Στο Γυμνάσιο οι μαθητές πληροφορήθηκαν από τους καθηγητές τους ότι οι Ιταλοί κήρυξαν τον πόλεμο κατά της Ελλάδος και ότι τα σχολεία θα μείνουν κλειστά. Μερικοί από τους μαθητές χάρηκαν για το κλείσιμο των σχολείων, γιατί δεν είχαν συνειδητοποιήσει τις συνέπειες που θα είχε αργότερα ο πόλεμος. Στις 6 Νοεμβρίου 1940, η Φλώρινα δέχθηκε τον πρώτο βομβαρδισμό από δύο ιταλικά αεροπλάνα. Οι νέοι της οδού Χρυσοστόμου Σμύρνης, αλλά και οι γυναίκες της γειτονιάς, βλέποντας τα αεροπλάνα να λαμποκοπούν από το φως του ήλιου και να εξαπολύουν βόμβες, έσπευσαν και κρύφτηκαν στα υπόγεια των σπιτιών τους για να προφυλαχτούν και σε λίγο οι εκκωφαντικές εκρήξεις των βομβών τους κατατρόμαξαν. Οι πρώτες βόμβες έπεσαν στις βορεινές περιοχές της πόλεως, λιγοστά μέτρα από την κεντρική οδό Μεγάλου Αλεξάνδρου, χωρίς ευτυχώς θύματα.

Ο βομβαρδισμός θορύβησε τους κατοίκους, που έπαιρναν την πρώτη γεύση του εναέριου πολέμου. Έτσι πολλοί γονείς έστειλαν τις οικογένειές τους στα γύρω χωριά για μεγαλύτερη ασφάλεια. Μέλη της οικογένειας του γράφοντος κατέλυσαν στο χωριό Πολυπλάτανος και στην κατοικία της οικογένειας Παπαγεωργίου. Μάλιστα, ακριβώς την ώρα που έφθασαν στο χωριό, η Φλώρινα δέχονταν τον δεύτερο βομβαρδισμό της κατά τον οποίον υπήρξε και το πρώτο θύμα. Ήταν ο νεαρός Αγησίαλος (Σύλας) Τοπάλης, που σκοτώθηκε στην περιοχή του τότε 4ου δημοτικού σχολείου. Η Φλώρινα βομβαρδίστηκε και τον Μάρτιο 1941, μάλιστα μία βόμβα έπεσε στον αυλόγυρο του Αγίου Γεωργίου. Με την ευκαιρία να σημειωθεί ότι στην περιοχή της Βίγλιστας ο πρώτος Φλωρινιώτης που σκοτώθηκε ήταν ο Χαράλαμπος Σαπουντζής, κοντά στο ύψωμα Παπαδήμα. Αξίζει ακόμα ν σημειωθεί ότι μια νύχτα, οι Ιταλοί αεροπόροι, κατά πάσα πιθανότητα, έκαναν λάθος και αντί να βομβαρδίσουν την Φλώρινα, εξαπέστειλαν τις βόμβες τους στο ανύποπτο και ουδέτερο Μοναστήρι.

Το νυκτερινό θέαμα το είδε ο γράφων από το παράθυρο του σπιτιού, που τους φιλοξενούσε στον Πολυπλάτανο.

Στις 6 Απριλίου 1941, ημέρα Κυριακή, ο γράφων με τον πατέρα του, που ερχόνταν κάθε Κυριακή στο χωριό κοντά στην οικογένειά του και άλλους συγγενείς και φίλους, που διέμεναν στο Πολυπλάτανο, εξέδραμαν στο γειτονικό χωριό Αγία Παρασκευή, όπου στα γραφικά ποταμάκια κολυμβούσαν πανέμορφες χήνες και πάπιες, απ’ όπου μετέβησαν στο συνοριακό στρατιωτικό φυλάκιο. Από τους φρουρούς των συνόρων μας πληροφορήθηκαν ότι οι Γερμανοί κήρυξαν τον πόλεμο κατά της Ελλάδος. Αρχίσαμε να τραγουδάμε το «Κορόϊδο Μουσολίνι», νομίζοντας πως και οι Γερμανοί θα πάθουν ό,τι οι Ιταλοί στην Αλβανία. Όμως, δεν ήταν έτσι τα πράγματα. Όσοι έμεναν στον Πολυπλάτανο και σε άλλα χωριά συνειδητοποίησαν την κρισιμότητα της πολεμικής καταστάσεως, και την Δευτέρα, 7 Απριλίου 1941, εγύρισαν στην Φλώρινα και τα σπίτια τους. Στις 9 Απριλίου 1941 το βραδάκι, μηχανοκίνητες Γερμανικές μονάδες, περνώντας εν τάχει από την Βουλγαρία και το Μοναστήρι, εισήλθαν στην Φλώρινα.

Την αναγγελία της εισόδου των Γερμανών στην Φλώρινα, την έκανε σε ομήγυρη γυναικών σε σπίτι της οδού Χρυσοστόμου Σμύρνης, ένας αεραμυνίτης, που μπαίνοντας στο δωμάτιο που ήσαν οι γυναίκες και αγωνιούσαν, σήκωσε το χέρι με το περιβραχιόνιο της αεράμυνας, λέγοντας: «Μπήκαν οι Γερμανοί στη Φλώρινα». Οι γυναίκες άρχισαν να κλαίνε. Το κλάμα τους συνεχίστηκε, όταν μετά, από το ραδιόφωνο άκουσαν πως οι Γερμανοί είχαν καταλάβει και την Θεσσαλονίκη.

Με την είσοδο των Γερμανών στη Φλώρινα, πολλοί κάτοικοι λεηλάτησαν τις τότε στρατιωτικές αποθήκες. Να σημειώσουμε ότι στις 28 Ιουλίου 1944 η Φλώρινα δέχθηκε σφοδρό βομβαρδισμό πάνω από 20 συμμαχικά αεροπλάνα, κατά τον οποίο καταστράφηκαν πολλά σπίτια και σκοτώθηκαν 61 κάτοικοι της πόλης μας. Οι Γερμανοί είχαν απώλειες περίπου 40 στρατιώτες.

Θ.Β.

Η φωτογραφία μας προέρχεται από το βιβλίο «Η Φλώρινα στο Έπος του Σαράντα. Ιστορία των Σιδηρών Συνταγμάτων της», Θεσσαλονίκη, Ε.Μ.Σ. – University Studio Press, 2008, σελ. 360. Eπιμ. Iάκ. Mιχαηλίδης, Στράτος Δορδανάς, Aθανάσιος Kαλλινακιώτης. Aρχεία Διεύθυνσης Iστορίας Στρατού.

Η λεζάντα αναφέρει: Θεσσαλονίκη, 30 Οκτωβρίου 1940. Νιβεστιάνοι επίστρατοι των παλαιοτέρων κλάσεων 1919-1924, ετοιμάζονται να σπεύσουν στο Μέτωπο. Όρθιοι από δεξιά: Τσίλας (Βασίλειος) Ι. Ναϊδένης, Αναστάσιος Δ. Γιώρης, Ντράγκας, Γκώγκας (Γεώργιος) Μιχολέκος, Κωνσταντίνος Γ. Τσίρλης (Στέφου) και Θωμάς Αν. Φίστας. Καθήμενοι από δεξιά: Δημήτριος Στ. Ζέγας, Στέργιος Ν. Ναϊδένης και Τάσος Κ. Μπουτάρης. Ο μπάρμπα-Τάσος φοράει πολιτικά γιατί είχε πρόβλημα οράσεως και δεν επιστρατεύτηκε τελικά. Πηγή: Ενθύμια Νυμφαίου, Κοινόητης Νυμφαίου – Εκδοτικός Οίκος Α.Α. Λιβάνη, Αθήνα 2003.

Το βιβλίο «Η Φλώρινα στο Έπος του Σαράντα. Ιστορία των Σιδηρών Συνταγμάτων της» βρίσκεται αναρτημένο στο δικτυακό τόπο της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών.

Πηγή: florinapast

The post Οι πρώτες ημέρες του Ελληνοϊταλικού πολέμου στη Φλώρινα appeared first on Νέα Φλώρινα.

Το τμήμα της διατριβής που αφορά στον απαγχονισμό των 15 Ελλήνων στην Κλαδοράχη καταλαμβάνει 19 σελίδες (σελ. 376 – 394) και έχει ως εξής:

Το καλοκαίρι του 1943, οι γερμανικές στρατιωτικές αρχές, μετά και την έλευση νέων μονάδων στην Ελλάδα, ενίσχυσαν τα μέτρα ασφαλείας, επιχειρώντας να αντιμετωπίσουν στο εσωτερικό μέτωπο τη δράση των ανταρτών. Σε συνδυασμό, μάλιστα, με μια επικείμενη συμμαχική απόβαση, οι ενέδρες των ανταρτών και οι απώλειες της Βέρμαχτ αποκτούσαν μεγαλύτερη σημασία και έθεταν άμεσα σε κίνδυνο την ασφάλεια των στρατευμάτων Κατοχής. Μέσα σε αυτές τις συνθήκες, οι Γερμανοί προχώρησαν στην εφαρμογή ευρείας έκτασης αντιποίνων, πυρπολώντας χωριά και εκτελώντας αμάχους ως απάντηση σε κάθε σχεδόν απώλεια που είχαν υποστεί από τους αντάρτες.

Παράλληλα, τα αντίποινα συνοδεύτηκαν από εκκαθαριστικές επιχειρήσεις με επίκεντρο αρχικά τους ορεινούς όγκους του Ασκίου και Βοΐου στη ∆υτική Μακεδονία και τελευταία χρονικά την επαρχία των Σερβίων, όπου είχε αποδεκατιστεί, στα στενά του Σαρανταπόρου, η γερμανική φάλαγγα. Μικροί και μεγαλύτεροι στρατιωτικοί σχηματισμοί συνέχισαν και τον Αύγουστο την καταδίωξη των ανταρτών, εκκαθαρίζοντας τις περιοχές κατά μήκος των βασικών οδικών αρτηριών και διασφαλίζοντας την απρόσκοπτη μετακίνηση των στρατευμάτων. Η απηνής γερμανική καταδίωξη περιόρισε στο ελάχιστο την ανταρτική παρουσία στις αναφερόμενες περιοχές, πολύ περισσότερο τα περιθώρια της επιχειρησιακής τους δράσης. Μετά κυρίως την εξόντωση της γερμανικής φάλαγγας στο Σαραντάπορο, κατέστη εξαιρετικά δύσκολο εγχείρημα μια επίθεση εναντίον της Βέρμαχτ. Οι μόνοι, ίσως, στόχοι που θα μπορούσαν να πληγούν από τον ΕΛΑΣ βρίσκονταν εκτός της ακτίνας των γερμανικών, αλλά και των ιταλικών επιχειρήσεων, όπου παρουσιάζονταν ισχυρές συγκεντρώσεις μονάδων της Βέρμαχτ, συνεπικουρούμενες από τμήματα του Πούλου.

Σε αντίθεση με τους νομούς της Κοζάνης και της Καστοριάς, που είχαν γίνει θέατρα των γερμανικών επιχειρήσεων, η Φλώρινα δεν είχε πληγεί στον ίδιο βαθμό. Μέχρι τα τέλη του Ιουλίου, οι Γερμανοί του 2ου Συντάγματος “Βρανδεμβούργου” και οι άντρες του Πούλου είχαν στραφεί εναντίον συγκεκριμένων στόχων, πυρπολώντας το Λέχοβο και κατοικίες στο Νυμφαίο. Αλλά και η παρουσία της Βέρμαχτ στην περιοχή δεν ήταν έντονη, εκτός από τα γερμανικά τμήματα που είχαν αναλάβει να κρατήσουν ανοικτή και ασφαλή την οδό που σύνδεε την Καστοριά με την Φλώρινα. Στην Φλώρινα λειτουργούσε γερμανικό Περιφερειακό Φρουραρχείο (Kreiskommandantur, Ο.Κ. Ι/856) που στεγαζόταν στο επιταγμένο ξενοδοχείο “Βαλκάνια”, με φρούραρχο τον Λοχαγό Φρανς Κομπ (Franz Komp). Παράρτημα του φρουραρχείου Φλώρινας λειτουργούσε στην Καστοριά. Επίσης, στην πόλη της Φλώρινας έδρευε μια μικρή δύναμη της Στρατιωτικής Χωροφυλακής με επικεφαλής τον Λοχία Φριτς Χάνσεν (Fritz Hansen) που στην ουσία επάνδρωνε το φρουραρχείο.346

Οι μικρές δυνάμεις που είχε στη διάθεσή της η Βέρμαχτ δεν επαρκούσαν για να αντιμετωπιστούν οι σποραδικές εμφανίσεις των ανταρτών στην περιφέρεια της Φλώρινας. Γι΄ αυτό ακριβώς το λόγο η Βέρμαχτ είχε περιορίσει την παρουσία της εντός της πόλης της Φλώρινας, καθώς η απουσία μάχιμων στρατευμάτων απέκλειε την δυνατότητα ανάληψης εκκαθαριστικών επιχειρήσεων. Εκτός από τη Φλώρινα, στο Αμύνταιο υπήρχε μια μικρή δύναμη γερμανικού στρατού που επάνδρωνε το τοπικό φρουραρχείο.

Στη Φλώρινα, όπως και σε άλλες περιοχές της γερμανοκρατούμενης Μακεδονίας, οι ενέργειες των ανταρτών, ανεξαρτήτως μεγέθους και σημασίας, αντιμετωπίστηκαν με την πάγια τακτική των αντιποίνων. Χαρακτηριστικός είναι, άλλωστε, ο τρόπος αντίδρασης των τοπικών στρατιωτικών αρχών μετά την εκδήλωση μιας από τις πρώτες επιθέσεις στη Φλώρινα. Τη νύχτα της 21ης Απριλίου 1943 σημειώθηκε δολοφονική απόπειρα εναντίον ενός δασκάλου, κατοίκου Φλώρινας, ονόματι Αναστάσιου Παπαθανασίου, ο οποίος αναφέρεται ότι ανήκε σε οργάνωση του εθνικοσοσιαλιστικού κόμματος. Το απόγευμα της 22ας Απριλίου, το τοπικό φρουραρχείο, μετά από διαταγή των προϊστάμενων υπηρεσιών του Στρατιωτικού ∆ιοικητή Θεσσαλονίκης-Αιγαίου, προχώρησε στη σύλληψη και εκτέλεση δύο ατόμων, του Πέτρου Πούπλη και του Ευστράτιου Κοντογιώργου, κατοίκων Φλώρινας.347

Εκτός από το παραπάνω περιστατικό και παρά τις γερμανικές ελλείψεις, οι αντάρτες δεν είχαν αναπτύξει αξιοσημείωτη δράση. Το σημαντικότερο ήταν ότι η όποια δράση τους δεν στρεφόταν άμεσα κατά των Γερμανών. Εξαίρεση αποτέλεσε η επιχείρηση που οργάνωσαν τον Μάιο του 1943 στελέχη της Περιφερειακής Επιτροπής Φλώρινας του Κ.Κ.Ε., με επικεφαλής τον γραμματέα Αλέκο Σιέμπη, για την απελευθέρωση του γραμματέα της Εθνικής Αλληλεγγύης, Χαράλαμπου Χαραλαμπίδη από τις Άνω Κλεινές, ο οποίος είχε συλληφθεί λίγο νωρίτερα και επρόκειτο να μεταφερθεί σιδηροδρομικώς στη Θεσσαλονίκη συνοδεία Γερμανών στρατιωτών. Την ημέρα της μεταγωγής του, όταν η αμαξοστοιχία έφτασε στο σταθμό της Βεύης, η ομάδα που είχε αναλάβει την επιχείρηση επενέβη και απελευθέρωσε τον Χαραλαμπίδη, σκοτώνοντας τον Γερμανό υποφρούραρχο Φλώρινας Εμίλ Μίλερ.348

Γενικά στη Φλώρινα, όπως και σε άλλες περιοχές στη ∆υτική Μακεδονία, οι ανταρτικές ένοπλες ομάδες περιορίζονταν σε μικρής κλίμακας δολιοφθορές και ιδιαίτερα σε νυχτερινές επιδρομές στα χωριά, με κύριο στόχο τον ανεφοδιασμό τους με τρόφιμα και άλλα είδη πρώτης ανάγκης. Σε μια από αυτές, στις 30 Ιουνίου 1943, μια ομάδα πενήντα περίπου ανταρτών εισήλθε τις βραδινές ώρες στην Κλαδοράχη, ένα χωριό λίγα χιλιόμετρα βορείως της Φλώρινας, έκαψε τα αρχεία της κοινότητας, πήρε τρόφιμα και απομακρύνθηκε μετά από παραμονή δύο περίπου ωρών.349 Αναφέρεται, επίσης, πως λίγες ημέρες αργότερα και συγκεκριμένα στις 15 Ιουλίου, αντάρτες του ΕΛΑΣ επιχείρησαν ανεπιτυχώς να ανατινάξουν τμήμα της σιδηροδρομικής γραμμής μεταξύ των χωριών Ξυνό Νερό και Κλειδί.350

Στις 8 Αυγούστου 1943, μια μικρή νεοσύστατη ομάδα του ΕΛΑΣ έστησε επί της οδού Φλώρινας – Αγίας Παρασκευής, προς την κατεύθυνση του Μοναστηρίου, μεταξύ των χωριών Πρώτη και Κλαδοράχη, την πρώτη ενέδρα που είχε ως στόχο Γερμανούς στρατιώτες.351 Η ομάδα είχε συγκροτηθεί από νέους του χωριού Άνω Κλεινές, όπως ο Αθανάσιος Βαϊτσάκης, ο Παντελής Παπαδόπουλος, ο Γεώργιος ∆αδραλάκης, με αρχηγό τον Γεώργιο Σιμάκη, γνωστό με το παρώνυμο Κατής.352 Σημαντικό ρόλο στην οργάνωση της παραπάνω ομάδας διαδραμάτισαν ο Πέτρος Κορίνας (Σωτήρης Καμό) από το Αμύνταιο και ο Γιάννης Χανής (Ρήγας), δάσκαλος στις Άνω Κλεινές, δύο στελέχη του ΕΑΜ που ανέπτυξαν έντονη οργανωτική δράση στον χώρο ευθύνης του Συγκροτήματος Βαρνούντος.353 Σύμφωνα με το τότε στέλεχος του ΕΛΑΣ, γιατρό Γεώργιο Νεδέλκο (Μακεδόνας), Σλαβόφωνο από τη Φλώρινα, την ενέδρα σχεδίασε και πραγματοποίησε μια ολιγομελής ομάδα νέων από τις Κλεινές με πρωτεργάτες τους Τζανή Κατή και Ιωάννη Χανή. Εσφαλμένα, ο Νεδέλκος ταυτίζει στο βιβλίο του τον Κατή με τον Αναστάσιο ή τον Κώστα Τζανή, αδέλφια του Απόστολου Τζανή, μέλους του Μακεδονικού Γραφείου που σκοτώθηκε το 1941 κατά τη διάρκεια των γεγονότων της ∆ράμας.354Επικεφαλής της ομάδας των ανταρτών από τις Άνω Κλεινές που έστησαν την ενέδρα ήταν ο Γεώργιος Σιμάκης, γνωστός και ως Κατής και όχι κάποιος από την οικογένεια Τζανή.

