόηση στην πραγματικότητα δεν μπορούν να αποδώσουν αυτό που υπάρχει και συμβαίνει στην ψυχή!!!

III. Συσχετισμός στις Δυνάμεις της Ψυχής του Κατ’ Εικόνα μόνο στα πλαίσια των μερών και των ομάδων τους

Αν «πάρουμε» τις εκατέρωθεν πλευρές της σύζευξης ορίζοντας προς το παρόν όχι τα σημεία σύζευξης αλλά τα έξω-έξω άκρα τους ως όρια για να καταλάβουμε ποια είναι αυτά που ενώνονται έχουμε τα εξής:

• Νου και Αίσθηση
• Ψυχή (Νου) και Σώμα
• Γνωστικές και Ζωτικές Δυνάμεις

Εκείνο που θα δούμε εν πρώτοις και γενικά είναι ότι η ψυχή με το σώμα ενώνεται έχοντας την σύζευξη με το παθητικό της στο κέντρο, την φαντασία από μέσα ως σύνορο και το αισθητικό απ’ έξω:

1) Ανάμεσα σε Νου και Αίσθηση σε ένα “εσώτατο επίπεδο”, υπάρχει η Φαντασία και εδώ η διάκριση γίνεται κατά Δύναμη.

2) Ανάμεσα σε Ψυχή και Σώμα σε ένα “εσώτερο επίπεδο”, βρίσκεται το Παθητικό κατά Μέρος (Παθητικό Μέρος της ψυχής).

3) Ανάμεσα σε Γνωστικές και Ζωτικές δυνάμεις στο “εξώτατο επίπεδο”, υπάρχει το Αισθητικό κατά Είδος (Αισθητικό που ξεχωρίζει τον άνθρωπο από τα ζώα)

Αυτή είναι μία άλλη διάκριση στην οποία δεν διακρίνουμε μόνο τα συζευγμένα μέρη ή τις δυνάμεις ούτε δείχνουμε ειδικά μόνο τους συγκεκριμένους συνδέσμους αλλά επισημαίνουμε ότι οι διακρίσεις αφορούν: 1. Δυνάμεις, 2. Μέρη και 3. Είδη. Κατά σύμβαση ομιλούμε για εσώτατο ή εξώτατο, διότι ανάλογα με την φορά της πληροφορίας, δηλαδή, αν κινείται το μήνυμα από τους υποδοχείς του σώματος προς την ψυχή δια μέσου του εγκεφάλου ή από την ψυχή προς το σώμα δια μέσου πάλι του εγκεφάλου αλλάζει και η θέση της Φαντασίας όχι ως προς τις Γνωστικές δυνάμεις στων οποίων τον ομάδα ανήκει αλλά ως προς το Παθητικό και το Αισθητικό, και πότε γίνεται σύνορο σώματος και ψυχής από έξω προς τα μέσα και πότε γίνεται σύνορο από μέσα προς τα έξω.

IV. Παραδείγματα

Για να το εξηγήσουμε αυτό πρακτικά θα αναφέρουμε ένα απλό παράδειγμα: Καθόμαστε κάπου έξω για καφέ, σε ένα από αυτά τα σύγχρονα και δημοφιλή καταστήματα Coffee, και εμπίπτουν στα αισθητήρια μας διάφορα ερεθίσματα μεταξύ των οποίων οπτικοακουστικά και από έναν σκύλο που έχει κάποιος απέναντί μας σε άλλο τραπεζάκι, βλέποντας και ακούγοντας τον να έχει διάθεση σπάνιας επιθετικότητας σε έναν διερχόμενο που στάθηκε ακριβώς δίπλα μας και μπροστά από αυτόν και μιλούσε νευρικά φιλονικώντας με κάποιον που εκείνη την ώρα έπινε τον καφέ του για κάποιο ζήτημα που μάλλον αφορούσε χρήματα δανικά όπως κατάλαβα. Ξαφνικά βλέπω τον σκύλο να ορμά σε σημείο που να ελευθερωθεί από το χέρι του αφεντικού του που τον κρατούσε κάπως χαλαρά από το λουρί του, ώστε να χιμήξει στον άνθρωπο που στάθηκε δίπλα μας όρθιος και τελικά να τον πιάσει με τα δόντια του από το πόδι και να μην τον αφήνει γρυλίζοντας με νεύρο! Επειδή με το ιδιαίτερο γαύγισμα του, αφού δεν ήταν το σύνηθες, -όπως για άλλες περιπτώσει γαυγίζουν τα σκυλιά όταν βλέπουν κάποιο άλλο σκυλί ή μία γάτα ή γιατί άκουσαν έναν παράξενο θόρυβο,- και έχοντας διαμορφώσει προσωπικά ήδη ιδέα, την οποία έχω στην φαντασία μου από άσχημη εμπειρία κατά το παρελθόν την οποία ανακαλώ από την μνήμη στην διάνοιά μου εκείνη την στιγμή, καθώς βλέπω τον τρόπο που ξεκίνησε να γαυγίζει ο σκύλος με αυτό το συγκεκριμένο ύφος και τόνο που γνωρίζω ότι είναι πολύ επιθετικός, διότι έχω δει να γίνεται παρόμοια επίθεση, κάνοντας λοιπόν συνδυασμό του οπτικοακουστικού ερεθίσματος και της ιδέας που έχω διαμορφωμένη στην διάνοιά μου, η οποία είναι αποθηκευμένη στο μνημονευτικό, έκρινα ότι τώρα θα ορμήσει! Γι’ αυτό και χτύπησα άθελά μου, ξαφνιαζόμενος την στιγμή που τον είδα να ορμά, με το γόνατό μου το τραπεζάκι στο οποίο μας είχαν σερβίρει τους καφέδες με αποτέλεσμα να χυθούν και να γίνουμε χάλια!

Κατ’ αρχήν ενώ άπειρες φορές έχω ακούσει σκύλους να γαυγίζουν ξεχώρισα τον ιδιαίτερο τόνο και τρόπο με τον οποίο γαύγιζε ο σκύλος, αφού δεν διέκρινα απλώς και μόνο το είδος του ήχου ότι είναι γαύγισμα, ούτε μόνο με την ιδιαίτερη συχνότητά του που φανερώνει ότι είναι επιθετικό το γαύγισμα του συγκεκριμένου σκύλου την συγκεκριμένη στιγμή που άκουγα χίλια δύο άλλα πράγματα γύρω μου αλλά συνάμα τον είδα να σηκώνει τα μπροστινά του πόδια για να κάνει την κίνηση προς επίθεση. Επίσης ταυτόχρονα ανακάλεσα από την μνήμη μου όχι μόνο εικόνες που έχω δει αλλά και προσωπικά συναισθήματα φόβου και αγωνίας από παρόμοιες εμπειρίες. Όχι όμως μόνο αυτά, την ίδια στιγμή, ακαριαία έκρινα συλλογιζόμενος με την σκέψη ότι τώρα θα ορμήσει αναλογιζόμενος τον τρόπο που ορμά από την προσωπική μου εμπειρία και από ταινίες που έχω δει.

Επειδή εκεί, στον εγκέφαλο, ενεργεί ο νους με την νοερά ενέργεια του, η ψυχή τελικά είναι εκείνη που πήρε την πληροφορία από τα αισθητήρια! Εκεί στον εγκέφαλο από την ψυχή έγινε η ανάκληση μνήμης από το μνημονευτικό ή μνημονικό μέρος της Ψυχής, καθώς συνδύασα το οπτικοακουστικό ερέθισμα με το φανταστό που προκαλεί το πάθος της ψυχής με την φαντασία από την ανάκληση της μνήμης. Εκεί στον εγκέφαλο έγινε και η επεξεργασία ως συνειρμός του οπτικοακουστικού ερεθίσματος και της εικόνας που ανακάλεσε από το μνημονευτικό της η ψυχή και το παρουσίαζει στον εγκέφαλο για να το επεξεργαστεί πλέον και ως σκέψη με το διαλογιστικό της. Είχαμε επισημάνει ότι το φανταστικό της Ψυχής που αντιλαμβάνεται με τις αισθήσεις τα υλικά και τα όντα του αισθητού κόσμου μεταδίδει την αντίληψή τους στη διάνοια (στο διαλογιστικό) της ψυχής, η οποία όμως τα φανερώνει στον νου του βιολογικού ανθρώπου δια μέσου του εγκεφάλου του. Αυτά, το αισθητικό και φανταστικό της ψυχής, αφού παραλάβουν την εντύπωση και σχηματίσουν γνώμη, την παραπέμπουν στο μνημονευτικό ή μνημονικό. Όμως είχαμε σημειώσει ότι: « Ἡ διάνοια εἶναι πάντοτε λογική, προχωρεῖ δὲ βαθμιαίως τελειώνοντας στὴ λογικὴ δόξα. Ὅλες δὲ αὐτὲς συγκροτήθηκαν καὶ ἐνεργοῦν μὲ πρῶτο ὄργανο τὸ ψυχικὸ πνεῦμα στὸν ἐγκέφαλο». Εκεί λοιπόν, στον εγκέφαλο, όπου ενεργεί ο νους -ως νοερά ενέργεια-, καθώς έχω ήδη σχηματισμένη την ιδέα και υπάρχει πλέον ως φανταστό στην ψυχή μου από προηγούμενη κακή εμπειρία, και με το συμβάν καθώς φτάνει το ερέθισμα εξάπτοντας την φαντασία της ψυχής μου από το προς στιγμήν ερέθισμα, το οποίο όμως ως πληροφορία επειδή κινείται με φορά από κάτω προς τα πάνω και για τον λόγο επίσης, ότι δεν έκρινα ορθά, αφού επηρεάσθηκα από το πάθος του φόβου, συνεπώς, η άποψη που διαμόρφωσα είναι άλογος ψήφος -θυμηθείτε ότι: «Ἡ δόξα ἐξ ἄλλου, ἐκείνη ποὺ προέρχεται ἀπὸ τὴ φαντασία, εἶναι ψῆφος ἄλογος, ἐκείνη δὲ ποὺ προέρχεται ἀπὸ τὴ διάνοια, ὄχι, διότι αὐτὴ ἡ ἕξις εἶναι καμωμένη πρὸς ἀμφότερα»- και αφού κάνει την Ψυχή μου να δώσει πάλι δια του εγκεφάλου αντίστροφο ερέθισμα, προς τα πίσω δηλαδή, από την ψυχή προς τον εγκέφαλο δια της νοεράς ενεργείας της, και δια του εγκεφάλου στους κινητικούς νευρώνες με νευρική ώση, επειδή εκεί στον εγκέφαλο αποκωδικοποιείται -θυμηθείτε ότι αποτελεί κατά κάποιο τρόπο τον “σκληρό δίσκο” για το “λειτουργικό σύστημα”- το μήνυμα της σκέψεως που διαλογίζομαι στην διάνοια της ψυχής καθώς συνειδητοποιώ ότι ο σκύλος τώρα, αυτή την στιγμή όπως εκδηλώνεται η επιθετικότητά του είναι επικίνδυνος, ξαφνιαζόμενος εγώ χτυπώ με το γόνατό μου το τραπεζάκι με το που τον βλέπω να ορμά, ώστε να τον αποφύγω διότι ήμουν σχεδόν μπροστά σε εκείνον που έκανε το σάλτο. Νομίζοντας ότι επιτίθεται σε μένα λειτούργησα αντανακλαστικά εκεί στον εγκέφαλο και αυτός ενεργοποίησε τους νευρώνες στο κινητικό μέρος του εγκεφάλου μου, οι οποίοι διεβίβασαν τις νευρικές ώσεις στις κινητικές πλάκες και ενεργοποίησαν τις μυϊκές ίνες του λαγονοψοϊτη για την κάμψη του ισχύου και τις μυικές ίνες του τετρακεφάλου ο οποίος συσπάται και προκαλεί έκταση του γόνατος. Επομένως, ένα οπτικοακουστικό ερέθισμα στην περίπτωση που εξετάζουμε έφτασε στον εγκέφαλο, έγιναν οι συνειρμοί ως επεξεργασία από την ψυχή με όργανο αποκωδικοποίησης αυτής της επεξεργασίας τον εγκέφαλο, όμως τα μηνύματα και μεμονωμένα και συνολικά τα έλαβε η ψυχή δια μέσω της νοεράς ενεργείας του νου και διαβίβασε τα πάθη της στο σώμα ως έκτακτο και σε υψηλό βαθμό στρες με αποτέλεσμα να ρίξω γονατιά, διότι η ψυχή συμπάσχει με το σώμα γι’ αυτό και το κινητοποιεί με τον κατακόρυφο άξονα υπόφυσης επινεφριδίων.

Το στρες είναι μία θεμελιώδης διαδικασία, που επηρεάζει ακόμη και τους φαινομενικά πιο ήρεμους ανθρώπους. Πίσω από το στρες της καθημερινότητας και σε καταστάσεις έντονου ή έκτακτου στρες ο εγκέφαλος του οργανισμού παράγει μία συντονισμένη χημική «απάντηση» στους εξωγενείς στρεσογόνους παράγοντες και επειδή υπάρχει μία «αλυσίδα» από ορμόνες, οι οποίες καθορίζουν πως ο οργανισμός αντιδρά σε αντίξοες συνθήκες συνάμα υπάρχει μια ορισμένη συμπεριφορά αλλά και σωματική εκδήλωση καθώς και έκφραση. Φυσικά, τα οιστρογόνα και η τεστοστερόνη είναι ορμόνες που επηρεάζουν το πώς αντιδρά ο οργανισμός στο στρες, όπως ακριβώς και οι νευροδιαβιβαστές ντοπαμίνη και σεροτονίνη, αλλά οι βασικές αντιδράσεις του σώματος, καθορίζονται από την αδρεναλίνη, τη νορεπινεφρίνη και την κορτιζόλη. Αυτές είναι οι τρεις κυρίαρχες ορμόνες, που ρίχνουν λάδι στη φωτιά του νευρικού μας συστήματος δια πολλά και ποικίλα ερεθίσματα. Υπάρχουν τρία είδη στρεσογόνων ερεθισμάτων:

1. Αναμενόμενα ή περιοδικά ερεθίσματα
2. Μη αναμενόμενα ξαφνικά ερεθίσματα
3. Ερεθίσματα αναδραστικής ρύθμισης

Στη στρεσογόνο κατάσταση ενεργοποιείται ο άξονας: Υποθάλαμος – Υπόφυση – Επινεφρίδια (ΥΥΕ), γνωστός και ως άξονας του στρες! Αυτός ο ρυθμοστικός άξονας ασκεί πλήρη επίσταση και ελέγχει όλους τους υπόλοιπους ρυθμιστικούς άξονες του οργανισμού. Ας δούμε τα πράγματα με την σειρά:

 «Το στρες γίνεται αντιληπτό από τον εγκέφαλο και η αντίδραση μας καθορίζεται από αυτόν. Η γνωσιακή εκτίμηση κάποιας κατάστασης στον εγκέφαλο αλληλεπιδρά με οργανικά σήματα στην αιματική ροή, όπως με ορμόνες, θρεπτικές ουσίες, μόρια φλεγμονής και με πληροφορίες από περιφερικά νεύρα που εποπτεύουν όργανα και αισθήσεις ζωτικής σημασίας. Ο εγκέφαλος τα συνδυάζει όλα για να παράγει μία σειρά συγκεκριμένων και κλιμακούμενων απαντήσεων. Η γνώση μας για το πώς γίνεται αυτό έχει προκύψει από τη νευροενδοκρινολογία. Οι ορμόνες που κυκλοφορούν στο αίμα, ελέγχονται από τον εγκέφαλο, για να βοηθήσουν τον οργανισμό να αντιμετωπίσει το στρες.

Η πιο εύκολα αναγνωρίσιμη απάντηση είναι η άμεση ενεργοποίηση ενός συστήματος, που ονομάζεται συμπαθητικό νευρικό σύστημα. Αφού δεχτεί μία στρεσογόνο πρόκληση και υπολογίσει τη σωστή απάντηση, ο εγκέφαλος ενεργοποιεί γρήγορα νεύρα που ξεκινούν από κέντρα ελέγχου του εγκεφαλικού στελέχους. Αυτό προκαλεί απελευθέρωση νοραδρεναλίνης από ποικίλες δομές και αδρεναλίνης από τα επινεφρίδια (βρίσκονται ακριβώς πάνω από τα νεφρά). Αυτή η απελευθέρωση θεμελιώνει την αντίδραση μάχης ή φυγής – η κλασσική, άμεση αντίδραση που πρέπει να συμβεί ως απάντηση στον κίνδυνο. Όλοι αναγνωρίζουμε την αρχική αίσθηση μουδιάσματος, την εφίδρωση, την αυξημένη εγρήγορση, τους γρήγορους παλμούς, την αύξηση της αρτηριακής πίεσης και γενικά το αίσθημα φόβου που νιώθουμε, αμέσως μετά από το στρεσογόνο ερέθισμα. Αυτές οι αλλαγές συμβαίνουν λόγω της ενεργοποίησης υποδοχέων που βρίσκονται α) σε αιμοφόρα αγγεία, προκαλώντας συστολή σε αυτά, με αποτέλεσμα η αρτηριακή πίεση να αυξάνεται και β) στην καρδιά, όπου προκαλούν επιτάχυνση της λειτουργίας της και παραγωγή αισθήματος δυνατού κτυπήματος στο στήθος, γνωστό ως ταχυπαλμία. Επίσης, ενεργοποίηση υποδοχέων στο δέρμα προκαλεί «ανόρθωση τριχών-ανατριχίλα», ενώ ενεργοποίηση υποδοχέων στα σπλάχνα, προκαλεί τα ανησυχητικά γαστρικά συναισθήματα που όλοι αντιλαμβανόμαστε ως στρες. Αυτές οι αλλαγές συμβαίνουν για να μας προετοιμάσουν να δώσουμε μάχη ή να τραπούμε σε φυγή – και να συγκεντρώσουμε το αίμα στα όργανα ζωτικής σημασίας δηλαδή στους μυς και στον εγκέφαλο.

Ιππόκαμπος – Υποθάλαμος – Υπόφυση – Επινεφρίδια

Η δεύτερη μεγαλύτερη νευροενδοκρινική απάντηση στο στρες είναι η ενεργοποίηση ενός κυκλώματος που συνδέει τη περιφέρεια με τον εγκέφαλο και ονομάζεται ΥΥΕ άξονας. Ο άξονας αυτός συνδέει τον υποθάλαμο, την υπόφυση και το φλοιό των επινεφριδίων και μέσω της αιματικής ροής μεταφέρει εξειδικευμένες ορμόνες.

Ο υποθάλαμος είναι η περιοχή-κλειδί στον εγκέφαλο, που ελέγχει πολλές από τις ορμόνες μας. ∆έχεται σημαντικές προβολές από περιοχές που επεξεργάζονται την πληροφορία σχετικά με το συναίσθημα, όπως η αμυγδαλή και από περιοχές του στελέχους που ελέγχουν απαντήσεις του συμπαθητικού συστήματος. Τα συνδυάζει όλα για να παράγει συντονισμένα ορμόνες, που στη συνέχεια ενεργοποιούν το επόμενο τμήμα του κυκλώματος – την υπόφυση.

Ακολούθως, η υπόφυση απελευθερώνει μία ορμόνη, που ονομάζεται φλοιοεπινεφριδιοτρόπος ορμόνη (ACTH), στο αίμα. Αυτή ενεργοποιεί ένα τμήμα των επινεφριδίων που παράγει κορτιζόλη.

Η κορτιζόλη είναι μια στεροειδής ορμόνη, η οποία αποτελεί το κλειδί για την κατανόηση της επόμενης φάσης της απάντησης στο στρες. Αυξάνει το σάκχαρο του αίματος και την παραγωγή άλλων μεταβολικών καυσίμων, όπως τα λιπαρά οξέα. Αυτό συχνά συμβαίνει εις βάρος πρωτεϊνών που διασπώνται και μετατρέπονται σε καύσιμα που απαιτούνται άμεσα από τον οργανισμό – στιγμιαίες «ράβδοι σοκολάτας»- για τους μυς και τον εγκέφαλο. Η κορτιζόλη επίσης βοηθά την αδρεναλίνη να αυξήσει την αρτηριακή πίεση και βραχυπρόθεσμα, σας κάνει να νιώθετε καλά. Η κορτιζόλη επίσης σταματά την ανάπτυξη, την πέψη, τη φλεγμονή, ακόμη και την επούλωση πληγών – λειτουργίες που είναι καλύτερα να γίνουν αργότερα. Σταματά επίσης και τη γενετήσια ορμή. Το τελευταίο βήμα του κυκλώματος είναι η παλίνδρομη ανατροφοδότηση του εγκεφάλου με κορτιζόλη. Η υψηλότερη πυκνότητα υποδοχέων κορτιζόλης εντοπίζεται στον ιππόκαμπο, μία βασική δομή για τη μάθηση και τη μνήμη, αλλά η κορτιζόλη ασκεί τη δράση της και στην αμυγδαλή, στην οποία διενεργείται η διεργασία του φόβου και του άγχους. Το τελικό αποτέλεσμα είναι η ενεργοποίηση της αμυγδαλής – για να επιτραπεί η εκμάθηση της πληροφορίας σχετικά με το φόβο – και η απενεργοποίηση του ιπποκάμπου – για να εξασφαλισθεί ότι δε θα καταναλωθεί άδικα ενέργεια σε πιο πολύπλοκες αλλά περιττές διαστάσεις της μάθησης. Η κορτιζόλη είναι το βασικό συστατικό για την εστίαση στο έργο. https://www.healthyliving.gr/2012/12/06

Όταν υποστούμε στρες, τα επίπεδα της κορτιζόλης αυξάνονται πάρα πολύ, διατηρείται η ενεργοποίηση του GR υποδοχέα και ο ιππόκαμπος απενεργοποιείται μέσω ενός γενετικά ελεγχόμενου προγράμματος. Τον γενικό όμως έλεγχο όλων αυτών τον έχει η ψυχή με τον ηγεμόνα νου που κυβερνά την «ψυχική» μας ύπαρξη, ήτοι την βιολογική έσω του εγκεφάλου δια της νοεράς ενεργείας του! Η Ψυχή δηλαδή κινητοποιεί στο σώμα τα ιδιώματά της και αυτό αντιδρά με ορισμένο τρόπο. Ισχύει βέβαια και το αντίστροφο! Πάντως, η κίνηση της ψυχής που έγινε από μέσα προς τα έξω κάνει την φαντασία εδώ εσώτατο επίπεδο και όχι εξώτατο! Προσέξτε! Η κίνηση έγινε πρώτα στην ψυχή, αφού έλαβε δια του εγκεφάλου εξωτερική οπτικοακουστική πληροφορία από τα αισθητήρια.

Έχουμε γενικά για το σώμα σε σχέση με την ψυχή το σχήμα:

{Οπτικοί και ακουστικοί υποδοχείς »»» Κεντρομόλοι Νευρικοί Οδοί»»» [Αίσθηση »»» Φαντασία »»» { Μνημονευτικό}] »»» (Παθητικόν) »»»Δόξα »»»Διάνοια »»» Εγκέφαλος»»» Νους »»» Εγκέφαλος »»» Διάνοια »»» Δόξα »»» (Παθητικόν) »»» [{Μνημονευτικό} »»» Φαντασία »»» Αίσθηση] »»» Κινητικό Κέντρο »»» Φυγόκεντροι Νευρικοί οδοί »»» τελική κινητική πλάκα στην νευρομυϊκή σύναψη του τετρακεφάλου μυός}.

• Όπου πράσινα άγκιστρα { } πλαισιώνω το σώμα και Ψυχή μαζί, αφού η ψυχή βρίσκεται σε όλα τα μέλη και οι λειτουργίες της δεν αφήνουν ακυβέρνητη καμία από τις λειτουργίες του σώματος ακόμη και τις πιο ζωικές. Και το κάνω αυτό για να δείξω ότι ενώνονται με το Αισθητικό που μας διακρίνει από τα ζώα ως ανθρώπινο είδος.
• Όπου μαύρες αγκύλες [ ] πλαισιώνεται το Άλογον της Ψυχής που ενώνεται δια του Παθητικού της ψυχής με το Λογικόν στην οντότητά μας.
• Όπου καφέ παρενθέσεις ( ) παρεμβάλλεται το Παθητικόν της Ψυχής για να ενώσει το λογικόν με το Άλογον της υπάρξεώς μας.
• Στα ζώα επειδή δεν υπάρχει Λογικόνκαι στα πλαίσια αυτού εννοείται ότι δεν υπάρχουν οι δυνάμεις: Δόξα (Γνώμη), Διάνοια,Νους. Υπάρχει μόνο Αίσθησις και Φαντασία, η οποία Φαντασία ονομάζεται και “Παθητικός Νους”.

Ίσως ορισμένοι να προβληματίζονται νομίζοντας ότι οι πληροφορίες δεν φτάνουν απευθείας στον εγκέφαλο από τους υποδοχείς του σώματος δια των κεντρομόλων νευρικών οδών, επειδή παρεμβάλλονται οι Γνωστικές Δυνάμεις της Ψυχής ( δύο Άλογες και δύο Λογικές). Όμως πρέπει να γνωρίζουν ότι δεν υποστηρίζω κάτι τέτοιο διότι δεν διακόπτεται η άμεση διαβίβαση των πληροφοριών, αφού λειτουργούν παράλληλα το σώμα και η ψυχή. Δηλαδή, τα μηνύματα από τους υποδοχείς των αισθητηρίων οργάνων φτάνουν δια των κεντρομόλων νευρικών οδών άμεσα στον εγκέφαλο, αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η ψυχή δεν συμμετέχει στην όλη νοητική διεργασία, αφού πρώτον είναι δική της και βέβαια συλλειτουργούν οι δυνάμεις της με τα όργανα και τα μέλη του σώματος για την αποκωδικοποίηση του “λογισμικού” της! Αυτό γίνεται με το Παθητικό της ψυχής, «το οποίο συνδέεται με τον νου δια μέσου των Λογικών Δυνάμεων της Ψυχής. Διατί το σώμα πετυχαίνει την σύνδεση με τον νου μέσω αυτού» καθώς γράφει ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς! Σαφώς το σημείο τομής, είναι το Παθητικό -προσέξτε όμως- ως μέρος της ψυχής που συνδέει όχι τοπικά αφού η σχέση σώματος και ψυχής υπάρχει σε όλο το σώμα αλλά τροπικά τις δύο διαφορετικές φύσεις!

The post Χωρίς να έχει ερευνήσει η ιατρική κοινότητα την συνάφεια σώματος και ψυχής όπου δύναται, σε επίπεδο οντολογίας, μπορεί να αποφανθεί για την σχέση τους με το υπερβατικό εκτός των ορίων της επιστήμης όπου δεν δύναται; (ζ’ μέρος) appeared first on Νέα Φλώρινα.

ΗΓΟΥΜΕΝΟΥ ΤΗΣ ΙΕΡΑΣ ΜΟΝΗΣ ΑΓΙΟΥ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΤΟΥ ΠΑΛΑΜΑ ΦΙΛΩΤΑ

24. Πώς γίνεται η σύζευξη λογικού και αλόγου μέρους δια της Φαντασίας

Οι Άγιοι Πατέρες όταν ομιλούν περί ψυχής πάντοτε βλέπουν την φύση της σε συνάφεια με το σώμα δια του οποίου υπάρχει ο άνθρωπος. Δεν υποτιμούν την αξία του, αφού ο άνθρωπος αποτελεί ψυχοσωματική ύπαρξη που πλάσθηκε με μία ιδιαίτερη φροντίδα και ως προς το σώμα του σε σχέση με τα άλλα έμβια όντα. Ο ξεχωριστός τρόπος της δημιουργίας του μάλιστα δείχνει το αξίωμα του ανθρώπου στην κτίση ως εικόνας Θεού. Το να συνδιασκέπτεται ο Θεός για την πλάση του και να τον κτίζει “με τα ίδια Του τα χέρια”, τελευταίο ως κατακλείδα της Δημιουργίας δηλώνει την ανωτερότητα της φύσεως του ανθρώπου. Το Θείο πάλι εκείνο εμφύσημα στο πρόσωπο του για να γίνει καθρέφτης μιας ψυχής που θα έχει Πνεύμα Θεού δείχνει την μεγάλη τιμή με να τον οδηγεί στην θέωση. Το όρθιο παράστημά του ξεχωριστό από τα τετράποδα δείχνει την δυνατότητα να άρχει εκ φύσεως αλλά εκφράζει και την εξουσία που του χάρισε ο Θεός με εντολή. Πώς να μην κυριέψει όλη την κτίση με τέτοια χαρίσματα που του δόθηκαν; Πώς είναι δυνατό να μην γνωρίσει το επιστητό όταν έλαβε την εντολή έχοντας την δυνατότητα; «Αὐξάνεσθε καὶ πληθύνεσθε καὶ πληρώσατε τὴν γῆν καὶ κατακυριεύσατε αὐτῆς» (Γεν.1,28). Οπωσδήποτε, όμως πολλοί από τους αναγνώστες θα αδημονείτε να πληροφορηθείτε πώς συνδέεται η ψυχή με το σώμα, διότι αυτό το θέμα είναι πάρα πολύ ενδιαφέρον και απασχολεί κάθε άνθρωπο, είναι όμως και το δυσκολότερο ζήτημα, αφού αναφερόμαστε στην σχέση του υλικού που είναι ορατό με το πνευματικό, το οποίο είναι αόρατο και γι’ αυτό αποτελεί μυστήριο. Κάθε φορά όμως που ομιλούμε ή πληροφορούμαστε κάτι για την ψυχή δεν πρέπει να μας διαφεύγει ότι αυτό που ζητούμε να εξετάσουμε με τις αισθήσεις στην πραγματικότητα δεν αποτελεί αντικείμενο αλλά είναι το υποκείμενο που ενεργεί και εξετάζει, το ίδιο, τα πράγματα με τις αισθήσεις του σώματος!

Ήδη με την μέχρι τώρα παρουσίαση της πραγματείας αυτής έγινε κατανοητή η ύπαρξη της Ψυχής και δηλώθηκε η σχέση της με το Σώμα στον άνθρωπο. Και με μία πρώτη αδρομερή αναφορά όλων των δυνάμεων της Ψυχής στην τελευταία ενότητα, πέραν των προηγουμένων αναλύσεων, δώσαμε το στίγμα γι’ αυτό που λέει ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς, ότι η ψυχή είναι πολυδύναμη οντότητα[1]. Εκτός όμως από αυτό επισημάνθηκε, πιο συγκεκριμένα, η θέληση της Ψυχής ως μία από τις δυνάμεις του “κατ’ εικόνα”, η οποία είναι το πνεύμα της με ειδική έννοια. Στην συνέχεια θα περάσω σε μία άλλη από τις τρεις δυνάμεις της Ψυχής, στον έμφυτο λόγο και έπειτα να συνδέσω τον συνδέσω με τον λόγο της διανοίας, ακολούθως με τον ενδιάθετο λόγο και τελευταία με τον προφορικό. Αν προσέξατε ενώ αναφέρομαι σε πολλές δυνάμεις της ψυχής της εξετάζω κατά ομάδα, τις κύριες όμως δυνάμεις της ψυχής τις εξετάζω μία-μία, διότι στην ανάλυση του κατ’ εικόνα υπάρχει βαρυσήμαντο περιεχόμενο προς ερμηνεία και διασάφηση. Εδώ να επιστήσω και προσοχή στο ότι χρειάζεται να παρακολουθούμε την γενική πορεία της διαπραγμάτευσης στην συνάφεια της οποίας αναλύεται κάθε ενότητα πιο ειδικά. Προς το παρόν σας παρακαλώ αφήστε για λίγο αυτά που ενδεχομένως να γνωρίζετε περί ψυχής, διότι υπάρχουν και εσφαλμένα πράγματα. Στην πραγματεία αυτή χρειάστηκε να γίνει ανάλυση με επιστημονικό τρόπο και συστηματικό χαρακτήρα μολονότι έχει και την θεολογική της πλευρά, κυρίως στην βάση των Νηπτικών Πατέρων, και από την άλλη τείνει σε μία ιατρική θεώρηση του σώματος, συνεξετάζοντας το θέμα, αφού σε ορισμένες κυρίως ανώτερες λειτουργίες θέλει να ποδηγετήσει την σύγχρονη έρευνα αναλύοντας συνεχώς και πηγαίνοντας από το μονοπάτι εκείνο των θετικών επιστημών που ίσως κάποιοι και να μην αρέσκονται, διότι δεν κατενόησαν τον στόχο του έργου, ενώ άλλοι πάλι που βλέπουν θετικά τα πράγματα διερωτώνται γιατί δεν προσπαθεί ο υπογραφόμενος να αποφύγει την δυσκολία αλλά μπαίνει στο καθαρά επιστημονικό κομμάτι για να απαντήσει σε καίρια ερωτήματα που προκύπτουν . Αυτό όμως είναι η Θεολογία! Δίνει λύσεις στα σύγχρονα θέματα που προκύπτουν, όταν το αντικείμενο είναι κάτι που αφορά την Εκκλησία και το έργο της! Γι’ αυτό προσωπικά δεν φοβούμαι την πρόκληση γνωρίζοντας ότι εκεί που υπάρχει η αλήθεια και επιστημονικά δίνονται λύσεις. Η αλήθεια της Πίστεως και της Επιστήμης βαδίζουν χέρι-χέρι και πηγαίνουν παράλληλα για όσους θέλουν να βλέπουν την φύση των όντων χωρίς προκαταλήψεις.

Πριν κλείσω την παρένθεση αυτή να σημειώσω κάτι, το οποίο θεωρώ σημαντικό, πρώτα για ορισμένους θεολόγους, οι οποίοι ομιλούν εκ του προχείρου λέγοντας ορισμένα πράγματα που δεν εκφράζουν την Πατερική Γραμματεία. Όταν ως νέος κληρικός επισκεπτόμουν πιο συχνά προσκυνηματικά το Άγιον Όρος γνώρισα κάποιον Μοναχό, όχι τυχαίο στην άσκηση και τις εμπειρίες, σαν να γνώριζε αυτός ο Γέροντας ότι με απασχολούσαν τα θέματα περί Ψυχής και του “Κατ΄ Εικόνα” της γι’ αυτό με ρωτούσε τί δίδασκαν σχετικά με αυτά στις Θεολογικές Σχολές και βέβαια σε ορισμένα σημεία δεν συμφωνούσε καθόλου. Δεν διαφωνούσε όμως λέγοντας σκόρπια πράγματα. Με έστελνε στο πατάρι, όπου είχε την μικρή του βιβλιοθήκη -βλέπετε ήταν ασκητής και δεν διέμενε σε μονή που έχουν τις τεράστιες βιβλιοθήκες αλλά προσέξτε από εκείνη την βιβλιοθήκη δεν έλειπαν τα συγγράμματα του Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά- και μου έλεγε άνοιξε εκεί… Πολλές φορές γνώριζε και τα κεφάλαια και τις σελίδες απ’ έξω συγκεκριμένα τι γράφουν. Και μου έλεγε διάβασε δυνατά, εκφώνως και μου εξηγούσε δείχνοντάς μου την αληθινά ορθόδοξη διδασκαλία και όχι εκείνα τα περίεργα ότι το κατ’ Εικόνα είναι η ελευθερία και το αυτεξούσιο πουν μάθαινα! Στον Άγιο Θεοφάνη τον Έγκλειστο και αλλού στην φιλοκαλία βρήκα αργότερα την διάκριση ότι άλλο τελικά είναι το κατ’ εικόνα και άλλο τα ιδιώματα του κατ’ εικόνα. Και επίσης ανακάλυψα πολλές άλλες επιπλέον διακρίσεις, τις οποίες για να βάλω πλέον σε τάξη τις καταγράφω τώρα, διότι διαπιστώνω να γίνονται σοβαρά σφάλματα που έχουν προεκτάσεις και στο Αγιαστικό έργο της Εκκλησίας αλλά και στην Ιατρική Επιστήμη. Πολλές φορές μου τις εξηγούσε ο Γέροντας καθώς τις κατανοούσε πολύ καλά και πέραν αυτού χρειάστηκε να εμβαθύνω σε αυτά περισσότερο από 25 έτη μελετώντας συστηματικά αυτά τα θέματα και από άλλους Νηπτικούς Πατέρες, ώστε παραξενεύομαι όταν ακούω:

• O ένας να λέει ότι το “Kατ’ εικόνα” δεν είναι ο νους, ο λόγος και το πνεύμα!
• Άλλος συγχέει τα ιδιώματα του “Κατ’ εικόνα” με τις δυνάμεις της Ψυχής που έχουμε ως “Κατ’ Εικόνα” Θεού πλάσματα.
• Άλλος γράφει ότι ο λόγος είναι στον εγκέφαλο χωρίς να διευκρινίζει ποιός λόγος είναι στον εγκέφαλο, διότι τέσσερις λόγους επισημαίνει στην ύπαρξή μας ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς.
• Άλλος λέει ότι ο νους είναι η καρδιά χωρίς πάλι να διευκρινίζει ότι η ουσία του νου μόνο είναι στην καρδιά αλλά και πάλι όχι σαν σε δοχείο μέσα αλλά η ψυχή χρησιμοποιεί την καρδιά ως όργανο και σαν όχημα.
• Άλλος δεν εξηγεί ότι η ενέργεια του νου που επίσης νους ονομάζεται ενεργεί στον εγκέφαλο και λέγοντας ξερά, ότι ο νους βρίσκεται στην καρδιά χωρίς να διακρίνει την ουσία του από την ενέργειά του για να εξηγήσει το: που, πώς και πότε είναι το καθένα εκεί που αυτός ισχυρίζεται, δημιουργεί σύγχυση.

Υπό αυτές τις προϋποθέσεις όμως δεν γίνεται σοβαρός θεολογικός λόγος την ώρα που η Εκκλησία σε πολλά θέματα κάνει άτακτη υποχώρηση και μάλιστα σε καιρούς που τίθενται θέματα που αφορούν:

I. Την μετοχή της ψυχής και του σώματος μας στις Άκτιστες Ενέργειες

II. Για το θέμα της Θείας Κοινωνίας σε σχέση με τον κορωνοϊό

III. Για την αλληλεπίδραση στην σχέση σώματος και Ψυχής

IV. Για τις ανώτερες πνευματικές λειτουργίες της «Φυσιολογίας»

V. Για το θέμα του εγκεφαλικού θανάτου

Συχνά ορισμένοι που εκπροσωπούν και ιστολογία, κυρίως εκκλησιαστικών αναρτήσεων, παίρνοντας αποσπασματικά ορισμένα κείμενα από τους Πατέρες της Εκκλησίας και ξεχωρίζοντάς τα, όχι μόνο από την συνάφειά τους, αλλά και από την συνολική Πατερική Γραμματεία αφήνουν να εννοηθούν κάποια συμπεράσματα, τα οποία όχι μόνο την Συμφωνία των Πατέρων δεν εκφράζουν αλλά ούτε και τον ίδιο τον Πατέρα της Εκκλησίας που τα έγραψε, διότι αυτό το συγκεκριμένο που είπε ως θέση για κάποιο θέμα ο Άγιος το έδωσε μέσα σε μια συνάφεια και συνάμα έθεσε προϋποθέσεις, και πιο κάτω έκανε μάλιστα και αναλύσεις γι’ αυτό που υποστήριξε, το οποίο σαφώς είναι η κοινή Πίστη της Εκκλησίας.