Σημειώνει για την ενέδρα και για τα μετέπειτα γερμανικά αντίποινα ο Νεδέλκος:

«Οι δύο τους και µε µερικούς ακόµα επίσης νιόβγαλτους, γεµάτους ενθουσιασµό νεολαίους αντάρτες από το χωριό τους, έστησαν ενέδρα στη δηµοσιά Φλώρινας-Μοναστηρίου κοντά στην Κλαδοράχη. Κάποτε φάνηκε ένα φορτηγό αυτοκίνητο µε δύο γερµανούς-τον οδηγό και τον βοηθό του. Όταν το αυτοκίνητο έφτασε πιο κοντά πρώτος ξεπετάχτηκε µπροστά του ο Κατής οπλισµένος και πρόσταξε τους γερµανούς να σταµατήσουν. Αυτοί αιφνιδιάστηκαν, τάχασαν και σταµάτησαν. Τους πήραν αιχµαλώτους και καταστρέψανε το αυτοκίνητο. Σώους και αβλαβείς, µε συνοδεία δύο ανταρτών τους στείλαµε στο Αρχηγείο Βίτσι. Η γερµανική διοίκηση Φλώρινας, µη ξέροντας τίποτε για την τύχη τους εφάρµοσε σκληρά αντίποινα για την τροµοκράτηση του πληθυσµού. Κρέµασε δίπλα στον τόπο της ενέδρας 15 πατριώτες από τα γύρω χωριά και την Φλώρινα. Ανάµεσα τους και τον παπά του χωριού Σκοπιά Σταµούλη».355

Με βάση, λοιπόν, τις παραπάνω αναφορές για το συµβάν, επρόκειτο για µια µικρή οµάδα νέων από το χωριό Άνω Κλεινές, οι οποίοι σχεδίασαν και πραγµατοποίησαν την ενέδρα. Μάλιστα, η ενέργεια αυτή ήταν η πρώτη που καταγραφόταν στο ενεργητικό της οµάδας, καθώς είχε σχηµατιστεί λίγο διάστηµα πριν την επίθεση κατά των Γερµανών στρατιωτών. Το νεαρό της ηλικίας των µελών της οµάδας, ο ενθουσιασµός τους και η ανάγκη να προχωρήσουν σε µια παράτολµη και σηµαντική ενέργεια, όπως ήταν ένα κτύπηµα εναντίον Γερµανών, εξηγεί τόσο την επιλογή του συγκεκριµένου στόχου όσο και την αντιµετώπιση που έτυχαν οι Γερµανοί αιχµάλωτοι, µετά την εφαρµογή των αντιποίνων.

Ως προς το ζήτηµα του στόχου που έπληξαν οι νέοι σε ηλικία και θητεία αντάρτες, επελέγη ένα γερµανικό αυτοκίνητο του Λόχου Σφαγής Ζώων που έδρευε στην πόλη της Φλώρινας. Το αυτοκίνητο αυτό έκανε πολύ συχνά την ίδια διαδροµή, ξεκινώντας από τη Φλώρινα µε κατεύθυνση τα χωριά στα βόρεια του νοµού, µε σκοπό την επίταξη βοοειδών για τις ανάγκες των γερµανικών αρχών της Φλώρινας. Εποµένως, επρόκειτο για ένα χτύπηµα εναντίον ενός στόχου που εκ των προτέρων θα είχε µηδαµινά κέρδη, αντιθέτως υπήρχε ο κίνδυνος των γερµανικών αντιποίνων είτε µε την πυρπόληση των παρακείµενων χωριών είτε µε τη σύλληψη και εκτέλεση κρατουµένων – οµήρων και ατόµων από τον άµαχο πληθυσµό.

Σύµφωνα µε τον τότε Νοµάρχη Φλώρινας, Κωνσταντίνο Μπόνη, την ηµέρα της ενέδρας επέβαιναν στο αυτοκίνητο τρεις Γερµανοί στρατιώτες, ο ένας εξ αυτών ήταν σφαγέας, οι οποίοι συνοδεύονταν από τον υπάλληλο της εφορείας Μίµη Παπαδόπουλο. Όταν το φορτηγό αυτοκίνητο πλησίασε στο σηµείο της ενέδρας οι αντάρτες πυροβόλησαν εναντίον του, µε αποτέλεσµα να σκοτωθεί ένας από τους επιβαίνοντες Γερµανούς και να τραυµατιστούν ελαφρά οι άλλοι δύο, οι οποίοι µαζί µε τον Παπαδόπουλο συνελήφθησαν αιχµάλωτοι. Στη συνέχεια, οι αιχµάλωτοι οδηγήθηκαν µέσω Κλαδοράχης στο χωριό Ακρίτας (Μπούφι), όπου και παρέµειναν κρατούµενοι.356 Ο νεκρός µεταφέρθηκε από γερµανική δύναµη στη Φλώρινα και δύο ηµέρες αργότερα τάφηκε στο ορθόδοξο νεκροταφείο.357 Την πληροφορία για τον νεκρό Γερµανό επαναλαµβάνει, προφανώς µετά από ενηµέρωσή του από τον Μπόνη, ο τότε Επιθεωρητής Νοµαρχιών Μακεδονίας, Αθανάσιος Χρυσοχόου.358 Αντίθετα, ο Νεδέλκος, δεν αναφέρει τον φόνο του στρατιώτη παρά µόνο τη σύλληψη δύο Γερµανών, του οδηγού και του συνοδηγού, και την καταστροφή του αυτοκινήτου.359

Λίγο πριν σηµειωθεί η ενέδρα, ο πρόεδρος της Κλαδοράχης, Παναγιώτης Παππάς, σε εκτέλεση προηγούµενης διαταγής του γερµανικού φρουραρχείου, επιχείρησε να µεταβεί στη Φλώρινα, συνοδεύοντας οµάδα δέκα εργατών, οι οποίοι θα µεταφέρονταν στη συνέχεια στη Χαλκιδική για να εργαστούν στα εκεί µεταλλεία. Στην έξοδο του χωριού οι αντάρτες τους ανάγκασαν να επιστρέψουν πίσω. Λίγη ώρα αργότερα εκδηλώθηκε η επίθεση εναντίον του γερµανικού φορτηγού αυτοκινήτου. Όταν ο Παππάς προσπάθησε για δεύτερη φορά να βγει από το χωριό βρέθηκε µπροστά στο ακινητοποιηµένο φορτηγό και εντόπισε εν ζωή ακόµα τον Γερµανό στρατιώτη.360 Φτάνοντας   στη   Φλώρινα ενηµέρωσε για το συµβάν το γερµανικό φρουραρχείο και αργότερα τον Μπόνη,361 ο οποίος με τη σειρά του συναντήθηκε με τον Γερμανό φρούραρχο Κομπ. Κατόπιν διαταγής του Κομπ, Γερμανοί στρατιώτες μετέβησαν στην Κλαδοράχη, στις Άνω Κλεινές, το Αρμενοχώρι και το Αμμοχώρι, με σκοπό να προβούν σε συλλήψεις βάση λίστας ονομάτων στην οποία περιλαμβάνονταν οι πρόεδροι των χωριών, οι δάσκαλοι και άλλοι επιφανείς πολίτες. Στην Κλαδοράχη αφίχθη γερμανικό απόσπασμα με επικεφαλής τον Λοχία της Στρατιωτικής Χωροφυλακής, Χάνσεν και τον διερμηνέα, Χανς Όσβαλντ Πούσιχ, Αυστριακό υπαξιωματικό, με ελληνίδα μητέρα, γεννημένο στην Κωνσταντινούπολη. Αφού συγκέντρωσαν τους κατοίκους στην πλατεία του χωριού ανέγνωσαν βάσει λίστας τα ονόματα όσων επρόκειτο να συλληφθούν, στους οποίους περιλαμβάνονταν ο Παναγιώτης Παππάς, πρόεδρος του χωριού, οι δάσκαλοι Κοραής Σκόκλης, Γεώργιος Πάρζης, Αλέξανδρος Μαζάρης και ο αγροφύλακας ∆ημήτριος Σιώμος. Τελικά, οι Γερμανοί αποχώρησαν χωρίς να προβούν σε συλλήψεις ή άλλες κυρώσεις εναντίον του χωριού, αφού διαπίστωσαν ότι τα αναγραφόμενα στη λίστα και παρόντα, εκτός του δικαιολογημένα απόντος αγροφύλακα, στην πλατεία πρόσωπα δεν είχαν καμία ανάμειξη στο συμβάν.362 Στη συνέχεια, το γερμανικό απόσπασμα μετέβη στις Άνω Κλεινές, όπου, όπως συνέβη και στην Κλαδοράχη, συγκέντρωσε τους κατοίκους, ανέγνωσε τα ονόματα των παρευρισκομένων και λίγο πριν αποχωρήσει πυρπόλησε τα σπίτια όσων είχαν βγει αντάρτες στο βουνό.363

Αντίθετα, ένα δεύτερο γερμανικό απόσπασμα που κινήθηκε προς το Αρμενοχώρι και το Αμμοχώρι διενήργησε συλλήψεις. Συγκεκριμένα, στο Αρμενοχώρι συνελήφθησαν ο πρόεδρος της κοινότητας Τρύφων ∆ελκούσης, ο γραμματέας Χρήστος Τογγαρίδης και οι Αναστάσιος Σαββίδης, Λάζαρος Σαμαρτζής, Χρήστος Άλκιμος.364 Αντίστοιχα, στο Αμμοχώρι συνελήφθησαν ο πρόεδρος Χρήστος ∆αλάκης, ο γραμματέας της κοινότητας Γεώργιος Αρχιτεκτονίδης, ο δάσκαλος Συμεών Τυκφέσης και οι Γεώργιος Παπαδόπουλος, Γεώργιος Παπαδημητρίου ή Γκιόζης.365 Οι παραπάνω συλληφθέντες εκτός του προέδρου του Αρμενοχωρίου, ο οποίος αφέθηκε τελικά ελεύθερος, στη θέση του συνελήφθη ο εξάδελφός του Βύρων ∆ελκούσης, μεταφέρθηκαν και φυλακίστηκαν στη Φλώρινα.

Για όσους τελικά κρατήθηκαν στις φυλακές της Φλώρινας366 ο Μπόνης διαμαρτυρήθηκε στον Κομπ και πέτυχε την απελευθέρωσή τους, υποστηρίζοντας ότι αν και ήταν αθώοι είχαν υποδειχθεί σκόπιμα από τη βουλγαρική πλευρά. Ταυτόχρονα με τις συλλήψεις στα γειτονικά χωριά, οι γερμανικές αρχές προχώρησαν στη σύλληψη πολλών και μέσα στην πόλη της Φλώρινας, περίπου τριάντα πέντε ατόμων.367 Μεταξύ αυτών ήταν ο έφορος καπνού Μπαζός, ο βοηθός του και ο Ταγματάρχης Μιχαλοδημητράκης. Μετά από τις παραστάσεις του Μπόνη προς το γερμανικό φρουραρχείο και με παρέμβαση του διερμηνέα Όσβαλντ Πούσιχ, οι περισσότεροι κρατούμενοι απελευθερώθηκαν. Στην φυλακή, τελικά, παρέμειναν μόνο εκείνοι για τους οποίους οι Γερμανοί είχαν επιβαρυντικές πληροφορίες, γεγονός που μπορούσε να στοιχειοθετήσει την κατηγορία του κομμουνιστή ή του υποστηρικτή των ανταρτών.

Στη δίκη του Κάλτσεφ, που διεξήχθη µεταπολεµικά από το Στρατοδικείο Θεσσαλονίκης, πολλοί από τους µάρτυρες επέρριψαν την ευθύνη για τις συλλήψεις αυτές στον κατηγορούµενο. Οι µάρτυρες κατέθεσαν ότι ο Κάλτσεφ, ως Βούλγαρος αξιωµατικός σύνδεσµος στο γερµανικό φρουραρχείο της Φλώρινας, µε τη βοήθεια του Μενέλαου Γκέλε και του Νικολάεφ, συνέτασσε και παρέδιδε στον Γερµανό φρούραρχο καταλόγους µε ονόµατα Ελλήνων, πολλοί από τους οποίους µετά από επιθέσεις των ανταρτών εκτελούνταν από τους Γερµανούς ως αντίποινα. Ως εκ τούτου, υποστήριξαν ότι οι εκτελεσθέντες, µετά την ενέδρα στην Κλαδοράχη, υπεδείχθησαν από τον Κάλτσεφ. Για την συγκεκριµένη κατηγορία, το δικαστήριο επέβαλε στον Κάλτσεφ την ποινή του θανάτου για ηθική αυτουργία.368

Κατά πόσο ο βουλγαρικός παράγοντας επηρέασε τη γερµανική πλευρά και κατηύθυνε τα αντίποινα εναντίον συγκεκριµένων ατόµων µε βάση λίστες ονοµάτων είναι κάτι που δεν µπορεί να εξακριβωθεί και εποµένως να υποστηριχθεί µε απόλυτη βεβαιότητα. Εντούτοις, ερωτηµατικά εγείρουν οι συλλήψεις των προέδρων, των γραµµατέων και άλλων ατόµων, αλλά και η επιλογή των χωριών, καθώς εκτός από την Κλαδοράχη και τις Κάτω Κλεινές, το Αρµενοχώρι και το Αµµοχώρι απείχαν από το σηµείο της ενέδρας, ενώ τα χωριά αυτά βρίσκονται προς την κατεύθυνση του Φλάµπουρου και του Αµύνταιου και όχι επί της δηµοσίας οδού που οδηγεί προς το Μοναστήρι. Σύµφωνα, µάλιστα, µε µαρτυρία, ο Κάλτσεφ άσκησε πιέσεις στη γερµανική πλευρά να προχωρήσει στην εκτέλεση των συλληφθέντων, εξέλιξη που προσωρινά απετράπη µετά τις αντιρρήσεις που προέβαλλαν οι Γερµανοί αξιωµατικοί.369

Από την άλλη πλευρά, ανάµεσα στα άτοµα που στη θέση όσων είχαν απελευθερωθεί επελέγησαν και τελικά εκτελέστηκαν συγκαταλέγονταν προσωπικότητες που είχαν αναπτύξει αξιόλογη δράση µέσα από τον χώρο εργασίας τους, όπως ήταν ο µουσικός    διευθυντής    του    φιλεκπαιδευτικού    συλλόγου    «Αριστοτέλης»,370Θεόδωρος  Θωμαΐδης,371 αλλά και ο εφημέριος της Σκοπιάς Φλώρινας, ∆ημήτριος Σταμπουλής.372 Η επιλογή και στη συνέχεια η εκτέλεση των αναφερόμενων ατόμων δημιουργεί πολλές αμφιβολίες για το κατά πόσο ήταν τυχαία, όταν μάλιστα δεν επρόκειτο για άτομα που κρατούνταν στην φυλακή ή βαρύνονταν με κάποιο αδίκημα, αλλά που συνελήφθησαν από τους Γερμανούς ενδεχομένως καθ΄ υπόδειξη των εκπροσώπων της βουλγαρικής πλευράς.

Τα δεκαπέντε άτομα απαγχονίστηκαν στις 9 Αυγούστου 1943, πλησίον της Κλαδοράχης, στον τόπο όπου είχε εκδηλωθεί η επίθεση εναντίον του γερμανικού φορτηγού. Το γεγονός ότι επελέγη ο απαγχονισμός ως τρόπος εκτέλεσης οφείλεται σε τρεις παράγοντες : α΄) Στη διαταγή του Λερ της 14ης Ιουλίου 1943 «για την άμυνα και τα αντίποινα έναντι του εχθρικού πληθυσμού», σύμφωνα με την οποία κάθε επίθεση εναντίον της Βέρμαχτ θα έπρεπε στο εξής να απαντάται με αντίποινα είτε με τουφεκισμό είτε «ακόμα καλύτερα με το δημόσιο απαγχονισμό έγκριτων προσωπικοτήτων των χωριών»,373 β΄) Στην έλλειψη επαρκών γερμανικών δυνάμεων που δεν   επέτρεπε   μια   ενδεχομένως   μεγαλύτερη   επιχείρηση, η   οποία  θα  περιλάμβανε  την πυρπόληση γειτονικών χωριών, όπως συνέβη σε ανάλογες περιπτώσεις, γ΄) Στον επιδιωκόµενο εκφοβισµό και τροµοκράτηση του πληθυσµού για την αποφυγή επανάληψης παρόµοιων επιθέσεων στο µέλλον.

Ανάµεσα στους εκτελεσθέντες, όπως ήδη αναφέρθηκε, ήταν ο διευθυντής της χορωδίας του «Αριστοτέλη», Θεόδωρος Θωµαΐδης και ο ιερέας της Σκοπιάς, ∆ηµήτριος Σταµπουλής. Επίσης, εννιά άτοµα, κάτοικοι Φλώρινας, Κάτω Κλεινών και Μελίτης παρελήφθησαν από τις φυλακές, όπου κρατούνταν ως κοµµουνιστές ή είχαν συλληφθεί το βράδυ της 8ης προς την 9η Αυγούστου 1943. Συγκεκριµένα, από την πόλη της Φλώρινας εκτελέστηκαν οι ακόλουθοι : α΄) Ο ηλεκτροτεχνίτης Αλέξανδρος Καραµανλής, υπάλληλος της Ηλεκτρικής Εταιρείας,374 β΄) Ο έφεδρος Ανθυπολοχαγός Αθανάσιος Κουγιουµτζής, από την Πετρούσσα ∆ράµας, µέλος της Επιτροπής Αµυνταίου του Ε.Α.Μ., ο οποίος µετά την κατάρρευση του µετώπου και την είσοδο των βουλγαρικών στρατευµάτων στην Ανατολική Μακεδονία εγκαταστάθηκε στο Αµύνταιο Φλώρινας,375 γ΄) Ο Ιωάννης Τσόργος, ξυλουργός, ο οποίος συνελήφθη από τους Γερµανούς τις πρώτες πρωινές ώρες της 9ης Αυγούστου στο εργαστήριό του, ανεβάζοντας τον αριθµό των προς εκτέλεση κρατουµένων σε δεκαπέντε,376 δ΄) Ο Χαράλαµπος Τορώνης, στέλεχος της Ε.Π.Ο.Ν., που συνελήφθη στο σπίτι του το βράδυ της 8ης Αυγούστου,377 ε΄) Ο Μεθόδιος Μπερέας, από τον Άγιο Παντελεήµονα, µέλος της Περιφερειακής Επιτροπής του Κ.Κ.Ε. Φλώρινας που συνελήφθη στις Άνω Κλεινές,378 στ΄) Ο Νικόλαος Τσακίρης, στέλεχος της Ε.Π.Ο.Ν., ο οποίος συµµετείχε στην επιχείρηση στο σιδηροδροµικό σταθµό της Βεύης για την απελευθέρωση του Χαράλαµπου Χαραλαµπίδη.379

Από τις Κάτω Κλεινές οι Γερµανοί συνέλαβαν τους Απόστολο Ρωµανίδη και Τριαντάφυλλο Τηλκερίδη, µετά από πληροφορίες ότι οι γιοι τους ήταν αντάρτες. Μετά τη σύλληψή τους και την πυρπόληση των κατοικιών τους μεταφέρθηκαν και κρατήθηκαν στις φυλακές της Φλώρινας μέχρι τη στιγμή της εκτέλεσής τους.380 Με τον ίδιο τρόπο, συνελήφθησαν στη Μελίτη ο Ναούμ Κωστίδης και η κόρη του και μεταφέρθηκαν στις φυλακές της Φλώρινας. Εκτός της κατοικίας του Κωστίδη, ο γιος του οποίου είχε βγει στο βουνό, οι Γερμανοί πυρπόλησαν για τον ίδιο λόγο άλλες τέσσερις κατοικίες του χωριού, κατάσχοντας όλες τις ποσότητες σιταριού που υπήρχαν στις αποθήκες.381

Οι υπόλοιποι τέσσερις εκτελεσθέντες ήταν κρατούμενοι των φυλακών Ιωαννίνων. Αυτοί ήταν ο έμπορος Νισήμ Μπατής, ο Ααρών Λεβής382, ο Βασίλειος Βακαλόπουλος και ο δάσκαλος Γρηγόριος Τσίτος. Το γερμανικό απόσπασμα που μετέφερε εκείνες τις ημέρες κρατούμενους από τα Ιωάννινα στη Θεσσαλονίκη, συμπεριλαμβανομένων των τεσσάρων αυτών ατόμων, διανυκτέρευσε στη Φλώρινα. Την επομένη της ενέδρας, οι τέσσερις από τα Ιωάννινα ήταν ανάμεσα στους δεκαπέντε που απαγχονίστηκαν, ως αντίποινα, στην   Κλαδοράχη.383   Αναφέρεται ότι τελικά οι εκτελεσθέντες   ανήλθαν σε δεκαέξι, καθώς οι Γερμανοί συνέλαβαν την τελευταία στιγμή έναν διερχόμενο από τον τόπο της εκτέλεσης.384Με βάση, όμως, τη φωτογραφία που τραβήχτηκε από τους Γερμανούς ή από κάποιον Έλληνα, οι εκτελεσθέντες ανήλθαν σε δεκαπέντε.385  Κατόπιν διαταγής του Κομπ, τα σώματα των δεκαπέντε ατόμων παρέμειναν τρεις μέρες κρεμασμένα, όσο ήταν και η διορία που είχε δοθεί για την απελευθέρωση των δύο στρατιωτών.386 Κατόπιν, οι Γερμανοί επιστράτευσαν κατοίκους από το γειτονικό χωριό Πρώτη για την ταφή των νεκρών σε ομαδικό τάφο στο μέρος όπου είχαν εκτελεστεί.387 Μετά τον ελαφρύ τραυματισμό και την αιχμαλωσία των Γερμανών στρατιωτών, οι αντάρτες μετέφεραν στον τόπο κράτησής τους έναν γιατρό από τις Άνω Κλεινές, ονόματι Αθανασιάδη, ο οποίος επέδεσε τα τραύματά τους. Στη συνέχεια ο γιατρός ενημέρωσε για το συμβάν τον Μπόνη. Χάρη σε ενέργειες του νομάρχη και κυρίως κάτω από την πίεση της απειλής νέων αντιποίνων, οι αντάρτες απελευθέρωσαν τους Γερμανούς κοντά στο χωριό Τροπαιούχος.388

Πέντε ημέρες μετά την εκτέλεση των δεκαπέντε δημοσιεύτηκε στον τοπικό Τύπο η γνωστοποίηση για το συμβάν, την οποία υπέγραφε ο Κομπ ως διοικητής του γερμανικού περιφερειακού φρουραρχείου Φλώρινας. Η γνωστοποίηση, η οποία είχε συνταχθεί στις 10 Αυγούστου 1943, δηλαδή μια ημέρα μετά την εκτέλεση, ανέφερε τα ακόλουθα:

«Την 8ην Αυγούστου εδολοφονήθη πλησίον της Φλωρίνης εις γερμανός στρατιώτης από τους κακούργους Κομμουνιστάς. Προς τιμωρίαν τη 9ην Αυγούστου εκρεμάσθησαν εις τον τόπον του εγκλήματος 15 Έλληνες έχοντες οπωσδήποτε ενισχύσει τους ληστάς. Όλαι αι τρομοκρατικαί πράξεις εκ της ελληνικής πλευράς εναντίον του δικαίου και της τάξης βλάπτουσι μόνον τον Ελληνικόν λαό. Κάθε ανοσιούργημα εις το μέλλον θέλει αυστηρώς ανταμειφθή. Η ελληνική ζωή και περιουσία πρέπει αφεύκτως να εξασφαλισθή. Βοηθήσατε επομένως πάντες ενεργώς εις την εξόντωσιν των ληστών».389

Η γερμανική γνωστοποίηση συνοδευόταν από σχόλιο της εφημερίδας με τίτλο :«Η προχθεσινή δολοφονία – Εις Γερμανός Στρατιώτης έπεσε θύμα του καθήκοντος». Αναλυτικά το δημοσιευμένο κείμενο είχε ως ακολούθως :

«Μια συγκλονιστική είδησις επέπρωτο τας πρωινάς ώρας της παρελθούσης Κυριακής να διαταράξη την ήσυχον ζωήν του λαού της πόλεως μας και του Νομού ολοκλήρου. Εις γερμανός στρατιώτης έπιπτε νεκρός εν τη εκτελέσει του καθήκοντός του επί της δημοσίας οδού έξωθι του χωρίου Κλαδοράχης ενώ μετέβαινε δι΄ αυτοκινήτου εις πλησίον χωρίον προς μεταβίβασιν διαταγής.

Ο φιλήσυχος και νομοταγής λαός της πόλεως και της υπαίθρου δικαίως καταπλάγη όταν επληροφορήθη την βδελυράν αύτη πράξι την διαπραχθείσα υπό αναρχικών στοιχείων, των οποίων ασφαλώς διακαής πόθος και πρόγραμμα είναι η  διασάλευσις της τάξεως.  Οι άνθρωποι αυτοί δεν θέλουν το καλό του τόπου αυτού. Αυτό τουλάχιστον απέδειξε η μωρά και άνευ λόγου τινός αποτολμηθείσα δολοφονική ενέδρα με αποτέλεσμα τον φόνον ενός στρατιώτου. Είναι λυπηρόν, ότι συμβαίνουν τοιαύται πράξεις χωρίς οι υπαίτιοι τούτων να σκεφθώσι τας συνεπείας ας θα έχη ο πληθυσμός εξ αιτίας αυτών.

Την εκφοράν του τόσον ηρωικώς πεσόντος Γερμανού στρατιώτου παρηκολούθησαν πλην της φρουράς, ο Σεβ. Μητροπολίτης μετά του Ι. Κλήρου, ο κ. Νομάρχης μετά του προσωπικού της Νομαρχίας, ο κ. ∆ήμαρχος μετά της ∆. Επιτροπής, ο κ. ∆ιοικητής της Χωροφυλακής, οι Αρχαί της πόλεως και σύμπας ο λαός της Φλωρίνης. Κατά την στιγμήν της κηδείας απεδόθησαν λίαν επιβλητικώς αι νενομισμέναι τιμαί. Είτα κατατέθησαν στέφανοι εκ μέρους της Φρουράς, εκ μέρους του Νομού υπό του κ. Νομάρχου, εκ μέρους του ∆ήμου υπό του κ. ∆ημάρχου, εκ μέρους της Χωροφυλακής υπό του κ. ∆/ου Χωρ/κης κλπ.

Έπεσεν ένας γενναίος στρατιώτης μακράν της φιλτάτης του Πατρίδος, μακράν της οικογενείας του. Έπεσεν όμως ηρωικώς εν τη εκτέλεσει του καθήκοντός του. Η Ελληνική γη θα σκεπάζει ελαφρά το τίμιο αυτό παλικάρι. Αιωνία του η μνήμη».390

Τα αντίποινα της Κλαδοράχης συγκαταλέγονται στις περιπτώσεις εκείνες για τις οποίες επιλήφθηκαν μεταπολεμικά τα γερμανικά δικαστήρια. Την συγκεκριμένη υπόθεση ανέλαβε η Εισαγγελία του Βίρτσμπουργκ (StA Würzburg), διεξάγοντας έρευνες στο πλαίσιο των προανακρίσεων για την εξακρίβωση των κατηγοριών εναντίον του Όττο Βάλτκε (Otto Waltke), ο οποίος ως διευθυντής του τρίτου επιτελικού γραφείου (Ic) του Στρατιωτικού ∆ιοικητή Θεσσαλονίκης – Αιγαίου φέρεται ότι διέταξε τον Κομπ να προχωρήσει σε αντίποινα.391  Συγκατηγορούμενοι του Βάλτκε ήταν ο Κομπ, ως φρούραρχος Φλώρινας, και ο Χάνσεν ως επικεφαλής της Στρατιωτικής Χωροφυλακής.392   Οι  πληροφορίες που αντλούνται από  τη συγκεκριμένη δικογραφία είναι σηµαντικές, καθώς προέρχονται από ένορκες καταθέσεις των πρωταγωνιστών, πρώην µελών της Βέρµαχτ που υπηρετούσαν εκείνη την περίοδο στην Φλώρινα. Είναι επίσης σηµαντικές για τον επιπρόσθετο λόγο, ότι προβάλλουν την άποψη ανθρώπων που στην προσπάθειά τους να αποποιηθούν των όποιων ευθυνών τους, δίνουν τη δική τους ερµηνεία για τα γεγονότα, ενθυµούµενοι µε κάθε λεπτοµέρεια περιστατικά που αποδεικνύουν την αθωότητά τους και αντίστροφα ξεχνώντας ή αλλοιώνοντας σκόπιµα άλλα που είναι επιβαρυντικά γι΄ αυτούς. Επιπλέον, η απόφαση του γερµανικού δικαστηρίου είναι ενδεικτική του τρόπου µε τον οποίο αντιµετώπισε µεταπολεµικά η γερµανική δικαιοσύνη παρόµοιες πράξεις, οι οποίες διεπράχθησαν στην Ελλάδα, όπως συνέβη και σε άλλες κατεχόµενες χώρες, και χαρακτηρίστηκαν ως εγκλήµατα πολέµου. Όσον αφορά τους Γερµανούς στρατιώτες που σκοτώθηκαν και εκείνους που αιχµαλωτίστηκαν από τους αντάρτες, οι Γερµανοί µάρτυρες δεν έδωσαν στις καταθέσεις τους ίδιους αριθµούς. Έτσι, στην κατάθεσή του ο τότε φρούραρχος Φλώρινας, Κοµπ έκανε λόγο για την απαγωγή δύο Γερµανών. Ένας δεύτερος µάρτυρας, ο Χάρτµαν, ο οποίος υπηρέτησε ως λοχίας στο φρουραρχείο Φλώρινας, κατέθεσε ότι σκοτώθηκαν ένας µε δύο Γερµανοί και αιχµαλωτίστηκαν τρεις από τους αντάρτες. Άλλοι µάρτυρες αναφέρθηκαν απλώς στην απαγωγή Γερµανών στρατιωτών, οι οποίοι αργότερα απελευθερώθηκαν. Κατά τον ίδιο τρόπο, δεν υπήρξε ταύτιση ούτε και στο θέµα της γερµανικής µονάδας που έπεσε στην ενέδρα. Ο Κοµπ υποστήριξε ότι οι αντάρτες επιτέθηκαν εναντίον αυτοκινήτων µεταφορών της Βέρµαχτ. Αντίθετα, ο Επιλοχίας Χάνσεν, διοικητής της µικρής δύναµης της Στρατιωτικής Χωροφυλακής Φλώρινας, ανέφερε ότι επρόκειτο για φορτηγό της Επιµελητείας που εκείνη την ηµέρα κατευθυνόταν σε χωριά βορείως της Φλώρινας για την επίταξη ζώων. Τέλος, ο µάρτυρας Μπρούσιους κατέθεσε  ότι  µεταβαίνοντας  αργότερα στον τόπο της επίθεσης για την εκτέλεση της διαταγής αντιποίνων επιβεβαίωσαν την πυρπόληση μερικών αυτοκινήτων φορτηγών της Βέρμαχτ.393

Στο ερώτημα για την προέλευση της διαταγής και τον αριθμό των εκτελεσθέντων ο Κομπ κατέθεσε τα εξής (σε τρίτο πρόσωπο):

«Την διαταγή για τον απαγχονισμό δέκα ομήρων ως αντίποινα για την ενέδρα των ανταρτών σε Γερμανούς στρατιώτες την έλαβε τηλεφωνικά από τον Στρατιωτικό ∆ιοικητή Θεσσαλονίκης – Αιγαίου. Ο κατηγορούμενους Βάλτκε (αξιωματικός του τρίτου επιτελικού γραφείου του Στρατιωτικού ∆ιοικητή) του τηλεφώνησε μερικές ημέρες αργότερα και τον απείλησε πως σε περίπτωση που δεν θα συμμορφωνόταν με τη διαταγή θα περνούσε από στρατοδικείο. Αρχικά, δεν προχώρησε στην εκτέλεση των ομήρων. Μετά όμως από το δεύτερο αυτό τηλεφώνημα αναγκάστηκε να συμμορφωθεί. Πέτυχε, όμως, να μειώσει τον αριθμό των προς εκτέλεση ατόμων σε τρία. Στη συνέχεια, διαβίβασε τη διαταγή [στα κατώτερα όργανα], ο ίδιος δεν ήταν παρών τη στιγμή της εκτέλεσής της».394

Τους  ισχυρισμούς  του  Κομπ  αντέκρουσε με  την κατάθεσή του ο Όττο Βάλτκε, υποστηρίζοντας ότι

« […] δεν έδωσε αυτός, ως αρμόδιος αξιωματικός του τρίτου επιτελικού γραφείου του Στρατιωτικού ∆ιοικητή Θεσσαλονίκης – Αιγαίου, τη διαταγή για τον απαγχονισμό των ομήρων. Αν πράγματι, η διαταγή προερχόταν από τη Θεσσαλονίκη, τότε θα πρέπει να δόθηκε είτε από τον επιτελάρχη είτε από τον αξιωματικό του πρώτου επιτελικού γραφείου».395

Για το ίδιο ζήτημα ο Χάρτμαν κατέθεσε (σε τρίτο πρόσωπο):

« […] η διαταγή ήρθε από την Θεσσαλονίκη. Η επιλογή των ομήρων έγινε από το φρουραρχείο [κάτι το οποίο αρνήθηκε ο Κομπ]. Ο Κομπ μετέβη ο ίδιος στη Θεσσαλονίκη για να ακυρώσει τη διαταγή. Όταν επέστρεψε άκουσε να λέγεται ότι η διαταγή θα έπρεπε να εφαρμοστεί. Κατάφερε όμως να µειώσει τον αριθµό των προς εκτέλεση ατόµων. Πράγµατι, τελικά εκτελέστηκαν έξι µε εφτά Έλληνες πολίτες, µεταξύ αυτών ένας Έλληνας ιερέας, και κρατούµενοι των φυλακών της Φλώρινας. Η εκτέλεση πραγµατοποιήθηκε στον τόπο όπου σηµειώθηκε η ενέδρα».396

Ο Επιλοχίας Χάνσεν υποστήριξε στην κατάθεσή του ότι ως επικεφαλής της Στρατιωτικής Χωροφυλακής έλαβε διαταγή στις 9 Αυγούστου 1943 από τον Κοµπ να απαγχονιστούν δέκα άτοµα στον τόπο της ενέδρας, κοντά στην Κλαδοράχη. Ο Χάνσεν περιγράφει µε λεπτοµέρειες τον τρόπο εκτέλεσής τους (σε τρίτο πρόσωπο) :

«Ο Σπαν οδήγησε τους οµήρους από το φρουραρχείο στον τόπο όπου είχε σηµειωθεί η επίθεση εναντίον των Γερµανών στρατιωτών. Εκεί τοποθετήθηκε ένας πεσµένος κορµός ανάµεσα στις διχάλες δύο δέντρων. Οι όµηροι περίµεναν σε ένα φορτηγό σε απόσταση περίπου είκοσι µέτρων από το σηµείο της εκτέλεσης. Έπαιρναν κάθε φορά έναν όµηρο και τον κρεµούσαν. Οι υπόλοιποι Έλληνες δεν µπορούσαν να παρακολουθήσουν τον απαγχονισµό των προηγούµενων, καθώς για το σκοπό αυτό είχαν [οι στρατιώτες] ξεδιπλώσει το πανί του φορτηγού. Όταν όµως έπαιρναν κάθε έναν ξεχωριστά και τον οδηγούσαν στον τόπο της εκτέλεσης τότε µόνο συνειδητοποιούσε τι τον περίµενε. ∆εν τους είχαν καλυµµένα τα µάτια.»397

Η Εισαγγελία του Βίρτσµπουργκ απάλλαξε λόγω αµφιβολιών τον Βάλτκε µε το σκεπτικό ότι

« […] µόνο µε βάση τις µαρτυρικές καταθέσεις και λαµβάνοντας υπόψη το µεγάλο χρονικό διάστηµα που  έχει περάσει µεταξύ του  συµβάντος και των καταθέσεων αυτών, δεν είναι δυνατόν να    διευκρινιστεί µε απόλυτη βεβαιότητα αν πράγµατι ο Βάλτκε επανέλαβε [τηλεφωνικά] τη διαταγή  για τον απαγχονισµό των οµήρων και απείλησε τον Κοµπ µε στρατοδικείο σε περίπτωση που δεν εκτελούσε τη διαταγή».398

Απαλλακτική ήταν η απόφαση και για τους άλλους δύο κατηγορούµενους στην ίδια υπόθεση, τον   Κοµπ και τον Χάνσεν. Το δικαστήριο αφού χαρακτήρισε την επίθεση των ανταρτών εναντίον του γερµανικού φορτηγού κοντά στην Κλαδοράχη, αλλά και την εν γένει δράση τους, ως παράνομη πολεμική ενέργεια που αντίβαινε στο διεθνές δίκαιο, έκρινε νόμιμα τα αντίποινα ως μέσο πίεσης ώστε να εξαναγκαστεί ο αντίπαλος να τηρήσει το διεθνές δίκαιο. Κατ΄ επέκταση έκρινε ότι η εκτέλεση ομήρων ως αντίποινα, όπως ήταν αυτή της Κλαδοράχης, ήταν νόμιμη, στηρίζοντας την απόφασή του στο διεθνές εθιμικό δίκαιο, ελλείψει προπολεμικής διεθνούς σύμβασης που να απαγορεύει τη σύλληψη και εκτέλεση ομήρων, στα πολεμικά εγχειρίδια των συμμάχων χωρών όπως ήταν οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Γαλλία και η Βρετανία, στο προηγούμενο δεδικασμένο του αμερικανικού δικαστηρίου στη δίκη των στρατηγών της Νοτιοανατολικής Ευρώπης και στη βιβλιογραφία.399

Απάλλαξε επίσης τους δύο κατηγορούμενους αναφορικά με την παράλειψη έκδοσης της σχετικής κοινοποίησης εφαρμογής των αντιποίνων, θεωρώντας ότι αυτό ήταν αρμοδιότητα των διοικητικών υπηρεσιών, δηλαδή του Στρατιωτικού ∆ιοικητή Θεσσαλονίκης – Αιγαίου. Τέλος, έκρινε ότι δεν συνέτρεχαν λόγοι για τους οποίους οι Κομπ και Χάνσεν θα μπορούσαν να θεωρηθούν συνυπεύθυνοι των ανωτέρων τους που είχαν εκδώσει τη διαταγή και επομένως ήταν οι μόνοι υπεύθυνοι σε περίπτωση κατά την οποία η εφαρμογή της διαταγής θα οδηγούσε σε στρατιωτικό έγκλημα. Αντίθετα, το δικαστήριο έκρινε ότι η συμμετοχή των δύο κατηγορούμενων περιορίστηκε στο επίπεδο της επιλογής των ομήρων και της εκτέλεσής τους, εφαρμόζοντας τις διαταγές των ανωτέρων τους «παρά τον αναπόφευκτο πόνο που προκαλούν τα αντίποινα στα θύματα».400

———

346 Zst, V 508 AR 2410 / 67. Ο Λοχαγός Κομπ πριν από την άφιξή του στη Φλώρινα, το 1943, είχε θητεύσει ως φρούραρχος στο περιφερειακό φρουραρχείο της Έδεσσας. Μετά τη μεταφορά του περιφερειακού φρουραρχείου Έδεσσας (Kreiskommandantur, Ο.Κ. Ι/856), στη θέση του λειτούργησε παράρτημα του περιφερειακού φρουραρχείου Βέροιας (Ο.Κ. ΙΙ/717), ο Κομπ τοποθετήθηκε φρούραρχος στη νέα έδρα της υπηρεσίας στη Φλώρινα, βλ. Zst, V 508 AR623/68. Εκεί υπηρετούσε ήδη από το 1941 ο Λοχίας Χάνσεν, διοικητής της Στρατιωτικής Χωροφυλακής.

347 ΙΑΥΕ, Κατοχική κυβέρνηση, 1943-1944, φακ. 2, 5ος υποφ. : Ελληνική Πολιτεία, ∆ιοίκησις Χωρ/κης Φλωρίνης, Γραφ. Ειδικής Ασφαλείας, Αριθ. 85 / 46 / 28, “Περί τυφεκισμού ατόμων υπό των Γερμανικών Αρχών Κατοχής”, Φλώρινα, 26 Απρ. 1943. Πρβλ. Περ. Οικονόμου, «Φλώρινα.
Χρονικό μιας πεντηκονταετίας (1912-1962)», Αριστοτέλης, 37 (Φλώρινα, Ιούλιος 1963), 56, όπου η
εκτέλεση των δύο ατόμων αποδίδεται σε αντίποινα για το φόνο Γερμανού από τους αντάρτες.
Επίσης, Γρηγορίου, ό.π., σ. 50, όπου το περιστατικό σημειώνεται με ημερομηνία την 22α Απριλίου 1941 αντί του σωστού 1943.

348 Αναλυτικότερα για το περιστατικό αυτό βλ. Γεώργιος Νεδέλκος (Μακεδόνας), Αναμνήσεις απ΄ την Εθνική Αντίσταση στη ∆υτική Μακεδονία, Φλώρινα 2000, σσ. 18-23.

349 ΙΑΥΕ, 1943-1944, Κατοχική Κυβέρνηση – Γραφείον Πρωθυπουργού, φακ. 2, 5ος υποφ.: Γενική ∆ιοίκησις Μακεδονίας, Ημερήσιον ∆ελτίον της 4/7/43”.

350 Βλ. Χρυσοχόου, ό.π., τόμ. 1, σ. 89.