Ο Μέγας Αθανάσιος στην πραγματεία του “Περί της εν Νικαία Συνόδου”, γραμμένη στα μέσα του 4ου αιώνα μ.Χ., ισχυρίζεται ότι οι διδάσκαλοι της Εκκλησίας δεν διαφωνούν μεταξύ τους ακόμη και αν έζησαν σε διαφορετικά χρόνια «..ἔστι γάρ, ὡς οἱ πατέρες παραδεδώκασιν, ὄντως διδασκαλία καὶ διδασκάλων ἀληθῶν τοῦτο τεκμήριον τὸ τὰ αὐτὰ ἀλλήλοις ὁμολογεῖν καὶ μὴ ἀμφισβητεῖν μήτε πρὸς ἑαυτοὺς μήτε πρὸς τοὺς ἑαυτῶν πατέρας. οἱ γὰρ μὴ τοῦτον διακείμενοι τὸν τρόπον μοχθηροὶ μᾶλλον καί οὐκ ἀληθεῖς ἂν καλοῖντο διδάσκαλοι. Ἕλληνες γοῦν οὐχ ὁμολογοῦντες τὰ αὐτά, ἀλλὰ καὶ πρὸς ἀλλήλους ἀμφισβητοῦντες, οὐκ ἀληθῆ τὴν διδασκαλίαν ἔχουσιν· οἱ δὲ ἅγιοι καὶ τῷ ὄντι τῆς ἀληθείας κήρυκες ἀλλήλοις τε συμφωνοῦσι καὶ οὐ διαφέρονται πρὸς ἑαυτούς. εἰ γὰρ καὶ διαφόροις χρόνοις γεγόνασιν, ἀλλ’ εἰς ταὐτὸν ἀλλήλοις ὁρμῶσιν ἑνὸς ὄντες τοῦ θεοῦ προφῆται καὶ τὸν αὐτὸν συμφώνως εὐαγγελιζόμενοι λόγον». Γι’ αυτό και δεν διαφωνούν μεταξύ τους όπως κάνουν οι αιρετικοί. Σωστά λοιπόν έχει επισημανθεί: «Δεν υπάρχουν δηλαδή πολλές διδασκαλίες στις τάξεις της Εκκλησίας που να αναιρεί η μία την άλλη. Μάλιστα οι νέοι εκκλησιαστικοί διδάσκαλοι συμφωνούν και με τους παλαιούς, με αυτούς που έχουν πεθάνει και με αυτόν τον τρόπο δημιουργείται μία άρρηκτη χρονικά αλυσίδα στην παράδοση της Εκκλησίας. Αυτή ακριβώς η άρρηκτη αλυσίδα είναι και η απόδειξη της αλήθειας των δογμάτων της Εκκλησίας. Οι νέοι Πατέρες συμφωνούν με τους παλαιούς». Ένα παράδειγμα! Αναλύοντας εμείς στην πραγματεία μας αυτή συγκεκριμένα την σχέση του σώματος με την ψυχή δεν επισημαίνουμε μόνο τα γενικά αλλά κυρίως τα ειδικά που αναφέρουν οι Άγιοι Πατέρες, τα οποία δείχνουν τον τρόπο συμφυΐας και της σύζευξης των ψυχικών δυνάμεων με τις σωματικές λειτουργίες. Επειδή το θέμα είναι εξειδικευμένο, άλλωστε απευθύνομαι στην Ιατρική Κοινότητα στην οποία και θα κοινοποιηθεί τελικώς η εργασία αυτή όταν ολοκληρωθεί, χρειάζεται να έχει και έναν χαρακτήρα περισσότερο αναλυτικό και να ερμηνεύει τις λειτουργίες που μελετά η Ιατρική Φυσιολογία. Ορισμένοι όμως που δεν κατενόησαν τον σκοπό του πονήματος νόμισαν γράφουμε νουβέλα. Δεν πρέπει να λησμονεί ο αναγνώστης της πραγματείας ο στόχος του εγχειρήματος είναι να απαντήσει σε ζητήματα, ουσιαστικά να λύσει προβλήματα κατανόησης της αλληλεπίδρασης σώματος με την ψυχή. Όταν ο Άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης επισημαίνει ξεκάθαρα ότι «ἡ οὐσία τῆς ψυχῆς, ἄν καί δέν περιέχεται ὡσάν σέ ἀγγεῖο στήν καρδία ἐπειδή εἶναι ἀσώματη, ἐν τούτοις σάν ὄργανο καί ὄχημα βρίσκεται στό μέσον τῆς καρδίας» και άλλοι την ώρα που εμείς κάνουμε έναν αγώνα να δώσουμε το στίγμα της Νηπτικής Γραμματείας σχετικά με το ζήτημα που προέκυψε δια του κορωνοϊού παραθέτουν στα ιστολόγια στον δεδομένο αυτόν χρόνο παράλληλα κείμενα που επισημαίνουν μία θεώρηση τελείως διαφορετική από την ησυχαστική θεωρώ ότι ουσιαστικά αποπροσανατολίζουν και δεν το κάνουν τυχαία! Θα δείτε παρακάτω γιατί δεν είναι άσχετο το θέμα. Τί θέλουν να δείξουν; Ας καθίσουν να κάνουν μια εμπεριστατωμένη ανάλυση πιάνοντας το θέμα διεξοδικά και ας εργαστούν παρουσιάζοντας την διδασκαλία των Πατέρων με επιστημονική συστηματοποίηση. Δεν τους εμποδίζει κανείς! Ποτέ όμως κανείς δεν ισχυρίσθηκε από τους Αγίους Πατέρες ότι η Ψυχή βρίσκεται μέσα σε κάποιο όργανο με την έννοια της περιεκτικότητας, σαν να βρίσκεται σε κάποιο δοχείο. Είναι κακό να επισημάνουμε την σωστή ερμηνεία της αλληλεπίδρασης σώματος και ψυχής στα πλαίσια που ορίζουν οι ανώτερες πνευματικές λειτουργίες; Μήπως την ώρα που δημιουργήθηκε το μείζον αυτό θέμα είναι ο κατάλληλος χρόνος για να μάθει ο ιατρικός κόσμος το άγνωστο σε πολλούς βήμα που έκαναν οι Νηπτικοί Πατέρες; Ίσως να υπάρχει κάτι το οποίο δεν έμαθαν τελικά όχι μόνο οι ιατροί αλλά ούτε και οι θεολόγοι, το οποίο έχει πνευματικές αλλά και πολύ σημαντικές ιατρικές προεκτάσεις καθώς λύνει σοβαρά θέματα της σύγχρονης Φυσιολογίας αναλύοντας περαιτέρω τα πράγματα στην σχέση σώματος και ψυχής που αφορούν την ύπαρξή μας και αυτό να είναι από εκείνα που δεν είναι σε θέση να γνωρίζουν. Οι σποραδικές θέσεις συγχρόνων ποιμένων αλλά και η σταχυολόγηση ορισμένων πατερικών αποσπασμάτων, τα οποία δεν εκπροσωπούν την συνολική Πατερική Γραμματεία που παρουσιάζουν ορισμένα ιστολόγια δεν αφήνουν συχνά να γίνει σωστός προσανατολισμός για ανθρώπους που δεν γνωρίζουν καθόλου αυτά τα πράγματα, και βέβαια, ούτε την Συμφωνία των Πατέρων (consensus patrum).

Μία επιλεκτική χρήση των Πατέρων δεν είναι πάντοτε αθώα, αφού οι αναγνώστες δεν μπορούν να ενημερωθούν με πληρότητα. Ας κλείσουμε όμως την παρένθεση αυτή σημειώνοντας πως ο Άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης διακρίνει τον τρόπο που συνδέεται η ψυχή με το σώμα από εκείνο που ορισμένοι εισάγουν ως εντοπισμό. Ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς πάλι κάνοντας λόγο για τις γνωστικές δυνάμεις της ψυχής λέει κάτι που μας βοηθά να κατανοήσουμε τι συμβαίνει. Αναφέρεται συγκεκριμένα σε εκείνες τις λογικές δυνάμεις που κοινωνούν με τις άλογες γράφει εξειδικεύοντας: «Ἡ δόξα ἐξ ἄλλου, ἐκείνη ποὺ προέρχεται ἀπὸ τὴ φαντασία, εἶναι ψῆφος ἄλογος, ἐκείνη δὲ ποὺ προέρχεται ἀπὸ τὴ διάνοια, ὄχι. (δόξα ἐδῶ σημαίνει γνώμη) διότι αὐτὴ ἡ ἕξις εἶναι καμωμένη πρὸς ἀμφότερα. Ἡ διάνοια εἶναι πάντοτε λογική, προχωρεῖ δὲ βαθμιαίως τελειώνοντας στὴ λογικὴ δόξα». Γιατί έβαλα αυτό το εδάφιο; Διότι εμέσως διευκρινίζει: « Ὅλες δὲ αὐτὲς συγκροτήθηκαν καὶ ἐνεργοῦν μὲ πρῶτο ὄργανο τὸ ψυχικὸ πνεῦμα στὸν ἐγκέφαλο. Τοῦ δὲ νοῦ ὄργανο δὲν ὑπάρχει κανένα, ἀλλὰ εἶναι αὐτολὴς οὐσία καὶ ἐνεργητικὴ καθ’ ἑαυτὴν, ἂν καὶ κατεβάζει τὸν ἑαυτό του πρὸς τὴν κατὰ διάνοια ἀναπτυσσόμενη ψυχικὴ ζωή». Εδώ τώρα χρειάζεται προσοχή! Και δείτε γιατί χρειάζεται η «Συμφωνία των Πατέρων», χωρίς την οποία ενδεχομένως, να μην μπορεί να κατανοήσει κανείς σωστά. Αν μείνουμε σε αυτή καθ’ αυτή την διατύπωση το συμπέρασμα που εξάγεται από τα παραπάνω είναι ότι από τις Γνωστικές Δυνάμεις της Ψυχής μόνο οι Δόξα και Διάνοια ενεργούν στον εγκέφαλο, όμως δεν είναι έτσι! Ο Άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης από τον οποίο κανείς δεν αγάπησε περισσότερο τα συγγράμματα του Παλαμά και το έργο της Νοεράς προσευχής του, αφού όχι απλώς τα μελέτησε σε βάθος αλλά τα μετέφρασε και τα υπομνημάτισε κιόλας όμως όταν πήγε να τα τυπώσει αποτεφρώθηκαν στα τυπογραφεία της Βενετίας -Τυχαίο; Αυτά γίνονταν στην Δύση, εκεί που έκαιγαν και τους επιστήμονες όχι στο Ορθόδοξο Βυζάντιο!- γράφει: «Ἐν τῷ ἐγκεφάλῳ δέ, ὡς ἐν ὀργάνῳ εὑρίσκεται οὐχί ἡ οὐσία καί ἡ δύναμις τοῦ νοός, ἤτοι τῆς ψυχῆς· ἀλλά μόνη ἡ τοῦ νοός ἐνέργεια, ὡς προείπομεν ἐν τῇ ἀρχῇ». Και συμβουλεύει τόν ὀρθόδοξο ἀσκητή νά ἑνώσει τήν ἐνέργεια τοῦ νοῦ, πού ἑδράζεται ὅπως εἴπαμε στόν ἐγκέφαλο, μέ τήν οὐσία τοῦ νοῦ, πού εὑρίσκεται στήν καρδία. Αυτό δεν είναι ο διαλογισμός των Ανατολικών Θρησκειών αλλά είναι η νοερά προσευχή των Ορθοδόξων που επικαλούνται τον Κύριο Ιησού Χριστό να τους ελεήσει! Λέγει εδώ προσέξτε το αποτελεί κλειδί: «Εἶναι γνωστό ὅτι κάθε οὐσιώδης ἐνέργεια ἔχει φυσική σχέση μέ τήν ἐνεργοῦσα οὐσία καί δύναμη. Καί ἡ οὐσιώδης ἐνέργεια πρός τήν οὐσία ἀπό τήν ὁποία ἐκπηγάζει ἐπιστρέφει καί ἑνώνεται καί ἀναπαύεται. Ὁ φυσικός τόπος καί ἡ φυσική διαμονή τοῦ νοῦ εἶναι ἡ καρδία. Ἔτσι λοιπόν καί ἡ ἐνέργεια τοῦ νοῦ πρέπει νά ἑνωθεῖ μέ τήν οὐσία του πού βρίσκεται στήν καρδία. «Διά τοῦτο καί σύ, ἐπειδή ἠλευθέρωσας τήν ἐνέργειαν τοῦ νοός σου, ἧς ὄργανον ἐστιν ὁ ἐγκέφαλος…πρέπει νά γυρίσῃς τόν νοῦν σου εἰς τήν καρδίαν σου, τήν οὖσαν ὄργανον τῆς τοῦ νοός οὐσίας καί δυνάμεως, ὡς προείρηται· καί νά θεωρῇς νοερῶς ὅλον τόν ἔσω ἄνθρωπον».

Η Ιατρική Φυσιολογία λέει ότι ο εγκέφαλος ελέγχοντας δια μέσου του Κεντρικού Νευρικού Συστήματος (στο εξής ΚΝΣ) όλα τα μέλη, τα όργανα και τα αισθητήρια ρυθμίζει αυτός τις λειτουργίες μας ως ο βιολογικός μας επεξεργαστής και άμεσα με ταχεία δράση και έμμεσα με βραδεία δράση στον οργανισμό, αφού και οι ενδοκρινείς αδένες τελικά δια μέσου του νευρικού συστήματος ρυθμίζονται.

Η Πατερική Γραμματεία με την Φιλοκαλία, η οποία θα μπορούσαμε να πούμε ότι αντιστοιχεί στα θέματα της Γνωστικής Ψυχολογίας ή της Οντολογίας της Ψυχής στην Φιλοσοφία ή πιο σωστά στην Πατερική Θεολογία στην οποία συμπεριλαμβάνονται τα προηγούμενα ως θέματα λέει κάτι διαφορετικό από αυτό που διατυπώνει η σύγχρονη Φυσιολογία; Όπου η Φυσιολογία δεν κάνει υποθέσεις και εικασίες αλλά κάνει πραγματικά επιστήμη και όπου οι Θεολόγοι δεν λένε αδιάκριτα πράγματα ταυτίζονται! Έρχομαι στον εγκέφαλο!

Οι Πατέρες πρώτα διακρίνουν.

Διάκριση

Συγκεκριμένα ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς γράφει:

• “Νους ονομάζεται και η ενέργεια του νου που αποτελείται από λογισμούς και έννοιες.
• Νους είναι και η δύναμη που τα ενεργεί αυτά, η οποία και καρδιά ονομάζεται από τη Γραφή”.

Έπειτα επισημαίνουν!

Επισήμανση

Τι επισημαίνουν; “Νους ονομάζεται και η ενέργεια του νου που αποτελείται από λογισμούς και έννοιες”. Υπάρχει κάτι αντιεπιστημονικό στην παραδοχή του νου ως νοεράς ενέργειας, η οποία ενεργεί στον εγκέφαλο εξ απόψεως φυσιολογίας; Επίσης διατρανώνουν: “Νους είναι και η δύναμη που τα ενεργεί αυτά, η οποία και καρδιά ονομάζεται από τη Γραφή”. Υπάρχει κάποιο πρόβλημα για την Ιατρική Επιστήμη, αν ο νους με την πνευματική έννοια της Νηπτικών Πατέρων, δηλαδή ως δύναμη της Ψυχής αλλά και ως η ουσία της είναι η πνευματική καρδιά που χρησιμοποιεί ως όργανο την βιολογική μας καρδιά; Δεν αλλάζουμε δηλαδή κάτι από τα δεδομένα της φυσιολογίας! Kαι όχι μόνο δεν αλλάζουμε αλλά εξηγούμε και κάτι επιπλέον που μέχρι σήμερα η ιατρική Επιστήμη δεν μπόρεσε να λύσει!

Ενώ η καρδιά με την πνευματική έννοια δεν αναιρεί το ότι η ψυχή χρησιμοποιεί ως όργανο της την σωματική μας καρδιά για την ουσία της Ψυχής, καθώς και τις ενέργειες του λόγου και του πνεύματος, πλην όμως όχι και για την ενέργεια του νου, ο οποίος διατρανώνουμε ότι ενεργεί στον εγκέφαλο μας, εκτός αν εμείς με την θέλησή μας κατεβάζουμε την νοερά ενέργεια του στην ουσία του με αγώνα προσοχής και προσευχής και σε εξαιρετικές άλλες περιπτώσεις ακουσίως, όπως στον εγκεφαλικό θάνατο, ίσως και την αναισθησία! Ο Επίσης επισημαίνει ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς: “Η καρδιά μας λοιπόν είναι το ταμείο των λογισμών και το πρώτο σαρκικό όργανο του λογιστικού”. Και θεωρώ ότι είναι πολύ σαφές. Δεν γνωρίζω όμως αν το καταλάβατε! Λέει ότι το λογιστικό ενεργεί στην καρδιά. Αν τώρα είναι κάποιος που δεν μελέτησε τις προηγούμενες ενότητες θα πει, «τί είναι τώρα αυτά»; Εξηγήσαμε όμως στις προηγούμενες ενότητες ότι αυτό αναφέρεται στον έμφυτο λόγο της ψυχής που ενεργεί εντός της καρδίας και όχι στον λόγο της διανοίας, ούτε στον ενδιάθετο και ούτε στον προφορικό. Βλέπετε, όταν δεν γνωρίζει κανείς με όλα σκανδαλίζεται!

Τα άλλα είδη του λόγου τα ξεχωρίζει ο άγιος λέγοντας: “Επειδή τώρα η παντέλεια και υπερτέλεια αυτή Αγαθότητα είναι Νους, τίποτε άλλο δεν μπορεί να πηγάζει από Αυτή σαν από πηγή, παρά λόγος. Λόγος βέβαια όχι σαν το δικό μας προφορικό λόγο· γιατί τούτος δεν είναι του νου, αλλά του σώματος που κινείται από νου. Ούτε πάλι σαν το δικό μας ενδιάθετο λόγο· γιατί και τούτος γίνεται μέσα μας έχοντας σαν τύπους τους φθόγγους. Ούτε τέλος σαν το δικό μας λόγο της διάνοιας, κι ας είναι αυτός χωρίς φθόγγους, πραγματοποιούμενος με κινήσεις τελείως ασώματες· γιατί και ο λόγος αυτός της διάνοιας είναι μετά από μας, και έχει ανάγκη από διαλείμματα και μεγάλα χρονικά διαστήματα και προχωρεί διεξοδικά, πηγαίνοντας από την ατελή αρχή προς το τελικό συμπέρασμα. Αλλά ο Λόγος που πηγάζει από τη θεία Αγαθότητα είναι αντίστοιχος με τον έμφυτο σε μας λόγο που εναπόκειται στο νου μας αφότου ο Δημιουργός μάς έκανε κατ’ εικόνα Του· ο λόγος αυτός είναι η γνώση που συνυπάρχει πάντοτε με το νου “.

Η συγκεκριμένη διατύπωση του Παλαμά που σαφώς και πάλι διακρίνει, εδώ, τον έμφυτο λόγο της ψυχής από κάθε άλλο είδος λόγου στην φύση μας δημιουργεί τις προϋποθέσεις να ξεχωρίσουμε αυτούς ως εγκεφαλικές λειτουργίες συζευγμένες με ενέργειες των ψυχικών δυνάμεων:

• του Διανοητικού για τις γνωστικές δυνάμεις,
• του Λογιστικού σε πιο προχωρημένο επίπεδο το οποίο συνδέεται με το παθητικό της Ψυχής και
• του Βουλητικού που είναι λογική δύναμη της ψυχής, αφού ο άνθρωπος ενεργεί λογικά και η λογική του τιθασεύει και την ορμή και τις αισθήσεις με τις Ζωτικές- Θελητικές δυνάμεις στις οποίες ανήκει η Βούληση και αυτό γίνεται δια του θυμικού μέρους της ψυχής.

Επειδή όμως η ψυχή κοινοποιεί κάθε ενέργειά της σε όλες τις άλλες δυνάμεις της, καθώς είναι πολυδύναμη οντότητα, ο προφορικός, ο ενδιάθετος και ο λόγος της διανοίας ενώ αυτοί στον ενεργούνται εγκέφαλο δια της διανοίας, του λογιστικού και της βουλήσεως εκφράζοντας και τις αισθήσεις και το παθητικό, το οποίο συνδέεται με τον αισθητικό άνθρωπο εν τούτοις δεν μένουν αμέτοχοι του έμφυτου λόγου της ψυχής ούτε και ο ίδιος είναι ακοινώνητος από αυτούς, αφού στις δυνάμεις της ψυχής δεν υπάρχει μόνο ταυτότητα ουσίας αλλά και θελήσεως και ενεργείας. Το ότι ισχύουν όσα αναφέρουμε το μαρτυρεί ο Άγιος Γρηγόριος γράφοντας στο έργο του Υπέρ των ιερώς ησυχαζόντων:

«Η ψυχή μας είναι μία οντότητα πολυδύναμη και χρησιμοποιεί ως όργανο το σώμα που δημιουργήθηκε να ζει μαζί της. Ποιά λοιπόν είναι τα μέλη που χρησιμοποιεί ως όργανα για να ενεργεί η δύναμή της εκείνη που ονομάζομε νου; Αλλά, βέβαια, κανείς δεν υπέθεσε ποτέ ότι η διάνοια είναι εγκατεστημένη στα νύχια, ούτε στα βλέφαρα, ούτε στα ρουθούνια ή στα χείλη. Όλοι συμφωνούν ότι είναι μέσα μας, διαφωνούν όμως μερικοί ως προς το πρώτο από τα μέσα μας που μεταχειρίζεται ως όργανο. Άλλοι θεωρούν ότι είναι εγκατεστημένη, σαν μέσα σε ακρόπολη, στον εγκέφαλο. Άλλοι πάλι παραχωρούν στη διάνοια σαν όχημα, το κέντρο της καρδιάς και το ψυχικό πνεύμα που βρίσκεται καθαρότατο εκεί. Εμείς τώρα, γνωρίζουμε με ακρίβεια ότι το λογιστικό βρίσκεται στην καρδιά σαν σε όργανο, όχι όμως μέσα σ’ αυτήν όπως σε δοχείο, γιατί είναι ασώματο, ούτε έξω, γιατί είναι ενωμένο με αυτήν. Και τούτο δεν το διδαχτήκαμε από άνθρωπο, αλλά από τον ίδιο τον Πλάστη του ανθρώπου, που λέει στα Ευαγγέλια ότι δεν είναι τα εισερχόμενα από το στόμα, αλλά τα εξερχόμενα που μολύνουν τον άνθρωπο· γιατί από την καρδιά βγαίνουν οι λογισμοί (Μαθ.15,11&19). Παρόμοια λέει και ο μέγας Μακάριος: “Η καρδιά είναι ο ηγεμόνας όλης της υπάρξεως. Κι όταν κυριαρχήσει η χάρη σ’ όλα τα μέρη της καρδιάς, τότε βασιλεύει πάνω σε όλους τους λογισμούς και σ’ όλα τα μέλη. Γιατί εκεί είναι ο νους και όλοι οι λογισμοί της ψυχής”. Η καρδιά μας λοιπόν είναι το ταμείο των λογισμών και το πρώτο σαρκικό όργανο του λογιστικού».

Επεξήγηση

Και επεξηγεί λέγοντας: «Ας κατηγορούν λοιπόν εκείνοι που λένε ότι, αφού δεν είναι χωρισμένος ο νους, αλλά βρίσκεται μέσα στην ψυχή, πώς θα τον στείλει κανείς πάλι μέσα; Όπως φαίνεται, αγνοούν ότι άλλο είναι η ουσία του νου και άλλο η ενέργεια. Ή μάλλον, αν και ξέρουν, πήγαν με το μέρος των απατεώνων θεληματικά, ξεγελώντας με την ομωνυμία. Επειδή δηλαδή δεν καταδέχονται την απλότητα της πνευματικής διδασκαλίας, εκείνοι που είναι ακονισμένοι για αντιλογίες από τη διαλεκτική —σύμφωνα με τα λόγια του Μεγάλου Βασιλείου—, ανατρέπουν τη δύναμη της αλήθειας με τις εναντιώσεις της ψευδώνυμης γνώσεως και με την πιθανοφάνεια των σοφισμάτων. Τέτοιοι πρέπει να είναι οι μη πνευματικοί που έχουν την αξίωση να κρίνουν τα πνευματικά και να διδάσκουν. Γιατί βέβαια δεν τους διαφεύγει τούτο- ότι ο νους δεν είναι όπως τα μάτια που βλέπουν τα άλλα ορατά, αλλά δε βλέπουν τον εαυτό τους. Ο νους ενεργεί παρατηρώντας τα άλλα, όσα χρειάζεται, κι αυτό το ονομάζει «κατ’ ευθείαν κίνηση του νου» ο Μέγας Διονύσιος· επανέρχεται όμως στον εαυτό του και ενεργεί καθ’ εαυτόν, όταν βλέπει τον εαυτό του. Αυτό το ονομάζει «κυκλική κίνηση του νου» ο ίδιος Διονύσιος. Αυτή η ενέργεια του νου είναι η ανώτερη και κατεξοχήν ταιριαστή σ’ αυτόν, με την οποία, ξεπερνώντας καμιά φορά τον εαυτό του συναντά το Θεό. (Είχα αναφερθεί σε ένα ανώτερο είδος γνώσης από την επιστήμη εδώ βρίσκεται το να βλέπει ο νους τον εαυτό του αλλά και το σώμα του μέσα στο φώς της ψυχής του αλλά και μέσα στο άκτιστο φως του Θεού όταν επιτρέπει να ενεργήσει η χάρις και μέσα σε αυτό να βλέπει κανείς και την φύση των όντων πώς είναι με ακρίβεια, ακόμη και τα σπλάχνα του. Μου διηγήθηκε κάποτε ένας Γέροντας όλη την εμπειρία του όταν πέθαινε, τι έβλεπε και πώς επέστρεψε στο σώμα του). Γιατί λέει ο Μέγας Βασίλειος: «Ο νους που δε διασκορπίζεται προς τα έξω…». Βλέπεις από αυτό ότι ο νους βγαίνει από μέσα; Έχει λοιπόν ανάγκη να επιστρέψει. Γι’ αυτό συνεχίζει ο Μέγας Βασίλειος: «…επιστρέφει προς τον εαυτό του, και δια μέσου του εαυτού του ανεβαίνει στο Θεό σαν από δρόμο χωρίς κίνδυνο πλάνης». Γιατί αυτού του είδους η κίνηση του νου, όπως λέει και ο απλανής εκείνος θεωρός των νοερών Διονύσιος, είναι αδύνατον να περιπέσει σε οποιαδήποτε πλάνη. Από την κίνηση λοιπόν αυτή ο πατέρας της πλάνης, ο διάβολος, θέλοντας πάντοτε να απομακρύνει τον άνθρωπο και να τον οδηγεί σ’ εκείνην που επιτρέπει είσοδο στις πλάνες του, δε βρήκε ποτέ μέχρι σήμερα, απ’ όσο γνωρίζω, κανένα συνεργό που να αγωνίζεται με ωραία λόγια να τραβά τους άλλους σ’ αυτή. Τώρα φαίνεται ότι βρήκε βοηθούς, αν όπως είπες, υπάρχουν τέτοιοι». Ρωτώ λοιπόν με βάση το κείμενο αυτό του Αγίου Γρηγορίου: Εφόσον ο Νους έχει έδρα στην καρδιά, όπως σωστά ισχυρίζονται, από που επιστρέφει στην καρδιά, αν δεν έχει και ενέργεια; Βλέπετε τι πλάνες εισάγει η ημιμάθεια; Αφού αυτό είναι το ζητούμενο στην ησυχαστική Παράδοση, η οποία μαρτυρείται από εμπειρίες αναρίθμητων προσώπων, ασκητών και λαϊκών χριστιανών, και όλος ο αγώνας του Ορθόδοξου αυτός είναι, η επιστροφή του νοός ως ενέργεια εν τη καρδία όπου βρίσκεται η ουσία του, αν δεχτούμε χωρίς διευκρινίσεις και περαιτέρω εξηγήσεις ότι δεν ενεργεί στον εγκέφαλο η ενέργεια του νου και δεν υπάρχει στην καρδιά η ουσία του και δεν αναφερθούμε σε όσα παραπάνω παραπέμψαμε, επειδή ο Άγιος Γρηγόριος Νύσσης λέγει μόνο πως ο νους υπάρχει σε όλο το σώμα και δεν λέει τα επιπλέον που επισημαίνουν οι μεταγενέστεροι νηπτικοί αμέσως-αμέσως απορρίψαμε όλη την ησυχαστική Παράδοση! Επομένως άτοπον αυτό που ισχυρίζεστε!

Εδώ προσωπικά θα ρωτήσω όσους από τους κληρικούς και θεολόγους γράφουν άρθρα διατυπώνοντας ότι ο νους ταυτίζεται με την καρδιά χωρίς να διακρίνουν την ενέργεια από την δύναμη του, η οποία δύναμη όντως βρίσκεται στην καρδία, και πάλι όμως χρειάζεται να διακρίνουν με ποιο τρόπο βρίσκεται στην καρδιά σαν σε δοχείο ή σαν σε όργανο και σαν σε όχημα; Τι δίνουν να καταλάβουν στον ιατρικό κόσμο, στην ιατρική κοινότητα; Αλλά επειδή το θέμα που μας απασχολεί έχει και μία τέτοια διάσταση σήμερα που δεν γνωρίζουμε τι θα προκύψει αύριο, μεταξύ άλλων, και με την καύση των νεκρών! Διότι όταν καταργείς την τον τρόπο που ενεργεί η Χάρις στην ψυχή και στο σώμα έμμεσα και άμεσα και δεν εξηγείς τον τρόπο που αλληλεπιδρά το σώμα με την ψυχή αντιμετωπίζεσαι ως ψόφιος σκύλος! Γι’ αυτό ερωτώ! Αυτοί κατ’ αρχήν ταυτίζοντας το νου με την διάνοια -δεν γνωρίζουν καν ότι άλλο είναι ο νους και άλλο η διάνοια- δεν υπάρχει περίπτωση να δεχτούν έδρα του νου την καρδία, αν πρώτα δεν τους εξηγήσουμε:

• Τι είναι ο Νους και
• Με ποια έννοια ο νους βρίσκεται στην καρδιά

Αν δεν δοθούν σωστές εξηγήσεις και δεν γίνει Πατερική ερμηνεία θα καταλάβουν εσφαλμένα ότι οι άγιοι έλεγαν πράγματα τα οποία στην πραγματικότητα δεν ισχύουν. Έτσι θα τους απορρίψουν και δεν θα μπουν καν στην διαδικασία να κάνουν διάλογο με την Εκκλησία με όλες τις συνέπειες του λάθους! Ας θεωρήσουμε όμως κάνοντας υπόθεση ότι έκαναν την πρώτη βασική διάκριση οι θεολόγοι και δεν προχώρησαν και στις άλλες. Τι θα καταλάβει η Ιατρική Κοινότητα; Σαφώς, ότι ο νους που δεν είναι η διάνοια έχει έδρα την καρδιά. Μέχρι εδώ εν μέρει σωστά, διότι μένει κάτι πολύ σημαντικό! Αφού γι’ αυτούς το ζήτημα δεν λύνεται μόνο με αυτή την επισήμανση, δεδομένου ότι από την Φυσιολογία γνωρίζουν πολύ καλά ότι ο εγκέφαλος ρυθμίζει όλο τον άνθρωπο, αν δεν διακρίνουμε ότι ο νους είναι δύο, δύναμη και ενέργεια, και ότι το ένα από τα δύο, το οποίο είναι και το μοναδικό από τις δυνάμεις εκείνες της Ψυχής που αναφέρονται στο “Κατ’ Εικόνα” ενεργεί στον εγκέφαλο, και επομένως πολύ σωστά γνωρίζει ο ιατρός ότι το Κέντρο Διαχείρισης των Πληροφοριών-Μηνυμάτων είναι εκεί, και λειτουργεί ως σκληρός δίσκος, μνήμη RΑΜ αλλά και ως επεξεργαστής, πώς θα τον πείσετε ότι ισχύει αυτό υποστηρίζετε; Βλέπετε μόνο η σωστή, η ΠΑΤΕΡΙΚΉ «Θεολογία» λύνει τα θέματα! Τώρα που δόθηκε εξήγηση πως ο νους ενεργεί στον εγκέφαλο δια της νοεράς του ενεργείας είμαστε πλέον σε θέση να κατανοήσουμε τον τρόπο που οι γνωστικές δυνάμεις διαχειρίζονται τις πληροφορίες στο λογικό μέρος της ψυχής και πως παίρνοντας τα μηνύματα από τον εγκέφαλο με όριο την Φαντασία, πώς από εκεί τα διαβιβάζουν στην διάνοια και με ποιο τρόπο ένα αισθητικό ερέθισμα δύναται να γίνει μία ιδέα, ένας λογισμός και πολιτισμικό έργο. Όλο αυτό είναι το λογιστικό έργο της Ψυχής!!!

Ας δούμε όμως πιο αναλυτικά στην συνέχεια την σχέση των δυνάμεως της ψυχής για να διευκρινιστούν τα πράγματα ξεκινώντας από το ειδικό προς το γενικό. Η Φαντασία είναι η προτελευταία των γνωστικών δυνάμεων της Ψυχής, δεύτερη από το τέλος. Προηγείται η Αίσθηση της Ψυχής.

Γνωστικές δυνάμεις της ψυχής είναι οι εξής:

α. Νους

β. Διάνοια

γ. Δόξα

δ. Φαντασία

ε. Αίσθηση

Επομένως, η Φαντασία έχει σχέση με το λογικό μέρος της ψυχής, το οποίο βρίσκεται από πάνω της και με το άλογο μέρος της που έχει από κάτω της. Βρίσκεται δηλαδή ανάμεσα τους γι’ αυτό και ό Άγιος Γρηγόριος την ονομάζει σύνορο: «Η φαντασία της ψυχής στο λογικό ον είναι στο σύνορο μεταξύ νου και αισθήσεως». Το λογικό από πάνω της μέσω της Διανοίας διαβιβάζει σε αυτήν τις πληροφορίες αφού: «Ἡ διάνοια εἶναι πάντοτε λογική, προχωρεῖ δὲ βαθμιαίως τελειώνοντας στὴ λογικὴ δόξα». Όμως υπάρχει η περίπτωση -και αυτό γίνεται κατά κανόνα σε όλους μας που δεν ξέρουμε τον τρόπο να ελέγχουμε τους λογισμούς μας- της διαβίβασης των πληροφοριών με την αντίθετη φορά από την Φαντασία προς την Διάνοια με ενδιάμεση την Δόξα (γνώμη), ώστε η γνώμη ως άποψη να είναι άλογη, γιατί η διάνοια έκανε κακή εκτίμηση της ιδέας που φαντάσθηκε (λανθασμένη πρώτη σκέψη για την εικόνα= λογισμός) και έτσι η άποψη μας να είναι εσφαλμένη, εμπαθής, αφού παρασύρθηκε η γνώμη μας είτε από δέλεαρ είτε από φόβητρο και έτσι διαμορφώσαμε εσφαλμένη κρίση για κάτι (το εκ βουλής κριθέν). Αυτό δηλώνει ο λόγος του Αγίου Γρηγορίου όταν γράφει: «Ἡ δόξα ἐξ ἄλλου, ἐκείνη ποὺ προέρχεται ἀπὸ τὴ φαντασία, εἶναι ψῆφος ἄλογος, ἐκείνη δὲ ποὺ προέρχεται ἀπὸ τὴ διάνοια, ὄχι. διότι αὐτὴ ἡ ἕξις εἶναι καμωμένη πρὸς ἀμφότερα». Προσέξτε, αυτά ενεργούνται δια των γνωστικών δυνάμεων της ψυχής από την διάνοια και δια του εγκεφάλου του σώματος με το να υπάρχει σύζευξη εδώ, αφού όπως σημειώσαμε: όργανο της ενέργειας του νοός, την οποία καταβιβάζει δια της Διανοίας στην ψυχική ζωή είναι ο Εγκέφαλος. Μην λησμονούμε το εδάφιο του Αγίου Γρηγορίου που αναφέραμε ότι: « Ἡ διάνοια εἶναι πάντοτε λογική, προχωρεῖ δὲ βαθμιαίως τελειώνοντας στὴ λογικὴ δόξα. Ὅλες δὲ αὐτὲς συγκροτήθηκαν καὶ ἐνεργοῦν μὲ πρῶτο ὄργανο τὸ ψυχικὸ πνεῦμα στὸν ἐγκέφαλο».

Ι. Αυτά για την κίνηση των νοημάτων στο επίπεδο του λογικού!

ΙΙ. Στο επίπεδο του Αλόγου μέρους της Ψυχής

Το άλογο μέρος στο οποίο ανήκει και η ίδια η Φαντασία το έχει από κάτω της και σαφώς πρόκειται για την Αίσθηση της Ψυχής με την ειδική έννοια δια της οποίας ο νους καταβιβάζοντας την ενέργειά του λαμβάνει από τις αισθήσεις τις πληροφορίες αλλά και εκφράζεται δια μέσου των αισθητηρίων. Μήπως δεν εκφράζεται ο ψυχικός μας κόσμος ακόμη και από το βλέμμα μας; Ας δούμε όμως πιο συγκεκριμένα την σχέση της Φαντασίας με την Αίσθηση της Ψυχής και με τις αισθήσεις του σώματος για να κατανοήσουμε τον τρόπο σύζευξης:

• Σημειακά δια των δυνάμεων μέσου της Φαντασίας που ενώνει Νου και Αίσθηση!
• Μερικά δια μέσου του Παθητικού που ενώνει το Λογικόν και Άλογον μέρος της Ψυχής!
• Καθ’ Ολοκληρίαν δια του Αισθητικού που ενώνει Σώμα και Ψυχή!