351 Ωστόσο ερωτηματικά για το αν πράγματι στόχος της ομάδας ήταν Γερμανοί προκύπτουν από το γεγονός ότι την ίδια ημέρα επισκέφτηκε τη Φλώρινα ο Γεώργιος Πούλος, ο οποίος μίλησε σε συγκέντρωση από τον εξώστη του ξενοδοχείου Αίγλη και ακολούθως αναχώρησε με το αυτοκίνητό του από την πόλη. Είτε λοιπόν πρόκειται για απλή σύμπτωση και τα δύο γεγονότα, η επίσκεψη του Πούλου και η ανταρτική επίθεση, που συνέβησαν την ίδια ημέρα, την Κυριακή 8 Αυγούστου 1943, δεν σχετίζονται μεταξύ τους είτε τα δύο γεγονότα σχετίζονται όντως μεταξύ τους, οπότε είναι πιθανό ο στόχος των ανταρτών να μην ήταν οι Γερμανοί, αλλά ο ίδιος ο Πούλος. Για την αρχηγική εμφάνιση και ομιλία του Πούλου στην πόλη της Φλώρινας βλ. Γεννάδιος Βιβλιοθήκη, Αρχείο Φίλιππου ∆ραγούμη, φακ. 59, 3ος υποφ. (Αριθμός εγγράφου 165): Εφ. Έθνος (Φλώρινα), 14 Αυγ. 1943 [η πληροφορία περιήλθε εις γνώση του γράφοντος από τους Βάιο Καλογριά και Αθανάσιο Καλλιανιώτη, οι οποίοι ερεύνησαν το εν λόγω αρχείο].

352 Χρήστος Ανδρικάκης – Γεώργιος Αλαμπάκης, μαγνητοφωνημένη συνέντευξη, Άνω Κλεινές, 19 Μαΐου 2001. Πρβλ. ΙΑΥΕ, 1944, Κατοχική Κυβέρνηση, φακ. 1, 3ος υποφ.: Υπόμνημα ∆ημητρίου Ανδρεάδη, Νομάρχου ∆ράμας, απεσταλμένου παρά τω Υπουργείω Εσωτερικών-Προς τον κ. Υπουργό Εσωτερικών, “Περί της καταστάσεως εν Mακεδονία”, Αθήνα 16 Οκτ. 1943. Ο Ανδρεάδης, τέως Νομάρχης ∆ράμας, κατόπιν εντολής του Υπουργού των Εσωτερικών, περιόδευσε, από τα τέλη Αυγούστου του 1943, στη γερμανοκρατούμενη Μακεδονία για να διαπιστώσει την κατάσταση που επικρατούσε στις περιοχές αυτές, κυρίως μετά την είσοδο βουλγαρικών στρατευμάτων στα εδάφη μεταξύ του Αξιού και του Στρυμόνα. Στην έκθεση που συνέταξε τον Οκτώβριο του ίδιου έτους στην Αθήνα, αναφέρθηκε στα γερμανικά αντίποινα στην Κλαδοράχη, προφανώς μετά από σχετική ενημέρωσή του από τον Νομάρχη Πέλλας, Γεώργιο Θέμελη, καθώς ο ένας εκ των εκτελεσθέντων ήταν άντρας της αδελφής του.
Σημειώνει, λοιπόν, στην έκθεσή του ο Ανδρεάδης ότι τα γερμανικά αντίποινα προκλήθηκαν μετά τον φόνο ενός Γερμανού στρατιώτη «υπό ενόπλου συμμορίας η οποία δεν ήτο δυνατόν να ήτο Ελληνική, διότι […] ελληνικά σώματα δεν υπάρχουν εις την περιφέρειαν ταύτην».

353 Για βιογραφικά στοιχεία του Πέτρου Κορίνα και του Ιωάννη Χανή βλ. Νεδέλκος, ό.π., σσ. 24-27.

354 Ό. π., σ. 42. Όπως αναφέρει ο ίδιος ο συγγραφέας στον πρόλογο, τα κείμενα του βιβλίου γράφηκαν σε διαφορετικές χρονικές περιόδους, κατά τη διάρκεια της παραμονής του στη Ρουμανία ως πολιτικός πρόσφυγας, με αποτέλεσμα να μην αποφεύγονται τα λάθη ιδιαίτερα ως προς την ταυτότητα κάποιων από τους πρωταγωνιστές των γεγονότων που συνέβησαν στην Κατοχή. Παρά, όμως, τα όποια λάθη, το βιβλίο του Νεδέλκου αποτελεί μια χρήσιμη πηγή για την περίοδο της Κατοχής στην περιοχή της Φλώρινας, καθώς εκτός από την ψύχραιμη αναφορά στα γεγονότα ο συγγραφέας δίνει πολλά βιογραφικά στοιχεία στελεχών του ΕΛΑΣ που ανέπτυξαν έντονη δράση την περίοδο εκείνη.

355 Ό. π, σσ. 42-43. Ο συγγραφέας εσφαλµένα ονοµάζει τον εκτελεσθέντα ιερέα του χωριού Σκοπιά Φλώρινας Σταµούλη αντί του σωστού ∆ηµήτριου Σταµπουλή.

356 Τραϊανός Νικολόπουλος, µαγνητοφωνηµένη συνέντευξη, Κλαδοράχη 19 Μαΐου 2001.

357 Βλ. Κωνσταντίνος Μπόνης, Επεισόδια και γεγονότα συµβάντα κατά την Κατοχήν υπό των Γερµανών 1941-1944 και του Βουλγαρικού στρατού Ιανουάριος-Φεβρουάριος 1944, Θεσσαλονίκη 1982, σσ. 69, 71. Στο έργο του ο Μπόνης περιγράφει µε τρόπο λεπτοµερή και ακριβή όσα γεγονότα διαδραµατίστηκαν στη Φλώρινα κάτω από τη γερµανική και αργότερα βουλγαρική Κατοχή. Ως εκ τούτου συνιστά απαραίτητη πηγή για την μελέτη της περιόδου της Κατοχής στο νοµό Φλώρινας, παρά την σαφή τοποθέτησή του κατά του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ και την καταδίκη των ενεργειών του, που σύµφωνα µε τον συγγραφέα, µε την παράλληλη δράση των Βουλγάρων αξιωµατικών συνδέσµων στην περιοχή, αποτελούσαν τις δύο σηµαντικότερες αιτίες πρόκλησης των γερµανικών αντίποινων.

358 Χρυσοχόου, ό.π., σ. 89. Εκτός από την ενέδρα εναντίον της Βέρµαχτ, ο Χρυσοχόου δεν αναφέρεται στα µετέπειτα γερµανικά αντίποινα.

359 Βλ. Νεδέλκος, ό.π., σσ. 42-43.

360 Βλ. Αλέξανδρος Μαζάρης, Επιµνηµόσυνος οµιλία εις το Μνηµείον των απαγχονισθέντων 15 Ελλήνων πατριωτών υπό των στρατευµάτων Κατοχής την 9 Αυγούστου 1943, Κλαδοράχη 8 Αυγ. 1993.

361 Ο πρόεδρος της κοινότητας Παναγιώτης Παππάς δεν περιορίστηκε μόνο να ενημερώσει τους Γερμανούς και τον Μπόνη στην Φλώρινα για την ενέδρα των ανταρτών στην προσπάθειά του να σώσει το χωριό από τα επαπειλούμενα γερμανικά αντίποινα. Την επομένη ημέρα, έστειλε έναν κάτοικο στο γερμανικό φρουραρχείο Φλώρινας, μεταφέροντας ως δώρο από το χωριό ένα καλάθι με αυγά, βλ. Τραϊανός Νικολόπουλος, μαγνητοφωνημένη συνέντευξη, Κλαδοράχη 19 Μαΐου 2001.

362 Εκτός από το βιβλίο του τότε Νομάρχη Φλώρινας που δημοσιεύτηκε μόλις το 1982 και περιέγραφε όσα διαδραματίστηκαν στη Φλώρινα κάτω από τη γερμανική και βουλγαρική Κατοχή, ο Μπόνης αναφέρθηκε στις συλλήψεις στα χωριά και στον μετέπειτα απαγχονισμό των δεκαπέντε ατόμων στην Κλαδοράχη, σε ομιλία που εκφώνησε το 1963 με την ευκαιρία του ετήσιου μνημόσυνου για τους εκτελεσθέντες. Στην ομιλία του αυτή ο Μπόνης μνημονεύει με ακρίβεια τα ονόματα όσων συνελήφθησαν, για να αφεθούν στη συνέχεια ελεύθεροι, και
γενικά όσων ενεπλάκησαν στην υπόθεση της Κλαδοράχης, αν και τα γεγονότα είχαν λάβει χώρα ακριβώς μια εικοσαετία νωρίτερα. Αντίθετα, όταν το 1982 δημοσίευσε το βιβλίο του δεν απέφυγε ορισμένα λάθη στα ονόματα, συνέπεια της μεγάλης χρονικής απόστασης που είχε μεσολαβήσει. Ειδικότερα για τις ενέργειες στις οποίες προέβη το γερμανικό απόσπασμα στην Κλαδοράχη αμέσως μετά την ενέδρα των ανταρτών λίγο έξω από το χωριό, βλ. Μαζάρης, ό. π.. Επίσης, Επιβλητικόν Μνημόσυνον υπέρ των απαγχονισθέντων 15 πατριωτών: ο λόγος του κ. Μπόνη [στο εξής Λόγος Μπόνη], Αριστοτέλης, 37 (Ιούλιος 1963), 29-31. Ακόμη, Χρήστος Σκοπελιανός – Παύλος Ιωαννίδης, μαγνητοφωνημένη συνέντευξη, Κλαδοράχη 19 Μαΐου 2001.

363 Χρήστος Ανδρικάκης – Γεώργιος Αλαμπάκης, μαγνητοφωνημένη συνέντευξη, Άνω Κλεινές, 19 Μαΐου 2001.

364 Βλ. Λόγος Μπόνη, ό.π., 30. Μαζάρης, ό.π. Επίσης, ∆ημήτριος Θωΐδης, μαγνητοφωνημένη συνέντευξη, Αρμενοχώρι 20 Μαΐου 2001.

365 Λόγος Μπόνη, ό.π., 30. Μαζάρης, ό.π. Επίσης, Γεώργιος Παναγιωτίδης – Γεώργιος Μικρόπουλος, μαγνητοφωνημένη συνέντευξη, Αμμοχώρι 19 Μαΐου 2001.

366 Εκτός από το κυρίως κτήριο των φυλακών, το οποίο σώζεται και σήμερα, οι γερμανικές αρχές χρησιμοποιούσαν ως κρατητήρια το υπόγειο του διοικητηρίου και νυν δικαστικού μεγάρου και για την προσωρινή κράτηση ενός μεγάλου αριθμού κρατουμένων ένα κτήριο που υπήρχε στην πόλη και ήταν γνωστό ως «Ρετζί», το οποίο προπολεμικά λειτουργούσε ως βιοτεχνία επεξεργασίας καπνού.

367 Χρήστος Καϊμάρας, μαγνητοφωνημένη συνέντευξη, Φλώρινα 21 Μαΐου 2001. Σύμφωνα με τον Μπόνη, η διαταγή που έλαβε από τη Θεσσαλονίκη ο φρούραρχος Κομπ έκανε λόγο για τη σύλληψη και εκτέλεση πενήντα ατόμων, βλ. Μπόνης, ό.π., σσ. 69,71. Άλλωστε, προηγούμενη διαταγή των τοπικών στρατιωτικών αρχών που χρονολογούνταν από το 1941, προέβλεπε τη σύλληψη και εκτέλεση πενήντα ατόμων για κάθε τραυματία ή νεκρό Γερμανό στρατιώτη, βλ. Κεφάλαιο 1, σσ. 44-45. Τελικά, οι Γερμανοί συνέλαβαν σαράντα πέντε άτομα από τα οποία οι τριάντα πέντε ήταν κάτοικοι της πόλεως Φλώρινας και οι υπόλοιποι δέκα του Αρμενοχωρίου και του Αμμοχωρίου, καθώς οι πέντε της Κλαδοράχης δεν συνελήφθησαν.

368 Βλ. σχετικά, ∆ιαρκές Στρατοδικείο Θεσσαλονίκης, Αριθ. 1-434 (1948), Πρακτικά Συνεδριάσεως της 10ης έως 19ης Μαΐου 1948, Αριθ. Αποφάσεως 313. Επίσης, Ι. Π. Παπακυριακόπουλος, Βούλγαροι και Ιταλο εγκληματίαι πολέμου εν Μακεδονία, Αθήνα 1946,σ. 41.

369 Τραϊανός Νικολόπουλος, µαγνητοφωνηµένη συνέντευξη, Κλαδοράχη 19 Μαΐου 2001.

370 Ο Φιλεκπαιδευτικός Σύλλογος Φλώρινας «Αριστοτέλης» προήλθε από την επανίδρυση του παλαιότερου µουσικού συλλόγου της πόλης µε την επωνυµία «Ορφεύς». Η αντίστοιχη ιδρυτική πράξη υπεγράφη στις 30 Ιουλίου 1941. Μέχρι το καλοκαίρι του 1943, η ορχήστρα του συλλόγου και η µεικτή χορωδία έδωσαν πολλές συναυλίες. Από τις πρώτες συναυλίες στην πόλη ήταν αυτές που δόθηκαν τον Αύγουστο και τον Σεπτέµβριο 1941 ενώπιον των ελληνικών αρχών και της γερµανικής στρατιωτικής διοίκησης. Στις 27 και 28 Σεπτεµβρίου 1941, ο «Αριστοτέλης» έδωσε δύο συναυλίες στην Έδεσσα παρουσία των τοπικών ελληνικών αρχών και της γερµανικής στρατιωτικής ηγεσίας. Στις 26 και 27 Ιουνίου 1943, η αντρική και µεικτή χορωδία του «Αριστοτέλη» υπό την διεύθυνση του µαέστρου Θεόδωρου Θωµαΐδη έδωσε τρεις συναυλίες στη Θεσσαλονίκη, η πρώτη στο Βασιλικό Θέατρο προς τιμήν των τοπικών γερμανικών στρατιωτικών αρχών, η δεύτερη στο θέατρο «Τιτάνια» ενώπιον των ελληνικών αρχών και η τρίτη στη Ροτόντα για το κοινό της Θεσσαλονίκης. Για τις δραστηριότητες του «Αριστοτέλη» από τη στιγμή της ιδρύσεώς του έως το 1964-1965 βλ. «Η ιστορία του Φ. Σ. Φ. “Αριστοτέλης” από τα κείμενα», Αριστοτέλης, 45-46 (1964) και «Η εικοσιπενταετηρίς του Φ. Σ. Φ. “Αριστοτέλης”», Αριστοτέλης, 53-54 (1965).

371 Ο Θωμαΐδης γεννήθηκε στο Μοναστήρι το 1907. Στη Θεσσαλονίκη τελείωσε το Γυμνάσιο και το 1928 αποφοίτησε από το Κρατικό Ωδείο. Στη συνέχεια εργάστηκε ως διευθυντής του Ωδείου της Κοζάνης και της Καβάλας. Μετά την είσοδο των γερμανικών και λίγο αργότερα των βουλγαρικών στρατευμάτων, επέστρεψε στη Θεσσαλονίκη και προσελήφθη στη Συμφωνική Ορχήστρα του Ραδιοφωνικού Σταθμού της πόλης ως σολίστ πρώτου βιολιού. Το Νοέμβριο του 1942 έφτασε στη Φλώρινα και ανέλαβε τη διεύθυνση της χορωδίας του συλλόγου «Αριστοτέλης», θέση στην οποία παρέμεινε μέχρι τη στιγμή της εκτέλεσής του, βλ. Σοφοκλής Τσάπανος, «Καλλιτεχνικό μνημόσυνο για τον αείμνηστον Θ. Θωμαΐδη», Αριστοτέλης, 45-46 (1964), 47-48. Επίσης, Επιβλητικόν Μνημόσυνον υπέρ των απαγχονισθέντων 15 πατριωτών: ο λόγος του κ. Τυρπένου, Αριστοτέλης, 37 (Ιούλιος 1963), 35.

372 ∆ύο είναι οι λόγοι που προβάλλονται για την εκτέλεση του Σταμπουλή: α΄) Στο σπίτι του οι Γερμανοί βρήκαν τα στρατιωτικά κιάλια του γιου του, Σταύρου, μόνιμου αξιωματικού, β΄) Αρνήθηκε να λειτουργήσει στη βουλγαρική γλώσσα, βλ. Κωνσταντίνος Α. Βοβολίνης, Η εκκλησία εις τον αγώνα της ελευθερίας, Αθήνα 1952, σ. 314. Επίσης, Ευάγγελος Τσέρτσης, μαγνητοφωνημένη συνέντευξη, Σκοπιά 19 Μαΐου 2001. Για την ληξιαρχική πράξη θανάτου του ∆ημήτριου Σταμπουλή βλ. ∆ήμος Φλώρινας, Ληξιαρχικόν Βιβλίον Θανάτων Σκοπιάς αρχόμενον
από 10η Ιουνίου 1945 μέχρι 7-11-1952, Αριθ. 8, Σκοπιά 11 ∆εκ. 1945. Ο αδελφός του, Κωνσταντίνος Σταμπουλής, διετέλεσε επίσης ιερέας της Σκοπιάς. Εκτελέστηκε από τους Κομιτατζήδες στη Σκοπιά τον Σεπτέμβριο του 1905, βλ. Ειρηναίος Ι. Χατζηεφραιμίδης, «Η συμβολή του κλήρου στο Μακεδονικό Αγώνα. Η περίπτωση της Φλώρινας», Αριστοτέλης, 254 (Οκτώβριος – Νοέμβριος – ∆εκέμβριος 1999), 26. Επίσης, Μνημείο Κοινότητας Σκοπιάς, «Η κοινότης Σκοπιάς ανήγειρεν εις μνήμην των κατά τους πολέμους 1912-1922 ως και κατά τον Μακεδονικόν Αγώνα πεσόντων και δολοφονηθέντων ηρωικώς τέκνων της».

373 Βλ. στο ίδιο Κεφάλαιο σσ. 263-266.

374 Βλ. ∆ήµος Φλώρινας, Βιβλίο Θανάτων από 181/1943 µέχρι 209/1945, Ληξιαρχική πράξις θανάτου Αλέξανδρου Καραµανλή, Αριθ. 88, Φλώρινα 1 Ιουν. 1945.

375 ∆ήµος Φλώρινας, Βιβλίο Θανάτων από 181/1943 µέχρι 209/1945, Ληξιαρχική πράξις θανάτου Αθανάσιου Κουγιουµτζή, Αριθ. 152, Φλώρινα 12 Σεπτ. 1945.

376 ∆ήµος Φλώρινας, Βιβλίο Θανάτων από 181/1943 µέχρι 209/1945, Ληξιαρχική πράξις θανάτου Ιωάννη Τσόργου, Αριθ. 109, Φλώρινα 16 Ιουν. 1945.

377 Κωνσταντίνος Τορώνης, µαγνητοφωνηµένη συνέντευξη, Φλώρινα 21 Μαΐου 2001.

378 Βλ. ∆ήµος Αµυνταίου, Βιβλίο Θανάτων Αγίου Παντελεήµονα από έτος 1943 έως 1947, τόµ. ∆΄, Ληξιαρχική πράξις θανάτου Μεθόδιου Μπερέα, Αριθ. 7, Άγιος Παντελεήµονας 3 Μαρ. 1946.

379 Ο αδελφός του εκτελεσθέντα στην Κλαδοράχη Νικόλαου Τσακίρη, Ιωάννης Τσακίρης, εκτελέστηκε από τους Γερµανούς τον Μάιο του 1943 στη Φλώρινα. Νωρίτερα, ο Ιωάννης Τσακίρης, γραµµατέας της Επιτροπής Φλώρινας του Κ.Κ.Ε., ο Γεώργιος Νεδέλκος και ο Χαράλαµπος Χαραλαµπίδης είχαν συµµετάσχει σε µια αποστολή περίθαλψης ενός τραυµατία αντάρτη. Τις επόµενες ηµέρες συνελήφθησαν από τους Γερµανούς ο Χαραλαµπίδης, ο Ιωάννης Τσακίρης, τον οποίο οι Γερµανοί εκτέλεσαν, ενώ ο Νεδέλκος διέφυγε στο βουνό, βλ. Νεδέλκος, ό.ττ., σσ. 18-19, 21.

380 Βλ. Γεωργία Ρωμανίδου, μαγνητοφωνημένη συνέντευξη, Κάτω Κλεινές 20 Μαΐου 2001. Επίσης, ∆ήμος Κάτω Κλεινών (Κάτω Κλεινές), Ληξιαρχική πράξη θανάτου Απόστολου Ρωμανίδη, Αριθ. 5 (1978).