Τι είναι η Φαντασία

Το Φανταστικό είναι ικανότητα του αλόγου μέρους της ψυχής, που ενεργεί με τις αισθήσεις και λέγεται αίσθηση. Φανταστό και αισθητό είναι αυτό που υποπίπτει στη φαντασία και την αίσθηση· όπως όραση είναι η ίδια η οπτική δύναμη, και ορατό είναι αυτό που υποπίπτει στην όραση, για παράδειγμα κάποια πέτρα ή κάτι παρόμοιο. Φαντασία πάλι είναι πάθος του αλόγου μέρους της ψυχής που την προκαλεί κάποιο φανταστό· Φάντασμα πάλι είναι πάθος χωρίς περιεχόμενο, στο χώρο του αλόγου μέρους της ψυχής, που δεν το προκαλεί κάποιο φανταστό. Η ψυχή αντιλαμβάνεται, δηλαδή αισθάνεται, τα αισθητά με τα αισθητήρια όργανα, και δημιουργεί την παράσταση· ενώ με το νου αντιλαμβάνεται τα νοητά και δημιουργεί τη νόηση. Όταν, λοιπόν, διατηρεί τις μορφές των παραστάσεων ή των σκέψεων, τότε λέμε ότι θυμάται. Ανάμνηση λέγεται η ανάκτηση της μνήμης που χάθηκε από τη λήθη (λησμονιά). Λήθη πάλι είναι η απώλεια της μνήμης. Το φανταστικό, λοιπόν, που αντιλαμβάνεται με τις αισθήσεις τα υλικά όντα, μεταδίδει την αντίληψή τους στη διάνοια ή στο διαλογιστικό· διότι και τα δύο αυτά είναι το ίδιο. Αυτά, αφού παραλάβουν την εντύπωση και σχηματίσουν γνώμη, την παραπέμπουν στο μνημονευτικό ή μνημονικό. Ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς ξεκινώντας από τις αισθήσεις για να φτάσει στην φαντασία λέει: «Η όραση διαμορφώνεται από τα πολυειδή χρώματα και σχήματα· η όσφρηση από τους ατμούς· η γεύση από τους χυμούς· η ακοή από τους ήχους· η αφή από την τραχύτητα ή την λειότητα των επιφανειών. Οι πληροφορίες που δίνουν οι αισθήσεις, προέρχονται βέβαια από τα σώματα, αλλά δεν είναι σώματα, αν και είναι σωματικές. Γιατί δεν προέρχονται έτσι απλώς από τα σώματα, αλλά από τα είδη (τις φυσικές ιδιότητες) των σωμάτων. Αλλά φυσικά δεν ταυτίζονται με τα σωματικά “είδη”· Είναι μόνο αποτυπώματά τους, που σαν εικόνες χωρίζονται αχώριστα από αυτά. Και αυτό είναι φανερό από την όραση και μάλιστα από τα ορώμενα σε καθρέφτη. Αυτά, λοιπόν, τα εκμαγεία των αισθήσεων είναι που οικειοποιείται από τις αισθήσεις το φανταστικό μέρος της ψυχής· όχι τις ίδιες τις αισθήσεις, αλλά τις εικόνες που όπως είπαμε υπάρχουν σ’ αυτές, και τις χωρίζει τελείως από τα σώματα και τα “είδη” των σωμάτων. Τις αποθηκεύει οπωσδήποτε σαν θησαυρούς και προβάλλει ανάλογα προς χρήση του πότε τη μία και πότε την άλλη, ακόμη κι όταν απουσιάζουν τα αντίστοιχα σώματα. Έτσι το φανταστικό της ψυχής τις κάνει όλες ορατές στον εαυτό του, ακόμη και τις εικόνες της ακοής, της γεύσεως, της όσφρησης και της αφής. Η φαντασία της ψυχής στο λογικό ον είναι στο σύνορο μεταξύ νου και αισθήσεως. Αυτές λοιπόν τις εικόνες που παραλαμβάνει η φαντασία από τις αισθήσεις, ως χωρισμένες πια από τα σώματα και ήδη ασώματες, τις βλέπει και τις στριφογυρίζει ο νους και παράγει διαφόρων ειδών λογισμούς, καθώς διαλογίζεται και αναλογίζεται και συλλογίζεται με πολλούς τρόπους, με εμπάθεια ή με απάθεια ή με μια μέση κατάσταση, με πλάνη ή χωρίς πλάνη. Και απ’ αυτό γεννιούνται οι περισσότερες αρετές και κακίες, ορθές απόψεις και κακοδοξίες. Και λέω οι περισσότερες, κι όχι όλες οι αλήθειες και οι πλάνες, οι αρετές και οι κακίες, έχουν την αρχή τους στους λογισμούς από τη φαντασία, επειδή δεν συμβαίνει να γίνεται κάθε λογισμός του νου από αυτές τις εικόνες και γι’ αυτές, αλλά είναι δυνατό να βρει κανείς και ορισμένα που δεν μπορούν να υποπέσουν στις αισθήσεις και που ο νους τα κάνει λογισμούς». Επομένως, εδώ έχουμε μία ειδικότατη εν τω βάθει σχέση που εκφράζει τον σύνδεσμο σώματος και ψυχής, την Φαντασία!

Τι είναι το Παθητικό

Συνεχίζουμε την αναφορά μας στο Παθητικό της Ψυχής που ενώνει το λογικό μέρος με το άλογο. Η ψυχή διακρίνεται σε δύο, στο λογικό και το παθητικό. Το παθητικό βρίσκεται ανάμεσα στο λογικό και το άλογο, τα οποία ενώνει με το να ανήκει σ’ εκείνο το άλογο μέρος της ψυχής που υπακούει όμως στο λογικό. «Μὲ τὸ παθητικὸ ἡ ψυχὴ συγκοινωνεῖ μὲ τὴν αἰσθητική, θρεπτικὴ καὶ αὐξητικὴ φύση, αἰσθάνεται τὸν ἀέρα, τὸ κρύο καὶ τὴ ζέστη καὶ τὶς τροφὲς γιὰ συντήρηση, ζωή, αὔξηση καὶ ὑγεία». Ἡ θρεπτικὴ – αὐξητικὴ φύση καθὼς καὶ ἡ αἰσθητικὴ ἐπισημαίνονται ἀπὸ τὸν ἅγιο Γρηγόριο Νύσσης ὡς ψυχικὲς λειτουργίες μαζὶ μὲ τὴ λογική. Μόνο ποὺ ἡ λογική, δὲν ἀνήκει στὸ παθητικὸ «μέρος»τῆς ψυχῆς, δὲν κατακερματίζεται στὶς αἰσθήσεις καὶ δὲν ὑπόκειται στὰ πάθη· «Τὸ λογικὸ μέρος (τῆς ψυχῆς), καθὼς εἶναι κατ’ εἰκόνα τοῦ Πλάστη της, εἶναι ἀνεμπόδιστο, ἀόρατο καὶ ἀπεριόριστο ἀπὸ τὶς αἰσθήσεις, γιατὶ εἶναι καὶ ἔξω καὶ μέσα ἀπ’ αὐτές». Στὸ παθητικὸ τὴς ψυχῆς ἀνήκουν τὸ θυμικὸ μαζὶ μὲ τὸ ἐπιθυμητικό. Αὐτὸ συμμεταβάλλεται μὲ τὶς αἰσθήσεις, τὰ πάθη καὶ τὶς ἀνέσεις, «καὶ ἄλλοτε ἐπιθυμεῖ ἄλογες ἐπιθυμίες, βγαίνοντας ἀπὸ τὴ φυσική του κίνηση, ἐνῶ ἄλλοτε παροξύνεται καὶ παρασύρεται ἀπὸ ἄλογο θυμό». Επομένως, εδώ έχουμε μία μερική σχέση που εκφράζει πιο ειδική σχέση ως προς τον σύνδεσμο σώματος και ψυχής, το Παθητικό!

Τι είναι το Αισθητικό

Ο άνθρωπος είναι σύνορο αισθητής και νοητής κτίσεως! Ο νους της ψυχής μας που συνιστά το βαθύτερο είναι μας «κατεβάζει τον εαυτό του προς την κατά διάνοια αναπτυσσόμενη ψυχική ζωή» για να αντιλαμβάνεται τα πράγματα και να έρχεται σε επικοινωνία με τον κόσμο. Ο νους της ψυχής μας ως ο τελικός αποδέκτης όλων των μηνυμάτων και από μέσα και από έξω και για το σώμα και για την ψυχή, επειδή είναι νοερό και ασώματο πράγμα δεν μπορεί να αντιλαμβάνεται χωρίς τις αισθήσεις και δεν μπορεί να δείξει τις ορμές της διανοίας δίχως τα μέλη του σώματος, τα οποία χρησιμοποιεί ως όργανά του για να εκφραστεί καθώς βρίσκεται ενωμένος στην βιολογική μας ύπαρξη. Αποτελεί μία ενιαία αντιληπτική δύναμη καθώς λειτουργεί δια μέσου καθενός από τα αισθητήρια και συλλαμβάνει τα όντα κατανέμοντας τον εαυτό του στις αισθήσεις του σώματος -θυμηθείτε εδώ το παράδειγμα του τριφασικού- και αισθητικές δυνάμεις της ψυχής και με την καθεμιά τους προσλαμβάνει καταλλήλως την γνώση των όντων. Ο νους καθώς διήκει δια μέσου όλου του σωματικού οργάνου προσεγγίζει κάθε μέρος καταλλήλως δια των νοητικών του ενεργειών, σύμφωνα με την φύση του, σ’ εκείνα που λειτουργούν κατά φύση ενεργεί τα αρμόδια, σ’ εκείνα όμως που αδυνατούν να δεχτούν την τεχνική του κίνηση, μένει άπρακτος και ανενέργητος. Το αισθητικό της φύσεώς μας συνεπώς, είναι η δυνατότητα που έχει ο νους μας και ο τρόπος με τον οποίο χρησιμοποιεί το σώμα για να αντιλαμβάνεται αλλά και να έρχεται σε κοινωνία με τον κόσμο.

Θα μπορούσαμε να παραστήσουμε σχηματικά τις σχέσεις των μερών και των δυνάμεων της ψυχής στην συνάφεια με το σώμα με τρεις ομόκεντρους κύκλους:

α. τον εξώτατο που είναι το Αισθητικό,

β. τον εσώτερο, το οποίο είναι το Παθητικό και

γ. τον εσώτατο την Φαντασία.

The post Χωρίς να έχει ερευνήσει η ιατρική κοινότητα την συνάφεια σώματος και ψυχής όπου δύναται, σε επίπεδο οντολογίας, μπορεί να αποφανθεί για την σχέση τους με το υπερβατικό εκτός των ορίων της επιστήμης όπου δεν δύναται; (στ’ μέρος) appeared first on Νέα Φλώρινα.

ΗΓΟΥΜΕΝΟΥ ΤΗΣ ΙΕΡΑΣ ΜΟΝΗΣ ΑΓΙΟΥ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΤΟΥ ΠΑΛΑΜΑ ΦΙΛΩΤΑ

22[1]. Πώς Το Σώμα Στον Άνθρωπο Δεν Υπάρχει Χωρίς Την Ψυχή

Στα πλαίσια παρουσίασης της πολυδύναμης οντότητας της ψυχής του ανθρώπου σε σχέση με το σώμα του στόχος μας στην πραγματεία αυτή είναι να δείξουμε ότι υπάρχει σύζευξη των δυνάμεων της ψυχής με τις οργανικές λειτουργίες. Για να υπάρχει όμως σύζευξη υπάρχουν αυτά που ενώνονται και εκείνο που τα ενώνει. Και ενώ κανείς δεν αμφισβητεί το σώμα και τις λειτουργίες του, δύναται άραγε, να αμφισβητήσει την ύπαρξη Ψυχής σε αυτές; Αν θελήσει να κάνει κάτι τέτοιο, ήδη διέψευσε τον εαυτό του, αφού εκ προοιμίου με το να θέλει έχει εκφράσει το φυσικό του θέλημα που ενεργεί με αυτεξούσιο. «Φυσικὸν δὲ τὸ θέλημα λέγοντες, οὐκ ἠναγκασμένον τοῦτό φαμεν, ἀλλ᾿αὐτεξούσιον· εἰ γὰρ λογικόν, πάντως καὶ αὐτεξούσιον». Γι’ αυτό ο Άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός επισημαίνει: «Αυτά που χαρακτηρίζουν τη φύση δεν διδάσκονται· κανείς δηλαδή δεν μαθαίνει να σκέφτεται, να ζει, να πεινά, να διψά και να κοιμάται. Ούτε πάλι μαθαίνουμε να θέλουμε· επομένως, η θέληση είναι φυσικό πράγμα. Και επίσης· εάν τα άλογα ζώα εξουσιάζονται από τη φύση, ο άνθρωπος όμως, ο οποίος κινείται με τη θέλησή του, εξουσιάζει (τη φύση)· επομένως, ο άνθρωπος έχει τη θέληση από τη φύση του. Και ακόμη η θέληση υπάρχει σ’ όλους τους ανθρώπους· δεν είναι σ’ άλλους έμφυτη και σ’ άλλους όχι. Και εάν αυτό που αποτελεί κοινό γνώρισμα σε όλους (ωστόσο) διακρίνει τη φύση των ατόμων που το έχουν, επομένως από τη φύση του ο άνθρωπος είναι θελητικός. Επίσης, εάν η φύση δεν επιδέχεται το περισσότερο ή το λιγότερο και σ’ όλους η θέληση είναι έμφυτη, και όχι σ’ άλλους περισσότερο και σ’ άλλους λιγότερο, άρα είναι από τη φύση του θελητικός ο άνθρωπος».

Σε άλλη συνάφεια ο ιερός Πατήρ ξεχωρίζει τον τρόπο της θελήσεως τον οποίο ονομάζει γνωμικό θέλημα από αυτήν καθ’ αυτήν την θέληση ως θελητική δύναμη της ψυχής. «Πρέπει όμως να γνωρίζουμε ότι δεν είναι το ίδιο πράγμα η θέληση και ο τρόπος της θελήσεως· διότι η θέληση ανήκει στη φύση, όπως και η όραση –καθώς όλοι οι άνθρωποι είναι προικισμένοι μ’ αυτήν–· ο τρόπος όμως της θελήσεως δεν ανήκει στη φύση, αλλά στην απόφασή μας, όπως ο καλός ή κακός τρόπος της όρασης –διότι όλοι οι άνθρωποι δεν θέλουν ούτε βλέπουν το ίδιο. Αυτό το δεχόμαστε και για τις ενέργειες· Διότι τρόπος της θελήσεως, ο τρόπος της οράσεως, ο τρόπος της ενεργείας ανήκουν στον τρόπο χρήσεως της θελήσεως, της οράσεως και της ενεργείας· διακρίνει αυτόν που τα χρησιμοποιεί και τον ξεχωρίζει από τους άλλους σέ ό,τι κατά κοινή ομολογία διαφέρει. Επομένως, το να θέλει απλά κανείς λέγεται θέληση· πρόκειται δηλαδή για τη θελητική δύναμη, η οποία είναι λογική επιθυμία και θέλημα της φύσεως. Ο τρόπος πάλι της θελήσεως, αυτό δηλαδή που είναι στη διάθεση της θελήσεως, λέγεται θελητό και γνωμικό θέλημα· θελητικό πάλι είναι αυτό που από τη φύση του θέλει· θελητική για παράδειγμα είναι η θεία και η ανθρώπινη φύση. Αυτός πάλι που θέλει είναι εκείνος που χρησιμοποιεί τη θέληση, δηλαδή η υπόσταση· για παράδειγμα ο Πέτρος».

Είμαστε λοιπόν αυτεξούσιοι, επειδή αυτεξούσια είναι η θέλησή μας. Και γίνεται αυτό επειδή η θέλησή μας είναι λογική. Αποφασίζουμε ο καθένας για τον εαυτό μας με την λογική μας. Και κανείς δεν αντιλέγει ότι ο άνθρωπος είναι λογική και νοερή ύπαρξη σημειώνει ο Ιωάννης ο Δαμασκηνός: «Ὅτι δὲ λογικὸν καὶ νοερὸν ζῷον ὁ ἄνθρωπος, οὐδεὶς ἀντερεῖ». Εφόσον όμως είναι νοερή, λογική και θελητική ύπαρξη ο άνθρωπος αυτό σημαίνει ότι δεν έχει μόνο σώμα αλλά και “εκείνο” το οποίο ζωοποιεί το σώμα και το κάνει να λειτουργεί με νόηση, λογική και θέληση. Έχει δηλαδή δύο φύσεις, διότι η νοερά ουσία που ενεργεί δίνοντας νόηση, λογική και θέληση τα παρέχει αυτά σε αποδέκτη που είναι το σώμα στην ανθρώπινη οντότητα. Δεν είναι μόνη της η ψυχή εν όσω ζει ο άνθρωπος. Και αυτό είναι η ανθρώπινη ύπαρξή μας τα δύο μαζί, σώμα και Ψυχή. Διότι όταν χωρίζονται τα δύο δεν εκφράζεται ούτε θέληση, ούτε λόγος ούτε νόηση αλλά καταργούνται στο σώμα για να συνεχίσουν να υπάρχουν μετά τον θάνατον μέχρι της αναστάσεως μόνο στην ψυχή που νοεί και λογίζεται καθ’ εαυτήν!

«Ο κάθε άνθρωπος χωριστά αποτελείται από δύο φύσεις, την ψυχή και το σώμα. Πράγματι, ούτε το σώμα είναι αθάνατο αλλά θνητό, ούτε η ψυχή είναι θνητή αλλά αθάνατη· ούτε το σώμα είναι αόρατο ούτε η ψυχή ορατή με γυμνό μάτι· αλλά η μία είναι λογική, νοερή και ασώματη, ενώ το άλλο είναι υλικό, ορατό και χωρίς λογική. Και εφόσον αυτά που έχουν διαφορετική ουσία δεν ανήκουν σε μία φύση, είναι επόμενο η ψυχή και το σώμα να μην έχουν την ίδια ουσία. Και ακόμη· ο άνθρωπος είναι λογική θνητή ύπαρξη και κάθε κατάσταση χαρακτηρίζει τις φύσεις που υπάγονται σ’ αυτήν· δεν είναι επίσης το ίδιο πράγμα, σύμφωνα με τη φύση, το λογικό με το θνητό· επομένως, και ο άνθρωπος δεν θα έχει μία φύση, σύμφωνα με το παραπάνω κριτήρια που ορίσαμε». Αν λέμε ότι ο άνθρωπος έχει μία φύση το κάνουμε καταχρηστικά, διότι δεν δεχόμαστε ότι άνθρωπος από άνθρωπο διαφέρει στην σύσταση που έχει το ανθρώπινο είδος μας. Στο λόγο μας χρησιμοποιούμε το όνομα «φύση» αντί για το όνομα «είδος» επειδή όλοι έχουν κοινό ορισμό. Στον άνθρωπο όμως επειδή η ψυχή δεν είναι μόνο ενέργεια αλλά οντότητα που ζωοποιεί το σώμα υπάρχουν:

I. Δυνάμεις που είναι οργανωμένες σε Ζωικό επίπεδο, το οποίο είναι το κατώτερο, και επειδή η οντότητα της ψυχής ζωοποιεί το σώμα μας κάνουμε λόγο όχι μόνο για οργανικές λειτουργίες αλλά για δυνάμεις της ψυχής που οργανώνουν τις λειτουργίες στο σώμα το συνέχουν και διευθετούν τις καθαρά ζωικές ενέργειες του.

II. Δυνάμεις οργανωμένες σε Αισθητικό επίπεδο που οι Άγιοι Πατέρες ονομάζουν ψυχικό, όχι με την έννοια την πνευματική που εμείς σήμερα γνωρίζουμε αλλά με την έννοια της ιδιαιτερότητας στην ανθρώπινη φύση να υπάρχουν οι δυνάμεις εκείνες της ψυχής που ενώνουν την πνευματική με την ζωική φύση.

III. Δυνάμεις σε Πνευματικό -το ανώτερο- επίπεδο, το οποίο είναι αυτό που κάνει τον άνθρωπο να έχει τις λειτουργίες εκείνες που τον διαφοροποιούν από τα ζώα ως πνευματική ύπαρξη που εκδηλώνει νοητικές, λογικές και πνευματικές τις λεγόμενες ανώτερες λειτουργίες.

23. Βασικές Διευκρινίσεις για να Κατανοήσουμε Πώς Λειτουργούν οι Δυνάμεις, οι Ενέργειες της ψυχής

Παρουσιάσαμε ήδη για τον άνθρωπο τα τρία επίπεδα στα οποία οργανώνονται τα μέρη της ψυχής και τα είδη των δυνάμεων που τον κάνουν μοναδικό ως έμβιο ον και τον αναδεικνύουν κορωνίδα της Δημιουργίας των αισθητών κτισμάτων. Και ενώ θα είχε κανείς την εντύπωση ότι είναι σχετικά εύκολο να μιλήσει για τις δυνάμεις κατά τις οποίες ο άνθρωπος είναι και λειτουργεί ως ζώον, αφού θα θεωρούσε ότι καθίστανται γνωστές, ακόμη και από την βιολογία και την φυσιολογία, τελικά όπως θα διαπιστώσετε δεν είναι τόσο εύκολα διακριτές. Επίσης, δεν θα θεωρούσε κανείς ιδιαίτερα δύσκολο να καταστήσει σαφείς σε όσους τουλάχιστον γνωρίζουν την Νηπτική γραμματεία και τα θεολογικά κείμενα να κατανοήσουν πως λειτουργούν οι ανώτερες δυνάμεις της ψυχής, ακόμη και στην περίπτωση που δεν τις γνωρίζουν, ούτε όμως και αυτό είναι τόσο απλό, διότι δεν είναι θέμα μόνο ακαδημαϊκής εκπαίδευσης αλλά περισσότερο εμπειρίας της ψυχής που καθοδηγείται από πνευματικό οδηγό με φιλοκαλική μόρφωση και αγιοπατερική στοχοθεσία. Ωστόσο, εκείνο το κομμάτι που δεν υποψιάζεται κανείς ότι είναι το πλέον περίπλοκο και αφορά την ένωση του σώματος με την ψυχή, αυτό είναι το πιο δύσκολο, αφού πρέπει να προσδιορίσει με σαφήνεια όχι μόνο τα μέρη και τις δυνάμεις της ψυχής που μεσολαβούν αλλά να εξηγεί κάθε φορά και σε ποιο επίπεδο αναφέρεται , καθώς και με ποιο κριτήριο διακρίνει τις δυνάμεις. Και βέβαια θα πρέπει να βρει και τον κατάλληλο μεθοδολογικά τρόπο να τα παρουσιάσει, και εδώ είναι το μεγαλύτερο πρόβλημα, πέρα από την συνολική δυσκολία για όλο το εγχείρημα:

α. Εξ απόψεως ότι απευθυνόμαστε σε έναν κόσμο με υλιστικά φρονήματα που δεν πιστεύει καν στην ύπαρξη Θεού συνεπώς και της ψυχής ψυχή, άρα ξεκινά να ακούσει κάτι με την αρνητικότερη των προϋποθέσεων, την προκατάληψη.

β. Εκ του περιεχομένου ως γνωστικού αντικειμένου για πράγματα τα οποία δεν είναι καθόλου γνωστά, αφού αποτελούν εξειδικευμένες οργανικές λειτουργίες, οι οποίες απαιτούν συνάμα ιατρικές και πολύ εξειδικευμένες ψυχολογικές γνώσεις για οργανικές λειτουργίες και κυρίως για ψυχικές δυνάμεις άγνωστες που και αυτές με την σειρά τους προϋποθέτουν ακόμη μεγαλύτερη γνώση όχι του αντικειμένου αλλά του υποκειμένου της ψυχής μας, καθώς γνώση και εμπειρία πνευματικών καταστάσεων.

γ. Όμως είναι δύσκολο και εξ απόψεως ορολογίας διότι:

1. Δεν ταυτίζεται πλήρως -ακόμη και στους Πατέρες- η ορολογία σε όσα διατύπωσαν για την ψυχή σε σχέση με το σώμα. π.χ. ο Άγιος Γρηγόριος Νύσσης ονομάζει αισθητικό αυτό το οποίο ενώνει την ψυχή με το Σώμα, τον οποίο όρο όμως δεν συναντούμε σε άλλους Πατέρες που ομιλούν περί ψυχής.

2. Η σύγχρονη ορολογία της εποχής μας, επίσης δεν ταυτίζεται με αυτή της εποχής των Πατέρων, π.χ. «Ψυχικό άνθρωπο» οι Άγιοι Πατέρες εννοούν τον άνθρωπο που ενεργεί κατά τις σωματικές και διανοητικές μόνο λειτουργίες χωρίς να ζει πνευματικά έχοντας την αναφορά του στον Θεό.

3. Επίσης, αυτό που λέμε ψυχή με την πνευματική έννοια είναι διαφορετικό από αυτό που λέμε ψυχή με την ζωική έννοια. Υπάρχουν και τα δύο! Έχουν και τα ζώα ψυχή όμως χωρίς να είναι αυτή ουσία αλλά μόνο ενέργεια, δηλαδή ζωή! Για να διακρίνουμε την ψυχή από το σώμα στον άνθρωπο λέμε ότι η ψυχή δεν είναι υλική. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι δεν έχει ουσία η ψυχή σε σχέση με τον Θεό!

4. Επίσης διαφέρει η ορολογία της Επιστήμης από την Πατερική Γραμματεία, π.χ. στην Φυσική Επιστήμη η ενέργεια είναι φυσικό μέγεθος μετρίσιμο που την έχει κάποιο αντικείμενο είτε λόγω θέσης είτε λόγω κίνησης ενώ στην Πατερική Γραμματεία με τον όρο ενέργεια εννοούμε κάτι διαφορετικό, την επενέργεια εξαιτίας της οποίας κάτι συμβαίνει ή κάτι τροποποιείται, δηλαδή η επενέργεια του προκαλεί κάπου κάποιο γεγονός.

5. Η ενέργεια της άκτιστης ουσίας του Θεού με την οποία κοινωνεί η Ψυχή κατά μέθεξιν επίσης δεν είναι μετρίσιμο φυσικό μέγεθος. Άκτιστη ενέργεια του Θεού είναι αυτό το οποίο πηγάζει από την άκτιστη ουσία του Θεού, το οποίο άλλοτε ζωοποιεί, άλλοτε φωτίζει, καθαίρει, αγιάζει τον άνθρωπο, προνοεί για την κτίση , συντηρεί και διοικεί τα σύμπαντα και όχι μόνο. Αυτό όμως δεν είναι μέγεθος του υλικού και αισθητού κόσμου όπως στην Επιστήμη της Φυσικής. Το ίδιο και όταν λέμε ενέργειες της Ψυχής, σαφώς δεν λέμε ότι αυτές είναι άκτιστες αλλά υπάρχουν επειδή έχουμε την δυνατότητα δι’ αυτών να κοινωνούμε με το Άκτιστο και Υπερβατικό τροποποιούνται θετικά αποκαθιστώντας την αλλοτρίωση που υπέστησαν ως τρεπτές δυνάμεις καθώς και ως αποτέλεσμα κάθε δύναμης από τις άκτιστες ενέργειες.

6. Ο άγιος Ιωάννης Ο Δαμασκηνός γράφει: «Δεῖ δὲ γινώσκειν, ὅτι αὐτὴ ἡ ζωὴ ἐνέργειά ἐστι καὶ ἡ τροπὴ τοῦ ζῴου ἐνέργεια, καὶ πᾶσα ἡ τοῦ ζῴου οἰκονομία, ἥ τε θρεπτικὴ καὶ αὐξητικὴ, ἤγουν φυτικὴ, καὶ ἡ καθ᾿ ὁρμὴν κίνησις, ἤγουν αἰσθητικὴ καὶ ἡ νοερὰ καὶ αὐτεξούσιος κίνησις».[ Πρέπει ακόμη να γνωρίζουμε ότι και η ίδια η ζωή είναι ενέργεια και η μεταβολή των ζωντανών είναι ενέργεια και όλος ο τρόπος της ζωής τους· δηλαδή, η θρεπτική, η αυξητική ή φυσική, και η ενστικτώδης κίνηση, η κίνηση των αισθήσεων, του νου και του αυτεξούσιου. Η ενέργεια είναι μάλιστα αποτέλεσμα δυνάμεως].

«Ἐνέργεια λέγεται τὸ πρῶτον ἐν ἡμῖν συνιστάμενον νόημα· καὶ ἔστινἁπλῆ καὶ ἄσχετος ἐνέργεια τοῦ νοῦ καθ᾿ αὑτὸν ἀφανῶς τὰ ἴδια νοήματα προβαλλομένου, ὧν χωρὶς οὐδὲ νοῦς ἂν κληθείη δικαίως. [Ενέργεια λέγεται η πρώτη σκέψη που έρχεται στο νου μας· και είναι απλή και ανεξάρτητη ενέργεια του νου, όταν μόνος του ο νους παρουσιάζει κρυφά τις σκέψεις του, χωρίς τις οποίες δεν θα μπορούσε να γίνει λόγος για νου]. Λέγεται δὲ πάλιν ἐνέργεια καὶ ἡ διὰ τῆς προφορᾶς τοῦ λόγου φανέρωσις καὶ ἐξάπλωσις τῶν νενοημένων. Αὕτη δὲ οὐκέτι ἄσχετός ἐστι καὶ ἁπλῆ, ἀλλ᾿ἐν σχέσει θεωρουμένη ἐκ νοήματος καὶ λόγου συντεθειμένη. [Ενέργεια πάλι ονομάζεται η ανακοίνωση και διάδοση των σκέψεών μας με τον προφορικό λόγο. Αυτή όμως δεν είναι ανεξάρτητη και απλή, αλλά, αν την παρατηρήσουμε, είναι σύνθετη από τη σκέψη και το λόγο]. Καὶ αὐτὴ δὲ ἡ σχέσις, ἣν ἔχει ὁ ποιῶν πρὸς τὸ γινόμενον, ἐνέργειά ἐστι· καὶ αὐτὸ τὸ ἀποτελούμενον ἐνέργεια λέγεται. Καὶ τὸ μέν ἐστι ψυχῆς μόνης, τὸ δὲ ψυχῆς σώματι κεχρημένης, τὸ δὲ σώματος νοερῶς ἐψυχωμένου, τὸ δὲ ἀποτέλεσμα· [Ενέργεια, επίσης, είναι και η σχέση που έχει αυτός που ενεργεί σε σχέση μ’ αυτό που ενεργείται· και το αποτέλεσμα που προκύπτει καλείται ενέργεια. Και άλλο είναι ενέργεια μόνον της ψυχής, άλλο της ψυχής που χρησιμοποιεί το σώμα, άλλο του σώματος που έχει τη νοερή ψυχή και άλλο είναι το αποτέλεσμα]·
ὁ νοῦς γὰρ προθεωρήσας τὸ ἐσόμενον οὕτω διὰ τοῦ σώματος ἐργάζεται. Τῆς ψυχῆς τοίνυν ἐστὶν ἡ ἡγεμονία· κέχρηται γὰρ ὡς ὀργάνῳ τῷ σώματι, ἄγουσα τοῦτο καὶ ἰθύνουσα. [διότι ο νους προϊδεάζεται αυτό που θα γίνει και έτσι το ενεργεί με το σώμα. Η διεύθυνση βέβαια ανήκει στην ψυχή· χρησιμοποιεί όμως σαν όργανο το σώμα, οδηγώντας και κατευθύνοντάς το]. Ἑτέρα δέ ἐστιν ἡ τοῦ σώματος ἐνέργεια, ἀγομένου ὑπὸ τῆς ψυχῆς καὶ κινουμένου. Τὸ δὲ ἀποτέλεσμα τοῦ μὲν σώματος ἡ ἁφὴ καὶ ἡ κράτησις καὶ ἡ τοῦ ποιουμένου οἱονεὶ περιένεξις, τῆς δὲ ψυχῆς ἡ τοῦ γινομένου οἱονεὶ μόρφωσις καὶ σχηματισμός. [ Άλλη πάλι είναι η ενέργεια του σώματος, όταν η ψυχή το οδηγεί και το κινεί. Και το αποτέλεσμα της ενέργειας του σώματος είναι η αφή, η κράτηση και η περιφορά αυτού που δημιουργείται· ενώ το αποτέλεσμα της ενέργειας της ψυχής είναι η διαμόρφωση και ο σχηματισμός, κατά κάποιο τρόπο, αυτού που δημιουργείται]. Κεφ. 59.

Εδώ να διασαφηνίσουμε πως γίνεται και συγκεκριμένα μία τροποποίηση προς αλλοτρίωση αρνητικά, η οποία όμως θα μπορούσε να γίνει και θετικά. Θα αναφερθώ τώρα στην πρώτη περίπτωση: «Ἐπειδὴ ἀκριβῶς ὁ ἄνθρωπος ἁμάρτησε χωρὶς νὰ ὑπάρχει κάποια βία καὶ ἐξαναγκασμός, ἀπέκτησε ἐκ τῶν ὑστέρων ἡ φύση μας πρόσθετα τὴ ροπὴ πρὸς τὴν ἁμαρτία καὶ ἔχασε τὴ δυνατότητα ποὺ εἶχε ἐκ φύσεως νὰ μὴν ἁμαρτάνει. Δηλαδὴ ἀλλοτριώθηκε ἡ ἀθρώπινη φύση, δὲ μεταβλήθηκε ὅμως. Πιὸ συγκεκριμένα ἀνατράπηκε ἡ ἀρχικὴ τάξη καὶ ἡ ὁμαλὴ ἀλληλεξάρτηση τῶν μερῶν καὶ τῶν δυνάμεων τῆς φύσεώς μας. Σαφῶς δὲν ἔπαυσαν νὰ ὑπάρχουν καὶ οἱ τρεῖς πλευρὲς τῆς ἀνθρώπινης φύσεως καὶ συνακόλουθα τῆς ἀνθρώπινης ζωῆς μας -ἡ σωματική, ἡ διανοητικὴ καὶ ἡ πνευματική- ὅπως καὶ οἱ ἀντίστοιχες ἐκδηλώσεις τους, ἀλλὰ καθὼς διακόπηκε ἡ κοινωνία τοῦ πνεύματός μας μὲ τὸν Θεό, διακόπηκε καὶ ἡ ἐνίσχυσή του μὲ θεία δύναμη. Αὐτὸ εἶχε ὡς ἀποτέλεσμα νὰ ἀποδυναμωθεῖ τὸ ἀνώτερο αὐτὸ μέρος τῆς ὑπάρξεώς μας, ὥστε νὰ μὴν μπορεῖ νὰ κυβερνήσει τὸ κατώτερο μέρος τῆς ψυχῆς ἀλλὰ καὶ τὸ σῶμα. Ἔτσι ἀντὶ τὸ πνεῦμα μας νὰ κυριαρχεῖ στὴν ψυχὴ καὶ τὸ σῶμα μας αἰχμαλωτίσθηκε καὶ ὑποτάχθηκε τὸ ἴδιο σὲ αὐτά. Γιὰ τὸ λόγο αὐτὸ κυριάρχησε στὸν ἄνθρωπο ἡ διάνοια καί, μέσω τῆς διάνοιας, ἡ σαρκικότητα. Ὁ ἄνθρωπος πλέον ἀπὸ πνευματικὸς ἔγινε διανοητικὸς καὶ σαρκικός. Συνεπῶς τὸ πρόβλημα στὸν ἄνθρωπο δὲν βρίσκεται στὸ ὅτι ἔχει τὴν διανοτικὴ καὶ σωματική του πλευρά, ἀλλὰ στὸ ὅτι αὐτὰ ποὺ ἱεραρχήθηκαν στὴ φύση μας δευτερεύοντα καὶ ὑποδεέστερα μὲ τὴν πτώση του ὁ ἄνθρωπος τὰ κατέστησε κυρίαρχα στὸ πνεῦμα του ὥστε νὰ δεσπόζουν καταδυναστευτικὰ στὴν ὕπαρξή μας κάνοντας τὴ ζωή μας ἀφύσικη καὶ ἔμπαθή. Γράφει χαρακτηριστικὰ ὁ ἅγιος Συμεὼν ὁ Νέος Θεολόγος: «Ἀπὸ τὴν παράβαση τοῦ πρώτου ἀνθρώπου παρεκτράπηκαν οἱ φυσικὲς δυνάμεις τῆς ἀνθρώπινης φύσης, ὁ νοῦς, ἡ διάνοια, ἡ δοξασία, ἡ φαντασία καὶ ἡ αἴσθηση, οἱ ὁποῖες συνιστοῦν τὸ τριμερὲς τῆς ψυχῆς, τὸ λογιστικό, τὸ θυμικὸ καὶ τὸ ἐπιθυμητικό. Καὶ γι’ αὐτὸ τὸ λόγο μπορεῖ μὲν νὰ συλλογίζεται ὁ ἄνθρωπος, δυσκολεύεται ὅμως νὰ συλλογίζεται ὀρθά. Μπορεῖ μὲν νὰ ἐπιθυμεῖ, ὅμως ἀνόητες ἐπιθυμίες. Μπορεῖ μὲν νὰ ὀργίζεται, θυμώνει ὅμως παράλογα. Καὶ γι’ αὐτὸ τὰ νοήματά του καὶ τὰ διανοήματα, οἱ δοξασίες καὶ οἱ φαντασίες καὶ ὅσα ἀντιλαμβάνεται μὲ τὶς αἰσθήσεις εἶναι ἀνάπηρα καὶ στραβὰ καὶ σφαλερά». Εδώ πλέον φαίνονται οι αρνητικές ενέργειες.

Γράφει ο άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός: «Χρὴ γινώσκειν, ὡς πᾶσαι αἱ δυνάμεις αἱ προειρημέναι, αἵ τε γνωστικαὶ αἵ τε ζωτικαὶ καὶ αἱ φυσικαὶ καὶ αἱ τεχνικαί, ἐνέργειαι λέγονται·

• ἐνέργεια γάρ ἐστιν ἡ φυσικὴ ἑκάστης οὐσίας δύναμίς τε καὶ κίνησις. Καὶ πάλιν·
• ἐνέργειά ἐστι φυσικὴ ἡ πάσης οὐσίας ἔμφυτος κίνησις. Ὅθεν δῆλον, ὅτι, ὧν ἡ οὐσία ἡ αὐτή, τούτων καὶ ἡ ἐνέργεια ἡ αὐτή, ὧν δὲ αἱ φύσεις διάφοροι, τούτων καὶ αἱ ἐνέργειαι διάφοροι· ἀμήχανον γὰρ οὐσίαν ἄμοιρον εἶναι φυσικῆς ἐνεργείας.
• Ἐνέργεια πάλιν ἐστὶ φυσικὴ, ἡ δηλωτικὴ ἑκάστης οὐσίας δύναμις. Καὶ πάλιν·
• ἐνέργειά ἐστι φυσικὴ καὶ πρώτη ἡ ἀεικίνητος δύναμις τῆς νοερᾶς ψυχῆς, τουτέστιν ὁ ἀεικίνητος αὐτῆς λόγος φυσικῶς ἐξ αὐτῆς ἀεὶ πηγαζόμενος. Καί πάλιν·
• ἐνέργειά ἐστι φυσικὴ ἡ ἑκάστης οὐσίας δύναμίς τε καὶ κίνησις, ἧς χωρὶς μόνον τὸ μὴ ὄν».

Υπογραμμίζω τρία σημεία για την ψυχή:

I. Ενέργεια φυσική είναι η έμφυτη κίνηση κάθε ουσίας.

II. Το ότι είναι αδύνατο, (αυτό θα πει «ἀμήχανον»), να υπάρχει ουσία χωρίς να έχει ενέργεια εκ φύσεως!

III. Φυσική ενέργεια, δηλαδή η εκ φύσεως ενέργεια κάθε ουσίας, -προσέξτε το αυτό- είναι και δύναμη και κίνηση, χωρίς την οποία είναι μόνο εκείνο που δεν υπάρχει!