381 Μαγδαληνή Κωστίδου, μαγνητοφωνημένη συνέντευξη, Μελίτη 19 Μαΐου 2001. Βλ. επίσης, ∆ήμος Μελίτης, Βιβλίον Θανάτων Μελίτης αρχόμενον από 15-7-1946 μέχρι 19-8-1956, Βιβλίον 1ον, Τόμος Α΄, Ληξιαρχική πράξις θανάτου Ναούμ Κωστίδη, Αριθ. 10, Μελίτη 14 Μαΐου 1948.

382 Βλ. ∆ήμος Φλώρινας, Ληξιαρχική πράξη θανάτου Ααρών Λεβή, Αριθ. 258 (1949).

383 Ο Νισήμ Μπατής γεννήθηκε στα Ιωάννινα το 1881. Γιος εμπόρου συνέχισε τη δουλειά του πατέρα του, κάνοντας γενικό εμπόριο σιδηρικών, χημικών, χαρτικών και φαρμακευτικών ειδών. Εκτός των άλλων δραστηριοτήτων του ίδρυσε και επί σειρά ετών διετέλεσε πρόεδρος της Ένωσης Παντοπωλών και της Ένωσης Ποτοποιών. Συνελήφθη για πρώτη φορά από τους Ιταλούς με την κατηγορία ότι ενίσχυε τους αντάρτες. Για δεύτερη φορά συνελήφθη από τους Γερμανούς μαζί με τον γαμπρό του Ιωσήφ Μπατή, τον Βασίλειο Βακαλόπουλο και τον καταγόμενο από τα Τρίκαλα και φιλοξενούμενο στην οικεία του Ιωσήφ Μπατή, Ααρών Λεβή.
Ο δε Γρηγόριος Τσίτος γεννήθηκε το 1880 και υπηρετούσε ως δάσκαλος στο χωριό καταγωγής του, στη Χίνκα Κουρέντων Ιωαννίνων. Στις 23 Ιουλίου 1943 οι Γερμανοί πυρπόλησαν το χωριό και συνέλαβαν ομήρους, μεταξύ των οποίων και τον Τσίτο, τους οποίους μετέφεραν και φυλάκισαν στα Ιωάννινα. Από τους προαναφερθέντες μόνο ο Ιωσήφ Μπατής δεν μετήχθη στη Φλώρινα, όπως συνέβη με τους άλλους κρατούμενους, καθώς εκτελέστηκε καθ΄ οδόν από τους Γερμανούς, βλ. σχετικά, Ανώνυμος, «Κλαδοράχη – Φλώρινας. Ο Τόπος θυσίας Χριστιανών και Εβραίων μαρτύρων κατά την Κατοχή», Χρονικά [Όργανο του κεντρικού ισραηλιτικού συμβουλίου της Ελλάδος] 104 (Ιαν.-Φεβ. 1989),22. Στο ίδιο τεύχος του περιοδικού (σ. 23) αναδημοσιεύεται επιστολή του Ι. Μπατή, γιου του εκτελεσθέντα Νισήμ Μπατή που στάλθηκε από την Ιερουσαλήμ με ημερομηνία 2.11.1985. Η επιστολή αυτή, με τίτλο «Οι 2 Εβραίοι πατριώτες» δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στην εφημερίδα Αριστοτέλης, 77 (Ιούλιος 1986), μηνιαίο δημοσιογραφικό όργανο του φιλεκπαιδευτικού συλλόγου Φλώρινας «Ο Αριστοτέλης”. Για το ίδιο θέμα βλ. επίσης, Κούλα Ξηραδάκη, Κατοχικά. Κατάλογοι εκτελεσθέντων – φωτογραφίες – ντοκουμέντα – ενθύμια απ΄ τον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα 1941- 44, τόμ. 1, Αθήνα 1975, σ. 143. Ακόμη, Ευάγγελος Ιωαννίδης, «Η εβραϊκή κοινότητα της Φλώρινας την περίοδο του Μεσοπολέμου», Αριστοτέλης, 257 (Ιούλιος-Αύγουστος-Σεπτέμβριος 2000), 22.

384 Παπακυριακόπουλος, ό.π., σ. 41.

385 Η φωτογραφία που απεικονίζει τους δεκαπέντε κρεμασμένους στην Κλαδοράχη έχει δημοσιευτεί σε πολλά βιβλία, όπως αυτό του φωτογράφου της αντίστασης Σπύρου Μελετζή που περιέχει πλούσιο φωτογραφικό υλικό βλ. Σπύρος Μελετζής, Με τους αντάρτες στα βουνά, γ΄ έκδ., Αθήνα 1984, σ. 40. Σε άλλα, η φωτογραφία συνοδεύεται από ονόματα εκτελεσθέντων που εν μέρει συμφωνούν με αυτούς που στην πραγματικότητα απαγχονίστηκαν στην Κλαδοράχη, βλ. Αμύντας, ό.π., σ. 81. Τέλος, υπάρχουν περιπτώσεις όπου η φωτογραφία δεν ταυτίζεται με την εκτέλεση της Κλαδοράχης, αλλά θεωρείται ότι απεικονίζει εκτελεσθέντες για παράδειγμα στη Θεσσαλία, βλ. ∆. Γατόπουλος, Ιστορία της Κατοχής, τόμ. 3, Αθήνα χ.χ., σ. 77.

386 Στην εκτέλεση των δεκαπέντε ατόμων στην Κλαδοράχη αναφέρονται σύντομα αρκετές πηγές βλ. σχετικά, Χαράλαμπος Ι. Στυλιάδης, Μακεδονική ιστοριογραφία. ∆οκίμιο Αρχαίας – Βυζαντινής – Νεωτέρων χρόνων, Θεσσαλονίκη 1985, σσ. 429-430. Ο συγγραφέας κάνει εκτενή αναφορά στη δράση της βουλγαρικής προπαγάνδας στη ∆υτική Μακεδονία κατά τη διάρκεια της γερμανικής Κατοχής, με πρωτεργάτη τον Κάλτσεφ, επιρρίπτοντας στα όργανά της την ευθύνη της εκτελέσεως στην Κλαδοράχη. Αποτελεί την μοναδική πηγή όπου αναγράφονται με ακρίβεια και τα δεκαπέντε ονόματα των εκτελεσθέντων. Ο ίδιος συγγραφέας κάνει επίσης μια πολύ σύντομη αναφορά σε άρθρο του που αναφέρεται στην Φλώρινα και τον σύλλογο «Αριστοτέλης» την περίοδο της γερμανικής Κατοχής, Χαράλαμπος Ι. Στυλιάδης, «Η Φλώρινα και η περιφέρεια στη γερμανική κατοχή και ο σύλλογος “Αριστοτέλης”», Αριστοτέλης, 207-208-209- 210 (Μάιος – ∆εκέμβριος 1991), 140-141. Για το ίδιο θέμα βλ. επίσης, Γρηγορίου, ό.π., σ. 50. ΚΚΕ, Επίσημα Κείμενα, σ. 476, όπου εσφαλμένα αναφέρονται τα ονόματα πολλών ατόμων οι οποίοι δεν εκτελέστηκαν στην Κλαδοράχη, όπως για παράδειγμα αυτό του Απόστολου Τζανή που σκοτώθηκε το 1941 στην προσπάθειά του να περάσει τον Στρυμόνα. Για τα ονόματα των εκτελεσθέντων βλ. ακόμη, Μνημείο εκτελεσθέντων μεταξύ χωριών Πρώτης και Κλαδοράχης: Ο Φ. Σ. «Ο Αριστοτέλης» και η κοινότης Κλαδοράχης εις μνήμη των κατωτέρω Ελλήνων πατριωτών απαγχονισθέντων υπό των Γερμανών την 9-8-1943.

387 Θωμάς Ούζας, μαγνητοφωνημένη συνέντευξη, Πρώτη 19 Μαΐου 2001. Σε αντίθεση με τα γειτονικά χωριά, η Πρώτη δεν έβγαλε την περίοδο εκείνη αντάρτη στο βουνό, γεγονός που δεν εξέθεσε το χωριό στους Γερμανούς. Ωστόσο, λίγο πριν από την αποχώρηση των γερμανικών στρατευμάτων, στις 30 Οκτωβρίου 1944, το χωριό υπέστη σκληρά αντίποινα.

388 Μπόνης, ό.π., σ. 72. Λόγος Μπόνη, ό.π., 31-32. Επίσης, Χρήστος Ανδρικάκης – Γεώργιος Αλαμπάκης, μαγνητοφωνημένη συνέντευξη, Άνω Κλεινές, 19 Μαΐου 2001. Πρβλ. Γ. Χ. Μόδης, Χωριά – φρούρια της Μακεδονίας, Αθήνα 1950, σ. 22. Ο συγγραφέας, αφού αναφέρεται στη σύλληψη και στη μετέπειτα απελευθέρωση των πέντε κατοίκων του Αμμοχωρίου και στον απαγχονισμό, τελικά, των δεκαπέντε ατόμων στην Κλαδοράχη, απευθύνει μομφή κατά των ανταρτών του ΕΛΑΣ, αφήνοντας να εννοηθεί ότι ενώ παρακολουθούσαν κρυμμένοι την εκτέλεση δεν επενέβησαν. Παρόμοιες τοποθετήσεις αποτελούν μάλλον προϊόντα του Εμφυλίου παρά ερμηνείες της ιστορικής πραγματικότητας.

389 Βλ. Έθνος, 14 Αυγ. 1943.

390 Έθνος, 14 Αυγ. 1943.

391 Βλ. Zst, V 508 AR 2410 / 67: StA Würzburg 1 Js 4244 / 68 gegen Waltke Otto (Ic beim Befehlshaber Saloniki – Ägäis), Würzburg 24 Απρ. 1972.

392 Ήδη από το 1947 το Ελληνικό Εθνικό Γραφείο Εγκλημάτων Πολέμου είχε περιλάβει τον Φραντς Κομπ στους καταλόγους των εγκληματιών πολέμου, με την κατηγορία της εκτέλεσης των δεκαπέντε πολιτών στην Κλαδοράχη, στις 9 Αυγούστου 1943, ενημερώνοντας σχετικά τη ∆ιεθνή Επιτροπή Εγκλημάτων Πολέμου, βλ. Zst, 340 / UK / G / 82 (106 AR – Z 422 / 88), United Nations War Crimes Commission (UNWCC) – Greek National War Crimes Office: Ελληνικόν Εθνικόν Γραφείον Εγκληµάτων Πολέµου (Greek National War Crimes Office), Αριθµ. πρωτ. 6748 / GR / G / 115, Nr. 199/45, Αριθµ. κατηγορίας GR / G / 116, Χρον. λήψης 24.10.1947. Το Ελληνικό Εθνικό Γραφείο Εγκληµάτων Πολέµου στηρίχθηκε στα στοιχεία που είχαν συγκεντρώσει προηγουµένως για τον Komp οι ελληνικές εισαγγελικές αρχές, Zst, 340 / UK / G / 82: Const. Act 73 / 1945, Art. I. Par. 2 No. B. 1, “Execution of Greek civilians”, Αθήνα 2 Σεπτ. 1947. Εκτός της αποδιδόµενης κατηγορίας για την εκτέλεση στην Κλαδοράχη, ο Φριτς Χάνσεν κατηγορήθηκε από τις ελληνικές εισαγγελικές αρχές για συµµετοχή στις πυρπολήσεις, ως αντίποινα για ενέργειες των ανταρτών, του Μεσόβουνου, του Λέχοβου, της Κλεισούρας και της ∆ροσοπηγής, βλ. Zst, 340 / UK / G / 82: Const. Act 73 / 1945, Art. I. Par. 2 No. B. 15-21, “Mass execution of civilians”, Αθήνα 2 Σεπτ. 1947. Με βάση την έκθεση των εισαγγελικών αρχών, το Ελληνικό Εθνικό Γραφείο Εγκληµάτων Πολέµου περιέλαβε τον Χάνσεν στους καταλόγους των εγκληµατιών πολέµου, Zst, 340 / UK / G / 82: Greek National War Crimes Office, Αριθµ. πρωτ. 6750 / GR / G / 117, Nr. 199/45, Αριθµ. κατηγορίας GR / G / 118, Χρον. λήψης 24 Οκτ. 1947.

393 Zst, V 508 AR 2410 / 67: StA Würzburg 1 Js 4244 / 68, σ. 19.
394 Ό. π., σσ. 19-20.
395 Ό. π., σ. 22.
396 Ό. π., σ. 20.
397 Ό. π., σσ. 20-21.
398 Ό. π., σ. 22.
399 Ό. π., σσ. 23-32.
400 Ό. π., σσ. 32-34.

www.florinapast.gr

The post Ο απαγχονισμός των 15 Ελλήνων στην Κλαδοράχη στις 9 Αυγούστου 1943 appeared first on Νέα Φλώρινα.

Σπύρος Παπαχαρίσης, για το www.florinapast.gr

————–

Αντίποινα Κατοχής στη Φλώρινα – Η εκτέλεση των είκοσι στις 23 Αυγούστου 1944

Γράφει ο Γεώργιος Στ. Παλαιόπουλος, Ιστορικός

Κατά τη διάρκεια της περιόδου της Κατοχής στην Ελλάδα η περιοχή της Φλώρινας τέθηκε υπό τη διοίκηση του γερμανικού στρατού όπως σχεδόν και το μεγαλύτερο τμήμα της Μακεδονίας, εξαιρουμένης της ανατολικής στην οποία εγκαταστάθηκε βουλγαρική δύναμη. Ωστόσο, την ίδια περίοδο, το βουλγαρικό ενδιαφέρον για τη Φλώρινα παρέμενε ενεργό και είχε ως αποτέλεσμα την απομάκρυνση του λοχαγού Hans Griese που είχε αρχικά τοποθετηθεί στον θώκο του Φρουραρχείου Φλώρινας, μετά από απαίτηση και ενέργειες της βουλγαρικής διπλωματίας. Ας μη διαφεύγει το γεγονός πως στο προαναφερθέν Φρουραρχείο της γερμανικής Διοίκησης σημαντική θέση κατείχε Βούλγαρος στρατιωτικός με βαθμό υπολοχαγού, ο Nikolay Mladenov. Ο ταγματάρχης του πυροβολικού Asser Brenner θεωρήθηκε ότι τηρούσε όλες τις προϋποθέσεις και γι’ αυτό ορίστηκε ως αντικαταστάτης του Hans Griese.

Ένα από τα πρώτα δείγματα της κατάστασης που θέλησε να εδραιώσει ως επικεφαλής του γερμανικού Φρουραρχείου Φλώρινας, ο Asser Brenner ήταν η απόφαση της επιβολής κυρώσεων σε όσους πολίτες δεν τηρούσαν τις διαταγές του. Άμεσα με την ανάληψη των καθηκόντων του γνωστοποίησε στους κατοίκους, μεταξύ άλλων, τη μορφή των μέτρων που θα λαμβάνονταν σε κάθε περίπτωση δολιοφθοράς ή ενέργειας που θα στρέφονταν εναντίον του τριπλού κατοχικού στρατού της περιοχής, ως αντίποινα.

Στο πλαίσιο, λοιπόν, αυτό το καλοκαίρι του 1941 κοινοποίησε διαταγή του γνωστοποιώντας ότι η απώλεια ζωής ή και ο τραυματισμός Γερμανού στρατιωτικού οιονδήποτε βαθμού, θα επέφερε την εκτέλεση πενήντα πολιτών παρακάμπτοντας κάθε περίπτωση παραπομπής τους σε δίκη. Έτσι η κατάσταση εδραιώθηκε σύντομα αφού το φθινόπωρο του ιδίου έτους ο Στρατάρχης Wilhelm Keitel εξέδωσε εντολή εκτέλεσης πενήντα ατόμων για τον τραυματισμό κάθε στρατιώτη της γερμανικής δύναμης, ενώ για τον θάνατό του θα οδηγούνταν στο εκτελεστικό απόσπασμα εκατό Έλληνες πολίτες.

Σε ό,τι αφορά τη τοπική διάσταση των αντιποίνων τα διαθέσιμα στοιχεία αναφέρουν ότι ήταν περιορισμένα, σε σχέση με τους υπόλοιπους μακεδονικούς νομούς. Μία εξ αυτών πραγματοποιήθηκε στις 19 Αυγούστου 1941 το πρωί με την εκτέλεση τριών ατόμων, στων οποίων τη κατοχή βρέθηκε οπλισμός. Αργότερα η εκτέλεση με απαγχονισμό δέκα πέντε Ελλήνων μετά από διαταγή που εξέδωσε ο Γερμανός λοχαγός Franz Komp, Φρούραρχος της πόλης, ήταν το αποτέλεσμα της εφαρμογής των αντιποίνων για τη θανάτωση ενός στρατιώτη της γερμανικής διοίκησης σε μικρή απόσταση από τον οικισμό της Κλαδοράχης στις 8 Αυγούστου 1943.

Η συνήθης διαδικασία και τακτική κατά την εφαρμογή των αντιποίνων στη Φλώρινα προέβλεπε την τυφλή – δίχως κριτήρια – επιλογή συλληφθέντων ατόμων που κρατούνταν από τη γερμανική διοίκηση είτε στο υπόγειο του δικαστικού κτιρίου, είτε στο χώρο των φυλακών της πόλης, είτε σε άλλο σημείο κράτησης όπως ήταν μία παλιά αποθήκη καπνού.

Υπό αυτές τις συνθήκες μία ίσως λιγότερο γνωστή επιβολή αντιποίνων στη Φλώρινα από τον γερμανικό στρατό κατοχής, έλαβε χώρα τον Αύγουστο του 1944, έναν χρόνο μετά από εκείνη της Κλαδοράχης. Αφορμή για το γερμανικό Φρουραρχείο της πόλης ήταν η επίθεση στις 22 Αυγούστου 1944 ομάδος ανταρτών σε κομβόι στρατιωτικών αυτοκινήτων στον επαρχιακό δρόμο που συνδέει τους οικισμούς Κλειδί και Βεύη και είχε ως αποτέλεσμα τον θανάσιμο τραυματισμό στρατιωτών, ενός Ιταλού και επτά Γερμανών. Ο πρόσφατα τοποθετημένος Γερμανός Φρούραρχος στην πόλη της Φλώρινας, λοχαγός Bunzel δεν άφησε κανένα χρονικό περιθώριο αντίδρασης, θέλοντας προφανώς να δείξει πυγμή εξουσίας και έλεγχο της κατάστασης, εφαρμόζοντας άμεσα το νόμο των αντιποίνων.

Η επιλογή των ατόμων που επρόκειτο να εκτελεστούν πραγματοποιήθηκε από ένα σύνολο κρατουμένων στις φυλακές για διάφορους λόγους μη συνδεόμενους με το περιστατικό. Πράγματι μετά από διαταγή του Bunzel είκοσι Έλληνες πολίτες στις 23 Αυγούστου 1944 επιβιβάστηκαν σε όχημα του στρατού της γερμανικής Διοίκησης και μεταφέρθηκαν σε αγροτικό χώρο παρακείμενο ανατολικά του Ι. Ν. Αγίου Γεωργίου της πόλης, όπου και εκτελέστηκαν στις 3.30 μμ.. Ήταν κάτοικοι από την πόλη της Φλώρινας και από τους οικισμούς του νομού Κάτω Καλλινίκη, Πολυπόταμος, Κάτω Κλεινές, Άνω Κλεινές, καθώς επίσης και από την πόλη της Καστοριάς και από τους οικισμούς Άργος Ορεστικό, Δαμασκηνιά και Κρανοχώρι.

Μεταξύ των είκοσι ατόμων που εκτελέστηκαν στις 23 Αυγούστου 1944 ως αντίποινα ήταν ο δικηγόρος Αργύριος Εξάρχου, με καταγωγή από τη Δροσοπηγή. Υποψήφιος για τη θέση του Δημάρχου Φλώρινας, όταν το ίδιο έτος πέθανε ο συνάδελφός του, επίσης δικηγόρος, και Δήμαρχος, Δημήτριος Κώττας. Όμως η τοποθέτησή του δεν είχε την αποδοχή της γερμανικής Διοίκησης και για τον λόγο αυτό δεν ολοκληρώθηκε.