Για να το διατυπώσουμε πολύ απλά: Δεν είναι δυνατόν να έχουμε ενέργεια της ψυχής χωρίς την ουσία της! Επομένως επειδή είναι οντότητα η ψυχή έχει και ενέργεια. Εἶναι καθ’ ἑαυτὴν ἐνεργητική! Ἰδοῦ τὶ λέει ἐπ’ αὐτοῦ ὁ ἅγιος Μάξιμος ὁ Ὁμολογητής· «Ἂν ὅμως ζεῖ καὶ κινεῖται καὶ ἐνεργεῖ (ἡ ψυχή) νοερὰ καὶ λογικά, ὁπωσδήποτε καὶ συλλογίζεται καὶ ἐννοεῖ καὶ γνωρίζει. (Αυτό προσέξτε το, όσοι νομίζεται ότι σκέφτεται το μυαλό. Η ψυχή σκέφτεται και αποκωδικοποιεί στον εγκέφαλό μας τους διαλογισμούς της. Μην ξεχνάτε το λειτουργικό σύστημα που αναφέραμε ως παράδειγμα). Ἐνῶ ἂν δὲν γνωρίζει καὶ δὲν συλλογίζεται, τότε οὔτε ἐνεργεῖ, οὔτε κινεῖται, οὔτε ζεῖ. Γιατὶ δὲν εἶναι δυνατὸ νὰ ὑπάρχει ζωὴ χωρὶς τὴν ἔμφυτη κίνηση, οὔτε νὰ ἐκδηλώνεται φυσικὴ κίνηση ἂν δὲν ὑπάρχει ἡ κατάλληλη ἐνέργεια». Ἀφοῦ λοιπὸν ἡ ψυχὴ ζεῖ, τότε συλλογίζεται καὶ ἐννοεῖ καὶ γνωρίζει. Εφόσον όμως η ψυχή έχει ουσία αποτελεί ὄν, δηλαδή έχει ύπαρξη. Αυτό είναι η οντότητα! Και επειδή στην συγκεκριμένη περίπτωση η οντότητα αυτή παρέχει ζωή στον άνθρωπο, αυτός δεν ανήκει απλώς στα έμβια όντα αλλά αποτελεί ένα είδος πάνω από τα έμβια όντα, το οποίο επιπλέον νοεί και λογίζεται, επειδή η ψυχή του αυτή δεν είναι όπως στα ζώα μόνο ενέργεια αλλά συνδέει το νοερό, λογικό και πνευματικό δια του αισθητικού με το σώμα.

Αφού έγιναν οι επεξηγήσεις, οι διασαφηνίσεις και παρουσιάστηκαν τα τρία επίπεδα που δρουν οι δυνάμεις της ψυχής ας εξηγήσουμε πώς γίνεται η αλληλοπεριχώρηση τους με ένα παράδειγμα. Θα ξεκινήσω με κάτι που θα αναλύσω παρακάτω, το οποίο θα το αναφέρω από τώρα επειδή είναι το δυσκολότερο σημείο της εργασίας.

Πώς ενώνονται οι ζωικές κατώτερες δυνάμεις με τις πνευματικές ανώτερες δυνάμεις της Ψυχής, ώστε ο άνθρωπος να αποτελεί ψυχοσωματική ολότητα και ύπαρξη με δύο διαφορετικές φύσεις!

Δυνάμεις Ψυχής με Διάταξη Από Πάνω προς τα Κάτω

• Καθαρά Λογικές Δυνάμεις
• Λογικές Δυνάμεις που Συνδέονται και με Άλογες
• Άλογες Δυνάμεις

1. Το “κατ’ εικόνα”:

Νους,

Λόγος

Πνεύμα

2. Τις γνωστικές δυνάμεις της ψυχής:

α. Νους

β. Διάνοια

γ. Δόξα

δ. Φαντασία

ε. Αίσθηση

3. Το Τριμερές:

Λογιστικό

Θυμικό

Επιθυμητικό

4. Ζωτικές Δυνάμεις ή Επιθυμητικές:

Θέληση

Βούληση

Προαίρεση

5. Αυτές που υπακούουν στο λογικό

τις Ψυχικές:

Αίσθηση και

καθ’ ορμήν κίνηση

6. Αυτές που δεν υπακούουν στο λογικό

τις Φυσικές:

Θρεπτική

Αυξητική

Σπερματική

Ζωτική:

Σφυγμική

Θα υπογραμμίσω τώρα με κόκκινο όπου υπάρχουν δυνάμεις πάνω στα όρια και συνδέουν άλλες είτε μεμονωμένα είτε ως ομάδες

Επειδή αυτό είναι το δυσκολότερο θέμα στην σχέση Σώματος και Ψυχής δώστε προσοχή δε κάτι πολύ απλά που θα βοηθήσει πάρα πολύ. Ας έχουμε όμως υπόψη μας πάντοτε ότι ακόμη και τα πιο επιτυχημένα παραδείγματα δεν μπορούν να αποδώσουν στην πραγματικότητα αυτό που συμβαίνει. Εικόνες είναι για να κατανοήσουμε μόνο!

Υποθέτω πως έχοντας στις οικίες σας τριφασικό ρεύμα γνωρίζετε ότι υπάρχουν τρία καλώδια από κυτίο σε κυτίο διακλαδώσεως ένα για κάθε φάση και άλλα δύο, ένα η γείωση και ένα ο ουδέτερος. Τρεις δυνάμεις έχει η Ψυχή έχοντας το ρεύμα της Ζωής, τον νου, τον λόγο και το πνεύμα.

Ο Νους συνδέεται αλληλοδιαδόχως με το να είναι ο ίδιος αρχή και κεφαλή με τις: Διάνοια, Δόξα (Γνώμη), Φαντασία και την Αίσθηση κατεβάζοντας το ρεύμα της νοεράς του δυνάμεως ως ενέργεια και δια μέσω της διανοίας με το αισθητό μας σώμα που έχουμε και ως ζωικές υπάρξεις!

Ο Λόγος αφού ξεκινά από την ίδια πηγή το τρίγωνο: -Νους – Λόγος- Πνεύμα- δίνει το ίδιο ρεύμα ως μία άλλη φάση δια μέσου του Παθητικού της Ψυχής: Θυμικό και Επιθυμητικό πάλι στην ζωική μας ύπαρξη βάζοντας όμως φραγμό ημιπερατό με την Διάνοια που ελέγχει για το σωστό και κρατώντας άμυνα με νεύρο ψυχής δια μέσου του Θυμικού γι’ αυτά που επιθυμεί με την όρεξη!

Το Πνεύμα πάλι μία από τις κεφαλές στο τρίγωνο, κατά κάποιο τρόπο φάση- υπόσταση όπως και οι άλλες δύο δυνάμεις σύμφωνα με το αρχέτυπό τους καθώς σημειώνει ο Όσιος Ανδρέας ο δια Χριστόν Σαλός, δίνει ρεύμα στην ζωϊκή μας ύπαρξη ως Φυσική Θέληση που είναι, καθώς αναπτύξαμε, και βέβαια αποτελεί μία εκ Ζωτικών δυνάμεων μαζί με την Βούληση και την Προαίρεση.

Αυτές ως δυνάμεις του “Κατ’ Εκόνα” δίνουν ρεύμα ζωής και εμπνευματώνουν την ύπαρξή μας συνολικά καθιστώντας την νοερή, λογική και πνευματική όμως, αν έλειπε το αισθητικό της ανθρώπινης Φύσης μας δηλαδή ο ουδέτερος, δεν θα έκανε σώμα η ροή των φορτίων ώστε να κλείνει όλο το κύκλωμα του ανθρώπου.

Αν πάλι έλλειπε η χοϊκή ανθρώπινη ουσία που αποτελείται από τα υλικά στοιχεία της φύσης δεν θα ήταν γειωμένη η φύση μας που είναι πλασμένη από την γη και δεν θα λειτουργούσαμε ως άνθρωποι, αφού δεν θα είχαμε κτιστό σώμα και έτσι δεν θα υπήρχαμε καθόλου. Η ανθρώπινη φύση μας επειδή κλήθηκε με ελευθερία στον αγώνα για σωτηρία και θέωση έχει περισσότερη αξία ο αγώνας της. Είναι μεγάλο πράγμα να πατάς στην γη αλλά να πορεύεσαι στον ουρανό αυτό που δηλώνει η όρθια στάση μας που διαφέρει από τα ζώα ποθώντας την αθανασία και την μέθεξη των Ακτίστων ενεργειών.

Προσέξτε τώρα κάτι πολύ σημαντικό!!!

Η λογική ως ενέργεια του έμφυτου λόγου -και όχι μόνο- διατρέχει την ύπαρξη της ψυχής μας σε όλα τα μέρη και τις δυνάμεις της που είναι λογικά ή τουλάχιστον υπακούουν στην λογική ή ακόμη ελέγχονται από τον λόγο. Η Θελητική ενέργεια το ίδιο και αυτή αφού η ύπαρξή μας θέλει να υπάρχει ως οντότητα και όσα σχετίζονται με την φύση της. Έχει επιθυμία και έρωτα προς το θείο αλλά θέλει και να γνωρίζει την φύση των όντων και να κοινωνεί με όλα αυτά αγαπητικά. Έχει έρωτα και φορά προς τα πάνω ζητώντας το υπερβατικό και δεν ικανοποιείται με τίποτε από τα κτιστά αλλά θέλει το απόλυτα ωραίο -αγαθό και δυνατό και σοφό. Ἡ ἀνθρώπινη πνευματικὴ δίψα γιὰ τὸ ὑπερβατικό, «ἕνα δῶρο -ὅπως γράφει ὁ Ἀλέξανδρος Σμέμαν- δοσμένο ἀποκλειστικὰ στὸν ἄνθρωπο ὡς σημεῖο καὶ οὐσία αὐτῆς τῆς ἴδιας τῆς ἀνθρώπινης φύσεώς του». Ὁ ἄνθρωπος εἶναι ἀληθινὸς ἄνθρωπος ἐξ αἰτίας τοῦ ἀνειρήνευτου πόθου του γιὰ ὑπερβατικότητα. Καὶ βέβαια ὁ πόθος αὐτὸς δὲν μπορεῖ νὰ ἰκανοποιηθεῖ ἂν ὁ ἄνθρωπος δὲν ἔχει κοινωνία μὲ τὸν Ὄντα, μὲ Αὐτὸν ποὺ ὑπάρχει πάντοτε καὶ ποὺ δὲν ὑπῆρχε καιρὸς ποὺ νὰ μὴν ὑπάρχει. Ἡ ἀποδοχὴ Αὐτοῦ, τοῦ “Ὄντος ἀπαρχῆς”, εἶναι ὁ λόγος τῆς προσωπικῆς μας ζωῆς! Εἶναι αὐτὸ ποὺ δίνει νόημα στὸ πρόσκαιρο αὐτὸ πέρασμά μας ἀπὸ τὴ γῆ. Διότι, ἂν ἡ βιωτή μας δὲν γίνῃ Πάσχα (= ἀληθινὸ πέρασμα) ἀπὸ τοῦτον τὸν κόσμο στὴν Βασιλεία τοῦ Θεοῦ, ἀστοχήσαμε στὶς ἐπιλογές μας καὶ θὰ στερηθοῦμε τὴν μετοχή μας στὸ ἄκτιστο Φῶς τῆς Παρουσίας τοῦ Θεοῦ. Τότε τὸ πρόσωπο τοῦ Χριστοῦ θὰ λάμψει στὸν μακάριο καὶ ἀθάνατο ἐκεῖνον κόσμο ἀπείρως περισσότερο ἀπὸ τὸν ἥλιο ἀλλὰ δὲν θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ πλασθοῦν τότε μάτια. Ἡ μέλλουσα ζωή, ὅσους δεχθῆ χωρὶς τὶς δυνάμεις καὶ τὶς αἰσθήσεις ποὺ εἶναι ἀπαραίτητες γι’ αὐτὴ δὲν θὰ τοὺς βοηθήσει καθόλου στὴν μακαριότητα. Οἱ πιστοὶ δέχονται στὴν παροῦσα ζωὴ πολλὲς ἀνταύγειες ἀπὸ τὴ μέλλουσα καὶ τοῦτο εἶναι τὸ διαπιστευτήριο γιὰ νὰ δράξουν τὴν εὐκαιρία τῆς σωτηρίας· «ἐπιλαβοῦ τῆς αἰωνίου ζωῆς». Ἡ ἐν Χριστῷ ζωὴ γεννιέται σ’ αὐτὴ τὴ ζωὴ καὶ ἀρχίζει ἀπὸ ἐδῶ. Ὁλοκληρώνεταιὅμως στὴ μέλλουσα, ὅταν φθάσουμε σ’ ἐκείνη τὴν ἡμέρα. Ἀλλὰ οὔτε αὐτὴ ἡ ζωὴ μπορεῖ νὰ τὴν τελειοποιήσῃ στὶς ψυχὲς τῶν ἀνθρώπων οὔτε ἡ μέλλουσα, ἂν δὲν ξεκινήσει ἀπὸ ἐδῶ. Με την νοερή πάλι δύναμη του Θεού ο άνθρωπος χαίρεται να συνομιλεί με το Θεό. Ζει την ανώδυνη και ευτυχισμένη ζωή που δεν γνωρίζει θάνατο. Τίποτε δεν τον εμποδίζει στη γνώση του Θεού. Ανάλογα με τη καθαρότητά του βλέπει την εικόνα του Θεού Πατέρα, δηλαδή τον Υιό Λόγο, τον οποίο και εικονίζει. Μένει κατάπληκτος από τη πρόνοια του Θεού για τον κόσμο. Ο κατ’ εικόνα Θεού άνθρωπος ξεπερνά κάθε τι το αισθητό, ακόμη και το ίδιο του το σώμα, και ενώνεται νοητά με τα ουράνια θεία ενεργήματα. Όταν ο ανθρώπινος νους ξεφύγει από τα αισθητά και δεν επιθυμεί τίποτε απ’ αυτά τα γήϊνα, τότε υπερβαίνει τον εαυτό του και βρίσκεται στην αρχική κατάσταση της δημιουργίας πριν την πτώση. Υπερβαίνει κάθε τι το ανθρώπινο και αισθητό, μεταρσιώνεται και βλέπει τον Υιό Λόγο και μαζί και τον Πατέρα Του Χαίρεται σ’ αυτή τη θεοπτία και ανανεώνεται μέσα του ο θείος πόθος…

ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ

[1] Έχει γίνει λάθος στην αρίθμηση της τελευταίας ενότητας της προηγούμενης δημοσίευσης γι’ αυτό εδώ επαναλαμβάνεται το 22.

The post Χωρίς να έχει ερευνήσει η ιατρική κοινότητα την συνάφεια σώματος και ψυχής όπου δύναται, σε επίπεδο οντολογίας, μπορεί να αποφανθεί για την σχέση τους με το υπερβατικό εκτός των ορίων της επιστήμης όπου δεν δύναται; (ε’ μέρος) appeared first on Νέα Φλώρινα.

ΗΓΟΥΜΕΝΟΥ ΤΗΣ ΙΕΡΑΣ ΜΟΝΗΣ ΑΓΙΟΥ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΤΟΥ ΠΑΛΑΜΑ ΦΙΛΩΤΑ

19. Η Βάση της Αναζήτησης του Επιστημονικού Προσανατολισμού μας

Ήδη αναφερθήκαμε μέχρι τώρα σε δύο συγκεκριμένα παραδείγματα ειλημμένα από την Πανεπιστημιακή Ιατρική Βιβλιογραφία όπου, με το αποδεκτό από την ιατρική κοινότητα μοντέλο της Φυσιολογίας, οι μέχρι τώρα ερμηνείες σε συγκεκριμένες λειτουργίες δεν δίνουν λύσεις! Αυτό συμβαίνει όχι γιατί είναι εσφαλμένα όσα επισημαίνει η Φυσιολογία αλλά διότι η γνώση της σε ορισμένες λειτουργίες παρουσιάζει κενά στην θεωρία της και επειδή δεν μπορεί να εξηγήσει τα φαινόμενα στις λειτουργίες αυτές του ανθρώπου έχοντας συνάμα και μία υλιστική θεώρηση για όλη την Δημιουργία φτάνει σε αδιέξοδα. Πριν ακόμη εκθέσω εδώ ορισμένα απλά αλλά σημαντικά παραδείγματα από την καθημερινή μας ζωή προκειμένου να συνειδητοποιήσουμε, πώς από τις αισθήσεις, όχι απλώς συνάγεται σε μας γνώση, αλλά ότι από την πληροφορία δύναται να δημιουργηθεί στον άνθρωπο ακόμη και ένα αίσθημα και μία ιδέα, τα οποία κάτω από κατάλληλες συνθήκες και ορισμένες προϋποθέσεις μπορούν να αποτελέσουν κίνητρο, όχι μόνο για πολιτισμικό έργο αλλά ακόμη και για κάτι το τελείως απροσδόκητο, λ.χ. το έναυσμα για μία επανάσταση, θέλω πρώτα να σημειώσω ότι, εκείνο που αγνοεί σήμερα η ιατρική φυσιολογία, το οποίο όμως αφορά και την νευροεπιστήμη και την ενδοκρινολογία είναι ο συγκεκριμένος τρόπος σύζευξης των δυνάμεων της ψυχής με τις οργανικές λειτουργίες του σώματος που όμως γνωρίζουν οι Νηπτικοί Πατέρες, οι οποίες λειτουργίες ενεργούν από κοινού στο σώμα και την ψυχή.

Η Νηπτική Γραμματεία πέρα από την πνευματική της διδασκαλία έχει κάτι το οποίο καλύπτει ένα τεράστιο κενό στην επιστήμη, στην άγνοια του οποίου βρίσκεται σήμερα το πρόβλημα για να προχωρήσει σωστά η έρευνα. Οι Νηπτικοί συγγραφείς όταν έγραφαν πώς λειτουργεί η ψυχή σε σχέση με το σώμα δεν είχαν στόχο να γράψουν ούτε ψυχολογία -όπως την διδάσκουν οι Σχολές- ούτε Φυσιολογία για να επιδράσουν στα πορίσματά τους, απλά εξηγούσαν, πώς η ψυχή επηρεάζεται από το σώμα και αυτό πάλι από την ψυχή, ούτως ώστε, όσοι έμπαιναν στον αγώνα για την κάθαρση από τα πάθη τους να έχουν γνώση του τρόπου που πρέπει να αγωνιστούν για να προχωρήσουν πνευματικά και να πετύχουν τον στόχο τους. Ωστόσο, η εμπειρία και οι γνώσεις τους που βρίσκονται αποθησαυρισμένα στα Νηπτικά Κεφάλαια αλλά και σε ολόκληρα συγγράμματα αποτελούν θησαυρό γνώσεως που λύνει πολλά και μεγάλα προβλήματα στην Ιατρική Επιστήμη γενικά, και όχι μόνο στην Φυσιολογία! Αν μέχρι σήμερα η νευροφυσιολογία και η νευροεπιστήμη αδυνατούν να ερμηνεύσουν κάποιες λειτουργίες στην φυσιολογία αυτό συμβαίνει, πολύ απλά, διότι ενώ ο άνθρωπος δεν λειτουργεί μονοφυσιτικά, οι επιστήμες υγείας δεν συνεξετάζουν ως μεικτές τις ψυχικές και σωματικές λειτουργίες αλλά τις απομονώνουν θεωρώντας τες μόνο οργανικές, ενώ στην πραγματικότητα υπάρχει κάποια αλληλοπεριχώρηση και “αντίδοσις των ιδιωμάτων” των δύο φύσεων, η οποία μάλιστα είναι γνωστή από το ρητό: «νους υγιής εν σώματι υγιή» Ισχύει όμως και το αντίστροφο. Καθώς λοιπόν, η έρευνα των βιοεπιστημών λειτουργεί σε αποκλειστικά πλαίσια και με στεγανά που διαμόρφωσαν διάφορα ρεύματα στη βάση της αναζήτησης επιστημονικού προσανατολισμού, διότι υπήρχε από το παρελθόν και ο ανταγωνισμός, ο οποίος όμως συχνά δεν άφηνε περιθώρια να εγκολπωθούν οι ερευνητές μιας “Σχολής” ορισμένες σωστές θεωρήσεις ή αρχές άλλης Σχολής, υπήρχε το αντίπαλο δέος, γι’ αυτό de facto απέρριπταν από προκατάληψη μαζί με όλο το πεδίο προσανατολισμού άλλων Σχολών του ίδιου αντικειμένου, ακόμη και αυτές τις αρχές και τα πορίσματα που ήταν σωστά και πολύ χρήσιμα με τις οποία θα έπρεπε να κάνουν κάποια σύνθεση τα δικά τους. Έτσι, λόγω εσφαλμένων αρχών και όχι μόνο αλλά και σκοπιμοτήτων με παράλληλες χρηματοδοτήσεις και άσκηση κυβερνητικής για χειραγώγηση των πληθυσμών από διάφορα κέντρα οδηγήθηκε ο επιστημονικός κόσμος στον ανθρωπολογικό μονοφυσιτισμό! Αυτό όμως δεν είναι έρευνα, αν θέλουμε να μιλούμε για επιστήμη, διότι αποδεχόμενοι τους περιορισμούς που έθεσαν στο πεδίο -συγκεκριμένα της φυσιολογίας- δεν είναι δυνατόν να αναζητήσει ο ερευνητής το κάτι άλλο που θα δώσει την λύση, επομένως και την θεραπεία, αφού αυτό τελικά είναι το ζητούμενο. Επομένως, το να θεωρούνται ορισμένες λειτουργίες μόνο σωματικές και να απομονώνεται το σώμα από την οντότητα της Ψυχής μας που αποτελεί την υπόστασή μας και ως πρόσωπα, επειδή αυτό έτσι θέλησαν ορισμένες Σχολές εκφράζοντας υλιστικά μοντέλα για να προχωρήσουν δίχως Θεό στην έρευνά τους, αυτό δεν σημαίνει ότι στην πραγματικότητα δεν συνδέονται οι λειτουργίες του σώματος με εκείνες των δυνάμεων της ψυχής, διότι έτσι τελικά δημιουργείται ένα φαύλος κύκλος όπου βρίσκει η επιστήμη δεν τον δρόμο της.

20. Ορισμένα Αγιοπατερικά παραδείγματα μας εισάγουν στην πρακτική κατανόηση

Ας έρθουμε τώρα σε ορισμένα παραδείγματα Αγιοπατερικά αλλά και προσωπικά για να δείξουμε στην συνέχεια πως συλλειτουργούν το βιολογικό μας σώμα με την πνευματική ψυχή μας. Γράφει ὁ ἅγιος Γρηγόριος Νύσσης: «Βλέπω τὸ ἐσωτερικὸ τοῦ νοῦ σὰν μία εὐρύχωρη πόλι ποὺ δέχεται τοὺς εἰσερχομένους σ’ αὐτὴν ἀπὸ διάφορες εἰσόδους» τὶς αἰσθήσεις δηλαδή. Ὁ νοῦς, ξεχωρίζοντας καὶ ἐξετάζοντας τὸ καθένα ἀπὸ τὰ εἰσερχόμενα τὰ τοποθετεῖ στοὺς κατάλληλους τόπους τῆς γνώσεως. Πώς το κάνει αυτό; Είπαμε ότι: «Ὁ νοῦς, διὰ μέσου τῶν αἰσθήσεων ποὺ ἔχει τὸ αἰσθητικὸ τῆς ὑπάρξεώς μας, κατέρχεται στὸν αἰσθητὸ κόσμο καὶ τὸν γνωρίζει. Οἱ αἰσθήσεις εἶναι μία ἐπίνοια γιὰ νὰ φανερωθεῖ ἡ κίνησίς του. Ὁ νοῦς κατανέμει τὸν ἑαυτό του στὶς αἰσθητικὲς δυνάμεις καὶ μὲ τὴν καθεμιά τους προσλαμβάνει καταλλήλως τὴ γνώση τῶν ὄντων”. Προσέξτε, όμως κάτι πολύ βασικό, ενώ ο νους είναι ουσία, η ουσία της ψυχής ενεργεί όχι μόνο καθ’ εαυτόν αλλά και ως προς στο σώμα. Γι’ αυτό «κατεβάζει τὸν ἑαυτό του πρὸς τὴν κατὰ διάνοια ἀναπτυσσόμενη ψυχικὴ (αισθητική) ζωή». Πώς το κάνει αυτό επίσης είπαμε: «δια μέσου των γνωστικών δυνάμεως της ψυχής, οι οποίες συνδέονται σε σειρά, και ορισμένες παράλληλα, και μεταξύ τους και με άλλες δυνάμεις της ψυχής με κέντρο το σχήμα, τρίγωνο: Νους, Λόγος και Πνεύμα». Οι γνωστικές λοιπόν δυνάμεις της ψυχής, οι οποίες είναι συγκεκριμένες: Νους, Διάνοια, Δόξα, (δηλαδή η γνώμη), Φαντασία και Αίσθηση είναι αυτές που έρχονται σε σχέση δια των αισθήσεων του σώματος μας με τον αισθητό κόσμο που μας περιβάλλει. Αυτές οι ίδιες οι δυνάμεις δίνουν την συνέχεια σε άλλες, και προς τα πάνω και προς τα κάτω, που μαζί τους αποτελούν μια ιδιαίτερη ομάδα δυνάμεων με χαρακτηριστικό όνομα, αφού μάλιστα έχουν όχι μόνο συγκεκριμένο όνομα αλλά και συγκεκριμένη λειτουργικότητα. Συνεπώς, όπως σημειώσαμε «κάθε μία απ’ αυτές του κατ’ εικόνα είναι η κεφαλή της ομάδος που συνιστά και άρχει, πέρα από το ότι οι τρεις αυτές είναι και ξεχωριστή ομάδα, αυτό το κατ’ εικόνα μας, ως ζώσα ύπαρξη. Κατέρχεται λοιπόν ο νους στον αισθητό κόσμο και έτσι τον γνωρίζει μέσα από τις αισθήσεις. Αυτά θέλω να εξηγήσω και το έχω πετύχει μέχρι ενός σημείου, όμως επιθυμώ να τα αναλύσω όλα αυτά με λεπτομέρειες και έναν τρόπο που θα είναι πιο εύληπτος. Σε αυτό θα με βοηθήστε εσείς με την καλή σας προαίρεση για να δώσετε προσοχή να τα καταλάβετε και όχι να τα απορρίψετε εξ αρχής επειδή δεν συμφωνείτε με αυτά και γι’ αυτό δεν θα παρακολουθείτε τον ειρμό της σκέψης μου με όσα διατυπώνω χωρίς βέβαια να λησμονείτε ότι ήδη αναφέρθηκε μέχρι τώρα που είναι η βάση της οικοδομής πάνω στην οποία χτίζουμε περαιτέρω την γνώση μας.

Έρχομαι τώρα σε ένα παράδειγμα που διατυπώνει ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς: Έστω, ότι βλέπει κάποιος με την αισθητή όραση τον ήλιο να δύει, και τη σελήνη να ακολουθεί τον ήλιο με το στραμμένο μέρος της σ’ αυτόν, και τις κατοπινές ημέρες να απομακρύνεται σιγά-σιγά και να φωτίζεται περισσότερο, μέχρις ότου φτάσει απέναντί του, και πάλι λίγο-λίγο να πλησιάζει από το άλλο μέρος και το φως της να ελαττώνεται ολοένα και να το αποθέτει εκεί από όπου άρχισε να φωτίζεται. Αφού σημειώσει όλες αυτές τις εικόνες με το νου, επειδή έχει τις προηγούμενες εικόνες στη φαντασία του, και την καθημερινά παρούσα στην αίσθηση, αποκτά από την αίσθηση, τη φαντασία και τη νόηση, (επιπλέον “τώρα”) την γνώση, ότι η σελήνη παίρνει το φως της από τον ήλιο αλλά η τροχιά της είναι κοντινότερη στη γη και πολύ χαμηλότερη από του ηλίου». Αυτό είναι ένα παράδειγμα του Αγίου για να κατανοήσουμε με ποιο τρόπο ο νους αποκτά γνώση. Και επιπλέον, εμείς σημειώνουμε το εξής, ότι ακόμη και από μία και μόνο αίσθηση ο άνθρωπος δύναται να αποκτήσει πολλές γνώσεις που να αφορούν και πολλά πράγματα. Αυτό απηχεί ένα άλλο παράδειγμα, αυτή την φορά όχι του Παλαμά αλλά του Αγίου Γρηγορίου Νύσσης στο έργο του: “Περί κατασκευής του ανθρώπου”, στο οποίο παρομοιάζει το εσωτερικό του νου σαν μια ευρύχωρη πόλη με διάφορες εισόδους, που για την είσοδο και επισκεψιμότητα υπάρχουν διάφορες δυνατότητες:

1η Να εισέρχονται πολλοί από τις διάφορες εισόδους και να πηγαίνουν σε διαφορετικά σημεία της πόλεως. Έτσι και ο νους δια των διαφόρων αισθήσεων να δέχεται πολλά μηνύματα αλλά το καθένα απ’ αυτά να το ταξινομεί στους κατάλληλους τόπους της γνώσεως.

2η Να εισέρχονται μέσα μερικοί, οι οποίοι, αν και είναι ομόφυλοι και συγγενείς να χρησιμοποιούν διαφορετικές πύλες όμως όταν φτάνουν μέσα από τον περίβολο του τείχους πάλι να είναι μαζί και να συμπεριφέρονται οικίως προς αλλήλους.

3η Ξένοι και άγνωστοι μεταξύ τους να χρησιμοποιούν πολλές φορές μία κοινή είσοδο, η οποία όμως δεν τους συνδέει μεταξύ γι’ αυτό και όταν εισέρχονται μπορούν να ξεχωρίσουν.

Το παράδειγμα του Γρηγορίου του Παλαμά απηχεί νομίζω την τρίτη περίπτωση του Γρηγορίου Νύσσης. Και δεν νομίζω να εκπροσωπεί μία ιστορική περίοδο σαν αυτή της εποχής χαλκού, όπως καταλογίζει στους Αγίους Πατέρες ο Κ. Κάππας, λέγοντας ότι: «Τα αξιώματα -εννοεί άραγε τα δόγματα ή και ότι για την Εκκλησία είναι ξεκαθαρισμένο γενικά;- αυτά πηγάζουν από ιστορίες και μύθους οι οποίοι έχουν τις ρίζες τους στην βάρβαρη εποχή του Χαλκού». Διότι, τις διάφορες πληροφορίες για τα ουράνια σώματα που παρατηρούμε, τις απέκτησε αρχικά ο άνθρωπος ακόμη και παραδοσιακά, χωρίς τα σύγχρονα μέσα, σε φάσεις πολιτισμού. Τώρα για το θέμα της βαρβαρότητας όλοι γνωρίζουμε ότι η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν πολέμησε την επιστήμη όπως έκαναν οι Παπικοί στον Μεσαίωνα. Εκείνο τον καιρό στην Κωνσταντινούπολη και άλλα πνευματικά κέντρα άκμαζε η επιστήμη και οι άγιοι Πατέρες δεν σπούδαζαν μόνο την Θεολογία σε αυτά, και μάλιστα με την σημερινή έννοια που κατάντησε ακαδημαϊκή. Σπούδαζαν όλες τις επιστήμες και κυρίως την Φιλοσοφία, η οποία εξέταζε θέματα και οντολογίας της ψυχής αλλά και Φυσικά κεφάλαια, στα οποία αναφερόμαστε! Την Θεολογία την μάθαιναν κυρίως μέσα από την πνευματική ζωή, την άσκηση και την προσευχή, όχι ότι δεν μελετούσαν συνάμα. Ας μην περιφρονούμε λοιπόν τους Αγίους Πατέρες διότι υπήρξαν φωστήρες στην εποχή τους που εμείς ούτε στα κράσπεδα της γνώσης τους προσωπικά δεν έχουμε φτάσει. Ας επανέλθουμε όμως στο παράδειγμα.

Μπορούμε λοιπόν και με μία μόνο των αισθήσεων του σώματος (μία πύλη), -για να συνεχίσω αυτό που έλεγα- την όραση, να έχουμε πολλές και ποικίλες πληροφορίες που ανήκουν στο κοινό γνωστικό αντικείμενο π.χ. της αστρονομίας. Τις περιπτώσεις των πολλών πληροφοριών που συνδυάζονται στον νου μας, όπως αυτές που επισημαίνει John P.J. Pinel στο σύγγραμμα της Βιοψυχολογίας του που παραθέσαμε σε ενότητα που προηγήθηκε θα τις ταξινομούσα πάλι στην ίδια περίπτωση του παραδείγματός μας. Επομένως, ακόμη και σε αυτές τις πιο απλές περιπτώσεις συνδυασμού πληροφοριών τα πράγματα δεν αντιμετωπίζονται με υπεραπλουστεύσεις, αν όντως θέλουμε να κάνουμε έρευνα και να μιλούμε επιστημονικά, χωρίς να ρίχνουμε το επίπεδό μας τουλάχιστον, αφού υπάρχουν παραδοξότητες και στον επιστημονικό χώρο και γνώση, οι οποίες δεν σημαίνουν καθόλου το παράλογο αλλά αυτό που δεν είναι, είτε:

* Από εκείνα που δύναται να γνωρίζει ο άνθρωπος ως κτιστός και πεπερασμένος έχοντας και περιορισμένες δυνατότητες γνώσεως.

* Από εκείνα μεν που δύναται να γνωρίζει όχι όμως και να τα εκφράζει.

* Ενδεχομένως, και από εκείνα που ακόμη δεν έγιναν ακόμη γνωστά!

Ασφαλώς, δεν εννοώ ότι ο άνθρωπος θα δυνηθεί ποτέ να γνωρίσει την Φύση του Θεού, όμως θα μπορούσε να γνωρίσει τον τρόπο που δρουν οι άκτιστες ενέργειες του Θεού μέσα στην Εκκλησία και στο Μυστήριο της Θείας ευχαριστίας καθώς και τον τρόπο που ενεργεί αυτό αλλά και τον τρόπο που ενεργεί η Χάρις ως άκτιστες ενέργειας που δρουν και στην ψυχή και το σώμα μας, αν όμως ζούσε θεοφιλή βίο, έστω και αν αυτό δεν θα ήταν εύκολο ή ακόμη και αδύνατο να το εκφράσει με λόγια. Συμβαίνει αυτό σε πολλούς πιστούς που ζουν συνειδητά την εν Χριστώ ζωή τους και δεν παίζουν με αυτό που πιστεύουν. Θα μπορούσε επίσης, να σπουδάσει και να μελετήσει σε βάθος τον τρόπο που συλλειτουργεί το σώμα με την ψυχή και ενώ δύναται ο επιστήμονας δεν το κάνει, απορρίπτει όμως αυτή την περίπτωση, αφού αξιωματικά δεν δέχεται την ψυχή ως οντότητα ενώ διαπιστώνεται καθημερινά στον βίο μας ο τρόπος που ενεργεί η ψυχή και αν ακόμη δεν είναι ορατός. Το ορατός όμως δεν σημαίνει ότι δεν είναι και είναι αντιληπτός.

22. Τί Συμβαίνει στο Σώμα με Ένα ή πολλά Ερέθισμα εξ Απόψεως Φυσιολογίας και Πατερικής Ψυχολογίας

* Το παράδειγμα του καφέ

Θα προχωρήσω τώρα πιο συγκεκριμένα στο πώς είναι δυνατό να κάνουμε μία σωματική λειτουργία να τρώμε, να πίνουμε, να βλέπουμε, να ακούμε, να οσφραινόμαστε και ότι άλλο, και αυτό να καταλήξει στον εγκέφαλο, όχι απλώς ως μία πληροφορία, αλλά να μετατραπεί σε ένα αίσθημα και μία ιδέα! Αναφέρθηκα στις τέσσερις από τις πέντε αισθήσεις διότι η τελευταία, η αίσθηση της αφής, είναι ενταγμένη σε ένα σωματοαισθητικό σύστημα που έχει τρία ξεχωριστά αλλά αλληλένδετα συστήματα:

1. ένα εξωδεκτικό σύστημα, το οποίο αισθάνεται τα εξωτερικά ερεθίσματα που εφαρμόζονται στο δέρμα,

2. ένα ιδιοδεκτικό σύστημα, το οποίο παρακολουθεί τις πληροφορίες για τη θέση του σώματος που προέρχονται από τους υποδοχείς στους μυς, τις αρθρώσεις και τα όργανα ισορροπίας και

3. ένα σπλαχνικό σύστημα, το οποίο παρέχει γενικές πληροφορίες για τις συνθήκες που επικρατούν μέσα στο σώμα (π.χ., θερμοκρασία και πίεση αίματος).

Το εξωδεκτικό σύστημα πάλι χωρίζεται σε μοίρες, τμήματα:

v μία μοίρα που αντιλαμβάνεται τα μηχανικά ερεθίσματα (αφή)

v μία μοίρα που αντιλαμβάνεται τα θερμικά ερεθίσματα (θερμοκρασία) και

v μία μοίρα που αισθάνεται τα επώδυνα ερεθίσματα (πόνος).

Εσκεμμένα θα ξεκινήσω με τις πιο βασικές ανθρώπινες ανάγκες και από τις πλέον κατώτερες λειτουργίες, εννοώ τις πιο ζωικές, για να δείξω ότι και αυτές ακόμη έχουν ψυχικό υπόβαθρο και δύνανται να καταλήξουν σε πνευματικές , να ασκήσουν πολιτιστικό έργο και να αφήσουν πολιτισμική κληρονομιά !

Συνηθίζουμε σχεδόν όλοι μας, τουλάχιστον κάθε πρωί, να πίνουμε τον καφέ μας. Προσέξατε όμως να δείτε πως λειτουργούν οι αισθήσεις μας δίνοντας ευχαρίστηση όχι μόνο στο σώμα αλλά και την ψυχή; Οπωσδήποτε, θα σας έχει τύχει την ώρα που παίρνετε το καφέ σας με δύο-τρεις φίλους, μαζί με τις οπτικές, απτικές, οσφρητικές γευστικές, και ακουστικές πληροφορίες (ακούτε ακόμη και το ρούφηγμα) που λαμβάνεται από τον καφέ σας, ταυτόχρονα να λαμβάνεται και από τον χώρο εξωτερικά πλήθος άλλες πληροφορίες, διότι υπάρχει πολύς κόσμος που κάθεται, κινείται και τα πρόσωπα τρώνε πίνουν, κάποιοι καπνίζουν άλλοι συζητούν, γελούν, φλερτάρουν, παρακολουθούν το κινητό τους και τόσα άλλα, όμως και εσωτερικά αισθάνεστε ότι είστε φυσιολογικά και καλά λαμβάνοντας πληροφορίες ιδιοδεκτικά και σπλαχνικά ίσως αν γουργουρίζει το έντερό σας. Επίσης έχετε την αίσθηση της στάσεως του σώματός σας καθώς κάθεστε στην πολυθρόνα σταυροπόδι ακουμπώντας και την πλάτη σας πίσω. Όλες αυτές οι πληροφορίες φτάνουν ως νευρικές ώσεις στον εγκέφαλο δια των αισθητικών νευρικών οδών από τους αισθητικούς υποδοχείς, οι οποίοι βρίσκονται:

Για την όραση

 Στον αμφιβληστροειδή χιτώνα φωτοϋποδοχείς (ηλεκτρομαγνητικοί τηλεϋποδοχείς)

Για την ακοή

 Το όργανο του Corti περιλαμβάνει τους ακουστικούς υποδοχείς.