Στη συνέχεια, στις 14 Οκτωβρίου 1944 ο Αργύριος Εξάρχου ανακηρύχτηκε επίτιμος Δήμαρχος Φλώρινας, όταν η Διοικούσα Επιτροπή του Δήμου της πόλης συνήλθε σε Έκτακτη Ειδική Συνεδρίαση. Κατά τις εργασίες της αποφασίστηκε ομόφωνα να τεθεί το πορτραίτο του ανάμεσα σε εκείνα των Δημάρχων που προηγήθηκαν, καθώς επίσης να ονομαστεί η οδός από την κεντρική πλατεία Ομονοίας μέχρι τον χώρο που έγινε η εκτέλεση, Λεωφόρος Αργυρίου Εξάρχου. Ακόμη να δοθεί ψήφισμα στην οικογένειά του και να δημοσιευθούν όλες οι αποφάσεις στον Τύπο των Αθηνών και της Θεσσαλονίκης.

Άφησα για το τέλος την αναφορά σε ένα ιδιαίτερα σημαντικό τμήμα των αποφάσεων που λήφθηκαν σε εκείνη την Έκτακτη Συνεδρίαση της Διοικούσας Επιτροπής του Δήμου Φλώρινας της 14ης Οκτωβρίου 1944 και αυτό γιατί έχει τη δική του βαρύτητα. Ομόφωνα, λοιπόν, μεταξύ άλλων αποφασίστηκε να γίνει κατάλληλη διαμόρφωση του τόπου εκτέλεσης των είκοσι ατόμων, με στόχο την τοποθέτηση μνημείου. Η απόφαση αυτή με αριθμό 30 και ημερομηνία 14 Οκτωβρίου 1944 που είναι καταχωρημένη στα Πρακτικά Εκτάκτου και Ειδικής Συνεδριάσεως της Διοικούσης Επιτροπής του Δήμου Φλωρίνης και βρίσκεται στο Αρχείο του Δήμου στο Βιβλίον Πρακτικών Διοικούσας Επιτροπής Δήμου (245/1944-136/1945), ως τις μέρες μας δεν έχει υλοποιηθεί. Ο τόπος έχει παραμείνει χέρσος από την ημέρα εκείνη και μάλλον περιμένει την αξιοποίησή του προς την κατεύθυνση αυτή. Το μόνο που θυμίζει το γεγονός είναι ένας τύμβος από χώματα που προήλθε από την εκσκαφή λίγα χρόνια αργότερα για την ανεύρεση των οστών των εκτελεσθέντων. Σήμερα φυλάσσονται στο οστεοφυλάκιο του Ι. Ν. Αγίου Γεωργίου.

Εκτιμώ πως είναι ώριμη η περίοδος να ολοκληρωθεί και το πρακτικό μέρος της συνεδρίασης της 14ης Οκτωβρίου 1944, με την ανέγερση ενός απλού μνημείου στον τόπο και την αναγραφή των είκοσι ονομάτων. Είναι αν μη τι άλλο μια ηθική υποχρέωση της πολιτείας απέναντι στους συγγενείς των θυμάτων και στα ίδια τα θύματα. Το οφείλουν ο Δήμος, οι τοπικοί άρχοντες αλλά και οι φορείς απέναντι σε αυτούς που έδωσαν τη ζωή τους και απέναντι σε αυτούς που έμειναν να τους θυμούνται και τους ανάβουν ένα κερί.

Το θέτω σαν πρόταση προς κάθε κατεύθυνση με σκοπό την ευαισθητοποίηση των αρμοδίων για την υλοποίησή της.

Σχετικά

2001. Σε ό,τι αφορά την εκτέλεση σύντομες αναφορές συναντούμε στα έργα: Εμμανουήλ Θ. Γρηγορίου, Το βουλγαρικόν όργιον αίματος εις την Δυτικήν Μακεδονίαν (1941-1944),Τύποις «Πυρσού», Αθήνα 1947 * Στέφανος Κ. Γώγος, Η καταστολή της κατά του Έθνους Ανταρσίας, Φλώρινα 2001.
2002. Η αναφορά των τοπικών αρχών προς την Κατοχική Κυβέρνηση στο Ιστορικό Αρχείο του Υπουργείου Εξωτερικών: 1943-44, Κατοχική Κυβέρνηση, Γραφείο Πρωθυπουργού, φ.2, υπ.6, Ελληνική Χωροφυλακή, Τμήμα Ασφαλείας Φλώρινας, «Συλλήψεις και εκτελέσεις ατόμων υπό των Αρχών Κατοχής», αρ.26/33/62, Φλώρινα 23 Αυγούστου 1944. Σημειώνεται ότι στις 4 περίπου έξω από την πόλη εκτελέστηκαν από τις Αρχές Κατοχής με τουφεκισμό ως αντίποινα για τον φόνο επτά Γερμανών στρατιωτών και ενός Ιταλού που έγινε στις 22/8/44 στη δημόσια οδό ανάμεσα στη Βεύη και το Κλειδί από ένοπλους αντάρτες.

III. Στοιχεία για τους εκτελεσθέντες στο Αθανάσιος Ι. Χρυσοχόου, Η Κατοχή εν τη Μακεδονία. Οι Γερμανοί εν Μακεδονία, 1941-1944, τόμος 5, Θεσσαλονίκη 1962.

1. Αναφορά στην ενέδρα υπάρχει και στο Σταύρος Κωτσόπουλος, Η εθνική αντίσταση στη Δυτική Μακεδονία, όπου σημειώνει ότι στη Βεύη σκοτώθηκαν δέκα πέντε Γερμανοί, ενώ άλλες πηγές αναφέρουν λιγότερους.
2. Η απόφαση: Δήμος Φλώρινας, Βιβλίον Πρακτικών Διοικούσας Επιτροπής Δήμου (245/1944-136/1945). Πρακτικά Εκτάκτου και Ειδικής Συνεδριάσεως της Διοικούσης Επιτροπής του Δήμου Φλωρίνης της 14ης Οκτωβρίου 1944, αριθμός 30.

Σημαντικό ερευνητικό υλικό για την περίοδο παραχώρησε ο επίκουρος καθηγητής του ΠΑΜΑΚ, Στράτος Ν. Δορδανάς.

Ονόματα εκτελεσθέντων, τόπος κατοικίας, ηλικία και επάγγελμα:

1. Εξάρχου Αργύριος, Φλώρινα, 55, Δικηγόρος
2. Καρανίκας Βασίλειος, Φλώρινα, 46, Φοροτεχνικός, υπάλληλος Δήμου Φλώρινας
3. Πλατής Ιωάννης, Φλώρινα, 32, Επιπλοποιός
4. Σαουλίδης Γεώργιος, Κάτω Καλλινίκη Φλώρινας, 30, Γεωργός
5. Γρηγοριάδης Γεώργιος, Κάτω Καλλινίκη Φλώρινας, 37, Γεωργός
6. Ευθυμιάδης Θεόδωρος, Κάτω Καλλινίκη Φλώρινας, 33, Γεωργός
7. Ξενίδης Αναστάσιος, Κάτω Καλλινίκη Φλώρινας, 46, Γεωργός
8. Σελεμίδης Γεώργιος, Κάτω Καλλινίκη Φλώρινας, 38, Γεωργός
9. Παλαιόπουλος Γεώργιος, Κάτω Καλλινίκη Φλώρινας, 39, Γεωργός
10. Στοϊνης Βασίλειος, Πολυπόταμος Φλώρινας, 28, Γεωργός
11. Μίσκας Δανιήλ, Πολυπλάτανος Φλώρινας, 36, Γεωργός
12. Τσολάκης Παύλος, Πολυπλάτανος Φλώρινας, 28, Γεωργός
13. Καλαϊτζίδης Γεώργιος, Κάτω Κλεινές Φλώρινας, 30, Γεωργός
14. Κηπουρόπουλος Χαράλαμπος, Άνω Κλεινές Φλώρινας, 50, Γεωργός
15. Γρούιος Πέτρος, Άνω Κλεινές Φλώρινας, 70, Γεωργός
16. Δούμας Αναστάσιος, Άργος Ορεστικό Καστοριάς, 42 Καφεπώλης
17. Αδαμίδης Στέργιος, Δαμασκηνιά Καστοριάς, Γεωργός
18. Καρανικόπουλος Τρύφων, Κρανοχώρι Καστοριάς, Γεωργός
19. Βάρρας Ζήσης, Άργος Ορεστικό Καστοριάς
20. Παπαδόπουλος Στέφανος, Καστοριά, Εργάτης

Σημείωση: Οι ληξιαρχικές πράξεις των εκτελεσθέντων έγιναν στο Δήμο Φλώρινας επειδή το γεγονός πραγματοποιήθηκε μέσα στον διοικητικό χώρο του Δήμου. Συγκεκριμένα βρίσκονται στο Αρχείο: Δήμος Φλώρινας, Βιβλίο Ληξιαρχικών Πράξεων Θανάτων (181/1943-209/1945), Ληξιαρχικές πράξεις θανάτου: αρ.177/Φλώρινα 6-9-1944,αρ.178/Φλώρινα 7-9-1944 και από αρ.183 έως και αρ.200/Φλώρινα 18-9-1944. Ο πίνακας περιέχει στοιχεία από αυτές.

Η πρώτη φωτογραφία που συνοδεύει το κείμενο είναι ενδεικτική και ανάλογη της εκτέλεσης των 20 Ελλήνων στη Φλώρινα – προέρχεται από το wikimedia commons / Category:National Socialist crimes και δεν έχει σχέση με την εκτέλεση των 20.

H δεύτερη φωτογραφία είναι από την ημέρα τέλεσης του ετησίου μνημοσύνου του Αργύρη Εξάρχου, έχει ληφθεί στις 20 Αυγούστου 1945 και πιθανόν το μνήμα να βρίσκεται στον ίδιο τόπο που εκτελέσθηκε και τάφηκε στις 23 Αυγούστου 1943.

Στην τρίτη φωτογραφία διακρίνεται ο Αργύριος Εξάρχου (τρίτος από αριστερά, με τα γυαλιά)  στον αυλόγυρο της οικίας του με τον Βασιλέα Γεώργιο Β’ κατά την διάρκεια της επίσκεψής του στη Φλώρινα στις 24,25 Ιουνίου 1936. Ο Γεώργιος B’ φιλοξενήθηκε κατά την παραμονή του στη Φλώρινα στην οικία Εξάρχου.

The post Αντίποινα Κατοχής στη Φλώρινα – Η εκτέλεση των είκοσι στις 23 Αυγούστου 1944 appeared first on Νέα Φλώρινα.

Η απόφαση της τέλεσης νομαρχιακών αγώνων οι οποίοι θα πραγματοποιούνταν κάθε χρόνο τον μήνα Σεπτέμβριο, με πρώτους το έτος 1948, αποφασίστηκε από την Εφορεία του Εθνικού Γυμναστηρίου Φλωρίνης, μετά από σχετική εισήγηση των καθηγητών Χαραλαμπάκη Ηλία και Παπαθεοδωρίδου Τρ.. Θα συμμετείχαν το σύνολο των αθλητικών σωματείων του νομού Φλωρίνης. Η ονομασία «Τα Ηράκλεια» προήλθε από την ομώνυμη αρχαία πόλη της Ηράκλειας που βρισκόταν βορείως της πόλης της Φλώρινας. Μάλιστα πριν μερικά χρόνια ο Κεραμόπουλος είχε πραγματοποιήσει ανασκαφές στην περιοχή.

Η έναρξη των Α’ Παμφλωρίνιων Αθλητικών Αγώνων «Τα Ηράκλεια», ορίσθηκε να πραγματοποιηθεί στις 3 Σεπτεμβρίου 1948 στο χώρο του Εθνικού Γυμναστηρίου, όμως εξαιτίας «των εις την περιοχήν Φλωρίνης διενεργουμένων στρατιωτικών επιχειρήσεων» αναβλήθηκε για τις 19 του ιδίου μήνα, ημέρα Κυριακή. Το γεγονός της διοργάνωσης αυτής, που για πρώτη φορά επρόκειτο να γίνει στην πόλη της Φλώρινας, διαφημίσθηκε έντονα από τον τοπικό αλλά και από τον πανελλήνιο Τύπο, ενώ βρήκε μεγάλη απήχηση όχι μόνο στον απλό κόσμο που ενδιαφέρθηκε να παρακολουθήσει τις εκδηλώσεις αλλά και σε ένα μεγάλο αριθμό αθλητικών σωματείων. Από την πρώτη, μάλιστα, μέρα της ανακοίνωσης άρχισε να συγκεντρώνεται σημαντικός αριθμός αθλητών, περισσότεροι από ογδόντα, οι οποίοι προπονούνταν και προετοιμάζονταν στο χώρο του γυμναστηρίου.

Στο μέσο, λοιπόν, της δύσκολης αυτής περιόδου του Εμφυλίου η οργάνωση μιας τέτοιας εκδήλωσης ασφαλώς είχε την ιδιαιτερότητά της, ενώ δεν έλειψαν τα διαφόρων ειδών προσκόμματα. Από την αρχή όμως οι διοργανωτές, μεταξύ άλλων, επιζήτησαν την ανάπτυξη ενδιαφέροντος και κατ’ επέκταση συμμετοχής αθλητών από την ύπαιθρο της περιοχής, παρ’ όλο το δυσχερές κλίμα που επικρατούσε εκεί. Στο πλαίσιο αυτό, πράγματι, είκοσι αθλητές προερχόμενοι από οικισμούς της ευρύτερης περιοχής εντάχθηκαν σε σωματεία της πόλης και με αυτόν τον τρόπο συμμετείχαν στους αγώνες. Αν και αρχικά δήλωσε συμμέτοχη το σωματείο Άρης από το Αμύνταιο, τελικά λόγω της πολιτικής και στρατιωτικής κατάστασης δεν κατάφερε να εμφανιστεί.

Το ζήτημα της έλλειψης γυμναστικών οργάνων λύθηκε με την παραχώρηση και χρήση εκείνων που διέθετε η Παιδαγωγική Ακαδημία της πόλης. Ασφαλώς η αθλοθέτηση κυπέλλων ήταν ένα ζήτημα, όμως πραγματοποιήθηκε με την αρωγή διαφόρων οργανισμών αλλά και εθελοντών. Αναφορικά με τον κατάλογο των αθλοθετών σε αυτόν καταγράφονται:

• Ένωσις Γεωργικών Συνετ/σμών Φλωρίνης. Βαρύτιμον Κύπελλον δια τον Πολυνίκη σύλλογον.
• Δήμαρχος Φλωρίνης Κ. Μιλώσης Περικλής
• Δ/ντής Τραπέζης Ελλάδος κ. Χατζής Σωτήριος
• Δ/ντής Τραπέζης Αθηνών κ. Χρυσάφης Βασίλειος
• Γυμνασιάρχης κ. Λιάκος Τιμολέων
• Ιατρός κ. Μήρτσου Τραϊανός
• Συνταγματάρχης (Ε.Λ.) κ. Λούκαρης Ν.
• Εμπορικός Σύλλογος Φλωρίνης
• Εφημερίς Εθνικός Κήρυξ Αθηνών
• Εφημερίς Ελληνικός Βορράς Θεσσαλονίκης

Έτσι περισσότερα από δέκα κύπελλα τέθηκαν στη διάθεση των νικητών αθλητών στους αγώνες. Επίσης η εκτύπωση καλλιτεχνικών διπλωμάτων δεν ήταν ασφαλώς ένας εύκολος στόχος, παρ’ όλα αυτά επετεύχθη, ενώ η κάλυψη του μεγαλύτερου τμήματος της συνολικής δαπάνης υλοποιήθηκε από τη συνδρομή των μελών του γυμναστηρίου, αποδεικνύοντας με αυτή την κίνηση πως οι Φλωρινιώτες αγαπούσαν ανέκαθεν κάθε αθλητική δραστηριότητα στηρίζοντάς την ακόμη και σε δύσκολες οικονομικά περιόδους.

Μπορούμε να φανταστούμε τη μεγάλη συμμετοχή του κόσμου που παρακολούθησε τους αγώνες, μέσα από την έκθεση που συμπλήρωσε η Εφορεία του Εθνικού Γυμναστηρίου με τη λήξη τους. Αναφέρει πως «Εκείνο το οποίον δια μία ακόμη φοράν κατεδείχθη είναι η παντελής ανεπάρκεια των υπαρχουσών κερκίδων επί της Βορείας πλευράς του Γυμναστηρίου. Ανάγκη όθεν κατασκευής ισαρίθμων κερκίδων και επί της Νοτίας πλευράς». Ενώ σε άλλο σημείο της αναφέρει χαρακτηριστικά: «Ίνα όμως οι επόμενοι αγώνες τελεσθώσιν μετά μεγαλυτέρας επιτυχίας και ανέσεως, επιβάλλεται η άμεσος εσωτερική διαρρύθμισις του Γυμναστηρίου, και η κατασκευή περιφερειακού στίβου και κερκίδων επί της νοτίας πλευράς».

Σε ό,τι αφορά τις εκδηλώσεις της πρώτης ημέρας η έκθεση σημειώνει: «Η έναρξις των αγώνων είχεν ορισθή δια τας 3 ½ μ.μ. Κατά συγκυρίαν ο καιρός ήταν αιθριότατος και ηυνόησε την άκοπον διεξαγωγήν των αγωνισμάτων. Από ενωρίς πλήθη κόσμου κατέκλυσεν τας κερκίδας, αν και η ζέστη ήτο ανυπόφορος. Εις τας 3 και 45΄μ.μ. υπό τους ήχους της Μουσικής του Εθνικού Οικοτροφίου Φλωρίνης ήρχισεν η παρέλασις, αφ’ ού η Ελλανόδικος Επιτροπή αποτελουμένη εκ του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου, του κ. Νομάρχου, του κ. Ταξιάρχου και κ. Δημάρχου κατέλαβεν την καθωρισμένην θέσιν, έχουσα έμπροσθέν της Τράπεζαν πλήρη αθλοθετηθέντων Κυπέλλων».

Η εμφάνιση των διακοσίων και πλέον αθλητών, νέων και παίδων, πραγματοποιήθηκε με σχηματισμό παρέλασης, και την ελληνική σημαία να προηγείται. Την κρατούσαν τέσσερις αθλητές αντιπρόσωποι από ισάριθμα σωματεία. Στη συνέχεια ακολουθούσε η ομάδα του «ΦΣΦ Αριστοτέλης», η ομάδα του «Μ. Αλεξάνδρου», η ομάδα της «Προποντίδος» και την παρουσίαση ολοκλήρωσε η ομάδα του Εθνικού Οικοτροφείου Φλωρίνης. Κάθε αθλητική ομάδα είχε τη σημαία του σωματείου της. «Τερματισθείσης της μεγαλειώδους παρελάσεως σχηματίζεται έμπροσθεν των επισήμων παράταξις και ακολουθεί η έπαρσις της Σημαίας. Δίδεται ο όρκος του αθλητού υπό του Δευτεροετούς σπουδαστού της Εθνικής Ακαδημίας Σωματικής Αγωγής Χατζηλία Χρίστου».

Η κήρυξη της έναρξης των αγώνων έγινε από τον Νομάρχη Φλωρίνης, με τήρηση «σιγήν ενός λεπτού υπέρ των υπέρ της Πατρίδος πεσόντων Ελληνοπαίδων», αφού πρώτα ο Δήμαρχος Φλωρίνης και Πρόεδρος της Εφορείας του Εθνικού Γυμναστηρίου, Μιλώσης Περικλής έκανε την ακόλουθη προσφώνηση με την ευκαιρία της έναρξης των εκδηλώσεων:

«Πέρασαν σχεδόν 3 χιλιάδες χρόνια, από τότε που η αρχαία Ελλάς, η Ένδοξος, Ηρωϊκή, και Αθάνατος Ελλάς, εδημιούργησε τον θαυμαστώτερον των Πολιτισμών. Είναι δε ιστορικώς εξηκριβωμένον ότι, ο Πολιτισμός αυτός ως θεμέλιον είχεν την Σωματικήν αγωγήν, τους Αγώνας. Την θέσιν των σημερινών σχολείων εις την αρχαίαν Ελλάδα κατείχον τα Γυμναστήρια και οι Παλαίστρες.

Από τα Γυμναστήρια και τις Παλαίστρες βγήκαν οι γενναιότεροι και οι Σοφώτεροι άνδρες που έχει να επιδείξη ολόκληρος ο κόσμος. Όταν ο αθλητισμός και οι Αγώνες ευρίσκοντο εις την ακμήν των, η Ελλάς, μεγάλα και θαυμαστά κατώρθωνε.

Όταν ο αθλητισμός και οι Αγώνες παρήκμαζον, και Η Ελλάς παρήκμαζε.
Είναι μία αλήθεια, που, είτε θέλομεν, είτε δεν θέλομεν είμεθα υποχρεωμένοι να την πιστεύσωμεν.