Για το Σωματοαισθητικό Σύστημα

Α. Το Εξωδεκτικό Σύστημα

Αφή στο δέρμα ως:

1. Μηχανοϋποδοχείς για την αντίληψη της αφής

2. Θερμοϋποδοχείς για την θερμότητα ή το ψύχος

3. Υποδοχείς του πόνου

Β. Το Ιδιοδεκτικό Σύστημα

1. στους μυς, στις αρθρώσεις, και τα όργανα ισορροπίας

Γ. Σπλαχνικό Σύστημα

Υποδοχείς εσωτερικής καταστάσεως

Για την όσφρηση,

• Στο οσφρητικό επιθήλιο της ρινός

Για την γεύση

• Στην επιφάνεια της γλώσσας
• Στο βλεννογόνο της στοματικής κοιλότητας,
• Στη μαλακή υπερώα
• Στην επιγλωττίδα
• Στο φάρυγγα

Τα αισθητικά συστήµατα περιλαμβάνουν την περιβαλλοντική είσοδο της πληροφορίας στο κεντρικό νευρικό σύστηµα. Επομένως, από τις αισθήσεις και τους υποδοχείς μας μέσα στα σπλάχνα και έξω από τα γνωστά αισθητήρια όργανα ουσιαστικά πληροφορούμαστε συνολικά αλλά και ειδικά έχοντας την αντίληψη ενός αισθήματος ή πολλών ή και γενικά όλων αισθημάτων ταυτόχρονα που προκαλείται ή προκαλούνται από την επίδραση ενός ή πολλών ερεθισμάτων πάνω στα κύτταρα-υποδοχείς ενός αισθητηρίου οργάνου ή και σπλάχνου.

Η αντίληψη είναι η νοητική διαδικασία και η κατάσταση που αποτυπώνεται στην μνήμη ως εμπειρία. Το αίσθημα είναι η λειτουργία των χαμηλού επιπέδου βιοχημικών και νευρολογικών γεγονότων που ξεκινούν με την επίδραση κάποιου ερεθίσματος πάνω στα κύτταρα-υποδοχείς ενός αισθητηρίου οργάνου. Σκοπός του αισθήματος είναι ο εντοπισμός και το είδος της εμπειρίας , ενώ της αντίληψης είναι να δημιουργήσει χρήσιμη πληροφορία για το περιβάλλον. Επειδή τώρα το θέμα το εξετάζουμε όχι μόνο εξ απόψεως Φυσιολογίας αλλά και Πατερικής Ψυχολογίας, ερχόμαστε στο όριο του σώματος και της ψυχής και ξεκινούμε από εκεί! Όπως επισημαίνει ο Άγιος Γρηγόριος: «Η φαντασία της ψυχής στο λογικό ον είναι στο σύνορο μεταξύ νου και αισθήσεως». Αυτές λοιπόν τις εικόνες που παραλαμβάνει η φαντασία από τις αισθήσεις, ως χωρισμένες πια από τα σώματα, και ήδη ασώματες, τις βλέπει και τις στριφογυρίζει ο νους και παράγει διαφόρων ειδών λογισμούς, καθώς διαλογίζεται και αναλογίζεται και συλλογίζεται με πολλούς τρόπους.

Εμείς τώρα με μία πορεία που θα κάνουμε πρώτα προς τα κάτω θα δούμε τα σχετικά που αφορούν την Φυσιολογία, δηλαδή, τις λειτουργίες του σώματος και με μία πορεία προς τα πάνω θα ενημερωθούμε σχετικά με εκείνα που αφορούν τις λειτουργίες της ψυχής. Και για να συνειδητοποιήσουμε ότι η ευχαρίστηση από τον καφέ δεν είναι απλώς μια ηδονή του σώματος που φτάνει από τα αισθητήρια δια των αισθήσεων στον εγκέφαλο, και απλώς και μόνο εγκεφαλικά βιώνουμε το γεγονός, όπως θέλουν ορισμένοι να ισχυρίζονται, αλλά συνάμα είναι και ένα αίσθημα της ψυχής γι’ αυτό θα αναλύουμε τις δύο λειτουργίες σώματος και ψυχής παράλληλα. Ο άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός λέει: ότι «αἴσθησίς ἐστι δύναμις τῆς ψυχῆς ἀντιληπτικὴ τῶν ὑλῶν»! Όπως ήδη έχει επισημανθεί «ο νοῦς, διὰ μέσου τῶν αἰσθήσεων ποὺ ἔχει τὸ αἰσθητικὸ τῆς ὑπάρξεώς μας, κατέρχεται στὸν αἰσθητὸ κόσμο καὶ τὸν γνωρίζει. Διασαφηνίζει βέβαια ὅτι· «αἰσθητικὸν δὲ τὸ ζῷον τὸ ἔχον τὴν αἴσθησιν». Συνεπῶς αἰσθητικὸ δὲν εἶναι αὐτὴ καθ’ ἑαυτὴν ἡ αἴσθησις, οὔτε αὐτὸ ποὺ λέμε «οἱ αἰσθήσεις», οὔτε πάλι τὰ αἰσθητήρια, ἀλλὰ ἡ ζῶσα ὕπαρξη ποὺ ἔχει ὅλα αὐτά. Πιο πάνω από την αίσθηση, σε μια ανοδική πορεία από την αίσθηση της ψυχής προς τον νου, είναι η φαντασία της ψυχής, η οποία στο λογικό ον είναι στο σύνορο μεταξύ νου και αισθήσεως. Ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς ξεκινώντας από τις αισθήσεις για να φτάσει στην φαντασία λέει: «Η όραση διαμορφώνεται από τα πολυειδή χρώματα και σχήματα· η όσφρηση από τους ατμούς· η γεύση από τους χυμούς· η ακοή από τους ήχους· η αφή από την τραχύτητα ή την λειότητα των επιφανειών». Όλα αυτά δεν βρίσκονται σε λειτουργία την ώρα που πίνετε τον καφέ σας; Πώς καταλαβαίνετε το άρωμα, την γεύση του, το σκούρο χρώμα του, το πόσο θερμός είναι και το κατά πόσο έχει πλούσια κρέμα; Επειδή ακριβώς υπάρχουν αυτά τα πρότυπα των εικόνων -προσέξτε όχι μόνο οπτικών- γι’ αυτό εκείνο που τρώμε, πίνουμε, γευόμαστε, οσφραινόμαστε, πιάνουμε, νιώθουμε γενικά με την αφή, ακούμε, βλέπουμε τα συγκρίνουμε με τα πρότυπά μας, και αν τα βρίσκουμε σύμφωνα με τις προσδοκίες μας αρέσουν ή όχι! Και όταν είναι σύμφωνα, τότε οπωσδήποτε, νιώθουμε μια βαθιά ικανοποίηση, διότι ο καφές είναι καλός, αφού ταιριάζει με τις εικόνες που έχει αποτυπώσει και αποθηκεύσει η εμπειρία μας δια των αισθητηρίων στα εκμαγεία των αισθήσεων που οικειοποιείται από τις αισθήσεις το φανταστικό μέρος της ψυχής.

Εδώ σημειώστε την συνέχεια εκείνων που πιο πάνω έλεγε ο άγιος Γρηγόριος: «Οι πληροφορίες που δίνουν οι αισθήσεις, προέρχονται βέβαια από τα σώματα, αλλά δεν είναι σώματα, αν και είναι σωματικές. Γιατί δεν προέρχονται έτσι απλώς από τα σώματα, αλλά από τα είδη (τις φυσικές ιδιότητες) των σωμάτων, και φυσικά δεν ταυτίζονται με τα σωματικά “είδη”· Είναι μόνο αποτυπώματά τους, που σαν εικόνες χωρίζονται αχώριστα από αυτά. Και αυτό είναι φανερό από την όραση και μάλιστα από τα ορώμενα σε καθρέφτη. Αυτά, λοιπόν, τα εκμαγεία των αισθήσεων είναι που οικειοποιείται από τις αισθήσεις το φανταστικό μέρος της ψυχής· όχι τις ίδιες τις αισθήσεις, αλλά τις εικόνες που όπως είπαμε υπάρχουν σ’ αυτές, και τις χωρίζει τελείως από τα σώματα και τα “είδη” των σωμάτων. Τις αποθηκεύει οπωσδήποτε σαν θησαυρούς και προβάλλει ανάλογα προς χρήση του πότε τη μία και πότε την άλλη, ακόμη κι όταν απουσιάζουν τα αντίστοιχα σώματα». Έτσι το φανταστικό μέρος της ψυχής τις κάνει ορατές όλες τις εικόνες της όρασης, της ακοής, της γεύσεως, της Όσφρησης και της αφής στο νου του, ακόμη και όταν απουσιάζουν τα πράγματα! Καθώς λοιπόν παίρνουμε την κούπα του καφέ στο χέρι μας με την αίσθηση της αφής και αντιλαμβανόμαστε την θερμότητα του, αν ενδεχομένως πίνουμε ζεστό καφέ! Αμέσως, αμέσως εξάπτεται και η φαντασία μας σύμφωνα με τα πρότυπα που έχουμε εντυπώσει και αποθηκεύσει στο φανταστικό της ψυχής.

Ο Μέγας Αθανάσιος επισημαίνει: “Ἐξ ἀρχῆς μὲν οὐκ ἦν κακία· οὐδὲ γὰρ οὐδὲ νῦν ἐν τοῖς ἁγίοις ἐστίν, οὐδ᾿ ὅλως κατ᾿ αὐτοὺς ὑπάρχει αὕτη· ἄνθρωποι δὲ ταύτην ὕστερον ἐπινοεῖν ἤρξαντο, καὶ καθ᾿ ἑαυτῶν ἀνατυποῦσθαι· ὅθεν δὴ καὶ τὴν τῶν εἰδώλων ἐπίνοιαν ἑαυτοῖς ἀνεπλάσαντο, τὰ οὐκ ὄντα ὡς ὄντα λογιζόμενοι”. Γι’ αὐτὸ ὑπάρχουν Πατέρες ποὺ ὑποστηρίζουν ὅτι ἀρχικὰ στὸν ἄνθρωπο δὲν ὑπῆρχε φαντασία ἀλλὰ εἶναι μεταπτωτικὴ δύναμη τῆς ψυχῆς. Πάντως στὴ φάση αὐτὴ, της πτώσεως τότε των πρωτοπλάστων, ἔγινε συνδυασμός καὶ ἡ φθορὰ ἀφορὰ τὸ ἐπιθυμητικὸ τῆς ψυχῆς. Ἀπὸ τὴ φαντασία ὅμως προσβλήθηκε ἡ δόξα (δοξασία), ἡ γνώμη! Θα πείτε ίσως ορισμένοι: “γιατί είναι κακό από την αίσθηση να εξάπτεται η φαντασία και στην συνέχεια να διαμορφώνεται γνώμη (δόξα στα αρχαία ελληνικά) και επομένως άποψη ως θέση; ” Να σας πω, σε ορισμένες περιπτώσεις είναι πολύ κακό να εξάπτεται η φαντασία και από εκεί ξεκινούν οι αμαρτίες, τα πάθη από τις αμαρτίες που χρονίζουν και γίνονται έξεις και σε ορισμένες περιπτώσεις από εκεί ξεκινούν και ψυχοπάθειες! Τώρα όμως στο απλό μας παράδειγμα, καθώς πιάνουμε την κούπα του καφέ έχουμε όχι μόνο αίσθηση σώματος με την αφή αλλά και αίσθηση ψυχής, διότι καθώς είμαστε σε μία κατάσταση που ακόμη δεν έχει ανοίξει καλά το μάτι μας και παλεύουμε με την νύστα, ενδεχομένως και να κρυώνουμε, αν οι θερμοκρασία είναι χαμηλή, πραγματικά ευχαριστιόμαστε, αφού ξεκινούμε ζεστά και με ζωντάνια την ημέρα μας. Δεν είναι όμως μόνο η αίσθηση της αφής που μας δίνει την ευχαρίστηση. Με την όραση βλέποντας την κρέμα του καφέ αναλογιζόμαστε ότι παρασκευάστηκε σωστά και με μεράκι και ότι είναι καλής ποιότητας χαρμάνι, ίσως Βραζιλίας, και συνάμα βλέποντας τον τρόπο και το κομψό φλιτζάνι με τον οποίο μας τον σέρβιραν μας αρέσει ακόμη περισσότερο! Όταν τον πλησιάσαμε στα χείλη μας για να πιούμε πρόλαβε ο εγκέφαλός μας και έλαβε το οσφρητικό μήνυμα από το πλούσιο άρωμά του και πριν ακόμη τον φέρουμε στα χείλη μας τον απολαύσαμε! Και με την γεύση, εφόσον ήταν αυτός των προσδοκιών μας, όπως μας αρέσει με συγκεκριμένη περιεκτικότητα ζάχαρης, μάλιστα καστανής, και το κατάλληλο ιξώδες του. Ε! να μην είναι νεροζούμι, πραγματικά τον απολαύσαμε εντονότερα. Αν είχε και αρκετή κρέμα και χρειάστηκε να ρουφήξουμε μια χορταστική γουλιά, οπωσδήποτε, ακούσαμε και την ρουφηξιά και συνάμα η καφεΐνη που έδρασε ακαριαία περισσότερο στο άδειο στομάχι μας διέγειρε το κεντρικό νευρικό μας σύστημα (ΚΝΣ), ώστε να είμαστε πλέον σε εγρήγορση. Ανεβάσαμε ανεπαίσθητα λίγο και τους παλμούς και ελαφρώς την πίεση, αυξήθηκε κάπως και ο ρυθμός της αναπνοής μας και είμαστε έτοιμοι για εργασία, την μάχη της βιοπάλης τουλάχιστον, αν δεν νιώθουμε και λίγο σαν τον Σβατζενέικερ!!! Όλο αυτό πώς λειτούργησε; Δεν λειτούργησε μόνο οργανικά -προσέξτε- όχι ότι δεν επέδρασε και η καφεΐνη αλλά δεν είναι μόνο αυτή! Είναι όμως και ο τρόπος στα πλαίσια ενός προτύπου ζωής που λανσάρεται ως μοντέλο. Το θέμα είναι σαφώς και ψυχολογικό αλλά εκεί που θέλω να εστιάσω είναι ότι μαζί με όλα αυτά και κυρίως το οργανικό μέρος του ζητήματος έχει και ψυχικές λειτουργίες που συλλειτουργούν με τις οργανικές. Πώς; Ακολουθείστε τον ειρμό των σκέψεων μου για να καταστεί σαφές: Πρώτα απ’ όλα έχουμε μεγάλη ιδέα για τον καφέ! Διαφήμιση, τρόπος ζωής που επηρεάζει κυρίως με ξένα πρότυπα, μόδα, συρμός… όλα μαζί! Τι είναι όμως η ιδέα; Είναι η άποψη που έχω διαμορφώσει. Πώς την έχω διαμορφώσει; Με μία από τις γνωστικές δυνάμεις της ψυχής που λέγεται στα αρχαία ελληνικά δόξα και είναι αυτό που λέμε η γνώμη που αναφέραμε. Η γνώμη όμως είναι γενική και ειδική! Γενική, αν με ρωτήσετε για τον καφέ, αν ήταν καλός, συνολικά ως προς τις ιδιότητές του θα σας απαντήσω για όλη την εικόνα που είχα ως εμπειρία την οποία συνέκρινα με άλλες που είχα αποθηκευμένες στην μνήμη. Ειδική, αν με ρωτήσετε για κάτι εξειδικευμένο, όπως για το αν είχε πλούσιο άρωμα ο καφές! Και τότε θα σας απαντήσω με αυτό που πάλι ήδη έχω γνωρίσει άλλοτε ως εμπειρία και το έχω αποθηκεύσει στην μνήμη μου και το ανακαλώ τώρα για να κάνω την σύγκριση στο φανταστικό μέρος της ψυχής μου. Θα ισχυριστείτε ότι όλα αυτά είναι εγκεφαλικά! Όσο και αν αποφαίνονται ορισμένοι Πανεπιστημιακοί, «ότι οι άνθρωποι πρέπει να εγκαταλείψουν την ψευδαίσθηση πως υπάρχει ψυχή, αφού τα πάντα -και τα συναισθήματα- προέρχονται και ελέγχονται από τον εγκέφαλο», οι οποίοι μάλιστα δηλώνουν άθεοι, μέσα σε όλη την αβεβαιότητα του ανθρώπου, γύρω από τον ίδιο του τον εγκέφαλο, τουλάχιστον είμαστε σε θέση να ξεχωρίσουμε αυτά που ισχύουν αλλά και εκείνα που δεν ισχύουν. Εμείς, βέβαια, δεν ισχυριζόμαστε ότι δεν θα προχωρήσει η επιστήμη και σε αυτό, αφού σαφώς δεν ερχόμαστε σε σύγκρουση, ούτε με την επιστήμη, ούτε με τα επιτεύγματά της, διότι την θεωρούμε παράλληλο δρόμο προς την αλήθεια! Αυτό δεν είναι δίλημμα για την Εκκλησία αλλά ψευτοδίλημμα, η οποία πάντοτε πιστεύει σύμφωνα με την Βίβλο: «ἐπιστήμη σοφίας τίνι ἐφανερώθη; καὶ τὴν πολυπειρίαν αὐτῆς τίς συνῆκε; 8 εἷς ἐστι σοφὸς φοβερὸς σφόδρα καθήμενος ἐπὶ τοῦ θρόνου αὐτοῦ. 9 Κύριος αὐτὸς ἔκτισεν αὐτὴν καὶ εἶδε καὶ ἐξηρίθμησεν αὐτὴν καὶ ἐξέχεεν αὐτὴν ἐπὶ πάντα τὰ ἔργα αὐτοῦ, 10 μετὰ πάσης σαρκὸς κατὰ τὴν δόσιν αὐτοῦ, καὶ ἐχορήγησεν αὐτὴν τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν». (Σοφ.Σειρ.1,7-10) & «ΤΙΜΑ ἰατρὸν πρὸς τὰς χρείας αὐτοῦ τιμαῖς αὐτοῦ, καὶ γὰρ αὐτὸν ἔκτισε Κύριος· 2 παρὰ γὰρ ῾Υψίστου ἐστὶν ἴασις, καὶ παρὰ βασιλέως λήψεται δόμα. 3 ἐπιστήμη ἰατροῦ ἀνυψώσει κεφαλὴν αὐτοῦ, καὶ ἔναντι μεγιστάνων θαυμασθήσεται. 4 Κύριος ἔκτισεν ἐκ γῆς φάρμακα, καὶ ἀνὴρ φρόνιμος οὐ προσοχθιεῖ αὐτοῖς» (Σοφ. Σειρ. 38, 1-4). Όλα αυτά όμως τα επιτεύγματα και όσα θα προκύψουν στο μέλλον το εγγύς και μακρόν δεν αίρουν κάτι πολύ βασικό ότι η ψυχή έχει παράλληλες λειτουργίες με αυτές του σώματος και αποκωδικοποιεί τις πληροφορίες που λαμβάνει από τον αισθητό κόσμο και διαβιβάζει τις επιθυμίες, τα συναισθήματα, τους λογισμούς της ακόμη και μέσα από ένα μόνο βλέμμα. Πώς το κάνει αυτό, θα το εξηγήσουμε στην συνέχεια!

ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ

The post Χωρίς να έχει ερευνήσει η ιατρική κοινότητα την συνάφεια σώματος και ψυχής όπου δύναται, σε επίπεδο οντολογίας, μπορεί να αποφανθεί για την σχέση τους με το υπερβατικό εκτός των ορίων της επιστήμης όπου δεν δύναται; (δ’ μέρος) appeared first on Νέα Φλώρινα.

ΗΓΟΥΜΕΝΟΥ ΤΗΣ ΙΕΡΑΣ ΜΟΝΗΣ ΑΓΙΟΥ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΤΟΥ ΠΑΛΑΜΑ ΦΙΛΩΤΑ

16. Η Γνώση της Κτίσης δια της Επιστήμης

Η έμφυτη γνώση επειδή παίρνει προσθήκη με τις διεργασίες της διανοίας και την εκπαίδευση, μάλιστα για την γνώση των φυσικών πραγμάτων και φαινομένων του αισθητού κόσμου που αφορά τα όντα, επομένως και για τον άνθρωπο, γίνεται σύνθετη γνώση, διότι διαμορφώνεται! Πώς διαμορφώνεται; Από μία σειρά ενεργειών των γνωστικών δυνάμεων της ψυχής και από έμφυτη γνώση καταλήγει σε αυτή την φάση τουλάχιστον επιστημονική γνώση. Με ποιό τρόπο; Γράφει ο Μέγας Αθανάσιος για τον άνθρωπο: Ο Θεός «τὸ ἀνθρώπινον γένος κατ᾿ἰδίαν εἰκόνα πεποίηκε· καὶ τῶν ὄντων αὐτὸν θεωρητὴν καὶ ἐπιστήμονα διὰ τῆς πρὸς αὐτὸν ὁμοιώσεως κατεσκεύασε, δοὺς αὐτῷ καὶ τῆς ἰδίας ἀϊδιότητος ἔννοιαν καὶ γνῶσιν, ἵνα, τὴν ταυτότητα σώζων…» και ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς αναφερόμενος στην μετά την πτώση κατάσταση των λειτουργιών της φύσεώς μας εξηγεί με λεπτομέρεια: «Ο νους, χρησιμοποιώντας σαν όχημα τη φαντασία και μέσω αυτής επικοινωνώντας με τις αισθήσεις, αποκτά μια σύμμικτη γνώση. Ὁ ἄνθρωπος ὅ,τι γνωρίζει γιὰ τὰ οὐράνια φαινόμενα, ἀκόμη καὶ τὶς αἰτίες τῆς φύσεως, τὶς μεθόδους καὶ ὅλες τὶς τέχνες,τις επιστήμες καὶ γενικὰ κάθε γνώση ποὺ συνάγεται ἀπὸ ἐπὶ μέρους κατανοήσεις, ὅλα τὰ συγκεντρώνει μὲ τὴν αἴσθηση καὶ τὴ φαντασία μέσῳ τοῦ νοῦ· ἡ γνώση αὐτὴ εἶναι ἡ φυσική, ποὺ τὴν διαχειρίζεται, τὴν ἐπεξεργάζεται μέσῳ τῆς διανοίας. (Εδώ πλέον ενεργεί ο λόγος της διανοίας και όχι μόνο ο έμφυτος λόγος της ψυχής). Στὰ ἐπιτεύγματα αὐτὰ ἔφτασε ὁ ἄνθρωπος μὲ τὸ τριαδικὸ τῆς γνώσεως, δηλαδὴ τὸ νοερό, τὸ λογικὸ καὶ τὸ αἰσθητικό, τὸ ὁποῖο δὲν ἔχουν ἄλλα κτίσματα, ἀφοῦ τὸ αἰσθητικὸ δὲν εἶναι ἁπλῶς οἱ αἰσθήσεις ἀλλὰ ἡ δυνατότητα τῆς διανοίας νὰ ἀντιλαμβάνεται διὰ τῶν αἰσθήσεων τὸν αἰσθητὸ κόσμο καὶ νὰ ἀποκτᾶ γνώση. Αυτός είναι ο τρόπος που ο νους δια της ενέργειάς του «κατεβάζει τὸν ἑαυτό του πρὸς τὴν κατὰ διάνοια ἀναπτυσσόμενη ψυχική (αισθητική) ζωή», παίρνοντας και δίνοντας πληροφορίες ως ενέργειες κάθε δύναμης με τις οποίες επικοινωνεί και ελέγχει στη σειρά καθοδικά για να εκφράζεται, ανοδικά για να ενημερώνεται και να κοινωνεί με τον αισθητό κόσμο. Ὅλα αὐτὰ ὅμως ἀφοροῦν τὴν φυσικὴ γνώση! Η φυσική όμως γνώση, αν και δεν είναι αυτή καθ’ αυτή η πνευματική γνώση, εν τούτοις επειδή ανάγει και στον Θεό, έμμεσα είναι και πνευματική γνώση· «Οἱ οὐρανοί διηγοῦνται δόξαν Θεοῦ» (Ψλμ.18,2)! Γι’ αυτό μίλησα για έμμεση και μεικτή γνώση πιο πάνω. Πάντως, σχετικά με το πώς αποκτούμε την επιστημονική γνώση, ὅταν ὁ νοῦς καταβιβάζει τὴν ἐνέργειά του κάτω προς στὶς κατώτερες δυνάμεις γιὰ τὴν ζωὴ αὐτὴ τὴν ψυχικὴ καὶ πολυμέριστη καὶ παράγει διαφόρων εἰδῶν λογισμούς, καθὼς βλέπει καὶ στριφογυρίζει τὶς εἰκόνες ποὺ παραλαμβάνει ἡ φαντασία ἀπὸ τὶς αἰσθήσεις, διαλογιζόμενος καὶ ἀναλογιζόμενος καὶ συλλογιζόμενος, ἀποκτᾶ μὲ τὴ νόηση αυτή την σύμμεικτη γνώση, γράφει ο Γρηγόριος μεταφράζοντας ο Άγιος Νικόδημος:«Ὁ νοῦς ὡσὰν ὁποὺ εἶναι εἶδος τῶν εἰδῶν περιορίζει καὶ ἑνοποιεῖ τὰς διαφόρους μεταβατικὰς κινήσεις τῆς διανοίας, αἱ ὁποῖαι γίνονται πάντοτε μὲ μετάβασιν καὶ διαίρεσιν, καθὼς κινοῦνται τὰ ἑρπυστικὰ ζῶα· εἰς τὰς ὁποίας ὅλαι αἱ ἐπιστῆμαι ἐπιστηρίζονται. Διατὶ ἀγκαλὰ καὶ ὁ νοῦς καταβαίνει, ὡς εἴπωμεν, εἰς τὴν διάνοιαν καὶ διὰ τῆς διανοίας καταβαίνει εἰς τὴν πολυμέριστον ταύτην ζωὴν καὶ μεταδίδει τὰς ἐνεργείας του εἰς ὅλας τὰς ψυχικὰς δυνάμεις». Γι’ αυτό και αυτή η γνώση -προσέξτε το αυτό- δεν είναι βέβαιη γνώση, διότι δεν πατά καλά, αφού πιθανολογούμε από αυτά που καταλαβαίνουμε, από τα επί μέρους για το όλον κάνοντας υποθέσεις και εικασίες. Ενώ στην ανώτερη γνώση του νου με την θεωρία του Θεού δεν συμβαίνει αυτό! Θα το εξηγήσουμε παρακάτω σε άλλη ενότητα.

17. Ποιο είναι το Βασικό Χαρακτηριστικό αυτής της Λειτουργίας του Νου

Αναφερθήκαμε στην μεικτή λειτουργία του σώματος και της ψυχής του ανθρώπου με την οποία προέκυψαν οι επιστήμες. Το πώς ψυχή -για να εστιάσουμε τώρα- δια των αισθητηρίων του σώματος και δια των αισθήσεων που αυτά τα αισθητήρια ενεργούν, λαμβάνει τις πληροφορίες στις δικές της “πνευματικές” αισθήσεις, οι οποίες είναι οι γνωστικές δυνάμεις της ψυχής, καθώς συνδέονται με τον νου, τον λόγο και το πνεύμα της και συνάγει σε εμάς από όλα τα αισθητήρια μία γνώση με την πνευματική διεργασία της ενοποίησης ή ακόμη, από μία και μόνο αίσθηση αποκτά πλήθος διακεκριμένων γνώσεων είναι για την φυσιολογία, η οποία δεν δίνει την ερμηνεία της ενοποίησης δια της ψυχής, προς το παρόν ένα απροσπέλαστο μυστήριο. Αυτό επιβεβαιώνεται από την ιατρική βιβλιογραφία με συγκεκριμένα ζητήματα που θέτουν όπως:

1. «Στα 1960, οι άνθρωποι πίστευαν ότι τα αισθητικά συστήματα ήταν ιεραρχικά, λειτουργικά ομογενή και σειριακά. Παρ’ όλα αυτά, επακόλουθες έρευνες απέδειξαν ότι τα αισθητικά συστήματα είναι ιεραρχικά, λειτουργικά διαχωρισμένα και χαρακτηρίζονται από παράλληλη επεξεργασία (δείτε Τong, 2003). Τα αισθητικά συστήματα χαρακτηρίζονται από επιμερισμό της εργασίας: πολλαπλές εξειδικευμένες περιοχές, σε πολλαπλά επίπεδα, αλληλοσυνδεόμενες με πολλαπλές παράλληλες οδούς. Για παράδειγμα κάθε περιοχή του οπτικού συστήματος ειδικεύεται στην αντίληψη ορισμένων παραμέτρων των εικόνων (π.χ. σχήμα, χρώμα, κίνηση). Ωστόσο, τα σύνθετα ερεθίσματα συνήθως εκλαμβάνονται ως ενοποιημένα σύνολα και όχι ως συνδυασμοί ανεξάρτητων χαρακτηριστικών. Με ποιον τρόπο ο εγκέφαλος συνδυάζει ξεχωριστά αισθητικά χαρακτηριστικά, ώστε να παράγει ενοποιημένες αντιλήψεις; Αυτό αποκαλείται πρόβλημα σύνδεσης (binding problem) ( δείτε Billock & Tsou, 2004 de Gelder, 2000). Μία πιθανή λύση του προβλήματος πρόσδεσης είναι ότι στο φλοιό υπάρχει μία περιοχή στην κορυφή της αισθητηριακής ιεραρχίας, η οποία δέχεται σήματα απ΄ όλες τις άλλες περιοχές του αισθητικού συστήματος και τα συνδέει για να σχηματίσει τις αντιλήψεις. Όμως, δεν υπάρχουν στο φλοιό περιοχές, στις οποίες να μεταδίδουν σήματα όλες οι άλλες περιοχές ενός αισθητικού συστήματος».

2. «Φανταστείτε τον εαυτό σας σ΄ ένα σύνθετο ακουστικό περιβάλλον, όπως ένα πάρτι. Η μουσική παίζει, οι άνθρωποι χορεύουν, τρώνε και πίνουν. Γύρω σας γίνονται αναρίθμητες συζητήσεις. Επειδή οι συνιστώσες συχνότητες σε κάθε ξεχωριστό ήχο ενεργοποιούν πολλές περιοχές κατά μήκος της βασικής σας μεμβράνης, ο αριθμός των περιοχών που ενεργοποιούνται ταυτόχρονα κάθε φορά από τους ήχους του πάρτι είναι τεράστιος. Με κάποιον τρόπο όμως, το ακουστικό σας σύστημα καταφέρνει να ταξινομήσει αυτά τα διαφορετικά μηνύματα συχνοτήτων σε διαφορετικές κατηγορίες και να τα συνδυάζει με τέτοιο τρόπο, ώστε εσείς να ακούτε την κάθε πηγή σύνθετων ήχων ανεξάρτητα ( δείτε Feng & Ratman, 2000). Για παράδειγμα, ακούτε τα λεγόμενα του ατόμου που κάθεται δίπλα σας σα ξεχωριστή ακολουθία ήχων, ανεξάρτητα από το γεγονός ότι περιέχουν πολλές από τις ίδιες συνιστώσες συχνότητες που προέρχονται από άλλες πηγές. Ο υποκείμενος μηχανισμός για αυτήν τη σημαντική ικανότητα παραμένει μυστήριο».

Ø Το ότι ο Γιώργος Παξινός ανακάλυψε μια νέα, άγνωστη έως τώρα, περιοχή στον ανθρώπινο εγκέφαλο[1] την οποία ονόμασε «Ενδοσχοινιοειδή Πυρήνα» (Endorestiform Nucleus), (η οποία) βρίσκεται κοντά στο σημείο όπου ενώνεται ο εγκέφαλος με το νωτιαίο μυελό. Συγκεκριμένα, βρίσκεται μέσα στο κάτω παρεγκεφαλιδικό σκέλος, μια περιοχή που ενσωματώνει και συνδυάζει τις αισθητηριακές και τις κινητικές πληροφορίες, προκειμένου να διορθώσει τη στάση του σώματος, την ισορροπία του και τις μικρές επιδέξιες κινήσεις, δεν λύνει το θέμα, διότι δεν αφορά την συγκεκριμένη ενοποίηση των μηνυμάτων που εδώ μας όπως τα επισημαίνει παραπάνω ο πανεπιστημιακός John P.J. Pinel συγκεκριμέναστο 7ο κεφάλαιο που επιγράφεται «Μηχανισμοί της αντίληψης» στο σύγραμμα της Βιοψυχιολογίας του, όπου επισημαίνονται αυτά τα προβλήματα της σύγχρονης Φυσιολογίας.

Ø Ακόμη όμως και ο νευροεπιστήμονας Andreas Zembrzycki του Βιολογικού Ινστιτούτου στην Καλιφόρνια, που επέλεξε μια εξελιγμένη μέθοδο, ώστε να αποκαλύψει τις διασυνδέσεις με τις οποίες «επικοινωνεί» ο εγκέφαλος[2], αφού εισάγαγε ειδικές χρωστικές ουσίες στον οργανισμό και χρησιμοποίησε φθορίζοντα γονίδια, ώστε να «φωτίσει» τους εγκεφαλικούς νευρώνες και με αυτόν τον τρόπο να ανιχνεύει τον σχηματισμό αλλά και τις συνδέσεις των αισθητήριων νευρών δεν έδωσε την λύση, διότι το θέμα δεν είναι που συνδέονται οι νευρώνες, αφού αναμενόμενο είναι καταλήγοντας στο βασικό όργανο του ΚΝΣ, οπωσδήποτε κάπου, κάπως να υπάρχουν ορισμένες διασυνδέσεις που καταλήγουν σε κάποια κέντρα για να συσχετίζονται νευρονικά οι πληροφορίες αυτές αλλά το ζήτημα είναι:

a) Πώς τα σύνθετα ερεθίσματα συνήθως εκλαμβάνονται ως ενοποιημένα σύνολα και όχι ως συνδυασμοί ανεξάρτητων χαρακτηριστικών;

b) Με ποιον τρόπο ο εγκέφαλος συνδυάζει ξεχωριστά αισθητικά χαρακτηριστικά, ώστε να παράγει ενοποιημένες αντιλήψεις;

c) Γιατί, ενώ με κάποιο τρόπο τελικά συνδυάζονται όπως και στα ζώα, ωστόσο στον άνθρωπο οι ίδιες νευρικές ώσεις δεν δημιουργούν έκφραση με βελάσματα, νιαουρίσματα, τιτιβίσματα και ότι άλλο, δημιουργούν όμως λόγο, όχι μόνο προφορικό αλλά και ενδιάθετο και λόγο διανοίας (σκέψη) και γνώμη (διάκριση) για το δέον αλλά και απόφαση να ξεπεράσουμε τα όποια εμπόδια καθώς και σχέδιο για να πραγματοποιηθούν τα θελήματά και, μάλιστα όπως χρειάζεται οι αποφάσεις μας;

Όλα τα μέχρι τώρα επιτεύγματα της επιστήμης και όσα θα προκύψουν στο μέλλον δεν αίρουν κάτι πολύ βασικό ότι η ψυχή έχει παράλληλες λειτουργίες με αυτές του σώματος και αποκωδικοποιεί τις πληροφορίες που λαμβάνει από τον αισθητό κόσμο, τις επεξεργάζεται και τις διαβιβάζει ως επιθυμίες, συναισθήματα, λογισμούς, ακόμη και μέσα από ένα μόνο βλέμμα και κυρίως τα κάνει εκούσιο έργο με συνείδηση και αυτοσυνειδησία ποιος είναι ο καθένας μας. Πώς το κάνει αυτό θα το εξηγήσουμε στην συνέχεια! Το όλο μυστήριο εξηγείται με μία εξεικόνιση και έναν παραλληλισμό πολύ σημαντικό! Αν θα βάλετε στην θέση του σκληρού δίσκου του υπολογιστή σας »»» τον εγκέφαλο, στην θέση του λειτουργικού του συστήματος»»» την ψυχή σας που λειτουργεί αοράτως, στην θέση του ρεύματος »»» την ενέργεια της ζωής, οπωσδήποτε θα δείτε να αποκωδικοποιούνται οι πληροφορίες στην «οθόνη» του νου σας. Ο νους σας σαφώς δεν είναι οθόνη αλλά σε αυτόν ο άνθρωπος αποκωδικοποιεί όλες της πληροφορίες δια του εγκεφάλου γιατί εκεί υπάρχει η γέφυρα και εκεί δρα η νοερά ενέργεια της ψυχής, μία από τις συνολικά τρεις, αφού οι άλλες δύο ενεργούν στην καρδιά. Ο νους αυτά που λαμβάνει έξω από και από το σώμα σας ως πληροφορίες δια των νευρώνων με τελικό αποδέκτη οργανικά τον εγκέφαλο λειτουργικά όμως τον νου της ψυχής διότι εκεί γίνεται η αποκωδικοποίηση όχι μόνο των ηλεκτρικών και βιοχημικών σημάτων αλλά και αυτών σε ψυχικά-“πνευματικά” που γνωρίζει να τα διαβάζει ο νους!

Ἂν θὰ θέλαμε νὰ ἐξειδικεύσουμε περισσότερο τὸ λόγο, ὥστε νὰ ἐμβαθύνουμε στὴ σχέση ψυχῆς καὶ σώματος, μάλιστα δὲ νὰ δοῦμε ποιὰ εἶναι ἡ σχέση ποὺ ἔχει ἡ ψυχὴ μὲ τὴν καρδιὰ καὶ τὸν ἐγκέφαλο τοῦ ἀνθρώπου, θὰ μέναμε ἐκστατικοὶ μπροστὰ στὴ βαθειὰ καὶ λεπτὴ γνώση τῶν Πατέρων τῆς Ἐκκλησίας μας. Ἂς δοῦμε τὶ λένε σχετικά: Κατ’ ἀρχὴν ἡ ψυχὴ βρίσκεται σ’ ὅλο τὸ σῶμα, ὅπως ἡ φωτιὰ στὸν πυρακτωμένο σίδηρο· «ἡ δὲ ψυχὴ συνδέεται τῷ σώματι ὅλη ὅλῳ, καὶ οὐ μέρος μέρει, καὶ οὐ περιέχεται ὑπ’ αὐτοῦ, ἀλλὰ περιέχει αὐτὸ ὥσπερ πῦρ σίδηρον». Μὲ τὸ ἴδιο πνεῦμα θὰ διατυπώσει καὶ ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Νύσσης ὅτι «οὐχὶ μέρει τινὶ τῶν ἐν ἠμῖν ὁ νοῦς περιέχεται, ἀλλ’ ἐπίσης ἐν πᾶσι καὶ διὰ πάντων ἐστίν, οὔτε ἔξωθεν περιλαμβάνων, οὔτε ἔνδοθεν κρατούμενος». Ὁ νοῦς μας δηλαδὴ δὲν περιέχεται σὲ ἕνα μόνο μέρος τοῦ ὀργανισμοῦ μας, ἀλλὰ εὑρίσκεται ἐξ ἴσου μέσα σὲ ὅλα καὶ διὰ μέσου ὅλων, χωρὶς οὔτε ἀπ’ ἔξω νὰ τὰ περικλείει οὔτε μέσα τους νὰ κρατεῖται. Τὸ παραπάνω χωρίο φαίνεται νὰ μὴν κατανοήθηκε σωστά, καθὼς χρησιμοποιήθηκε ὡς «ἄλλοθι» γιὰ τὸ θέμα τῶν μεταμοσχεύσεων. Ἐμεῖς δὲν θὰ δώσουμε δική μας ἑρμηνεία στὸ σχετικὸ κείμενο τοῦ ἁγίου Γρηγορίου Νύσσης, ἀλλὰ θὰ ἀφήσουμε τήν κρίση στὸν ἅγιο Γρηγόριο τὸν Παλαμᾶ ποὺ, ἀναφερόμενος σ’ αὐτὸ ἀκριβῶς τὸ ἴδιο τὸ χωρίο, γράφει στὸν Ἁγιορειτικὸ τόμο σχετικὰ· «Ὅποιος ἰσχυρίζεται ὅτι εἶναι Μασσαλιανοὶ ἐκείνοι ποὺ λένε ὅτι ὁ νοῦς ἑδρεύει στὴν καρδιὰ ἢ στὸν ἐγκέφαλο, αὐτὸς ἂς γνωρίζει ὅτι κακῶς ἐπιτίθεται ἐναντίον τῶν Ἁγίων. Γιατὶ ὁ Μέγας Ἀθανάσιος λέει ὅτι τὸ λογικὸ μέρος τῆς ψυχῆς εἶναι μέσα στὸν ἐγκέφαλο, ἐνῶ ὁ ἐξίσου ὁ μέγας Μάκάριος, ὅτι στὴν καρδιὰ εἶναι ἡ ἐνέργεια τοῦ νοῦ. Σύμφωνοι μὲ αὐτοὺς εἶναι σχεδὸν καὶ ὅλοι οἱ Ἅγιοι. Αὐτὸ ποὺ λέει ὁ θεῖος Γρηγόριος Νύσσης, ὅτι ὁ νοῦς δὲν εἶναι οὔτε μέσα οὔτε ἔξω ἀπὸ τὸ σῶμα, ὡς ἀσώματος, δὲν εἶναι ἀντίθετο στὴ γνώμη ἐκείνων τῶν Ἁγίων. Ἐκεῖνοι λένε ὅτι ὁ νοῦς εἶναι μέσα στὸ σῶμα, ἐπειδὴ εἶναι ἑνωμένος μὲ αὐτό. Διατυπώνοντας λοιπὸν τοῦτο διαφορετικά, ἐλάχιστα διαφέρουν ἀπὸ ἐκεῖνον. Γιατὶ δὲν ἀντίκειται μήτε σ’ ἐκεῖνον ποὺ λέει ὅτι τὸ θεῖο, ὡς ἀσώματο, δὲν βρίσκεται σὲ κάποιον τόπο, ἐκεῖνος ποὺ λέει ὅτι κάποτε ὁ Λ΄γος τοῦ Θεοῦ κατοίκησε μέσα στὴν παρθενικὴ καὶ πανάμωμη μήτρα, ἑνωμένος ἐκεῖ ὑπέρλογα μὲ τὴν ἀνθρώπινη φύση, ἀπὸ ἀνείπωτη φιλανθρωπία».

Ἂς δοῦμε τώρα πιὸ ἀναλυτικὰ τὴν ἴδια ἀλήθεια ποὺ διατυπώνουν ἀπὸ τὴ μία ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Νύσσης λέγοντας «ὅτι οὐχὶ μέρει τινὶ τῶν ἐν ἡμῖν ὁ νοῦς περιέχεται…» καὶ ἀπὸ τὴν ἄλλη οἱ Πατέρες ἐκείνοι ποὺ ὑποστηρίζουν, ὅτι ὁ νοῦς ἑδρεύει στὴν καρδιά. Σύμφωνα μὲ τὴν Ὀρθόδοξη Πατερικὴ διδασκαλία ἡ ψυχὴ δὲν ἔχει μόνο οὐσία ἀλλὰ καὶ ἐνέργεια. Γράφει χαρακτηριστικὰ ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς· «Ὅπως φαίνεται, ἀγνοοῦν ὅτι ἄλλο εἶναι ἡ οὐσία τοῦ νοῦ καὶ ἄλλο ἡ ἐνέργεια». Ὁ δὲ ἅγιος Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης, ποὺ μελέτησε ὅσο λίγοι τοὺς προηγούμενους Πατέρες, ἀναφερόμενος στὴν διάκριση αὐτὴ σημειώνει· «Ὅθεν ἡ οὐσία τῆς ψυχῆς, ὡς εἶδος οὖσα τοῦ σώματος, ἂν ὄχι ὡς ἐν ἀγγείῳ περιέχεται, ἀσώματος γάρ, ἀλλ’ ὅμως, ὡς ἐν ὀργάνῳ καὶ ὀχήματι, εὑρίσκεται ἐν τῷ μεσαιτάτῳ τῆς καρδίας, καὶ ἐν τῷ κατὰ τὸ μεσαίτατον ἀπειλικρινημένῳ καὶ καθορωτάτῳ πνεύματι, τῷ μεσιτεύοντι μεταξὺ σώματος καὶ νοός… Ἐν τῷ ἐγκεφάλῳ δε, ὡς ἐν ὀργάνῳ, εὑρίσκεται οὐχὶ ἡ οὐσία καὶ ἡ δύναμις τοῦ νοός, ἤτοι τῆς ψυχῆς, ἀλλὰ μόνη ἡ τοῦ νοός ἐνέργεια, ὡς προείπομεν ἐν τῇ ἀρχῇ, καὶ ἄφες τοὺς νεωτέρους φυσικοὺς καὶ μεταφυσικοὺς νὰ λέγουσιν, ὅτι ἡ οὐσία τῆς ψυχῆς εὑρίσκεται εἰς τὸν ἐγκέφαλον…». Στὴν καρδιὰ λοιπὸν λέγουν οἱ Πατέρες ὅτι βρίσκεται ἡ οὐσία τῆς ψυχῆς, ὄχι ὅμως ὡς σὲ ἀγγεῖο, ἀφοῦ εἶναι ἀσώματη, καὶ αὐτὸ ἀπηχεῖ τὴν ἄποψη τοῦ ἁγίου Γρηγορίου Νύσσης ποὺ λέει γιὰ τὸν νοῦ· «οὔτε ἔξωθεν περιλαμβάνων, οὔτε ἔνδοθεν κρατούμενος», δηλαδὴ οὔτε ἀπὸ ἔξω τὰ περικλείει -ἐννοεῖται τὰ μέλη τοῦ σώματος- οὔτε μέσα τους κρατεῖται. Βλέπουμε πόσο λεπτὰ οἱ Πατέρες κάνουν τὴν διάκριση ὅταν λέγουν ὅτι ἡ οὐσία τῆς ψυχῆς βρίσκεται στὴν καρδιὰ ὄχι «ὡς ἐν ἀγγείῳ… ἀλλ’ ὅμως, ὡς ἐν ὀργάνῳ καὶ ὀχήματι…». Ὅταν πάλι οἱ Πατέρες ἐν προκειμένῳ ἀναφέρονται στὴν καρδιὰ δὲν ἐννοοῦν τὸν ἔσω ἄνθρωπο ἀλλὰ τὸ συγκεκριμένο ὄργανο καὶ μέλος τοῦ σώματός μας (ὑπάρχουν βέβαια καὶ οἱ περιπτώσεις ποὺ μὲ τὸν ὅρο καρδία ἐννοεῖται ὁ ἔσω ἄνθρωπος, ὄχι ὅμως ἐδῶ). Ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς ἀναφερόμενος στὸ λογιστικὸ (εξηγήσαμε όμως ποιος λόγος είναι αυτός όχι ο προφορικός, όχι ο ενδιάθετος, όχι ο λόγος της διανοίας αλλά ο έμφυτος λόγος της ψυχής!!!) γράφει· «Ἐμεῖς τῶρα γνωρίζομε μὲ ἀκρίβεια ὅτι τὸ λογιστικὸ βρίσκεται στὴν καρδιὰ σὰν σὲ ὄργανο, ὄχι ὅμως μέσα σ’ αὐτὴν ὅπως σὲ δοχεῖο, γιατὶ εἶναι ἀσώματο, οὔτε ἔξω, γιατὶ εἶναι ἑνωμένο μὲ αὐτήν. Καὶ τοῦτο δὲν τὸ διδαχτήκαμε ἀπὸ ἄνθρωπο, ἀλλὰ ἀπὸ τὸν ἴδιο τὸν Πλάστη τοῦ ἀνθρώπου, ποὺ λέει στὰ Εὐαγγέλια, ὅτι δὲν εἶναι τὰ εἰσερχόμενα ἀπὸ τὸ στόμα, ἀλλὰ τὰ ἐξερχόμενα ποὺ μολύνουν τὸν ἄνθρωπο· γιατὶ ἀπὸ τὴν κερδιὰ βγαίνουν οἱ λογισμοί. Παρόμοια λέει καὶ ὁ μέγας Μακάριος· “Ἡ καρδιὰ εἶναι ὁ ἡγεμόνας ὅλης τῆς ὑπάρξεως. Κι ὅταν κυριαρχήσει ἡ χάρη σ’ ὅλα τὰ μέρη τῆς καρδιᾶς, τότε βασιλεύει πάνω σὲ ὅλους τοὺς λογισμοὺς καὶ σ’ ὅλα τὰ μέλη. Γιατὶ ἐκεῖ εἶναι ὁ νοῦς καὶ ὅλοι οἱ λογισμοὶ τῆς ψυχῆς”. Ἡ καρδιά μας λοιπὸν εἶναι τὸ ταμεῖο τῶν λογισμῶν καὶ τὸ πρῶτο σαρκικὸ ὄργανο τοῦ λογιστικοῦ». Ἡ θέση αὐτὴ τῶν νηπτικῶν, τὸ ὅτι ἡ καρδιὰ ἀποτελεῖ τὸ πρῶτο σαρκικὸ ὄργανο τοῦ λογιστικοῦ, μπορεὶ εὐκολα νὰ παρεξηγηθεῖ καὶ ν’ ἀπορριφθεῖ ἄκριτα ἀπὸ πολλοὺς ποὺ τοὺς λείπει ἡ γνώση τῶν νηπτικῶν πατέρων. Γι’ αὐτὸ ἤδη ἐπισημάναμε τὸ πῶς ἡ ψυχὴ βρίσκεται στὴν καρδιά. Σ’ αὐτὴ τὴν λεπτὴ διάκριση «ὄχι ὡς ἐν ἐγγείῳ… ἀλλ’ ὅμως ὡς ἐν ὀργάνῳ καὶ ὀχήματι», ὑπάρχει ἡ ἐξήγηση, ἡ ἐρμηνεία τοῦ πῶς ἡ καρδιὰ ἀποτελεῖ τὸ πρῶτο σαρκικὸ ὄργανο τοῦ λογιστικοῦ. Πολὺ ἁπλᾶ· ὄχι ὅτι στὴν καρδιὰ ὑπάρχουν περιοχές, ὅπως στὸν φλοιὸ τῶν ἡμισφαιρίων τοῦ ἐγκεφάλου οἱ λοβοί, ποὺ ἐπιτελοῦν συγκεκριμένες ἐξειδικευμένες λειτουργίες ὡς κέντρα, ἀλλὰ ὅτι στὴν καρδιὰ βρίσκεται ἡ ψυχή -μὲ τὴν ἔννοια ποὺ ἐξηγήσαμε παραπάνω- ποὺ αὐτὴ καθεαυτὴν εἶναι αὐθυπόστατηκαὶ ἡ ὁποῖα «ἐνεργεῖ νοοῦσα καὶ λογιζομένη». Λογίζεται ἡ ψυχὴ χάρι στὸ λογιστικό της. Ὁ ἅγιος Μακάριος ὁ Αἰγύπτιος, μιλώντας ἐκτεταμένα καὶ σὲ βάθος γιὰ τὴν ψυχή, σημειώνει κι αὐτὸς «ἔθηκεν εἰς αὐτὴν (ὁ Θεός) διάνοιαν, λογισμούς, θέλημα νοῦν ἡγεμόνα, ἐνεθρόνισεν ἐν αὐτῇ καὶ ἄλλην πολλὴν λεπτότητα…». Δηλαδή, ἡ παράδοση τῶν Πατέρων ἀποδίδει καὶ τὸ λογιστικὸ στὴν ψυχή. Ἔτσι ἡ καρδιὰ ἀποτελεῖ τὸ πρῶτο σαρκικὸ ὄργανο τοῦ λογιστικοῦ, ἔχοντας τὴν οὐσία τῆς ψυχῆς ποὺ μπορεῖ καὶ λογίζεται καὶ ὄχι μὲ τὴν ἔννοια ὅτι παίρνει τὸν ρόλο τοῦ ἐγκεφάλου. Μ’ αὐτὴ τὴν ἔννοια ἡ καρδιὰ ἀποτελεῖ κέντρο φυσικὸ καὶ «εἶναι ἡ καθέδρα, ἡ ρίζα, καὶ ἀρχὴ καὶ πηγὴ ὅλων τῶν φυσικῶν δυνάμεων τοῦ σώματος, τῆς φυτικῆς, τῆς θρεπτικῆς, τῆς αὐξητικῆς, τῆς ζωτικῆς, τῆς αἰσθητικῆς, τῆς θυμικῆς, τῆς ἐπιθυμητικῆς, καὶ τῶν λοιπῶν. Ὅμοίως καὶ ὅλων τῶν φυσικῶν δυνάμεων τῆς ψυχῆς, τῆς νοερᾶς, λέγω, τῆς λογιστικῆς, καὶ τῆς θελητικῆς», ἀλλὰ καὶ κέντρο ὑπερφυσικό, «διότι ἡ ὑπερφυσικὴ χάρις τοῦ Θεοῦ, ἣν ἐλάβομεν διὰ τοῦ ἁγίου βαπτίσματος, εἰς τὴν καρδίαν εὑρίσκεται, ὡς εἰς καθέδραν καὶ θρόνον». «Ἐκεῖ τοίνυν δεῖ σκοπεῖν, εἰ ἐνέγραψεν ἡ χάρις τοὺς τοῦ Πνεύματος νόμους, φησίν· ἐκεῖ· ποῦ; ἐν τῷ ἡγεμονικῷ ὀργάνῳ· ἐν τῷ τῆς χάριτος θρόνῳ, ὅπου ὁ νοῦς καὶ οἱ λογισμοὶ πάντες τῆς ψυχῆς, ἐν τῇ καρδίᾳ δηλαδή». Καὶ σφραγίζει τὸν λόγο ὁ ἅγιος Νικόδημος σημειώνοντας· «Τοῦτο συνομολογοῦσι καὶ ἅπας ὁ λοιπὸς τῶν θείων Πατέρων χορός, καὶ μάλιστα τῶν καλουμένων νηπτικῶν». Συνάμα ἡ καρδιὰ εἶναι καὶ κέντρο παραφυσικό· «ἐκεῖ ἐστι και ὁ σατανᾶς, ἂν καὶ ὄχι εὶς τὸ βάθος τῆς καρδίας (ἐκεῖ γὰρ ἡ χάρις ἐστίν, ὡς εἶπεν ἀνωτέρω ὁ ἅγιος Διάδοχος), ἀλλ’ ὅμως εἰς τὴν ἐπιπολὴν καὶ ἐπιφάνειαν τῆς καρδίας, καὶ ἁπλῶς περὶ τὴν καρδίαν, ὡς ὁ αὐτὸς πάλιν λέγει Διάδοχος». Στὴν καρδιὰ ὁ σατανᾶς δὲν βρίσκεται κατ’ οὐσίαν ἀλλὰ κατ’ ἐνέργειαν, «καπνίζων ὥσπερ τὸν νοῦν διὰ τῆς ὑγρότητος τοῦ σώματος τὴν ἡδύτητα τῶν ἀλόγων ἡδονῶν».

Βλέπουμε δηλαδὴ τοὺς νηπτικούς, μὲ ὅσα ἐπισημαίνουν, νὰ δέχονται ὡς κέντρο ὄχι κάποιο ὄργανο τοῦ βιολογικοῦ ἀνθρώπου, ἀλλὰ τὴν ψυχὴ ποὺ ζωοποιεῖ τὸ σώμα καὶ παρέχει σ’ αὐτὸ τὶς δυνατότητες τῆς λειτουργίας τοῦ ἀνθρώπου. Ἡ θεώρηση αὐτὴ δὲν ἀπορρίπτει τὸν ρόλο τοῦ ἐγκεφάλου, ἀλλὰ τὸν ἐξηγεῖ. Συνεπῶς δὲν συγκρούεται ἡ ὀρθόδοξη ἀνθρωπολογία μὲ τὴν φυσιολογία, τὴν ἐπιστήμη τῆς ἰατρικῆς, ἀλλὰ συμπορεύεται. Σύγκρουση ὑπάρχει γιὰ ὅσους βλέπουν ἐπιφανειακὰ καὶ ἐπιπόλαια τὰ πράγματα, γιὰ ὅσους ἀντιμετωπίζουν τὸν ἄνθρωπο μονοφυσιτικά. Σ’ αὐτοὺς ποιες πατερικὲς ἐμπειρίες νὰ προσαχθοῦν; Πῶς νὰ τοὺς ἐξηγηθοῦν οἱ διακρίσεις στὶς δυνάμεις τῆς ψυχῆς καὶ τὸ πῶς ἐνεργούν, ὅταν δὲν δέχονται τὴν ψυχὴ ὡς αὐθυπόστατη ὀντότητα ποὺ ἀποτελεῖ τὸ εἶναι μας καὶ μᾶς κάνει νὰ εἴμαστε πρόσωπα; Ἔτσι δὲν μπορεῖ νὰ προχωρήσει ὁ διάλογος μὲ ὅσους δέχονται τὴν ψυχὴ μόνο ὡς ἐνέργεια καὶ τὴν ταυτίζουν μὲ τὴν ψυχὴ τῶν ζώων. Γιατὶ καθὼς προαναφέρθηκε, ἡ ψυχὴ τῶν ἀλόγων ζώων εἶναι ἡ ζωή τους, ποὺ παύει νὰ ὑπάρχει ὅταν γνωρίζουν τὸν θάνατο, ἐνῶ στὸν ἄνθρωπο ἡ ψυχὴ δὲν εἶναι μόνο ἐνέργεια ποὺ ζωοποιεῖ τὸ σῶμα, ἀλλὰ καὶ οὐσία, ποὺ ὑφίσταται καθὼς πλάστηκε ἀπὸ τὸν Θεὸ ὡς ὀντότητα αὐθυπόστατη καὶ ἡ ὁποία δίδεται στὸν ἄνθρωπο ἅμα τῇ συλλήψει του. Ὅταν λοιπὸν δὲν γίνεται μιὰ τέτοια θεμελιώδης διάκριση, πῶς μπορεῖ νὰ γίνεται διάλογος μὲ ὅσους ἐκπροσωποῦν τὴν ἐπιστημονικὴ πλευρά; Μὲ ὅσους πάλι ἐκφράζουν τὴν θεολογικὴ πλευρὰ ἀλλὰ ἀγνοοῦν τὴν ζῶσα ἐμπειρία καὶ γνώση τῶν Πατέρων -καὶ γι’ αὐτὸ δὲν προχωροῦν στὴν διάκριση φύσεως καὶ ἐνεργειῶν τῆς ψυχῆς-, πῶς μποροῦμε νὰ διαλεχθοῦμε;

Γνωρίζουμε ἀπὸ τὴν ἐκκλησιαστικὴ ἱστορία καὶ τὴν ἱστορία τῶν δογμάτων, πόσο σοβαρὲς αἰρέσεις δημιουργήθηκαν ἐπειδὴ σὲ πολλὰ θεολογικὰ θέματα δὲν γίνονταν διακρίσεις. Στὴν ἀρχαία Ἐκκλησία δημιουργήθηκαν αἱρέσεις, διότι τότε μεταξὺ ἄλλων δὲν γινόταν στὴν Τριαδολογία ἀπὸ ὁρισμένους διάκριση τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ ἀπὸ τὶς ἰδιότητες τῶν ὑποστάσεων. Εἶναι γνωστὸ σὲ ποιὰ βάση ὁ Μέγας Βασίλειος ἀντιμετώπισε τὸν Εὐνόμιο, ποὺ ταύτιζε τὴν οὐσία τοῦ Θεοῦ μὲ τὴν ἀγεννησία τοῦ Πατρὸς γι’ αὐτὸ καὶ ἔφτασε νὰ δέχεται γνώση τῆς οὐσίας τοῦ Θεοῦ, θέση ποὺ ἦταν πλάνη καὶ αἵρεση. Ἀργότερα ἡ ταύτιση τῆς ἔννοιας τῶν ὅρων «φύσις» καὶ «υπόστασις» στὴν χριστολογία ἀπὸ τοὺς μονοφυςῖτες ταλάνισε τὴν Ἐκκλησία ὡς νέα αἵρεση ποὺ ὑφίσταται μέχρι σήμερα. Τώρα ἐμεῖς οἱ σημερινοὶ ἂς προσέξουμε στὴν ἀνθρωπολογία, μήπως ἀπὸ ἄγνοια ἢ καὶ ἀπὸ σκοπιμότητες για όργανα κ.κπ., ἐπειδὴ δὲν διακρίνουμε στὴν ψυχὴ οὐσία καὶ ἐνέργειες, πέσουμε όχι μόνο σὲ μία ἀνθρωπολογικὴ αἵρεση ἡ ὁποία εἶναι ἐξίσου πλάνη, διότι ὁ ἄνθρωπος ὡς κατ’ εἰκόνα Θεοῦ ἔχει τὴν ἀναφορᾶ του στὴν Ἁγία Τριάδα, ἀλλὰ συνάμα φτάσουμε σὲ μιὰ ἠθικὴ τοῦ συμφέροντος κάνοντας εγκλήματα, ἐπειδὴ ἀπὸ τὴν κακοδοξία πηγάζει μιὰ διεστραμμένη ἠθικὴ ποὺ καὶ τὰ δύο ὁδηγοῦν τὸν ἄνθρωπο στὴν ἀπώλεια.

18. Ποιό είναι το Νέο Μεικτό Μοντέλο Φυσιολογίας και Πατερικής Οντολογίας της Ψυχής ήτοι Νηπτικής Ψυχολογίας που εξηγεί τα παραπάνω

Ο άνθρωπος επειδή είναι σύνορο αισθητής και νοητής κτίσεως συγγενεύει και με τα κάτω και με τα άνω ως προς την ιεραρχία. Ως προς την αισθητική και υλική φύση με όλα τα όντα που έχει “υποκείμενα”, στα οποία είναι η κορωνίδα εξ αιτίας του ότι βρίσκεται στην κορυφή της αισθητής Δημιουργίας. Ως προς την νοερή, λογική και πνευματική όμως φύση με τα υπερκείμενα, σύμφωνα με αυτό, στο οποίο παραπέμψαμε ήδη ότι: «κατὰ τὴν ἀκολουθία τῶν ὄντων ποὺ ἔχουν λάβει τὴ ζωὴ διὰ τὴς σαρκός, τὰ μὲν αἰσθητικὰ μποροῦν νὰ ὑφίστανται μόνα τους, χωρὶς τὴ νοερὴ φύσι, τὸ δὲ λογικὸ δὲν θὰ μποροῦσε ἀλλιῶς νὰ μείνη σὲ σῶμα, ἂν δὲν εἶχε συγκραθῆ μὲ τὸ αἰσθητό. Γι’ αὐτὸ ὁ ἅνθρωπος κατασκευάσθηκε τελευταῖος, μετὰ τὰ φυτὰ καὶ τὰ ζῶα, καθὼς ἡ φύσις προχωρεῖ στὸ δρόμο πρὸς τὴν τελειότητα μὲ συνέπεια. Διότι τὸ λογικὸ τοῦτο ζῶο, ὁ ἄνθρωπος, εἶναι συγκερασμένος μὲ κάθε εἶδος ψυχικῆς λειτουργίας· τρέφεται κατὰ τὴ φυσικὴ λειτουργία τῆς ψυχῆς, ἐνῶ στὴν αὐξητικὴ δύναμη ἔχει προσφυσθῆ ἡ αἰσθητική, ποὺ εὐρίσκεται στὸ μέσο κατά τὴ φύσι της ἀνάμεσα στὴ νοερὴ καὶ στὴν ὑλώδη οὐσία, τόσο παχυμερέστερη ἀπὸ τούτη ὅσο καθαρώτερη ἀπὸ ἐκείνη».

Επισημαίνεται ευθύς εξ αρχής ότι συγγενεύει με:

Τα υλικά στοιχεία, διότι το σώμαμα μας αποτελείται από ύλη, από τα στοιχεία της φύσης, κυρίως από στοιχεία του άνθρακα 9%, του οξυγόνου 26%, του υδρογόνου 63%, και του αζώτου 1% τα οποία αποτελούν το 99% του συνολικού αριθμού των ατόμων από τα ζωτικά στοιχεία του οργανισμού μας. Τα επτά ζωτικά μεταλλικά στοιχεία (ασβέστιο, κάλιο, νάτριο, φώσφορος, θείο, χλώριο και μαγνήσιο) που αποτελούν τις πολυπληθέστερες διαλυμένες ουσίες στο εξωκυττάριο και ενδοκυττάριο υγρό μαζί με τα δεκατρία ιχνοστοιχεία (σίδηρος, ιώδιο, χαλκός, ψευδάργυρος, μαγγάνιο, κοβάλτιο, χρώμιο, σελήνιο, μολυβδαίνιο, φθόριο, κασσίτερος, πυρίτιο, βανάδιο), που υπάρχουν σε εξαιρετικά χαμηλές συγκεντρώσεις, μολονότι ο ζωτικός ρόλος τους είναι καθοριστικός για τον οργανισμό μας, συνιστούν μόλις το 1% από τα στοιχεία του.

Τα φυτά, διότι τα κύτταρά μας σαφώς δεν αποτελούνται μόνο από τα στοιχεία της ανόργανης ύλης αλλά τα διάφορα είδη των κυττάρων μας συγκροτούνται από διάφορες δομές που οργανώνονται από υπερμοριακά βιολογικά σύμπλοκα, τα οποία αποτελούνται από οργανικά μόρια νουκλεϊκών οξέων, πρωτεϊνών, λιπιδίων και υδατανθράκων. Αυτά, επίσης, σχηματίζονται από μικρότερους δομικούς λίθους τα νουκλεοτίδια, τα αμινοξέα, τα λιπαρά οξέα και τα σάκχαρα. Αυτά από άποψη χημικής συστάσεως διαφοροποιούνται σε σχέση με την ανόργανη ύλη:

1ον Ως προς το ποσοστό των χημικών στοιχείων: του άνθρακα, του οξυγόνου, του υδρογόνου και του αζώτου που συμμετέχουν στον σχηματισμό των βιομορίων.

2ον Ως προς τις ιδιαίτερες ιδιότητες που έχουν τα άτομα του άνθρακα, όταν ενώνονται μεταξύ τους αλλά και με άτομα άλλων στοιχείων, σχηματίζοντας μακρομόρια, πολλά από τα οποία, παίζουν σημαντικό ρόλο στην υλική δόμηση και λειτουργικότητα των έμβιων όντων.

3ον Ανόργανες ενώσεις όπως το νερό και μια σειρά οργανικών ενώσεων όπως πολυσακχαρίτες, λίπη, πρωτεΐνες και νουκλεϊκά οξέα δεν αποτελούν απλά στοιχεία των εμβίων όντων ως τμήματα χημικών σχηματισμών, αλλά με συνεχείς και πολύπλοκες αλληλεπιδράσεις οργανώνουν μία τάξη στα έμβια συστήματα. Επομένως, έχει λειτουργίες που διέπονται από ορισμένες αρχές όχι μόνο της φυσικής επιστήμης αλλά και της χημείας, και της βιοχημείας, καθώς της βιολογίας. Επιπλέον, ως ύπαρξη ο άνθρωπος συγγενεύει με τα φυτά κατά το ότι ανήκει στους ζωντανούς οργανισμούς που τρέφονται, αυξάνονται και έχουν την σπερματική δυνατότητα!

Τα ζώα για όλους τους παραπάνω λόγους και επιπλέον και για το ορεκτικό μέρος της ψυχής, δηλαδή τον θυμό και την επιθυμία, και ακόμη για την κατ’ αίσθηση και την ορμέμφυτη κίνηση. Γράφει συνολικά στο στστηματικό του έργο ο Άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός: «Χρὴ γινώσκειν, ὅτι ὁ ἄνθρωπος καὶ τοῖς ἀψύχοις κοινωνεῖ καὶ τῆς τῶν ἀλόγων μετέχει ζωῆς καὶ τῆς τῶν λογικῶν μετείληφε νοήσεως. Κοινωνεῖ γὰρ τοῖς μὲν ἀψύχοις κατὰ τὸ σῶμα καὶ τὴν ἀπὸ τῶν τεσσάρων στοιχείων κρᾶσιν, τοῖς δὲ φυτοῖς κατά τε ταῦτα καὶ τὴν θρεπτικὴν καὶ αὐξητικὴν καὶ σπερματικὴν, ἤγουν γεννητικὴν δύναμιν, τοῖς δὲ ἀλόγοις καὶ ἐν τούτοις μέν, ἐξ ἐπιμέτρου δὲ κατὰ τὴν ὄρεξιν, ἤγουν θυμὸν καὶ ἐπιθυμίαν καὶ κατὰ τὴν αἴσθησιν καὶ κατὰ τὴν καθ᾿ὁρμὴν κίνησιν». Συνεπώς, αυτό που διαφοροποιεί τον άνθρωπο από τα αισθητά όντα είναι η ανωτερότητα στην φύση του. Αυτή συνίσταται στην νοερή, λογική και πνευματική φύση του και είναι από εκείνα τα χαρακτηριστικά της φύσεώς του με τα οποία συγγενεύει με τα άνω από αυτόν όντα, που αυτά δεν είναι αισθητά, γιατί είναι ασώματες, νοερές, λογικές και πνευματικές υπάρξεις και με τον Θεό!

Τους Αγγέλους, αφού ο Ποιητής του νοερού μας μέρους είναι ο Ποιητής και κάθε νοερού; Κάθε νοερή λοιπόν φύση, όλοι δηλαδή οι Άγγελοι, είναι δούλοι μαζί μ’ εμάς και κατ’ εικόνα του Δημιουργού. Αν και είναι ανώτεροι από μας, γιατί δεν έχουν σώμα και πλησιάζουν περισσότερο την εντελώς ασώματη και άκτιστη φύση. Ή μάλλον, όσοι απ’ αυτούς φύλαξαν την τάξη τους και αποδέχονται το σκοπό για τον οποίο έγιναν, αν και ομόδουλοί μας, είναι σεβαστοί σ’ εμάς και πολύ ανώτεροί μας κατά την τάξη. Εκείνοι όμως που δε φύλαξαν την τάξη τους, αλλά επαναστάτησαν και αθέτησαν το σκοπό για τον οποίο έγιναν, πήγαν όσο γινόταν πιο μακριά από εκείνους που πλησιάζουν το Θεό και ξέπεσαν από την τιμή που είχαν. Και καθώς προσπαθούν να συμπαρασύρουν κι εμάς στην έκπτωση, δεν είναι μόνον αχρείοι και άτιμοι, αλλά και αντίθετοι, και στο ανθρώπινο γένος ολέθριοι και εχθρικότατοι. . Επίσης, και η νοερή και λογική φύση των Αγγέλων έχει νου και λόγο από το νου και έρωτα του νου προς τον λόγο, που και αυτός πηγάζει από το νου και συνυπάρχει πάντοτε με το λόγο και το νου, και θα μπορούσε να ονομαστεί και πνεύμα, αφού από τη φύση του συνακολουθεί το λόγο. Αλλά το πνεύμα αυτό δεν είναι ζωοποιό, γιατί δεν έλαβε από το Θεό ενωμένο μαζί του γήινο σώμα, για να λάβει και ζωοποιό και συνεκτική δύναμη γι’ αυτό.

Τον Θεό! Γράφει παρακάτω ο πολύς στην πνευματική και φιλοσοφική γνώση Γρηγόριος που γνώρισε καλά τις επιστήμες της εποχής του: «Την ψυχή όμως την έλαβε από τα υπερκόσμια, ή μάλλον από τον ίδιο το Θεό, με απόρρητο φύσημα(Γεν. 2, 7), ώστε να γίνει κάτι μεγάλο και θαυμαστό και πιό πάνω απ’ όλα, να επιτηρεί και να επιβλέπει το παν και να επιστατεί σε όλα και άρα να γνωρίζει το Θεό, να τον δέχεται και να είναι αποτέλεσμα που να δείχνει περισσότερο από κάθε άλλο δημιούργημα την ύψιστη μεγαλοσύνη του Τεχνίτη. Κι όχι μόνο είναι δεκτικός του Θεού και της χάρης Του με αγώνα, αλλά είναι δυνατό και να ενωθεί με Αυτόν σε μία υπόσταση. (Επειδή sic) η νοερή και λογική φύση της ψυχής δημιουργήθηκε μαζί με γήινο σώμα, έλαβε ζωοποιό το πνεύμα από το Θεό, και μ’ αυτό συνέχει και ζωοποιεί το ενωμένο μαζί της σώμα. Απ’ αυτό γίνεται φανερό σ’ εκείνους που μπορούν να εννοούν, ότι το πνεύμα του ανθρώπου που ζωοποιεί το σώμα του είναι νοερός έρωτας. Κι έχει την ύπαρξή του από το νου και ανήκει στο λόγο· είναι μέσα στο νου και στο λόγο κι έχει μέσα του και το λόγο και το νου. Και η ψυχή έχει εκ φύσεως τέτοια αγαπητική συνάφεια με το σώμα, μέσω του πνεύματος, ώστε δε θέλει ποτέ να το εγκαταλείψει, μήτε το εγκαταλείπει, αν δεν ασκηθεί βία από κάποια βαριά αρρώστια ή από εξωτερικό τραυματισμό. Η νοερή και λογική φύση της ψυχής, επειδή μόνο αυτή έχει νου και λόγο και πνεύμα ζωοποιό, αυτή μόνο και έχει δημιουργηθεί κατ’ εικόνα του Θεού, περισσότερο και από τους ασώματους Αγγέλους. Το προνόμιο αυτό το έχει αμετάβλητο και αν ακόμη δεν εννοήσει την αξία της, και αν δε φρονεί και δε ζει αντάξια του Θεού που τη δημιούργησε κατ’ εικόνα Του. Γι’ αυτό και μετά την παράβαση των Πρωτοπλάστων στον Παράδεισο, οπότε υποστήκαμε, πριν από το θάνατο του σώματος, το θάνατο της ψυχής που είναι ο χωρισμός της ψυχής από το Θεό, και χάσαμε το “καθ’ ομοίωσιν”, δεν χάσαμε και το “κατ’ εικόνα”. Όταν λοιπόν η ψυχή αποστρέφεται τη σχέση προς τα χειρότερα (τα αισθητά), και προσκολλάται με αγάπη στο Θεό και υποτάσσεται σ’ Αυτόν με τους τρόπους και τα έργα της αρετής, φωτίζεται από Αυτόν και ομορφαίνει, καθώς βελτιώνεται και υπακούει στις εντολές και τις παραινέσεις Του, από τις οποίες και λαμβάνει την αιώνια αληθινή ζωή. Με αυτήν, αθανατίζει και το ενωμένο μαζί της σώμα που θα επιτύχει στον ορισμένο καιρό την υπεσχημένη ανάσταση και θα γίνει μέτοχο της αιώνιας δόξας. Όταν όμως δεν αποφεύγει την προς τα χειρότερα σχέση και την πτώση της σ’ αυτά, απ’ όπου προξενεί στην εικόνα του Θεού αισχύνη και ατιμία, αποξενώνεται και εξορίζεται από το Θεό, ο οποίος είναι η όντως μακάρια και αληθινή ζωή. Έτσι, επειδή πρώτη αυτή εγκατέλειψε το Θεό, εγκαταλείπεται δίκαια από Αυτόν. Αλλά οι φυσιολόγοι και οι αστρολόγοι αυτοί που καυχιούνται ότι γνωρίζουν τα πάντα, αφού δεν μπόρεσαν με τη φιλοσοφία ν’ αντιληφθούν τίποτε απ’ όσα προείπαμε, ονόμασαν επιπλέον τον άρχοντα του σκότους και τις κάτω απ’ αυτόν δυνάμεις της αποστασίας, όχι μόνον ανωτέρους τους, αλλά και θεούς. Τους τίμησαν με ναούς, πρόσφεραν σ’ αυτούς θυσίες και υποτάχθηκαν στις ολεθριότατες προσταγές τους. Κι εκείνοι εύλογα τους εξαπάτησαν για πολύ με ανίερες ιεροτελεστίες και καθαρμούς που μόλυναν και πρόσθεταν την επικατάρατη οίηση, και με προφήτες και προφήτισσες που παραπλανούσαν τους ανθρώπους όσο γίνεται μακρύτερα από την πραγματική αλήθεια. Το να γνωρίζει κανείς το Θεό, ή να γνωρίζει τον άνθρωπο και την αξία του (πράγματα που τώρα και οι απλοϊκοί Χριστιανοί γνωρίζουν) είναι γνώση υψηλότερη από τη φυσιολογία, την αστρολογία και όλη τη γύρω απ’ αυτές φιλοσοφία. Επιπλέον όμως, το να γνωρίζει ο ανθρώπινος νους την ασθένειά του και αυτήν να ζητά να θεραπεύσει, αυτό είναι πολύ ανώτερο ασυγκρίτως από το να γνωρίζει και να ερευνά τα μεγέθη των άστρων και τους λόγους των φύσεων, τις γενέσεις των επιγείων και τις περιόδους των ουρανίων σωμάτων, τις μεταβολές και τις ανατολές των αστέρων, τις ακινησίες και τις οπισθοδρομήσεις τους, τις μεταξύ τους αποστάσεις και συνελεύσεις, και γενικά τις ποικίλες σχέσεις που προέρχονται από την εκεί πολυκινησία. Γιατί ο νους που γνώρισε την ασθένειά του, βρήκε από που μπορεί να μπει για να βρεί τη σωτηρία, να πλησιάσει το φως της γνώσεως και να λάβει σοφία αληθινή, η οποία δεν καταλύεται μαζί με τον αιώνα τούτον.

Αυτά σαφώς είναι η Βιβλική θεώρηση την οποία δεν υποχρεώνεται να ακολουθήσει κανείς, όταν δεν πιστεύει, διότι είναι καθαρά θέματα Ορθοδόξου πίστεως. Όπως εξ αρχής επισημάναμε στην εισαγωγή των σχετικών κεφαλαίων, αυτά δεν αποδεικνύονται, με την μέθοδο των θετικών επιστημών αλλά με την εμπειρία της πίστεως· “Ἔστι δὲ πίστις ἐλπιζομένων ὑπόστασις, πραγμάτων ἔλεγχος οὐ βλεπομένων” (Εβρ. 11,1). Για όσους βιώνουν την ζωή του Πνεύματος με την πνευματική αίσθηση της πίστεως και έχουν διαρκώς εμπειρία δεν χρειάζεται να αποδείξουν αυτό που βιώνουν. Άλλωστε δεν αποσκοπεί σε τούτο τον σκοπό η πραγματεία αυτή. Στα πλαίσια αυτής της μελέτης στόχος μας είναι να δείξουμε ένα άλλο μοντέλο φυσιολογίας που προτείνουμε με βάση την Πατερική ψυχολογία των νηπτικών. Θεωρώ ότι το νέο, μεικτό στην πραγματικότητα, αυτό μοντέλο φυσιολογίας- ψυχολογίας, δίνει λύσεις στις ανώτερες νοητικές και πνευματικές λειτουργίες που ερευνά τελευταία η φυσιολογία του εγκεφάλου καθώς, και ο τομέας της “νευροεπιστήμης και συμπεριφοράς” με την συνδρομή μάλιστα και άλλων επιστημών.