Εάν δε, θέλωμεν, να θεωρούμεθα γνήσια τέκνα των θαυμαστών εκείνων ανθρώπων, είμεθα υποχρεωμένοι να τους ακολουθήσωμεν. Είμεθα υποχρεωμένοι να δώσωμε στα παιδιά μας, στο μέλλον αυτό της Πατρίδος μας, άφθονα τα μέσα να γυμνάζωνται, να αγωνίζωνται. Είμεθα υποχρεωμένοι να τα σπρώχνωμε στα Γυμναστήρια, να τα παρακολουθούμε αγωνιζόμενα, να τα καμαρώνωμε, να τα χειροκροτούμε.

Είμεθα υποχρεωμένοι να τους εξασφαλίσωμεν υγεία, δύναμι και ψυχική καρτερία.
Και εις αυτό μας υποχρεώνει η φωνή της Μάνας μας Ελλάδος, η οποία βιάζεται να βγη Νικήτρια στον Αγώνα εναντίον του σκότους και της δυστυχίας, της βαρβαρότητος και της οπισθοδρομικότητος.

Η Εφορεία του Εθνικού Γυμναστηρίου Φλωρίνης άκουσε την φωνή, την πονεμένη φωνή της Ελλάδος και έσπευσε να καθιερώση Αθλητικούς Αγώνας, γιατί έτσι πιστεύει πως θα εξασφαλίση στη Νεολαία του Νομού μας Υγεία, Δύναμι και ατσαλένια νεύρα.

Και σας καλεί να έλθετε συμπαραστάται της, και να είσθε βέβαιοι πως ταυτόχρονα γίνεσθε συμπαραστάται της Πατρίδος μας.

Φίλοι αθληταί
Δώσατε τον όρκο πως θα αγωνισθήτε τον ωραιότερον αγώνα, τίμια και ευσυνείδητα.
Οι γονείς σας, οι φίλοι σας, οι συμπατριώτες σας όλοι ημείς οι γεροντότεροι, είμεθα έτοιμοι να σας παρακολουθήσωμε, να σας θαυμάσωμε, να σας χειροκροτήσωμεν.
Γυμνασθήτε, αγωνισθήτε, αποκτήσατε γερά κορμιά δια να τα θέσετε στην υπηρεσία της Πατρίδος και έχετε πάντα στο νου σας, ότι, ο αγώνας δια την Ελλάδα είναι ο ωραιότερος αγώνας.

Ζήτω το Έθνος
Ζήτω Η Ελληνική Νεολαία».

Σχετικά με το αθλητικό μέρος των αγώνων ας σημειωθεί ότι ο αριθμός των αγωνισμάτων ανέρχονταν σε δεκαέξι συνολικά. Η συμμετοχή ήταν μεγάλη σε καθένα από αυτά ενώ δεν υπήρξαν προκριματικοί γύροι. Η οικονομία χρόνου εξαιτίας της μικρής διάρκειας της ημέρας και της μεταμεσημβρινής έναρξης, πιθανά συνετέλεσαν στην τελική δομή του προγράμματος των αγωνισμάτων. Έτσι, σύμφωνα με την οργανωτική Επιτροπή, έπρεπε να ολοκληρωθούν σε δυόμισι ώρες. Παρ’ όλα αυτά η συνολική διάρκεια της εκδήλωσης, συμπεριλαμβανομένων του τυπικού μέρους και των προσφωνήσεων, ήταν τρεις ώρες και ένα τέταρτο. Στο πλαίσιο αυτό «Τα αγωνίσματα παίδων σκοπίμως παρενεβλήθησαν προς αποφυγήν χασμάτων». Ήταν το «άλμα απλούν παίδων» και η «ελευθέρα δισκοβολία».

Στον αγωνιστικό χώρο πρώτο αγώνισμα ήταν ο δρόμος των 800μ., μάλιστα «Ο αγών μεταξύ των αγωνιστών υπήρξεν σκληρότατος, στοιχείον το οποίον ενέτεινε την αγωνίαν των θεατών». Ταυτόχρονα στο άλμα εις μήκος «μετά φόρας» και στη σφαιροβολία «η άμιλλα υπήρξεν εντονωτάτη». Στη συνέχεια ακολούθησαν οι αγώνες δρόμου των 100μ. και των 80μ. Ας σημειωθεί στα παραλειπόμενα του πρώτου εκ δυο αυτών αγωνισμάτων, πως «Έπειτα από μία αστοχία εκπυρσοκροτήσεως ξεχύνονται οι δρομείς των 100μ. ενώ το πλήθος όρθιον παρακολουθεί».

Ο συναγωνισμός στο «τριπλό άλμα» και στον ακοντισμό πραγματοποιήθηκε παράλληλα με τον αγώνα δρόμου των 1500μ. κατά τον οποίο «Οι αγωνισταί υποχρεούνται να τρέξωσι 5 γύρους» στο αθλητικό στάδιο. Οι αθλητές του άλματος σε ύψος πέρασαν το 1,60μ. και με την ολοκλήρωση του αγωνίσματος δόθηκε η εκκίνηση στον δρόμο των 400μ. όπου συμμετείχαν «άνω των 15 αγωνιστών, οι οποίοι καθ’ όλην την διαδρομήν ενθουσιωδώς χειροκροτούνται υπό του πλήθους».

Υπήρξε όμως και ένα αγώνισμα που είχε ιδιαίτερη απήχηση στους παρακολουθούντες και αυτό δεν ήταν άλλο από το άλμα επί κοντώ. Ο λόγος που τους ενθουσίασε ήταν η θεαματικότητά του. «Το τι εκδηλώσεις ελάμβανον χώραν μεθ’ εκάστην υπερπήδησιν είναι δύσκολον να περιγραφώσι».

Πλησιάζοντας στην ολοκλήρωση του αγωνιστικού τμήματος των Α΄ Παμφλωρίνιων Αθλητικών Αγώνων «Τα Ηράκλεια» πραγματοποιήθηκε η εκκίνηση του δρόμου των 3000μ. ενώ οι ομάδες της σκυταλοδρομίας των 4Χ100μ. προετοιμάζονταν. Αν και τελείωναν οι αγώνες δεν μπορούμε να πούμε το ίδιο και για το ενδιαφέρον και τις αυθόρμητες εκδηλώσεις του κόσμου απέναντι στους συμμετέχοντες αθλητές, που συνεχίζονταν αμείωτα. «Και εις το αγώνισμα των 3000μ. τερματίζουσι άπαντες ενώ ο τρίτος ανακηρυχθείς αθλητής Πηλείδης γίνεται αντικείμενον ενθουσιωδών εκδηλώσεων δια την απόφασίν του να νικήση». Οι υπολογισμοί ανέβαζαν τον αριθμό των θεατών που παρακολουθούσαν από τις ασφυκτικά γεμάτες κερκίδες του σταδίου, σε περισσότερους από 5000.

Μεταφερόμενοι στο κλίμα της εποχής παρακολουθούμε πως στη λήξη των αγώνων «Αι αθλητικοί ομάδες εν παρατάξει, με τα λάβαρα των επί κεφαλής ξεκινούν για να παραταχθούν δια την απονομήν των επάθλων», ενώ παράλληλα «το πλήθος ξεσπά εις χειροκροτήματα και ζητοκραυγές, αι οποίαι εσυνεχίσθησαν καθ’ όλην την διάρκειαν της εκφωνήσεως των ονομάτων των νικητών, και της απονομής των Διπλωμάτων και των Κυπέλλων. Επηκολούθησεν η υποστολή της Σημαίας και εψάλη υφ’ όλων ομού των Αθλητών ο Εθνικός Ύμνος».

Σχετικά με τα αποτελέσματα και τις επιδόσεις των αθλητών ας σημειωθούν τα εξής. Σε επίπεδο συλλόγων πρώτος αναδείχθηκε ο ΦΣΦ «Αριστοτέλης» με 38 βαθμούς, τη δεύτερη θέση κατέλαβε ο «Μέγας Αλέξανδρος» με 27 βαθμούς και στη τρίτη θέση βρέθηκε με 25 βαθμούς η «Προποντίς».

Αναλυτικά τα αποτελέσματα στα δεκαέξι αγωνίσματα είχαν ως εξής:

1. Δρόμος 100 μ.
   Α-. Χατζηλίας Χρίστος, «Αριστοτέλους»
   Β-. Μπέλτσος Κωνσταντ., «Προποντίδος»
   Γ-. Χατζητάσης Γεώργιος, «Μ. Αλεξάνδρου»
2. Δρόμος 400 μ.
   Α-. Χατζηλίας Χρίστος, «Αριστοτέλους»
   Β-. Τσιρώνης Χαρ., «Προποντίδος»
   Γ-. Σιδηρόπουλος Θεόδ., «Αριστοτέλους»
   ισόπαλοι
   Γ-. Σιδηρόπουλος Κων., «Προποντίδος»
3. Δρόμος 800 μ.
   Α-. Χατζόπουλος Σταύρος, «Προποντίδος»
   Β-. Χρυσοχοϊδης Θεόδ., «Αριστοτέλους»
   Γ-. Σιδηρόπουλος Θεόδ., «Αριστοτέλους»
4. Δρόμος 1500 μ.
   Α-. Χρίστου Γεώργιος, «Αριστοτέλους»
   Β-. Παπαπέτρου Ιωάνν., «Μ. Αλεξάνδρου»
   Γ-. Τσούλης Πέτρος, «Προποντίδος»
5. Δρόμος 3000 μ.
   Α-. Χρίστου Γεώργιος, «Αριστοτέλους»
   Β-. Τσούλης Πέτρος, «Προποντίδος»
   Γ-. Πηλείδης Ιωάννης, «Μ. Αλεξάνδρου»
6. Σκυταλοδρομία 4Χ100
   Α-. Ομάς Μ. Αλεξάνδρου
   Β-. Ομάς Προποντίδος
   Γ-. Ομάς Αριστοτέλους
7. Άλμα Απλούν
   Α-. Τσιρώνης Χαρ., 5,89 «Προποντίδος»
   Β-. Γιαννώτας Παύλος 5,85 «Μ. Αλεξάνδρου»
   Γ-. Φερεκίδης Ιωάννης 5,81 «Αριστοτέλους»
8. Άλμα Τριπλούν
   Α-. Περδίκας Γεώργιος, 12,85 «Αριστοτέλους»
   Β-. Βόϊος Παναγ., 12,22 «Μ. Αλεξάνδρου»
   Γ-. Τσιρώνης Χαρ., 12,07 «Προποντίδος»
9. Άλμα εις Ύψος
   Α-. Κεσίδης Ιωάννης 1,65 «Μ. Αλεξάνδρου»
   Β-. Περδίκας Γεώργιος, 1,60 «Αριστοτέλους»
   Γ-. Παρασκευαϊδης Ευάγγ. 1,55 «Προποντίδος»
10. Άλμα επί Κοντώ
    Α-. Σπάνης Λάζαρος, 2,60 «Προποντίδος»
    Α-. Κεσίδης Ιωάννης 2,60 «Μ. Αλεξάνδρου»
    Β-. Τσουτσούλης Χρ., 2,40 «Προποντίδος»
11. Σφαιροβολία
    Α-. Δημητριάδης Δημόκριτος, «Μ. Αλεξάνδρου»
    Β-. Χατζηλίας Χρίστος, «Αριστοτέλους»
    Γ-. Τρανσβαλίδης Νικόλαος, «Αριστοτέλους»
12. Λιθοβολία
    Α-. Κασκαμανίδης Κωνστ., «Μ. Αλεξάνδρου»
    Β-. Παππάς Θεόδ., «Μ. Αλεξάνδρου»
    Γ-. Βακράτσης Ελευθ., «Προποντίδος
13. Ελευθέρα Δισκοβολία
    Α-. Τρανσβαλίδης Νικ., «Αριστοτέλους»
    Β-. Χαραβιτσίδης Μιλτιάδης, «Αριστοτέλους»
    Γ-. Κεσίδης Ιωάννης, «Μ. Αλεξάνδρου»
14. Ακοντισμός
    Α-. Πολιτίδης Κωνσταντ., «Αριστοτέλους»
    Β-. Γκιώντης Νικόλ., «Προποντίδος»
    ισόπαλοι
    Β-. Σαουλίδης Κωνσταντ., «Αριστοτέλους»
15. Δρόμος 80 μ. Παίδων
    Α-. Πυρίδης Γεώργιος, «Εθνικού Οικοτροφείου»
    Β-. Λαβασάς Σπυρ., «Εθνικού Οικοτροφείου»
    Γ-. Αθανασιάδης Δημ., «Εθνικού Οικοτροφείου»
16. Άλμα Απλούν Παίδων
    Α-. Λαβασάς Σπυρ., 5,01 «Εθνικού Οικοτροφείου»
    Β-. Βούλτσης Ιωάνν., 4,93 «Αριστοτέλους»
    Γ-. Τέγος Παντελής, 4,85 «Μ. Αλεξάνδρου»

Με τη λήξη των αθλητικών δραστηριοτήτων από το Εθνικόν Γυμναστήριον Φλωρίνης δόθηκε στη δημοσιότητα η «Έκθεσις Τελέσεως των Α΄ Παμφλωρινίων Αθλητικών Αγώνων Τα “Ηράκλεια”». Η ανωτέρω έκλεινε με την παρακάτω ευχή. «Ελπίζομεν δε ότι τα Β’ “Ηράκλεια” θα καταστώσι τουλάχιστον 2/ήμερος αγωνιστική εορτή εις ην θα συμμετάσχωσιν άνω των 300 αθλητών, δεδομένου ότι και πόροι θα εξευρεθώσι και εγκαίρως θα προκηρυχθώσι, και η κατάστασις εν τη γύρω υπαίθρω θα βελτιωθή».

Πηγή: Florinapast

The post Οι Α’ Παμφλωρίνιοι αθλητικοί αγώνες τα «Ηράκλεια», το 1948 appeared first on Νέα Φλώρινα.

Η ιδέα για την ίδρυση του Ζωολογικού Κήπου της Φλώρινας καθώς και η εντολή έναρξης των σχετικών εργασιών για την κατασκευή και τον εμπλουτισμό του ανήκει στον Κωνσταντίνο Μπράβο ο οποίος υπηρέτησε ως Νομάρχης στο Νομό Φλώρινας κατά τα έτη 1967, 1968, 1969, 1970.

Με εισφορές πολιτών, φορέων και επιχειρήσεων η δημιουργία του

Στη εφημερίδα «Φωνή της Φλωρίνης», (φ.274/26-8-1967) γίνεται γνωστή, με σχετικό δημοσίευμα, η απόφαση του Νομάρχη για «την αναμόρφωσιν των χώρων της Γεωργικής Σχολής δια της ιδρύσεως ενός πάρκου, ενός μικρού ζωολογικού κήπου, μουσείου χλωρίδος και πανίδος, εκ θεμελίων ανακατασκευής της πισίνας, κατασκευής ενός περιπτέρου, αποδυτηρίων κ.λπ.».
Για τον παραπάνω σκοπό ο Κωνσταντίνος Μπράβος κατέθεσε 1.000 δραχμές, ενώ την ενέργειά του αυτή θα ακολουθήσουν τα μέλη της Νομαρχιακής Επιτροπής Τουριστικής Αξιοποίησης (Ν.Ε.Τ.Α), δημόσιοι υπάλληλοι, εκπρόσωποι ιδρυμάτων με αποτέλεσμα να συγκεντρωθεί τη στιγμή της αναγγελίας της πρότασης το ποσό των 4.250 δραχμών το οποίο και κατατέθηκε σε λογαριασμό της Αγροτικής Τράπεζας. Η εφημερίδα στο σχετικό δημοσίευμα καλούσε τους Φλωρινιώτες να μιμηθούν την ενέργεια των ανωτέρω. Οι κάτοικοι, οι φορείς και οι επιχειρήσεις θα ανταποκριθούν σε μεγάλο βαθμό και θα προσφέρουν στην συνέχεια, μεγάλα ή και μικρά ποσά για την δημιουργία και τη λειτουργία του ζωολογικού κήπου. Στην κατασκευή του έργου θα εμπλακεί και ο στρατός με διάθεση οχημάτων και υλικών.

Τεχνογνωσία από υδροβιολόγο

Σε δημοσίευμα της «Φ.Φ.», (φ.280/7-10-1967) διαβάζουμε:

«Προσκληθείς υπό του κ. Νομάρχου
Ισραηλινός υδροβιολόγος επεσκέφθη την πόλιν μας

Κληθείς υπό του νομάρχου κ. Μπράβου αφίχθη εις την πόλιν μας ο Ισραηλινός υδρoβιολόγος κ. Έρλιχ, όστις μελετά την υδροβιολογικήν αξιοποίησιν της λίμνης του Άγρα. Ο κ. Έρλιχ μετέβη εις τον διαμορφούμενον δια τον ζωολογικών κήπον χώρον της Γεωργικής Σχολής, όπου εμελέτησε την εγκατάστασιν των υδροβίων ζώων και πτηνών. Τα σχέδια των δεξαμενών, καλυβών και άλλων εγκαταστάσεων ανέλαβεν να εκπονήση ο σχεδιαστής – καλλιτέχνης κ. Ταμουτσέλης.

Οι εργασίες κατασκευής του ζωολογικού κήπου προχωρούν – ασβός ο πρώτος ένοικός του

Στο φύλλο 287/25-11-1967 δημοσιεύεται άρθρο με τίτλο: «Προχωρούν αι εργασίαι ιδρύσεως του ζωολογικού κήπου Φλωρίνης» στο οποίο αναφέρονται μεταξύ άλλων:

«Εις τον μεταξύ της Γεωργικής Σχολής και του νεκροταφείου του Αγίου Νικολάου χώρον ιδρύεται ζωολογικός κήπος, ως και τεχνητή λιμνούλα δια υδρόβια πτηνά.
Ήδη αρκετοί οικίσκοι δια τα ζώα κατεσκευάσθησαν, ο ασβός δε είναι ο πρώτος ένοικος του ζωολογικού κήπου. Ο κήπος θα εμπλουτισθή με ζαρκάδια, λύκους, αλώπεκες, τσακάλια, και άλλα ζώα, που ζουν εις τον νομόν μας.

Ας σημειωθή ότι η όλη δαπάνη του έργου τούτου καλύπτεται από τα διαφόρους εισφοράς των πολιτών, οι οποίοι ανταπεκρίθησαν εις την σχετικήν έκκλησιν του κ. Νομάρχου.
Ιδιαιτέρως όμως, πρέπει να το τονισθή η συμβολή του Εθνικού μας Στρατού εις την εκτέλεσιν του ανωτέρου πολιτιστικού έργου, δια της διαθέσεως στρατιωτικών, οχημάτων και υλικών.
Όταν το έργο περατωθή – και θα περατωθή συντόμως – ο κ. Νομάρχης και οι αποτελούντες την συντονιστικήν επιτροπήν τουριστικής αναπτύξεως του Νομού, θα πρέπει να είναι υπερήφανοι δια το επιτελεσθέν έργο των.»

Οι οικονομικές προσφορές και τα έργα συνεχίζονται

Οι προσφορές για την τουριστική ανάπτυξη συνεχίζουν να κατατίθενται. Ενδεικτικά καταθέτουν: Τα Λιγνιτωρυχεία Βεύης Α.Ε. δρχ. 50.000, η Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος, δρχ. 10.000, Εκπαιδευτικοί Λειτουργοί Μέσης Εκπαίδευσης, δρχ. 2.080, ο Κυνηγετικός Σύλλογος Φλωρίνης «Άρτεμις» δρχ. 17.130

Το εκτροφείο είναι έτοιμο να δεχθεί τα πρώτα ζώα τα οποία θα μεταφερθούν από το εκτροφείο της Ι.Μ. Αγάθωνος της Λαμίας. Ένας αριθμός ζώων θα αγοραστεί από τη Συντονιστική Επιτροπή και τον Κυνηγετικό Σύλλογο Φλώρινας.  («Φ.Φ.», φ.290/16-12-1967, 294/20-1-1968)

Ο εμπλουτισμός του ζωολογικού κήπου και η κατασκευή λιμνούλας

Κατά το έτος 1968 συνεχίζεται ο εμπλουτισμός του ζωολογικού κήπου με διάφορα ζώα.