Πρόκειται για ένα μοντέλο το οποίο λύνει πολλά θέματα, τα οποία δεν λύνουν άλλα μοντέλα.

Μερικά από αυτά είναι:

• Πώς στα έμβια όντα, μεταξύ αυτών και του ανθρώπου, παρατηρείται το αξιοθαύμαστο όχι μόνο να δημιουργούν αλλά και να συντηρούν τάξη μέσα σε ένα σύμπαν που πάντοτε τείνει προς μεγαλύτερη αταξία, η οποία έρχεται σε πλήρη αντίθεση με το δεύτερο θερμοδυναμικό νόμο που προβλέπει συνεχή αύξηση της αταξίας (εντροπίας) σε κάθε κλειστό σύστημα;
• Εφόσον κατά την θεώρηση της επιστήμης υπήρξε η Εξέλιξη των ειδών πώς και πότε αυτή σταμάτησε;
• Γιατί ο άνθρωπος μόνο απ’ όλα τα όντα παράγει εκουσίως και έλλογα πολιτισμό;
• Ποιό είναι εκείνο στον άνθρωπο που τον κάνει να δημιουργεί πολιτισμό;
• Πώς η βιολογική φύση εκδηλώνει πνευματικές λειτουργίες;
• Ποιο είναι εκείνο που ενώνει στον άνθρωπο την βιολογική και νοερή του φύση;
• Πώς και από μία μόνο αίσθηση συνάγει πολλές γνώσεις;
• Πώς από όλες τις αισθήσεις ο άνθρωπος συνάγει μία ενοποιημένη γνώση;
• Γιατί ψοφά το ζώο αλλά πεθαίνει ο άνθρωπος;
• Αν έχει πεθάνει ο άνθρωπος όταν έχει σταματήσει η λειτουργία του εγκεφάλου;

Αν η επιστημονική κοινότητα θελήσει να ακούσει αυτό το πρότυπο- μοντέλο και αποδεχθεί την ερμηνεία του, έστω κατά συνθήκη, όπως στα μαθηματικά: «έστω, ότι ισχύει αυτό», εφ’ όσον δίνει λύση η «υπόθεση» κατά την υπόνοια των ακουόντων που κάνουμε «τότε, ισχύει εκείνο» που ισχυριζόμαστε. Στη μαθηματική λογική αυτής της θεώρησης, μαθαίνοντας κανείς στην συνέχεια τα “μονοπάτια” των ψυχικών λειτουργιών -όπως τις εξηγούν οι νηπτικοί Πατέρες- δύναται έπειτα να μελετήσει την ερμηνεία αυτή σε θεωρητική πρώτα βάση για να διαπιστώσει την σύζευξη των ψυχικών με τις οργανικές λειτουργίες και να βρει τελικά τις αντιστοιχίες τους σε ορμονική και βιοχημική βάση, ακόμη και σε όργανα κάπως χονδροειδώς, στα κέντρα του εγκεφάλου και τους ενδοκρινείς αδένες. Από εκεί και πέρα σε εργαστηριακή αλλά και κλινική συνάμα βάση δύναται να πεισθεί αλλά και να προχωρήσει στην έρευνα εφόσον ισχύει η κοινωνία συγκεκριμένων δυνάμεων της ψυχής και του σώματος, όπως αυτή εκφράζεται στα συγκεκριμένα όργανα, τους αδένες και τα εγκεφαλικά κέντρα. Επομένως, έχει την δυνατότητα ο θεράπων ιατρός στην κλινική επιδρώντας φαρμακευτικά -στα πλαίσια της ιατρικής δεοντολογίας και της θεμιτής ηθικά παρέμβασης για θεραπεία- να επενεργήσει σε συγκεκριμένα κέντρα και αδένες, ώστε να δημιουργήσει την συγκεκριμένη αντίδραση καθώς και το επιθυμητό αποτέλεσμα σε μία ψυχική δύναμη ή ομάδα δυνάμεων της ψυχής άμεσα ή έμμεσα σε άλλη δύναμη ή ομάδα δυνάμεων θεραπεύοντας ψυχιατρικά. Μπορεί όμως να λειτουργήσει η θεραπεία και αντίστροφα επενεργώντας σε συγκεκριμένες δυνάμεις της ψυχής με συγκεκριμένα ερεθίσματα αισθητικά, ηλεκτρομαγνητικά, χημικά, μηχανικά ή ακόμη θεραπεύοντας πνευματικά τα μέρη της ψυχής με τον τρόπο των Νηπτικών Πατέρων έτσι, ώστε να δυνηθεί να θεραπεύσει στην συνέχεια και το σώμα σε ορισμένες περιπτώσεις. Όταν ψυχικές δυνάμεις ενεργούν σε συγκεκριμένα κέντρα, όργανα και ενδοκρινείς αδένες είναι δυνατόν να δημιουργήσουμε με συστηματική καθημερινή άσκηση τις μεταβολές εκείνες για να γίνουν τέτοιες βιοχημικές και μοριακές διεργασίες για να προκύψουν οι αλλαγές εκείνες που θα αποκαταστήσουν την υγεία μας ενδογενώς. Επίσης, ο ερευνητής στο εργαστήριο γνωρίζοντας την θεωρητική βάση αυτού του συγκεκριμένου μοντέλου που προτείνουμε -και όχι οποιωνδήποτε ψυχολογικών θεωριών και απόψεων- και συνδυάζοντας την με την γνώση του στην νευροφυσιολογία, την ενδοκρινολογία και την νευροεπιστήμη μπορεί να κάνει στοχευόμενη πλέον έρευνα για να διαπιστώσει, αν ισχύει με βάση αυτό το μοντέλο η συνδεσιμότητα και η σύζευξη των δυνάμεων της ζωικής ψυχής με τις οργανικές λειτουργίες, του οποίου η επιβεβαίωση ως ορθή φυσιολογικά ερμηνεία μπορεί να του παράσχει περαιτέρω την εγγύηση ότι εξηγεί σωστά και εκείνες τις λειτουργίες που ανήκουν αποκλειστικά στο ανθρώπινο είδος. Επομένως, όταν ακολουθούμε επιστημονική μεθοδολογία για να αποδείξουμε αυτό που προτείνουμε δεν πρόκειται για υποκειμενικές προσωπικές απόψεις αλλά για σαφή επιστημονική και αντικειμενική φανέρωση της αλήθειας.

[1] Πηγή: iefimerida.gr – https://www.iefimerida.gr/news/460410/ellinas-epistimonas-anakalypse-mia-agnosti-periohi-ston-anthropino-egkefalo

[2] Πηγή: iefimerida.gr – https://www.iefimerida.gr/news/211259/o-anthropos-poy-hromatise-ton-egkefalo-kai-apokalypse-agnostes-syndeseis-kai-leitoyrgies

The post Χωρίς να έχει ερευνήσει η ιατρική κοινότητα την συνάφεια σώματος και ψυχής όπου δύναται, σε επίπεδο οντολογίας, μπορεί να αποφανθεί για την σχέση τους με το υπερβατικό εκτός των ορίων της επιστήμης όπου δεν δύναται; (γ’ μέρος) appeared first on Νέα Φλώρινα.

ΗΓΟΥΜΕΝΟΥ ΤΗΣ ΙΕΡΑΣ ΜΟΝΗΣ ΑΓΙΟΥ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΤΟΥ ΠΑΛΑΜΑ ΦΙΛΩΤΑ

9. Το κλασικό μοντέλο της φυσιολογίας δεν δύναται να εξηγήσει τις ανώτερες πνευματικές λειτουργίες όπως και η Νευτώνια φυσική αυτά που συμβαίνουν στον μικρόκοσμο του οργανισμού μας

Ό,τι μπορεί να γνωρίσει ο ανθρώπινος νους μέσω της επιστημονικής έρευνας το ονομάζουμε επιστητό. Ο όρος προκύπτει από το ρήμα «ἐπίσταμαι» που σημαίνει γνωρίζω καλά. Η εποχή μας χαρακτηρίζεται από την πρόοδο πολλών τομέων του επιστητού όχι όμως και του ανθρώπου, συγκεκριμένα ως προς την γνώση της σχέσεως σώματος και ψυχής του ανθρώπου. Μολονότι η σύγχρονη επιστημονική έρευνα έχει κάνει μεγάλα άλματα στις βιοεπιστήμες, αυτά που δεν γνωρίζουμε ακόμη για τα ζωντανά όντα είναι τόσα, ώστε δεν ξεφύγαμε ακόμη από το περιγραφικό στάδιο. Όπως σημειώνει ο Dr Alexis Carrel: «καθένας μας συμμετέχει σε μια λιτανεία φαντασμάτων, που στο μέσο της περπατά μια αγνώριστη πραγματικότητα. Η άγνοιά μας είναι πραγματικά μεγάλη. Τα πιο πολλά ερωτήματα που προβάλλουν σ’ αυτούς που μελετούν τα ανθρώπινα όντα μένουν αναπάντητα. Τεράστιες περιοχές του εσωτερικού μας κόσμου είναι ακόμα άγνωστες». Γι’ αυτό και οι ανώτερες πνευματικές λειτουργίες στον άνθρωπο για τις βιοεπιστήμες μέχρι σήμερα είναι ανεξιχνίαστες. Η αλήθεια αυτή επισημαίνεται επίσης και σε εξαιρετικά, σύγχρονα επιστημονικά συγγράμματα. Λόγου χάρη στην Φυσιολογία των Vander, M.D, Sherman, Ph.D και Louciano, Ph.D δηλώνεται ότι «πρέπει να γίνει μια πολύ σημαντική παρατήρηση γύρω από το παρόν και το μέλλον της Φυσιολογίας. Είναι πολύ εύκολο ο φοιτητής από το παρόν εγχειρίδιο να αποκομίσει την εσφαλμένη εντύπωση ότι σχεδόν τα πάντα είναι γνωστά γύρω από ένα συγκεκριμένο θέμα, για την φυσιολογία όμως, δεν μπορεί να υπάρξει μεγαλύτερη αυταπάτη από αυτή. Πολλοί λειτουργικοί τομείς είναι ακόμα ελάχιστα γνωστοί (π.χ. πώς η λειτουργία του εγκεφάλου παράγει τα φαινόμενα, που συλλογικά αποκαλούμε “νόηση”;». Ακόμη πιο εξειδικευμένα στο πεδίο της Νευροεπιστήμης και της Συμπεριφοράς διαπιστώνονται πρωτόγνωρες σχέσεις μεταξύ των βιολογικών και των ψυχολογικών φαινομένων και γι’ αυτό κρίνεται σκόπιμο να υπάρξει σύγκλιση της μοριακής νευροεπιστήμης και της γνωστικής ψυχολογίας προς μια νέα προοπτική που αφορά την συμπεριφορά. Ο προβληματισμός και η δυσκολία στον τομέα αυτό φαίνεται από την αδυναμία να αντιπροσωπευθούν από νευρολογική άποψη η συνείδηση και η αυτογνωσία, κάτι που θεωρείται ως ένα από «τα πιο μυστηριώδη αινίγματα της βιολογίας» (Νευροεπιστήμη και Συμπεριφορά, Eric R. Kandel, James H.Swartz, Thomas M. Jessell). Ήδη με τις ενδεικτικές και μόνο αυτές παραπομπές διαπιστώνεται ότι υπάρχει κάτι που διαφοροποιεί τον άνθρωπο από τα άλλα έμβια όντα, το οποίο αποτελεί και την ειδοποιό μας διαφορά από τα άλογα ζώα. Ας δούμε όμως τα πράγματα με την σειρά και πιο αναλυτικά.

10. Ποιά είναι η γέφυρα στις λειτουργίες σώματος και ψυχής

Στη σύγχρονη εποχή, στην οποία η επιστήμη ως εξακριβωμένη και τεκμηριωμένη γνώση εξετάζει τα “πράγματα” αποκλειστικά και μόνο με την παρατήρηση και το πείραμα δεν μπορεί κανείς να γνωρίσει αληθινά πώς λειτουργεί ο εσωτερικός άνθρωπος σε σχέση με την φυσιολογία και αντίστροφα πως λειτουργεί το σώμα του σε σχέση με την ψυχή του. Επομένως δεν μπορεί να τον γνωρίσει καθ’ ολοκληρίαν. Αυτό συμβαίνει διότι δεν συνεξετάζει σε συγκεκριμένη αντιστοιχία τις λειτουργίες του σώματος με εκείνες της ψυχής, οι οποίες είναι ενέργειες δυνάμεων της πολυδύναμης οντότητας όμως και αλληλεπιδρούν με το σώμα χωρίς να είναι οι ίδιες σώμα. Και πώς να το κάνει αυτό, όταν αξιωματικά δεν δέχεται την ύπαρξη ψυχής ως οντότητας αλλά μόνο ως ενέργειας, όπως στα ζώα; Με ποιό τρόπο η επιστήμη που έχει αποκλειστικά το πείραμα δύναται να γνωρίσει αυτή την σχέση που αφορά την φυσιολογία του σώματος και τις δυνάμεις της ψυχής, η οποία συνέχει το σώμα και ενεργεί σ’ αυτό εκφραζόμενη με τις δυνάμεις της που αποκωδικοποιούνται κυρίως στον εγκέφαλο με την νοερά ενέργεια, όχι όμως αποκλειστικά σ’ αυτόν; Αυτό όμως είναι ο άνθρωπος: σώμα και ψυχή, τα δύο βέβαια μαζί! Γράφει σχετικά ὁ Μελέτιος Μοναχὸς στὸ «περὶ φύσεως τοῦ ἀνθρώπου» ἔργο του ποὺ ἐντάσσεται τόσο στὴν ἰατρικὴ ὅσο καὶ στὴ θεολογικὴ γραμματεία· «δὲ θὰ μποροῦσε κάποιος νὰ πεῖ ὅτι ὁ ἄνθρωπος ἔχει ἀκριβῶς τὶς ἴδιες ἰδιότητες μ’ ἐκεῖνες ποὺ ἔχει ξεχωριστὰ ἡ ψυχὴ καὶ τὸ σῶμα, ἀλλὰ ὅτι ἔχει κάποιες ἄλλες ἰδιότητες, διότι ὁ ἄνθρωπος ὑπάρχει βέβαια λόγῳ τῆς σχέσης ψυχῆς καὶ σώματος, ἀποτελεῖ ὅμως, μιὰ τρίτη, νέα ὕπαρξη. Καὶ αὐτὸ γίνεται φανερό, ὅταν ἀποχωριστοῦν τὰ μέρη, ποὺ τὸ δημιούργησαν· τότε, ἂν δηλαδὴ γίνει αὐτὸς ὁ ἀποχωρισμός, μένει μὲν τὸ σῶμα καὶ διατηρεῖ τὰ γνωρίσματά του, ἐπειδὴ εἶναι δυνατὸ νὰ γίνει αὐτὴ ἡ τριπλὴ διάκριση, ψυχῆς, σώματος καὶ ἀνθρώπου, ὅμως, τὸ σῶμα εἶναι νεκρὸ· παρόμοια, ἡ ψυχὴ παραμένει λογικὴ καὶ νοερή, παρ’ ὅλο ποὺ ἀποχωρίστηκε ἀπὸ τὸ σῶμα. Ὅμως, ὡς ἀποτέλεσμα παραμένει ὅτι χάθηκε ὁ ἄνθρωπος, ποὺ ἦταν ἀποτέλεσμα συνύπαρξης δύο ξεχωριστῶν στοιχείων, τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος». Ο ἄνθρωπος ἂν καὶ ἀποτελεῖται ἀπὸ δύο φύσεις δὲν λειτουργοῦν αὐτὲς ἀνεξάρτητα ἡ μία ἀπὸ τὴν ἄλλη ἐν’ ὅσῳ ἀκόμη αὐτὸς βρίσκεται στὴ ζωὴ ἁπλὰ διότι ἡ ὀντότητά μας ἀποτελεῖ ἀρμονικὸ κρᾶμα. Ενώ λοιπόν δεν λειτουργεί το σώμα ανεξάρτητα από την ψυχή αναζητά η σύγχρονη επιστήμη της Ιατρικής που δεν δέχεται την ύπαρξη ψυχής ως οντότητας να εξηγήσει τις ανώτερες πνευματικές λειτουργίες!!! Υπήρχε περίπτωση κάνοντας την έρευνα της σε αυτό το υλιστικό μοντέλο να ερμηνεύσουν τον πραγματικό τρόπο της λειτουργίας τους; «Ἡ ψυχὴ, ἔχοντας οἰκειοποιθεῖ τὶς ἀνάγκες τοῦ σώματος, θεωρεῖ τὴν ἰκανοποίησή τους δική της ὑπόθεση καὶ ἔτσι ἐνδιαφέρεται γιὰ φαγητὸ, ὕπνο, ἐνδυμασία, κατάλυμα καὶ ἄλλα παρόμοια». «Λόγῳ τῆς στενῆς συνάφειάς τους, ὅλες οἱ ἀνάγκες τοῦ σώματος θεωροῦνται ἀνάγκες καὶ τῆς ψυχῆς. Γι’ αὐτὸ λέμε -ἡ ψυχή μας τὸ λέει, ὄχι τὸ σῶμα- “θέλω νὰ φάω, νὰ πιῶ, νὰ κοιμηθῶ”, “χρειάζομαι κίνηση, περπάτημα, δουλειά”, “θέλω νὰ δῶ, ν’ ἀκούσω κ.τ.λ.”».

11. Η ζώσα ύπαρξή μας είναι πολυδύναμη οντότητα με σύνθετες λειτουργίες άγνωστες

Σε αυτή την συνάφεια, ενώ λοιπόν τα έμβια όντα υπόκεινται στους φυσικούς νόμους, η φύση μας είναι συγκερασμένη με κάθε είδος ζωτικής λειτουργίας που επισημαίνονται και στα φυτά και στα ζώα, και μάλιστα η οντότητά μας μετέχει και στην νόηση των λογικών. Αυτός είναι ο λόγος που ο άνθρωπος δεν έχει μόνο σωματικές ανάγκες αλλά έχει και διανοητικές και πνευματικές. Η ζώσα ύπαρξή μας που αποτελεί την κορωνίδα της δημιουργίας ασκεί δράσεις που έχουν σχέση με την βούληση και την προαίρεση, τις επιθυμητικές δυνάμεις μας. Ο εγκέφαλος αποτυπώνει τις πληροφορίες που φτάνουν σ’ αυτόν στη φαντασία που αποτελεί σύνορο πνευματικής και βιολογικής φύσεως στον άνθρωπο. Καθώς όμως ο άνθρωπος συλλογίζεται και διαλογίζεται και αναλογίζεται, εξετάζοντας διανοητικά όλα τα δεδομένα και κρίνοντας διαμορφώνει άποψη και στη συνέχεια, όχι απλώς με την ορμέμφυτη κίνηση, αλλά κυρίως με τη βούληση και την προαίρεση προβαίνει σε ενέργειες και δημιουργεί πολιτισμό. Ποιό από τα ζώα ανέπτυξε τη γλώσσα, τη φιλοσοφία, τις τέχνες, τις επιστήμες, την κυβερνητική και τη θεολογία; Ο άνθρωπος με το να βρίσκεται μέσα στον αισθητό κόσμο που τον περιβάλλει προσλαμβάνει μηνύματα από αυτόν με τις αισθήσεις. Αυτές διαμέσου των νευρικών ώσεων διαβιβάζουν τις πληροφορίες στον εγκέφαλο. Από δω και πέρα όμως οι λειτουργίες στον άνθρωπο, δεν αφορούν μόνο τη φυσιολογία του, αλλά κατ’ επέκταση την ψυχή ως οντότητα και ενέργειες, κατά συνέπεια και την πνευματική του ζωή. Υπάρχει όμως μία γέφυρα που συνδέει τα τις φυσιολογικές και τις πνευματικές λειτουργίες του ανθρώπου που πρέπει να ακούσουν και να μάθουν όσοι σπουδάζουν ή ασκούν την ιατρική επιστήμη. Όταν κανείς κινείται με προκατάληψη τελικά μένει στην άγνοιά του. Γι’ αυτό, αν και δεν είναι κανείς υποχρεωμένος να πιστεύει στην ύπαρξη ψυχής και πνευματικού κόσμου, ωστόσο θα πρέπει να είναι δεκτικός στο να ακούσει και μια άλλη θεώρηση που εξηγεί τις ανώτερες νοητικές λειτουργίες της φυσιολογίας που είναι υπό έρευνα, δομημένες -προσέξτε- όχι σε άλλο μοντέλο αλλά το ίδιο ξεκινώντας όμως αντίστροφα από την ψυχή προς το σώμα και εξηγώντας έτσι τις νευροφυσιολογικές και ενδοκρινολογικές λειτουργίες!

12. Το αισθητικό της ύπαρξής είναι εκείνο που ενώνει το Σώμα με την Ψυχή

Οἱ Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας ἐξηγοῦν καὶ τὸν τρόπο σχέσεως σώματος καὶ ψυχῆς· εἶναι ὁ τρόπος «συμφυΐας καὶ ἀρμονίας τοῦ φυσικωτάτου δεσμοῦ» ἀνάμεσα στὶς δύο φύσεις, τὴν ὑλικὴ καὶ τὴν νοερά. Ἀρχικὰ πρέπει νὰ σημειωθεῖ ὁτι ἡ νοερὰ, λογικὴ καὶ πνευματικὴ ὀντότητα τῆς ψυχῆς μας κατοικεῖ στὸ αἰσθητό μας σῶμα, τὸ ὁποῖο καὶ χρησιμοποιεῖ ὡς ὄργανό της. Ὁ ἅγιος Γρηγόριος Νύσσης ἐξηγεῖ· «κατὰ τὴν ἀκολουθία τῶν ὄντων ποὺ ἔχουν λάβει τὴ ζωὴ διὰ τὴς σαρκός, τὰ μὲν αἰσθητικὰ μποροῦν νὰ ὑφίστανται μόνα τους, χωρὶς τὴ νοερὴ φύσι, τὸ δὲ λογικὸ δὲν θὰ μποροῦσε ἀλλιῶς νὰ μείνη σὲ σῶμα, ἂν δὲν εἶχε συγκραθῆ μὲ τὸ αἰσθητό. Γι’ αὐτὸ ὁ ἅνθρωπος κατασκευάσθηκε τελευταῖος, μετὰ τὰ φυτὰ καὶ τὰ ζῶα, καθὼς ἡ φύσις προχωρεῖ στὸ δρόμο πρὸς τὴν τελειότητα μὲ συνέπεια. Διότι τὸ λογικὸ τοῦτο ζῶο, ὁ ἄνθρωπος, εἶναι συγκερασμένος μὲ κάθε εἶδος ψυχικῆς λειτουργίας· τρέφεται κατὰ τὴ φυσικὴ λειτουργία τῆς ψυχῆς, ἐνῶ στὴν αὐξητικὴ δύναμη ἔχει προσφυσθῆ ἡ αἰσθητική, ποὺ εὐρίσκεται στὸ μέσο κατά τὴ φύσι της ἀνάμεσα στὴ νοερὴ καὶ στὴν ὑλώδη οὐσία, τόσο παχυμερέστερη ἀπὸ τούτη ὅσο καθαρώτερη ἀπὸ ἐκείνη». Αὐτὸ τὸ αἰσθητικὸ στὸν ἄνθρωπο εἶναι ποὺ ἐνώνει τὴν βιολογικὴ καὶ τὴν νοερή του φύση. Ὅταν ὁ ἀπόστολος Παῦλος κάνει λόγο στὴν Α΄ πρὸς Θεσσαλονικεῖς ἐπιστολή του γιὰ πνεῦμα, ψυχὴ καὶ σῶμα, αὐτὴ τὴν τριμερὴ διάκριση ἐπισημαίνει. Τὰ τρία αὐτὰ συστατικὰ στὸν ἄνθρωπο ἔχουν ἀνακραθεῖ μὲ ἄρρητο τρόπο χάρη στὴν ἀγάπη, τὴ δύναμη καὶ τὴ σοφία τοῦ Τριαδικοῦ μας Θεοῦ. Ὁ συγκερασμὸς αὐτὸς κάνει τὸν ἄνθρωπο νὰ ἀποτελεῖ μυστήριο. «Μόνο ἐμεῖς δηλαδὴ ἀπ’ ὅλα τὰ κτίσματα, κοντὰ στὸ νοερὸ καὶ τὸ λογικό, ἔχομε καὶ τὸ αἰσθητικό. Αὐτό, ἐνωμένο ἐκ φύσεως μὲ τὸ λογικὸ, ἐφεῦρε τὸ ἀπεριόριστο πλῆθος τῶν τεχνῶν καὶ ἐπιστημῶν καὶ γνώσεων· μόνο στοὺς ἀνθρώπους ἔδωσε ὁ Θεὸς τὸ νὰ γίνεται ὁ ἀόρατος λόγος τοῦ νοῦ αἰσθητὸς μὲ τὴν ἀκοή, διαδιδόμενος μὲ τὸν ἀέρα, ἀλλὰ ἀκόμη νὰ καταγράφεται σωματικὰ καὶ νὰ βλέπεται μέσῳ τοῦ σώματος».

13. Ο νους της ψυχής που είναι οντότητα η οποία ενεργεί παίρνει και δίνει τις πληροφορίες του

Ὁ νοῦς, διὰ μέσου τῶν αἰσθήσεων ποὺ ἔχει τὸ αἰσθητικὸ τῆς ὑπάρξεώς μας, κατέρχεται στὸν αἰσθητὸ κόσμο καὶ τὸν γνωρίζει. Κατανέμει τὸν ἑαυτό του στὶς αἰσθητικὲς δυνάμεις καὶ μὲ τὴν καθεμιά τους προσλαμβάνει καταλλήλως τὴ γνώση τῶν ὄντων. Προσέξτε όμως κάτι πολύ βασικό! Αυτό, το οποίο εμείς στην Πατερική γραμματεία ονομάζουμε «νου» δεν είναι η διανοητική εργασία του εγκεφάλου που θεωρείται από πολλούς. Σήμερα οι άνθρωποι και τα λεξικά «νου» ονομάζουν την αντίληψη-διάνοια, το μυαλό, τίποτε όμως από αυτά δεν είναι ο νους. Κατ’ αρχήν να διακρίνουμε τις έννοιες: Άλλο νους και άλλο διάνοια! Όταν οι άγιοι Πατέρες ομιλούν για νου ονομάζουν την πρώτη δύναμη της ψυχής, η οποία είναι οντότητα! Γράφει ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς· «Ἡ νοερὴ καὶ λογικὴ φύση τῆς ψυχῆς, ἐπειδὴ μόνο αὐτὴ ἔχει νοῦ καὶ λόγο καὶ πνεῦμα ζωοποιό, αὐτὴ μόνο ἔχει δημιουργηθεῖ κατ’ εἰκόνα Θεοῦ, περισσότερο καὶ ἀπὸ τοὺς ἀσώματους Ἀγγέλους». Πιὸ πάνω ἐξήγησε ὅτι τὸ πνεῦμα ποὺ ἔχουν οἱ ἄγγελοι «δὲν εἶναι ζωοποιό, γιατὶ δὲν ἔλαβε ἀπὸ τὸν Θεὸ ἑνωμένο μαζὶ μὲ γήινο σῶμα, γιὰ νὰ λάβει καὶ ζωοποιὸ καὶ συνεκτικὴ δύναμη γι’ αὐτό. Ἐνῶ ἡ νοερὴ καὶ λογικὴ φύση τῆς ψυχῆς, ἐπειδὴ δημιουργήθηκε μαζὶ μὲ γήινο σῶμα, ἔλαβε ζωοποιὸ τὸ πνεῦμα ἀπὸ τὸν Θεό, καὶ μ’ αὐτὸ συνέχει καὶ ζωοποιεῖ τὸ ἑνωμένο μαζί της σῶμα». Ἀλλοῦ πάλι σημειώνει ὁ ἅγιος· «ἡ δική μας νοερὴ καὶ λογικὴ φύση δὲν ἔχει τὴ ζωὴ μόνο ὡς οὐσία, (ἀφοῦ ἡ ψυχὴ ἔχει οὐσία), ἀλλὰ καὶ ὡς ἐνέργεια, ἀφοῦ ζωοποιεῖ τὸ σῶμα μὲ τὸ ὁποῖο εἶναι ἑνωμένη. Ο ἅγιος Γρηγόριος πάλι σημειώνει· «Ὅπως φαίνεται, ἀγνοοῦν ὅτι ἄλλο εἶναι ἡ οὐσία τοῦ νοῦ καὶ ἄλλο ἡ ἐνέργεια. Ἢ μᾶλλον, ἂν καὶ ξέρουν, πῆγαν μὲ τὸ μέρος τῶν ἀπατεώνων θεληματικά, ξεγελώντας μὲ τὴν ὁμωνυμία». Υπάρχει λοιπόν νους ως ουσία, η οντότητα της ψυχής μας αλλά και νους ως ενέργεια, η νοερά ενέργεια της ουσίας του, που και αυτή νους ονομάζεται! Και επισημαίνει κάτι πολύ σημαντικό, ώστε κανείς να μην μπορεί να αμφισβητήσει την ύπαρξή του ως οντότητα, η οποία ενεργεί και εκτός εγκεφάλου «Τοῦ δὲ νοῦ ὄργανο δὲν ὑπάρχει κανένα, ἀλλὰ εἶναι αὐτολὴς οὐσία καὶ ἐνεργητικὴ καθ’ ἑαυτὴν, ἂν καὶ κατεβάζει τὸν ἑαυτό του πρὸς τὴν κατὰ διάνοια ἀναπτυσσόμενη ψυχικὴ ζωή». Και ρωτώ: αν δεν ήταν οντότητα θα ήταν ο νους, ουσία ενεργητική καθ’ εαυτήν; Προσέξτε όμως! Ενώ ο νους είναι ουσία, η ουσία της ψυχής, ενεργεί όχι μόνο καθ’ εαυτήν αλλά και στο σώμα. Γι’ αυτό «κατεβάζει τὸν ἑαυτό του πρὸς τὴν κατὰ διάνοια ἀναπτυσσόμενη ψυχικὴ (αισθητική) ζωή».

14. Πως ο νους κατεβάζει τον εαυτό του στη αισθητική ζωή του κόσμου των αισθήσεων

Δια μέσου των γνωστικών δυνάμεως της ψυχής, οι οποίες συνδέονται σε σειρά, και ορισμένες παράλληλα, και μεταξύ τους και με άλλες δυνάμεις της ψυχής με κέντρο το σχήμα, τρίγωνο: Νους, Λόγος και Πνεύμα. Οι γνωστικές λοιπόν δυνάμεις της ψυχής, οι οποίες είναι συγκεκριμένες και ονομάζονται: Νους, Διάνοια, Δόξα, (δηλαδή η γνώμη), Φαντασία και Αίσθηση της ψυχής είναι αυτές που έρχονται σε σχέση δια των αισθήσεων του σώματος μας με τον αισθητό κόσμο που μας περιβάλλει. Είπαμε πιο παραπάνω ότι ο νους ανήκει στο “κατ’ εικόνα” ενώ τώρα σημειώνουμε ότι ανήκει στις γνωστικές δυνάμεις της ψυχής! Τί γίνεται, ισχύει και το ένα και το άλλο; Βεβαίως, αφού κατ’ αρχήν υπάρχει νους και ως ουσία και ως ενέργεια. Ο νους δια της ενέργειάς του «κατεβάζει τὸν ἑαυτό του πρὸς τὴν κατὰ διάνοια ἀναπτυσσόμενη ψυχική (αισθητική) ζωή». Πώς το κάνει αυτό; Παίρνοντας και δίνοντας πληροφορίες ως ενέργειες κάθε δύναμης με τις οποίες επικοινωνεί και ελέγχει στη σειρά καθοδικά για να εκφράζεται, ανοδικά για να ενημερώνεται και να κοινωνεί με τον αισθητό κόσμο. Πέραν αυτού όμως, για να το κατανοήσετε φαντασθείτε ένα ισόπλευρο τρίγωνο το οποίο στις τρεις γωνίες του έχει από μία δύναμη που είναι αυτές που συνιστούν την οντότητά μας ως προς το κατ’ εικόνα. Όμως αυτές οι ίδιες οι δυνάμεις δίνουν την συνέχεια σε άλλες που μαζί τους αποτελούν μια ιδιαίτερη ομάδα δυνάμεων με χαρακτηριστικό όνομα, αφού μάλιστα είναι συγκεκριμένες και με συγκεκριμένη λειτουργικότητα. Συνεπώς, κάθε μία απ’ αυτές τις δυνάμεις του κατ’ εικόνα είναι η κεφαλή της ομάδος που συνιστά και άρχει, πέρα από το ότι οι τρεις αυτές είναι και ξεχωριστή ομάδα, αυτό το κατ’ εικόνα μας, ως ζώσα ύπαρξη. Κατέρχεται λοιπόν ο νους στον αισθητό κόσμο και έτσι τον γνωρίζει μέσα από τις αισθήσεις. Έχει όμως και έναν άλλο τρόπο να γνωρίσει ενεργώντας καθ’ εαυτόν! Αυτό είναι το πολύ σημαντικό, και είναι εκείνο που δεν γνωρίζει η επιστήμη! Επίσης δεν γνωρίζει η επιστήμη το σύμμεικτο της γνώσεως, δηλαδή ότι προκύπτει από φυσική, έμφυτη δυνατότητα η γνώση, η οποία εξ αρχής υπάρχει και στην οποία προστίθεται επιπλέον η γνώση τώρα και δια της εμπειρίας των αισθήσεων και αυτό θα εξηγήσω πιο κάτω. Επομένως, υπάρχουν πολλοί τρόποι γνώσεως. Όταν εδώ γίνεται λόγος για γνώση εννοούμε κάθε γνώση και της κτίσεως, της φύσης των όντων, και του Θεού, όχι όμως ως προς την ουσία, αλλά ως προς τις ενέργειές Του.

15. Δια του εμφύτου λόγου της ψυχής

Με τον έμφυτο λόγο της ψυχής[1] γνωρίζουμε την ύπαρξη του Θεού, ότι υπάρχει Θεός όχι όμως και ποιός είναι, από τις άπειρες ιδιότητες Του που αντιλαμβανόμαστε μέσα από την κτήση με τον έμφυτο λόγο της ψυχής: την Παντοδυναμία, την Σοφία, την Αγαθότητα κ.α.! Προηγείται όμως ο θαυμασμός και η έκπληξή μας για το κάλλος, την αρμονία, την τάξη της Δημιουργίας. Αυτό είναι τρόπος γνώσης! “Φυσικὴ δὲ γνῶσις εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποῖα διακρίνει τὸ καλὸν ἀπὸ τὸ κακόν, ἥτις ὀνομάζεται καὶ διάκρισις φυσική, διὰ τῆς ὁποίας διακρίνομεν τὸ καλὸν ἀπὸ τὸ κακόν φυσικῶ ἄνευ μαθήσεως· (ἐδῶ κάνει λόγο ὁ λόγο ὁ ἅγιος γιὰ τὴ συνείδηση ὑπὸ μία ἔννοια) τὴν γνῶσιν ταύτην ἔθηκεν ὁ Θεὸς εἰς τὴν λογικὴν φύσιν τοῦ ἀνθρώπου, καὶ διὰ τῆς μαθήσεως αὐξάνει καὶ λαμβάνει προσθήκην, καὶ δὲν ὑπάρχει ἄνθρωπος, ὅστις νὰ μὴ ἔχῃ αὐτήν”. Γράφει ὁ ἅγιος Ἰωάννης ὁ Δαμασκηνὸς ὅτι· «ὁ Θεὸς δὲ μᾶς ἄφησε σὲ πλήρη ἄγνοια· διότι ἡ γνῶσις ὅτι ὑπάρχει Θεὸς ἔχει σπαρῆ ἐκ φύσεως σὲ ὅλους μας ἀπὸ τὸν ἴδιο τὸν Θεό». Ὁ ἄνθρωπος, ἔχοντας στὴν ψυχή του καὶ λόγο, ἔχει καὶ τὴ φυσικὴ γνώση αὐτοῦ τοῦ ἔμφυτου λόγου, διὰ τῆς ὁποίας πείθεται νὰ πιστέψῃ στὴν ὕπαρξη τοῦ Θεοῦ. Γράφει ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς· «ὁ Λόγος ποὺ πηγάζει ἀπὸ τὴ θεία ἀγαθότητα εἶναι ἀντίστοιχος μὲ τὸν ἔμφυτο σὲ μᾶς λόγο ποὺ ἐναπόκειται στὸ νοῦ μας, ἐφόσον ὁ Δημιουργὸς μᾶς ἔκανε κατ’ εἰκόνα Του· ὁ λόγος αὐτὸς εἶναι ἡ γνῶσι ποὺ συνυπάρχει πάντοτε μὲ το νοῦ». Ὁ δὲ ἅγιος Ἰσαὰκ ὁ Σύρος λέει· «ἄλλη εἶναι ἡ γνῶσις, ἥτις προηγεῖται τῆς πίστεως, καὶ ἄλλη, ἥτις γεννᾶται ἐκ τῆς πίστεως· ἡ γνῶσις, ἥτις προηγεῖται τῆς πίστεως, ὑπάρχει γνῶσις φυσική· ἡ δὲ γνῶσις, ἥτις γεννᾶται ἐκ τῆς πίστεως, ὑπάρχει γνῶσις πνευματική, ἡ ὁποία λέγεται καὶ διάκρισις πνευματική. Φυσικὴ δὲ γνῶσις εἶναι ἐκείνη ἡ ὁποῖα διακρίνει τὸ καλὸν ἀπὸ τὸ κακόν, ἥτις ὀνομάζεται καὶ διάκρισις φυσική, διὰ τῆς ὁποίας διακρίνομεν τὸ καλὸν ἀπὸ τὸ κακόν φυσικῶς ἄνευ μαθήσεως· (ἐδῶ κάνει λόγο ὁ λόγο ὁ ἅγιος γιὰ τὴ συνείδηση ὑπὸ μία ἔννοια) τὴν γνῶσιν ταύτην ἔθηκεν ὁ Θεὸς εἰς τὴν λογικὴν φύσιν τοῦ ἀνθρώπου, καὶ διὰ τῆς μαθήσεως αὐξάνει καὶ λαμβάνει προσθήκην, καὶ δὲν ὑπάρχει ἄνθρωπος, ὅστις νὰ μὴ ἔχῃ αὐτήν». Καὶ παρακάτω λέει· «Ἡ φυσικὴ γνῶσις, ἥτις ὑπάρχει ἡ διάκρισις τοῦ καλοῦ καὶ τοῦ κακοῦ, καὶ ἡ ὁποῖα ἐτέθη ὑπὸ τοῦ Θεοῦ εἰς τὴν φύσιν ἡμῶν, πείθει ἡμᾶς ὅτι πρέπει νὰ πιστεύομεν εἰς τὸν Θεόν». Ἂ μείνουμε ἐδῶ· Ἡ πρώτη αὐτὴ εἰσαγωγικὴ πίστη, ὅπως λέγεται γεννᾶται ἀπὸ τὴ γνῶσι τοῦ Θεοῦ. Ἄρα προηγεῖται ἡ γνῶσις τῆς πίστεως κατ’ ἀρχὰς στὴν πνευματικὴ ζωή! Μέχρι εδώ, στην ενότητα αυτή, είδαμε ότι υπάρχει έμφυτος λόγος στην ψυχή που είναι και έμφυτη γνώση. Με αυτό τον λόγο γνωρίζουμε τον Θεό και σε πρώτη φάση απλώς την ύπαρξή Του ότι υπάρχει. Επειδή όμως η γνώση αυτού του έμφυτου λόγου παίρνει προσθήκη δεν γνωρίζουμε με αυτόν μόνο τον Θεό αλλά και τον φυσικό κόσμο και ότι εμπίπτει στις αισθήσεις μας. Τώρα εδώ περνούμε στην επιστημονική γνώση.

ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ

[1] Επειδή τώρα η παντέλεια και υπερτέλεια αυτή Αγαθότητα είναι Νους, τίποτε άλλο δεν μπορεί να πηγάζει από Αυτή σαν από πηγή, παρά λόγος. Λόγος βέβαια όχι σαν το δικό μας προφορικό λόγo· γιατί τούτος δεν είναι του νου, αλλά του σώματος που κινείται από νου. Ούτε πάλι σαν το δικό μας ενδιάθετο λόγο· γιατί και τούτος γίνεται μέσα μας έχοντας σαν τύπους τους φθόγγους. Ούτε τέλος σαν το δικό μας λόγο της διάνοιας, κι ας είναι αυτός χωρίς φθόγγους, πραγματοποιούμενος με κινήσεις τελείως ασώματες· γιατί και ο λόγος αυτός της διάνοιας είναι μετά από μας, και έχει ανάγκη από διαλείμματα και μεγάλα χρονικά διαστήματα και προχωρεί διεξοδικά, πηγαίνοντας από την ατελή αρχή προς το τελικό συμπέρασμα. Αλλά ο Λόγος που πηγάζει από τη θεία Αγαθότητα είναι αντίστοιχος με τον έμφυτο σε μας λόγο που εναπόκειται στο νου μας αφότου ο Δημιουργός μάς έκανε κατ’ εικόνα Του·

The post Χωρίς να έχει ερευνήσει η ιατρική κοινότητα την συνάφεια σώματος και ψυχής όπου δύναται, σε επίπεδο οντολογίας, μπορεί να αποφανθεί για την σχέση τους με το υπερβατικό εκτός των ορίων της επιστήμης όπου δεν δύναται; (β’ μέρος) appeared first on Νέα Φλώρινα.

Κάππα Κώστα & Δερμιτζάκη Μανώλη

Για θέμα της Θείας Κοινωνίας ως μέσο διασποράς του κορωνοϊού

ΑΡΧΙΜ. ΠΑΪΣΙΟΥ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ

ΗΓΟΥΜΕΝΟΥ ΤΗΣ ΙΕΡΑΣ ΜΟΝΗΣ ΑΓΙΟΥ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΤΟΥ ΠΑΛΑΜΑ ΦΙΛΩΤΑ

Στο θέμα της Θείας Κοινωνίας ως μέσο διασποράς του κορωνοϊού, αναφέρθηκαν οι καθηγητές:

Κώστας Κάππας με άρθρο: Η Μετάληψη, ο Covid-19 και ο αυτό-εγκλωβισμός της Εκκλησίας 21.09.20 http://artinews.gr

Μανώλης Δερμιτζάκης μιλώντας στο ΣΚΑΪ για το θέμα της Θείας Κοινωνίας ως μέσο διασποράς του κορωνοϊού https://www.romfea.gr/epikairotita-xronika/39453

Από πνευματικής σκοπιάς ήδη έχω γράψει τα πρώτα δύο άρθρα με τους τίτλους:

1. ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΝ ΝΑ ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΟΛΥΝΣΗ ΕΝΤΟΣ ΤΩΝ ΙΕΡΩΝ ΝΑΩΝ

2. ΕΦΟΣΟΝ Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΣΗΜΑΙΝΕΤΑΙ ΕΝ ΤΟΙΣ ΜΥΣΤΗΡΙΟΙΣ ΚΑΙ ΤΑ ΜΥΣΤΗΡΙΑ ΔΙΑ ΤΟΥ ΙΗΣΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΩ ΠΝΕΥΜΑΤΙ ΕΝΕΡΓΟΥΝ ΤΗΝ ΧΑΡΙΝ ΤΟΥ ΘΕΟΥ ΤΗΝ ΚΟΙΝΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΤΩΝ ΠΡΟΣΩΠΩΝ ΤΗΣ ΜΙΑΣ ΤΡΙΑΔΙΚΗΣ ΘΕΟΤΗΤΑΣ ΠΟΥ ΠΗΓΑΖΕΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΚΤΙΣΤΗ ΟΥΣΙΑ ΤΗΣ ΔΕΝ ΔΥΝΑΤΑΙ Η ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΤΗΣ ΦΘΟΡΑΣ ΝΑ ΥΠΕΡΝΙΚΑ ΤΗΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΤΟΥ ΘΕΟΥ

3. ΧΩΡΙΣ ΝΑ ΕΧΕΙ ΝΑ ΕΡΕΥΝΗΣΕΙ Η ΙΑΤΡΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΤΗΝ ΣΥΝΑΦΕΙΑ ΣΩΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΨΥΧΗΣ ΟΠΟΥ ΔΥΝΑΤΑΙ ΣΕ ΕΠΙΠΕΔΟ ΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΑΠΟΦΑΝΘΕΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΣΧΕΣΗ ΤΟΥΣ ΜΕ ΤΟ ΥΠΕΡΒΑΤΙΚΟ ΕΚΤΟΣ ΤΩΝ ΟΡΙΩΝ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΟΠΟΥ ΔΕΝ ΔΥΝΑΤΑΙ;

Για την επιστημονική πλευρά του κατά πόσον είναι σε θέση η επιστήμη και ορισμένοι που θέλουν να την εκπροσωπούν να αποφανθεί για θέματα που αφορούν την σχέση μας με τις Άκτιστες Ενέργειες και την Θεία Μετάληψη εντός των Ιερών Ναών δημοσιεύω την παρακάτω πραγματεία σε συνέχειες, ώστε να μπορεί να μελετηθεί, εκ των οποίων στην τελευταία θα δημοσιευθεί όλη μαζί με παραμπές και τις σχετικές πηγές με τον τρίτο παραπάνω τίτλο πιάνοντας τα θέματα με την σειρά και διεξοδικά.

Α΄ ΜΕΡΟΣ

1. Η λειτουργική ενότητα στον σώμα και τον οργανισμό μας

Σοφά έχει επισημανθεί «ότι ο άνθρωπος ως σύνολο, είναι κάτι διαφορετικό από τα μέρη που τον αποτελούν». Έτσι, η ανθρώπινη φύση μας μολονότι εξ απόψεως βιολογίας αποτελείται από οργανικά συστήματα, όργανα, ιστούς και κύτταρα, κανείς δεν θα έλεγε ότι ο άνθρωπος είναι μόνο αυτά καθ’ αυτά, διότι αν έλλειπε η ζωή, τότε τίποτε από όλα αυτά δεν θα λειτουργούσε. Τα κύτταρα πάλι, αν και είναι οι βασικές δομικές λειτουργικές μονάδες στα έμβια όντα, ωστόσο στους πολυκύτταρους οργανισμούς εκδηλώνουν το φαινόμενο της ζωής όχι μεμονωμένα αλλά σχηματίζοντας μεταξύ τους ομάδες ιστών στα διάφορα όργανα που ενυπάρχουν και λειτουργούν προς κοινό σκοπό. Ακόμη, κάθε όργανο δεν μπορεί να λειτουργήσει μόνο του αλλά συλλειτουργεί σε σχέση με τα άλλα όργανα και τους ιστούς από τα οποία εξαρτάται. Το ίδιο συμβαίνει και με τα οργανικά συστήματα. Κάθε ένα λειτουργεί στο συγκροτημένο σώμα σε δομική και λειτουργική συνάφεια με τα άλλα. Υπάρχει, δηλαδή, στα οργανικά μας μέλη μια εσπαρμένη τελονομία, που ορίζει την βιολογική μας προοπτική, έξω από την οποία κάθε τι που υφίσταται φυσιολογικά τουλάχιστον δεν λειτουργεί.

2. Η ψυχοσωματική λειτουργική ενότητα της ανθρώπινης φύσης μας

Όπως λοιπόν κάθε μέλος στον οργανισμό μας ζει και λειτουργεί όσο βρίσκεται σε συνάφεια με τα υπόλοιπα, -στην πραγματικότητα συνεργάζεται- έτσι, και το σώμα μας ζει και υπάρχει όσο βρίσκεται σε κοινωνία με την ψυχή μας που του παρέχει ζωή. Και ενώ στα ζώα που στερούνται λογική, η ψυχή τους είναι μόνο η ενέργεια του σώματος τους που τα εμψυχώνει και τα υποστασιάζει ως άτομα, στον έλλογο όμως άνθρωπο η ψυχή δεν είναι μόνο η ενέργεια που ζωοποιεί το σώμα μας αλλά είναι κα η πνευματική εκείνη ύπαρξη που τα άτομα τα υποστασιάζει και ως πρόσωπα. Γι’ αυτό και η ψυχή αποτελεί την οντότητα του κάθε προσώπου, η οποία υφίσταται και “καθ’ εαυτή”, όχι βέβαια προ της συλλήψεως του ανθρώπου, αλλά ακαριαία από την στιγμή που κατά την σύλληψη προκύπτει με την γονιμοποίηση του ωαρίου το ζυγωτό κύτταρο, το οποίο με την μίτωση του ξεκινά την διαδικασία ανάπτυξης του εμβρύου κάνοντας και την έναρξη για την κυοφορία του. Στο εξής όμως, έστω και αν ακόμη χωρισθεί το σώμα από την ψυχή με τον θάνατο, η ψυχή θα συνεχίσει να υπάρχει ανεξάρτητα πλέον, «καθ’ εαυτή», διότι είναι αθάνατη. Κάνοντας λόγο για ψυχή, οπωσδήποτε περνούμε σε ένα γνωστικό αντικείμενο το οποίο δεν ερευνάται από τις θετικές επιστήμες.

3. Με τον ορισμό της υγείας έμμεσα ομολογούμε την ύπαρξη της ψυχής ως οντότητας

Μας διαφεύγει τους περισσοτέρους ότι, σύμφωνα με τον ορισμό της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας (Π.Ο.Υ) των Ηνωμένων Εθνών, που διατύπωσε πως «υγεία είναι η πλήρης σωματική, ψυχική και κοινωνική ευεξία του ανθρώπου και όχι μόνο η απουσία νόσου ή αναπηρίας», στην πραγματικότητα δεχόμαστε τον άνθρωπο όχι μόνο ως βιολογική ύπαρξη αλλά και πνευματική οντότητα; Δηλαδή, δεχόμαστε μαζί με την βιολογική φύση του ανθρώπου και την ύπαρξη ψυχής. Διότι, τί θα πει ψυχική ευεξία; Θα πει ενέργεια του σώματος που μας κάνει να νιώθουμε καλά; Οπωσδήποτε, αν η ψυχή είναι η ενέργεια του σώματος μόνο, τότε έφθανε να κάνουμε λόγο για σωματική ευεξία ή ασθένεια μόνο, αφού η ψυχική υγεία ή ασθένεια, ως ενέργεια, θα ήταν απόρροια μόνο της καλής ή της κακής λειτουργίας του σώματος, αφού αυτό στην πραγματικότητα, δηλώνουν όσοι ισχυρίζονται ό,τι η ψυχή είναι μόνο η ενέργεια του σώματος, που προκύπτει από τις βιοχημικές του διεργασίες. Σύμφωνα λοιπόν με μια τέτοια θεώρηση δεν θα έπρεπε καν να γίνεται λόγος περί ψυχικής υγείας. Επειδή όμως κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει τον ρεαλισμό της ψυχικής ευεξίας ή των ψυχικών νοσημάτων, διαπιστώνεται, ήδη εκ προοιμίου, το άτοπο της υποθέσεως και αποδεικνύεται το αβάσιμο της. Οι πεπαιδευμένοι στην φιλοσοφία και την ιατρική αρχαίοι Έλληνες, από την εποχή της κλασικής αρχαιότητας ακόμη, λέγοντας «νους υγιής εν σώματι υγιή», εξέφραζαν, αυτή την διπλή θεώρηση για την ύπαρξη του ανθρώπου. Συνεπώς, άλλο είναι να αποδεχόμαστε ότι η ψυχική υγεία επηρεάζεται από την κατάσταση του σώματος και άλλο να ισχυριζόμαστε ότι δεν υπάρχει η ψυχή ως οντότητα στον άνθρωπο, που τον κάνει να υπάρχει ως πρόσωπο.

4. Ο άνθρωπος έχει και ψυχή

Ο άνθρωπος δεν έχει μόνο σώμα και δεν έχει μόνο ζωή! Έχει και ψυχή νοερά, λογική και πνευματική γιατί δεν είναι μόνο ζώον. Είναι “ζώον τῇ πρὸς Θεὸν νεύσει θεούμενον” δηλαδή, θεώνεται με την κίνησή του προς το Θεό· θεώνεται μάλιστα με την μετοχή στο θείο φωτισμό, αλλά χωρίς να μεταβάλλεται σε θεία ουσία. Αυτό σημαίνει ο λόγος που γράφει ο Άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός: “θεούμενον δὲ τῇ μετοχῇ τῆς θείας ἐλλάμψεως καὶ οὐκ εἰς τὴν θείαν μεθιστάμενον οὐσίαν”. Αυτή η πνευματική φύση όμως του ανθρώπου δεν εξετάζεται με πειράματα στα εργαστήρια και την χρήση αντιδραστηρίων, διότι δεν έχει ο άνθρωπος μόνο την σύσταση της ύλης που γνωρίζει. Έχει ουσία και η ψυχή του ως ύπαρξη που δεν γνωρίζει, διότι είναι πνευματική η φύσις της!!! Το ότι η πνευματική μας φύσις είναι υπέρ του ανθρωπίνου λόγου, υπέρλογος δηλαδή, δεν σημαίνει πως όσοι δεχόμαστε αυτή την Βιβλική θεώρηση όπως την διδάσκει η Ορθόδοξη Εκκλησία ότι είμαστε σε παραλογισμό, καθώς θέλουν έμμεσα ορισμένοι να μας παρουσιάζουν. Άλλο είναι το υπέρλογο και άλλο είναι το παράλογο. Ο άνθρωπος ως κτιστός είναι πεπερασμένος, έχει δηλαδή ορισμένα όρια. Και έχει όρια και στις δυνατότητές του, μάλιστα αυτές που αφορούν την γνώση του, πολύ περισσότερο ότι αφορά την πνευματική του γνώση. Όταν άνθρωπος, ακόμη δεν έχει γνωρίσει με πληρότητα την ανθρώπινη φύση του, ούτε και την βιολογική, είναι δυνατόν να δύναται να γνωρίσει την Φύση του Δημιουργού Του και πώς ενεργούν οι άκτιστες ενέργειες του Θεού στην ψυχή και στο σώμα όταν κοινωνούμε με αυτές και όταν μεταλαμβάνουμε των Αχράντων Μυστηρίων; Τα υλικά σαφώς δύναται να τα εξετάσει. Η φύση του Θεού όμως δεν είναι ύλη και γι’ αυτό δεν εξετάζεται με πειράματα!!! Ούτε δύναται να εξηγηθεί επιστημονικά πως η ανθρώπινη φύση μας όταν μετέχει των ακτίστων ενεργειών και της Θείας Κοινωνίας ότι δεν μεταδίδεται καμία ασθένεια. Και στο Άγιο ποτήριο δεν θα κάνουμε ούτε καλλιέργεια ούτε αντιβιόγραμμα, πολύ απλά, διότι αυτό για εμάς είναι θέμα Πίστεως. Η επιστήμη καλά κάνει και ασχολείται μέσα στα όρια της με τα υλικά και τα βιολογικά της θέματα. Εδώ, στην Θεία μετάληψη όμως έχουμε την Θεία και την ανθρώπινη φύση υποστατικά ενωμένες και αυτό το θέμα δεν είναι ούτε φυσικής ούτε ιατρικής αναζητήσεως. Μεταλαμβάνοντας των Αχράντων Μυστηρίων γινόμαστε μέτοχοι του Σώματος του Χριστού σωματικώς και της Θεότητος πνευματικώς. Αυτό είναι υπέρλογο και αφορά την σχέση μας με το υπερβατικό που δεν δύναται να εξηγήσει η επιστήμη!

5. Η ψυχή δεν είναι υλική όπως το σώμα

Η επιστήμη εκείνη που εξετάζει τα “πράγματα” αποκλειστικά με την παρατήρηση και το πείραμα δεν είναι περιορισμένη μόνο σε έκταση αλλά και σε δυνατότητες. Είναι περιορισμένη σε έκταση επειδή δεν έχει ευρύτητα στην έρευνά της, χρησιμοποιώντας και άλλες μεθόδους, και όχι απλώς επειδή επιστημονικά δεν τα εξέτασε ακόμη όλα! Δεν εξετάζονται από την φύση τους όλα τα όντα με τις επιστήμες, ούτε με τις ίδιες επιστήμες εξετάζονται όλες οι πτυχές της πολυσύνθετης ζωής και οι δύο φύσεις στον άνθρωπο με τις ίδιες μεθόδους, αφού η ψυχή δεν είναι σώμα. «Ψυχὴ τοίνυν ἐστὶν οὐσία ζῶσα, ἁπλῆ, ἀσώματος, σωματικοῖς ὀφθαλμοῖς κατ’ οἰκείαν φύσιν ἀόρατος, λογική τε καὶ νοερά, ἀσχημάτιστος, ὀργανικῷ κεχρημένη σώματι καὶ τούτῳ ζωῆς, αὐξήσεώς τε καὶ αἰσθήσεως καὶ γεννήσεως παρεκτική, οὐχ ἕτερον ἔχουσα παρ᾿ ἑαυτὴν τὸν νοῦν, ἀλλὰ μέρος αὐτῆς τὸ καθαρώτατον· ὥσπερ γὰρ ὀφθαλμὸς ἐν σώματι, οὕτως ἐν ψυχῇ νοῦς· αὐτεξούσιος, θελητική τε καὶ ἐνεργητική, τρεπτὴ, ἤτοι ἐθελότρεπτος, ὅτι καὶ κτιστή. Πάντα ταῦτα κατὰ φύσιν ἐκ τῆς τοῦ δημιουργήσαντος αὐτὴν χάριτος εἰληφυῖα, ἐξ ἧς καὶ τὸ εἶναι καὶ τὸ φύσει οὕτως εἶναι εἴληφεν. Ὁσαχῶς τό ἀσώματον Ἀσώματα δὲ καὶ ἀόρατα καὶ ἀσχημάτιστα κατὰ δύο τρόπους νοοῦμεν· τὰ μὲν κατ᾿ οὐσίαν, τὰ δὲ κατὰ χάριν· καὶ τὰ μὲν φύσει ὄντα, τὰ δὲ πρὸς τὴν τῆς ὕλης παχύτητα». [Η ψυχή, λοιπόν, είναι ζώσα ύπαρξη, απλή, ασώματη· η φύση της είναι αόρατη με τα μάτια του σώματος· είναι λογική και νοερή, χωρίς σχήμα· κατοικεί σε οργανικό σώμα και του παρέχει ζωή, ανάπτυξη, αντίληψη και γέννηση· δεν έχει τον νου σαν κάτι διαφορετικό από τον εαυτό της, αλλά σαν το πιο καθαρό στοιχείο της· διότι, όπως είναι το μάτι στο σώμα, έτσι είναι και ο νους για την ψυχή. Είναι αυτεξούσια και έχει θέληση και ενέργεια· είναι μεταβλητή, δηλαδή μεταβάλλεται σύμφωνα με τη θέλησή της, διότι είναι κτιστή. Όλα αυτά τα έχει λάβει με φυσική τάξη από τη χάρη του Δημιουργού της, η οποία της έδωσε και την ύπαρξη και τη φύση. Με πόσους τρόπους νοείται το ασώματο. Αντιλαμβανόμαστε τα ασώματα, τα αόρατα και τα άμορφα με δύο τρόπους: άλλα κατ’ ουσίαν και άλλα κατά χάριν· διότι τα πρώτα είναι από τη φύση τους, ενώ τα δεύτερα σε αντίθεση με την παχύτητα της ύλης]. Σε αυτή την δεύτερη περίπτωση ανήκει η ψυχή! Συνεπώς, ούτε εντελώς άυλη είναι όπως ο Θεός, ούτε χονδροειδώς υλική όπως τα σώματα, όμως είναι άυλη σε σχέση με το σώμα. Γι’ αυτό και δεν είναι δυνατόν να χρησιμοποιούμε τον ίδιο τρόπο γνώσης που χρησιμοποιούμε με τις διάφορες μεθόδους έρευνας της αισθητής και υλικής φύσεως.

6. Πότε και πώς αυτο-εγκλωβίζεται η επιστήμη

Ο σύγχρονος ορισμός της επιστήμης ως δοκιμασία όλων των γνώσεων με τον πειραματισμό, κατά τον οποίο το πείραμα είναι ο μόνος κριτής της επιστημονικής αλήθειας που γίνεται με μία μεθοδολογία, η οποία από την μια έχει στεγανά και από την άλλη δεν τηρεί τα όρια της, καθώς υπεισέρχεται στο γνωστικό αντικείμενο άλλης θεώρησης και εμπειρίας εκτός του επιστητού, όμως Θεός επειδή ακριβώς βρίσκεται πέραν του επιστητού και επιπλέον δεν γνωρίζεται με την διάνοια, όπως και η πνευματική φύση της ψυχής μας δεν γνωρίζεται διανοητικά, η οποία για τον λόγο ότι είναι ενωμένη με το σώμα, οπωσδήποτε πρέπει και να συνεξετάζεται με αυτό, δεν αφήνει περιθώρια για αληθινή γνώση της ανθρώπινης φύσης μας επιστημονικά! Ο πρώτος ορισμός της επιστήμης, ο οποίος διατυπώνεται στο έργο Θεαίτητος του Πλάτωνα, με έμφαση δηλώνει: «έστιν ουν επιστήμη δόξα αληθής μετά λόγου», είναι λοιπόν η επιστήμη γνώμη αληθινή (για την φύση των όντων) βεβαιωμένη με λόγο! Με ποιό όμως λόγο; Τον προφορικό, τον ενδιάθετο, τον λόγο της διανοίας ή το έμφυτο λόγο; Τέσσερις λόγους διακρίνει ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς ότι έχει ο άνθρωπος με ποιόν απ’ όλους ή -να το διατυπώσω διαφορετικά- ποιός είναι ο ρόλος καθενός στην γνώση και την επιστήμη; Δεν εξετάζουμε τα πετρώματα με τον ίδιο τρόπο που εξετάζουμε τις οργανικές ενώσεις, τα βιομόρια πολύ περισσότερο κυτταρικά οργανίδια, τα κύτταρα που ως δομικές και λειτουργικές μονάδες εκδηλώνουν το φαινόμενο της ζωής και συνθέτουν τους διάφορους ιστούς. Αυτοί οι ιστοί όμως στα σωματικά όργανα δεν είναι νεκροί ιστοί αλλά ζωντανοί και συλλειτουργούν σ’ αυτά προκειμένου να επιτευχθούν οι λειτουργίες τους στους οργανισμούς μάλιστα στους ανώτερους, όπως τα ζώα και πολύ περισσότερο τον άνθρωπο που δημιουργεί και πολιτισμό. Ούτε εξετάζει η επιστήμη το βιολογικό σώμα του ανθρώπου με τον ίδιο τρόπο που εξετάζει τον πολιτισμό του, καθώς και οι μέθοδοι της έρευνάς μας για τους ιστούς των θηλαστικών δεν ταυτίζονται με τις μεθόδους που χρησιμοποιεί η ιστοριογραφία. Αν στην ίδια την επιστήμη δεν χρησιμοποιούνται οι ίδιες μέθοδοι, είναι δυνατόν η επιστήμη να χρησιμοποιεί τις αυτές μεθόδους με την Θεολογία και την πνευματική ζωή; Οπωσδήποτε, η πνευματική ζωή είναι αγιοπνευματική εμπειρία! Τί σημαίνει αυτό, ότι επειδή είναι εμπειρία είναι και απορριπτέα; Η παρατήρηση και το πείραμα τί είναι; Δεν είναι εμπειρία; Το ένα είναι πνευματική εμπειρία της ψυχής, το άλλο είναι αισθητική εμπειρία πάλι της ψυχής. Αυτή είναι ο τελικός αποδέκτης! Το μέσον αλλάζει! Δύναται να ισχυρισθεί λογικός άνθρωπος ότι η εμπειρία δεν είναι τρόπος γνώσεως; Στις θετικές επιστήμες -στην καλύτερη των περιπτώσεων- ο άνθρωπος θα μπορέσει δυνητικά να γνωρίσει την βιολογική του φύση, την κοινωνική, την πολιτισμική και όποια άλλη πλευρά του, όχι όμως και την πνευματική του φύση αν δεν ασχοληθεί με αυτήν με έναν άλλο τρόπο που δεν ταυτίζεται με την μέθοδο των θετικών επιστημών. Εδώ, σε πράγματα που αφορούν την ικανοποίηση των βιολογικών μας αναγκών της καθημερινής ζωής του σαρκικού ανθρώπου, όπως για παράδειγμα είναι η τροφή και ο έρωτας, το άτομο δεν ψάχνει να ερευνήσει κατά την ώρα που ενεργεί με τις συγκεκριμένες σωματικές λειτουργίες -οι οποίες εξηγούνται εξ απόψεως φυσιολογίας, βιοχημείας και μοριακής βιολογίας- και μολονότι τρώει για να συντηρηθεί στην ζωή ή συνέρχεται και ενδεχομένως να φέρει στην ζωή και νέο ύπαρξη ως άτομο βιώνει τις στιγμές χωρίς να ενδιαφέρεται για την επιστημονική τους πλευρά, τουλάχιστον εκείνη την ώρα, μπορεί κανείς λοιπόν να ισχυριστεί ότι η γευστική ή ερωτική εμπειρία του δεν αποτελεί τρόπο γνώσης; Αν δεν είναι γνώσις η εμπειρία τότε γιατί ακόμη και σε αυτό το θεόπνευστο κείμενο υπομνηματίζεται: “καὶ εἶδεν ἡ γυνή, ὅτι καλὸν τὸ ξύλον εἰς βρῶσιν καὶ ὅτι ἀρεστὸν τοῖς ὀφθαλμοῖς ἰδεῖν καὶ ὡραῖόν ἐστι τοῦ κατανοῆσαι, καὶ λαβοῦσα ἀπὸ τοῦ καρποῦ αὐτοῦ ἔφαγε· καὶ ἔδωκε καὶ τῷ ἀνδρὶ αὐτῆς μετ᾿ αὐτῆς, καὶ ἔφαγον. καὶ διηνοίχθησαν οἱ ὀφθαλμοὶ τῶν δύο, καὶ ἔγνωσαν ὅτι γυμνοὶ ἦσαν, καὶ ἔρραψαν φύλλα συκῆς καὶ ἐποίησαν ἑαυτοῖς περιζώματα( Γεν. 3,6-7) και παρακάτω: “ΑΔΑΜ δὲ ἔγνω Εὔαν τὴν γυναῖκα αὐτοῦ, καὶ συλλαβοῦσα ἔτεκε τὸν Κάϊν καὶ εἶπεν· ἐκτησάμην ἄνθρωπον διά τοῦ Θεοῦ”(Γεν. 4,1). Επομένως το θέμα δεν είναι αν είναι γνώσις! Υπάρχουν πολλοί τρόποι γνώσεως. Συνοπτικά αυτοί είναι:

* Δια του εμφύτου λόγου της ψυχής

* Δια της επιστήμης

* Δια της εξ ακοής Πίστεως του Ευαγγελίου

* Δια της ενυποστάτου Πίστεως

Η πρώτη είναι η κατώτερη αλλά με αυτή πείθεται δια του λόγου να πιστέψει στην ύπαρξη του Θεού ακόμη και όταν δεν τον γνωρίζει προσωπικά. Όταν κανείς ασκεί επιστήμη χωρίς Θεό είναι κάτω και από αυτή, την τελευταία στην ιεραρχία, μορφή γνώσης. Όταν πάλι, κανείς ασκεί την επιστήμη με φόβο Θεού που πηγάζει από την πίστη, επειδή η έμφυτη γνώση της ψυχής παίρνει προσθήκη με την διδακτέα γνώση προωθείται αφενός για να φτάσει στην εξ ακοής πίστη και με το Φώτισμα και την εφαρμογή των εντολών προχωρά στην ενυπόστατη πίστη και δι’ αυτής στην συνέχεια στην πνευματική γνώση μέσα από την οποία γνωρίζει μυστήρια ακόμη και της φύσεως -αυτή είναι το ανώτερο είδος της γνώσης που μέσα στο άκτιστο Φως έβλεπαν οι άγιοι -και την φύση των όντων- όπως έβλεπε ο Μωϋσής την Δημιουργία του Κόσμου και έγραψε την Γένεση, όπως την έβλεπε και ο Μέγας Βασίλειος που εξήγησε με την “Εξαήμερο” και τους λύνονταν πολλά θέματα και απορρίες- και αφετέρου ως προς την επιστημονική του γνώση έχει κανείς ασφαλή οδηγό στην έρευνα τον θείο φωτισμό! Αυτό είναι το ιδανικό, ο καλύτερος τρόπος να κάνεις κάτι σημαντικό στην επιστήμη. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι όποιος δεν φτάνει στον φωτισμό δεν μπορεί κάνει επιστήμη ότι όποιος φτάνει στον φωτισμό δεν έχει και προσωπικές θεωρήσεις και ενδεχομένως να σφάλλει σε ορισμένα επιστημονικά πράγματα, διότι ο φωτισμός δεν λειτουργεί σε εμάς, όπως εμείς νομίζουμε ως μία μόνιμη κατάσταση αλλά ανάλογα με την δεκτικότητα, τον αγώνα και πως θέλει ο Θεός.

7. Δεν ακολοθούμε πάντοτε τις ίδιες μεθόδους στην έρευνα

Πέρα από το αν δέχεται κανείς τον υπερβατικό πνευματικό κόσμο –αυτό το θέμα άλλωστε δεν είναι ζήτημα της επιστήμης– θα πρέπει κανείς, αν όντως θέλει να κάνει επιστημονική εργασία, να μην περιορίζει την έρευνα σε συγκεκριμένα καλούπια ορισμένων μόνο μεθόδων. Στις ανθρωπιστικές επιστήμες, ακόμη και τις βιοεπιστήμες δεν ακολουθούμε το ίδιο μονοπάτι έρευνας. Δεν είναι στενοκέφαλο να προσπαθούμε να εξηγήσουμε την φύση του ανθρώπου μόνο με την παρατήρηση και το πείραμα των θετικών επιστημών, εφόσον και στην ίδια την επιστήμη, εξ ορισμού χρησιμοποιούμε διαφορετικές μεθόδους; Τρανταχτό παράδειγμα αποτελεί το γεγονός ότι ενώ ο άνθρωπος ως ύπαρξη ανήκει στα έμβια όντα και οπωσδήποτε έχει λειτουργίες που διέπονται από τις αρχές και της Φυσικής Επιστήμης τελικά δεν εξετάζεται μόνο με την κλασική Νευτώνια Φυσική αλλά και από την Κβαντομηχανική. Η μελέτη της φυσιολογίας του ανθρώπινου σώματος, σε μακροσκοπική κλίμακα ως προς τους φυσικούς νόμους που ακολουθεί, γίνεται με βάση την κλασική «Νευτώνια» φυσική. Οι μοριακές μας όμως βιολογικές δομές, που και αυτές διέπονται από φυσικούς νόμους σαφώς δεν μελετώνται από την κλασική «Νευτώνια» φυσική, αλλά σε μικροσκοπική κλίμακα, από την κβαντομηχανική. Τα πολύ μικρά μεγέθη, οι μικρές μάζες, οι μεγάλες ταχύτητες, οι πολύ υψηλοί ρυθμοί μεταβολισμού, καθώς και η έλλειψη ικανοποιητικού μοντέλου για τα άτομα των οργανικών μας μορίων αδυνατούσε να τα μελετήσει η κλασική, Νευτώνεια, φυσική, γι’ αυτό και την σκυτάλη πήρε η κβαντομηχανική και η Θεωρία της Σχετικότητας, που κατάφεραν να προσφέρουν αποδεκτές εξηγήσεις στα φαινόμενα που σχετίζονται με τον μικρόκοσμο. Η φυσική επιστήμη σαφώς διαπρέπει στην επεξήγηση των φαινομένων του υλικού κόσμου, οπότε, η πιο πάνω αντινομία δεν αποτελεί μομφή για την Φυσική αλλά απόδειξη ότι τα έμβια δεν είναι μόνο ύλη. Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο δεν θα μας είναι ποτέ δυνατό να δημιουργήσουμε ζωή in vitro με την ανάμειξη όλων αυτών των ενώσεων εντός του εργαστηρίου, αφού δεν μπορούμε να παράσχουμε την δημιουργική ενέργεια του Θεού που συγκροτεί, ζωοποιεί τα έμβια όντα και συνέχει τον κόσμο. Εδώ τώρα δεν θα προσπαθήσουμε να αποδείξουμε την ύπαρξη του Θεού και του πνευματικού κόσμου. Όπως εξ αρχής επισημάναμε στην εισαγωγή των σχετικών κεφαλαίων, αυτό δεν αποδεικνύεται, με την μέθοδο των θετικών επιστημών αλλά με την εμπειρία της πίστεως· “Ἔστι δὲ πίστις ἐλπιζομένων ὑπόστασις, πραγμάτων ἔλεγχος οὐ βλεπομένων” (Εβρ.11,1). Για όσους βιώνουν την ζωή του Πνεύματος με την πνευματική αίσθηση της πίστεως και έχουν διαρκώς εμπειρία δεν χρειάζεται να αποδείξουν αυτό που βλέπουν. Άλλωστε δεν αποσκοπεί σε τούτο τον σκοπό η πραγματεία αυτή.

8. Ο άνθρωπος αυτός ο άγνωστος

Η επιστήμη στην προσπάθειά της να γνωρίσει τον άνθρωπο, καθώς παρατηρεί, καταγράφει και μελετά τις διάφορες πτυχές της υπάρξεώς του με ολοένα και μεγαλύτερη εξειδίκευση, κινδυνεύει να χάσει την αλήθεια, διότι λειτουργεί με βάση την θεώρηση που έχει από το γνωστικό της αντικείμενο και δεν συνεξετάζει τις διάφορες πλευρές του για να δει αυτό που είναι ο άνθρωπος καθ’ ολοκληρίαν καθώς και στην προοπτική του. Όπως έγραφε ο Dr Alexis Carrel: «Ο άνθρωπος είναι ένα αδιαίρετο σύνολο εξαιρετικά πολύπλοκο. Είναι αδύνατο να τον απλοποιήσεις. Δεν υπάρχει μια μέθοδος που να μπορεί να τον συλλάβει, συγχρόνως, στο σύνολό του, στα μέρη του και στις σχέσεις του με τον εξωτερικό κόσμο. Η μελέτη του πρέπει να αρχίσει με ποικίλες τεχνικές, γιατί χρησιμοποιεί πολλές ξέχωρες επιστήμες. Φυσικά, κάθε μια δεν εξάγει απ’ αυτό παρά ό,τι η φύση της τεχνικής της, της επιτρέπει να φτάσει. Και το σύνολο, απ’ όλες αυτές τις αφηρημένες έννοιες, είναι λιγότερο πλούσιο από το συγκεκριμένο γεγονός. Παραμένει ένα υπόλειμμα πολύ σημαντικό ώστε να αγνοηθεί. Γιατί η ανατομία, η χημεία, η φυσιολογία, η ψυχολογία, η παιδαγωγική, η ιστορία, η πολιτική οικονομία και όλοι τους οι κλάδοι, δεν εξαντλούν το θέμα. Ο άνθρωπος που γνωρίζουν οι ειδικοί δεν είναι λοιπόν, ο συγκεκριμένος πραγματικός άνθρωπος. Δεν είναι παρά ένα διάγραμμα, που αποτελείται και αυτό από διαγράμματα, κατασκευασμένα κι αυτά από την τεχνική της κάθε επιστήμης. Είναι, συγχρόνως, το κατακομμένο από τους ανατόμους σώμα, η συνείδηση που παρακολουθούν οι ψυχολόγοι και οι ασχολούμενοι με την πνευματική ζωή, και προσωπικότητα, που η ενδοσκόπηση αποκαλύπτει στον καθένα μας. Είναι οι χημικές ουσίες, που αποτελούν τους ιστούς και τους χυμούς του σώματος. Είναι το θαυμάσιο σύνολο κυττάρων και θρεπτικών υγρών, που οι φυσιολόγοι μελετούν τους νόμους των σχέσεών τους. Είναι το σύνολο των οργάνων και της συνείδησης, που απλώνεται στο χρόνο και που οι υγιεινολόγοι και οι παιδαγωγοί προσπαθούν να κατευθύνουν προς την καλύτερή του ανάπτυξη. Είναι ο homo economicus, που αδιάκοπα πρέπει να καταναλώνει, για να μπορούν να λειτουργούν οι μηχανές, που είναι σκλάβος τους. Είναι, επίσης ο ήρωας και ο άγιος. Είναι, όχι μόνον το θαυμαστά πολύπλοκο ον, που οι σοφοί με τις ειδικές τους τεχνικές αναλύουν, αλλά, επίσης, το άθροισμα των τάσεων , των υποθέσεων και των επιθυμιών της ανθρωπότητας». Η μονομερής λοιπόν θεώρηση του ανθρώπου με την ιδιαίτερα αναπτυγμένη στις ημέρες μας εξειδίκευση, χωρίς την εκ παραλλήλου καθολική μελέτη στα πλαίσια της σφαιρικής έρευνας, υπονομεύει την αντικειμενικότητα και την ορθότητα των πορισμάτων για την ανθρώπινη φύση αλλά και την προοπτική της υπάρξεώς μας.

ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ

The post Χωρίς να έχει ερευνήσει η ιατρική κοινότητα την συνάφεια σώματος και ψυχής όπου δύναται, σε επίπεδο οντολογίας, μπορεί να αποφανθεί για την σχέση τους με το υπερβατικό εκτός των ορίων της επιστήμης όπου δεν δύναται; appeared first on Νέα Φλώρινα.