«Τα παραληφθέντα ζώα είναι: Ζεύγος Ζαρκαδιών (η δορκάς είναι μάλιστα και εις ενδιαφέρουσαν κατάστασιν), ζέυγος αιγάγρων με του τέκνου των, φασιανοί διαφόρων ποικιλιών (αργυροί, χρυσοί, Μακεδονικοί, Λαίηντυ) κότες Αλάσκας και της ποικιλίας νάνων, πίθηκος, πάπιες, αγριόχοιρος κ.ά.» («Φ.Φ.», φ.295/27-1-1968)

«Στην Γεωργική Σχολή κατασκευάζεται μια τεχνητή λιμνούλα, στην οποία θα τοποθετηθούν υδρόβια πτηνά. Η λιμνούλα αυτή θ΄ αποτελέση ένα τμήμα του όλου συγκροτήματος του ζωολογικού κήπου. Όταν η λιμνούλα αποπερατωθή θα στολίση πραγματικά τον χώρο και θ’ αποτελέση θαυμάσιο αξιοθέατο της Φλωρίνης για μικρούς και μεγάλους, για ντόπιους και ξένους. Αξίζει, νομίζω, να υπενθυμίσω ότι η όλη αυτή η εκπολιτιστική προσπάθεια του χώρου αυτού είναι έργον και πρωτοβουλία του νομάρχου κ. Μπράβου.» («Φ.Φ.» – Σημειώσεις μιας Φλωρινιώτισσας φ.306/13-4-1968)

Ο Ζωολογικός Κήπος γίνεται επισκέψιμος το 1969 – οι δωρεές συνεχίζονται

«Τις καλές ημέρες ο ζωολογικός κήπος συγκεντρώνει αρκετό κόσμο, όχι μόνο παιδικό αλλά ηλικιωμένων, οι οποίοι καμαρώνουν τα ωραία πτηνά, του αιγάγρους, το αγριογούρουνο, τα αρκουδάκια, τις αλεπούδες και τα άλλα ζώα.»

«Η συντεχνία εμπόρων κ.λπ. Φλωρίνης προσέφερε εις τον νομάρχην κ. Μπράβον το ποσόν των δραχ. 5.000, προϊόν του αποκριάτικου χορού της, προκειμένου να χρησιμοποιηθεί τούτο εις τον ζωολογικόν κήπον Φλωρίνης. («Φ.Φ.», φ.351/8-3-1969)

Οι πρώτοι τραυματισμοί των ζώων από νεαρούς επισκέπτες

«Η Φλώρινα, χάρις εις τον νομάρχην κ. Μπράβον, απέκτησε ζωολογικόν κήπον, μοναδικόν εις την Ελλάδα. Μερικοί, όμως, ασυνείδητοι νεαροί κτυπούν τα ζώα με πέτρες ή ξύλα με αποτέλεσμα να τα τραυματίζουν και οι υπεύθυνοι του ζωολογικού κήπου να αναγκάζονται να απαγορεύουν τας επισκέψεις. Πρέπει οι νεαροί αυτοί να συνετισθούν και να μάθουν, όπως και όλοι μας, άλλωστε, όχι μόνο ν’ αγαπούμε τα ζώα αλλά και να εκτιμούμε κάθε δημιούργημα των συνανθρώπων μας, ακόμη δε περισσότερον μίαν τόσον σοβαράν προσπάθειαν δια την τουριστικήν προβολήν και αξιοποίησιν της πόλεώς μας, η οποία επιδιώκεται δια του ζωολογικού κήπου. Πρέπει, επομένως, να δείξουμεν πως είμαστε πολιτισμένοι και όχι βάρβαροι.» («Φ.Φ.», φ.353/22-3-1969)

Οικονομικές προσφορές για την αγορά ζεύγους καμηλών

«Η Νομαρχιακή Επιτροπή Τουριστικής Αναπτύξεως προτιθέμενη να εμπλουτίσει τον ζωολογικόν κήπον με νέα ζώα κ.λπ. και κυρίως προκειμένου ν’ αγοράσει δυο καμήλας παρακαλεί τους κατοίκους της πόλεως και περιφερείας Φλωρίνης, όπως ενισχύσωσι δια δωρεών την εν λόγω προσπάθειαν.» («Φ.Φ.», φ.402/20-3-1970)

Μια εκτενής παρουσίαση του Προτύπου Ζωολογικού Κήπου Φλωρίνης

Στο φύλλο 402/20-3-1970, της  «Φ.Φ.», γίνεται μια εκτενής περιγραφή του Ζωολογικού Κήπου με αναφορές στον σκοπό ίδρυσής του και τα μέχρι τότε τμήματά του.

Ενσαρκωτής της ίδρυσης αναφέρεται ο Νομάρχης Φλωρίνης Κωνσταντίνος Μπράβος «πλαισιούμενος υπό μικράς ομάδος Προϊσταμένων Υπηρεσιών, δίδων πρώτος ο ίδιος το παράδειγμα και της υλικής συμπαραστάσεώς του και των εν συνεχεία εισφορών των υπαλλήλων και κατοίκων ολοκλήρου του Νομού Φλωρίνης, επέτυχεν την δημιουργίαν του μοναδικού εν Ελλάδι Ζωολογικού Κήπου.
Ο ως άνω Κήπος, εγκατεστάθη επί εκτάσεως 40 στρεμμάτων περίπου, αγόνου, ημιορεινής, πευκοφύτου και ακαταλλήλου δι’ οιονδήποτε καλλιέργειαν της Γεωργικής Σχολής ιδιοκτησίας του Ταμείου Γ. Κτ & Δασών Ν. Φλωρίνης. Ούτως ιδρύθη επί τω σκοπώ:

α. Της διατηρήσεως της πανίδος ολοκλήρου της περιοχής Βορείου Ελλάδος, ήτις τείνει να εκλείψη ολοσχερώς.
β. Του εμπλουτισμού δια πάσης φύσεως θηραμάτων εξ όλων των περιοχών της ημεδαπής και αλλοδαπής αποβλέποντος εις:
1) Την ανύψωσιν του πνευματικού επιπέδου της μαθητιώσης νεολαίας.
2) Την δημιουργίαν συνθηκών, ευνοουσών την προσέλκυσιν επισκεπτών εξ όλων των περιοχών του εσωτερικού και εξωτερικού, ενισχυομένης ούτω της προσπαθείας δημιουργίας υποδομής σοβαράς τουριστικής κινήσεως.
3) Την δημιουργίαν συνθηκών συνεχούς απασχολήσεως του εργατικού δυναμικού του Νομού τούτου.
4) Την αναπαραγωγήν των ωφελίμων εξ αυτών θηραμάτων (Φασιανών, Λαγωών, Ορτύγων, Περδίκων κ.λπ._ προς εμπλουτισμόν των κυνηγετικών περιοχών του Νομού μας.
γ. Της συγχρονισμένης επί Ευρωπαϊκού επιπέδου εμφανίσεως της Χώρας μας εις το ακραίον τούτο σημείον, εξ ης αυθόρμητοι συγκρίσεις θα γίνωνται κολακευτικοί δια την Πατρίδα μας εν σχέσει προς τους γείτονας.

Το όλον έργον, αποτελούμενον εξ ειδικών κατασκευών (οικημάτων, στεγάστρων, δεξαμενών και περιφράξεων) περιλαμβάνει επί του παρόντος τα κάτωθι τμήματα:
Ι. Ευγενών τριχωτών θηραμάτων: Ήτοι Αιγάγρων Άλπεων, Αιγάγρων Κρήτης, Αιγάγρων Ελληνικής, Δορκάδων, Ελάφων, Προβάτων Καμερούν και Καρακιούλ, Ταράνδων, Δορκάδων Αφρικής κ.λπ.
ΙΙ. Λαγωών και Κονίκλων διαφόρων φυλών.
ΙΙΙ. Θηλαστικών αγρίων και μη ωφελίμων: Άρκτων Πίνδου και Γράμμου, Αγριοχοίρων, Ασβών, Αλωπεκών, Λύκων, Θωών κ.λπ.
IV. Διαφόρων Πιθοκοειδών εισαχθέντων εκ της αλλοδαπής και της ημεδαπής.
V. Χερσαίων Πτηνών: Ήτοι Φασιανών εγχωρίων και των σπουδαιοτέρων ξένων φυλών, Γερανών, Ορνιθοειδών θερμών και ψυχρών Χωρών, Ταών, Γραμμωτών Ορτύγων, Περδίκων Πεδινών και Ορεινών, διαφόρων ωδικών Πτηνών, Περιστέρων Ιρακινών, Τριγώνων ως και διαφόρων αρπακτικών τοιούτων ήτοι Ιεράκων Βυών και Γυπαετών.
VI. Υδροβίων ζώων και πτηνών: Νησσών εγχωρίων και ξένων φυλών, Χηνών, Κύκνων λευκών, Μυοκαστόρων, Πελεκάνων, Σπατούλ κ.λπ.

Άπαντα τα ανωτέρω τμήματα ευρίσκονται εν λειτουργία.
Το ανωτέρω έργον δεν έχει εισέτι αποπερατωθή. Πλείστα όσα έργα ευρίσκονται εν εξελίξει και δι’ άλλα συντάσσονται μελέται.

Καμήλες και αετός στον κήπο

Στο φ.404/3-4-1970 της «Φ.Φ.», οι αναγνώστες πληροφορούνται ότι ο ζωολογικός κήπος εμπλουτίσθη με ένα ζεύγος καμηλών, ενώ ο Χρήστος Κων. Βαβρίτσας, κάτοικος Σπηλαίου Γρεβενών διέθεσε δωρεά για τον εμπλουτισμό του ζωολογικού κήπου έναν βασιλικό αετό τον οποίο συνέλαβε «υπό λίαν μυθιστορηματικάς συνθήκας»

Δωρεά της εταιρείας Χωναίου

«Ο Αλέξανδρος Χωναίος, ανάδοχος εκμεταλλεύσεως της Ιαματικής πηγής «Ξινό Νερό» δι’ επιστολής του προς τον κ. Νομάρχην εγνώρισεν την αποστολήν μέσω της Εθνικής Τραπέζης ποσού δρχ. 25.000 προς ενίσχυσιν του έργου λειτουργίας του προτύπου ζωολογικού κήπου Φλωρίνης» («Φ.Φ.», 453/26/3/1971).

Συρροή επισκεπτών κατά τις αργίες

«Κατά τας ημέρας του Πάσχα (1971), όπως και κατά το διήμερο της πρωτομαγιάς η Φλώρινα κατεκλίσθη από εκατοντάδας επισκεπτών. Οι περισσότεροι εξ’ αυτών επεσκέφθησαν τον ζωολογικόν κήπον, του οποίου εθαύμασαν τα διάφορα ζώα και πτηνά. Ο ζωολογικός κήπος είναι απόκτημα δια την Φλώριναν και ένας σημαντικός μαγνήτης δια τους επισκέπτας. Επομένως η προσπάθεια του κ. Νομάρχου προς εμπλουτισμόν του και δια νέων ζώων πρέπει να ενισχυθή δεόντως. Το παράδειγμα του κ. Χωναίου και των Λιγνιτωρυχείων Βεύης θα πρέπει να συγκινήση και παρακινήση και άλλους προς μίμησιν.» («Φ.Φ.», φ.458/7-5-1971)

Η κατασκευή και ή ίδρυση του ζωολογικού μουσείου

«Συνεχίζονται εις τον Ζωολογικόν Κήπον Φλωρίνης και περατούνται κατ’ αυτάς αι εργασίαι του κτιρίου του υπό ίδρυσιν Ζωολογικού Μουσείου. Το εν λόγω Μουσείον θα εμπλουτισθή δι’ όλων των ειδών της πλουσιωτάτης πανίδας του Νομού μας ώστε να αποβή όχι μόνον εν κόσμημα δια την πόλιν της Φλωρίνης, αλλά και τόπος παρατηρήσεων και ερευνών, καθ’ όσον η τοποθέτησις εις τούτο των διαφόρων ζώων θα γίνη κατά τρόπον παρέχοντα ζωντανή την εικόνα της διαβιώσεως αυτών εις το φυσικόν περιβάλλον. Δια τον συντονισμόν της όλης προσπαθείας εμπλουτισμού του Ζωολογικού Μουσείου ο Νομάρχης κ. Βοΐλας συνεκρότησε σχετικήν επιτροπήν.» («Φ.Φ.», φ.572/8-9-1972)

Στις 21 Μαρτίου του 1973 έγιναν τα εγκαίνια του ζωολογικού μουσείου

«Εις τα πλαίσια του εορτασμού της Παγκοσμίου Ημέρας της Δασοπονίας, ο κ. Νομάρχης Φλωρίνης ενεκαινίασε, την 12ην μ. της Τετάρτης το ζωολογικό μουσείον, το οποίο ιδρύθη εις τον χώρον του ζωολογικού κήπου. Προηγουμένως ωμίλησεν ο δασάρχης κ. Ζαχαρίας Μαθέας, ο οποίος, αφού ανέφερεν ότι η ίδρυσις του ζωολογικού κήπου ανήκει εις τον πρώην νομάρχην Φλωρίνης και νυν Υφυπουργόν Ανατολικής Μακεδονίας – Θράκης κ. Κ. Μπράβον, ετόνισεν ότι η ίδρυσις του εγκαινιαζομένου ζωολογικού μουσείου ανήκει εις τον πρώην νομάρχην Φλωρίνης και νυν Πειραιώς κ. Ιω. Βοΐλαν. Ο κ. Μαθέας ηυχαρίστησεν επίσης τους μελετητάς του έργου μηχανικούς της ΤΥΔΚ και την αρχιτέκτονα δ. Βαλσαμίδου, τον πρώην διευθυντήν της Γεωργ. Σχολής κ. Σωτ. Κουρκουμπέτην τους διδασκάλους κ.κ. Χαραλάμπον Χρυσοχοΐδην και Σταύρον Οικονομίδην ως και πάντας του δασικούς υπαλλήλους και εργάτας.

Το ζωολογικόν μουσείον περιλαμβάνει ταριχευμένα ζώα και πτηνά της περιοχής Φλωρίνης.
Εις την τελετήν παρέστησαν ο αιδεσιμώτατος κ. Ανδρέας Τούλιος, ο Νομάρχης και η κ. Πρωτογέρου, οι περιφερειακοί σύμβουλοι κ.κ. Βόσδου και Μαμούρης, ο δήμαρχος Αμυνταίου κ. Χατζής, ο κ. Δ/της των ΤΕΑ, ο Δ/της της Χωρ/κής κ. Πρωτοπαπαδάκης, προϊστάμενοι υπηρεσιών και πλήθος κόσμου.» («Φ.Φ.», φ.553/23-3-1973).

—————

Σημείωση florinapast: κατά την παράθεση των δημοσιευμάτων της εφημερίδας διατηρήσαμε την ορθογραφία των κειμένων τα οποία ακολουθούν τη σύνταξη, τη γραμματική και την ορθογραφία της εποχής .

Σπύρος Χρ. Παπαχαρίσης, www.florinapast.gr

The post Ο Ζωολογικός Κήπος Φλώρινας και η ίδρυσή του το 1967 appeared first on Νέα Φλώρινα.

The post Διασχολικοί αγώνες στη Φλώρινα του 1936 appeared first on Νέα Φλώρινα.

Είναι της περιόδου 1977 – 1978. Τα τσικό του Α.Σ.Φ. «Φλώρινα» φωτογραφίζονται στον χωμάτινο αγωνιστικό στίβο του Εθνικού Σταδίου Φλωρίνης ενόψει αγώνα επίδειξης. Εμπνευστής, προπονητής και φροντιστής των τσικό ο Βασίλης Στεργίου.

Στη φωτογραφία φαίνονται:

Όρθιοι από αριστερά:
Πίππας Βαγγέλης, Χαραλαμπίδης  Μάκης, Μουρατίδης Σίμος, Σερδάρης Σώτος, Στεργίου Βασίλης, Ασίκης Σπύρος, Αγακίδης  Στέλιος, Σιώμος Σωτήρης, Ιωαννίδης Κώστας, Μπάτσιος Γιάννης,  Καραφύλλης Μάκης.

Καθιστοί από αριστερά:
Γκορτσίλας Κώστας, Στόικος  Θεμελής, Σαχινίδης Βασίλης, Αριστείδου Άρης, Αριστείδου Γιάννης, Τοσουνίδης Αντώνης, Τσώκας Λεωνίδας, Φερεντίνος  Φαίδων, Τσούλης Νίκος, Γαζίνος  Πέτρος.

επιμέλεια: Σπύρος Χρ. Παπαχαρίσης

The post Τα τσικό του Α.Σ.Φ. «Φλώρινα» appeared first on Νέα Φλώρινα.

Ο «Νικηφόρος» την περίοδο εκείνη ολοκληρώνει τον κύκλο ζωής του και από τους παράγοντες του τοπικού ποδοσφαίρου αναζητείται η μετεξέλιξή του ή η ίδρυση ενός νέου συλλόγου –

Στη λήξη του πρωταθλήματος της αγωνιστικής περιόδου 1967 – 1968, λόγω της κακής πορείας του, ο «Νικηφόρος» είναι υποψήφιος προς υποβιβασμό από τη Β΄ εθνική κατηγορία στην οποία αγωνιζόταν έως τότε.

Η παρέμβαση του γενικού γραμματέα αθλητισμού Κωνσταντίνου Ασλανίδη για παραμονή του «Νικηφόρου» στην Β’ εθνική κατηγορία

Στο φύλλο 313 της 8ης Ιουνίου 1968 στην εβδομαδιαία εφημερίδα «Φωνή της Φλωρίνης», διαβάζουμε τον πρωτοσέλιδο τίτλο «Ο Νικηφόρος παραμένει εις την Β’ Εθνικήν Κατηγορίαν»

Κατά δήλωσιν του γενικού γραμματέως Αθλητισμού κ. Ασλανίδη ο «Νικηφόρος» Φλωρίνης θα παραμείνη εις την β’ εθνικήν κατηγορίαν. Εκφράζοντες την γνώμην των φιλάθλων ολοκλήρου του νομού Φλωρίνης χαιρετίζομεν με ιδιαίτερον ενθουσιασμόν την ορθήν αυτήν απόφασιν του κ. Ασλανίδη. Η απόφασις, όμως, αυτή δημιουργεί εις την διοίκησιν και τους ποδοσφαιριστάς του «Νικηφόρου» προσθέτους υποχρεώσεις κατά την επομένην ποδοσφαιρικήν περίοδον. Και θέλομεν να πιστεύωμεν ότι θα εκτιμήσουν την χειρονομίαν αυτήν του κ. Ασλανίδη αρκούντως, ώστε ο «Νικηφόρος» να μην ευρεθή και πάλιν εις την δυσάρεστον θέσιν να ερευνά δια ευνοϊκάς δι’ αυτήν λύσεις.

Η μετονομασία του «Νικηφόρου» και η νέα Διοίκηση του Α.Σ.Φ. «Φλώρινα»

Την Τετάρτη 3 Ιουλίου 1968 έγιναν οι εκλογές για την διοίκηση του νέου συλλόγου Α.Σ.Φ. «Φλώρινα»

Στην διοίκηση του Αθλητικού Συλλόγου Φλωρίνης «Φλώρινα» εκλέχθηκαν και συνέστησαν αργότερα το σώμα του Δ.Σ., αντιστοίχως οι εξής:

Κώστας Μανίκας, Πρόεδρος, Γιώργος Μηλώσης, α’ αντιπρόεδρος, Αβραάμ Πολατίδης, β’ αντιπρόεδρος, Αλκιβιάδης Λάζου, γραμματέας, Δημήτριος Τσούκας, ειδικός γραμματέας, Δημήτριος Ντούλης, ταμίας, Παντελής Τέγου, έφορος υλικού, Βασίλειος Οικονομίδης, έφορος κλασικού αθλητισμού, Αναστάσιος Ζουρδούμης, Σπυρίδων Κίττας, Μενέλαος Καλυβιάνος και Δημήτριος Ευτυχιάδης, σύμβουλοι.

Στο φύλλο 317/6-7-1968 η σύνταξη της εφημερίδας «Φωνή της Φλωρίνης» στη στήλη «Φλωρινιώτικα» σχολιάζει:

Η ποδοσφαιρική μας ομάς

Την παρελθούσα Τετάρτην εξελέγη η νέα διοίκησις του αθλητικού μας συλλόγου «Φλώρινα» (ο «Νικηφόρος» ως γνωστόν μετωνομάσθη εις «Φλώριναν»). Τα πρόσωπα τα οποία απαρτίζουν την διοίκησιν είναι εγνωσμένης δραστηριότητας και αγάπης προς την ποδοσφαιρικήν μας ομάδα. Τούτο, όμως, όπως απέδειξε το παρελθόν, δεν είναι αρκετόν. Εκείνο, που κυρίως επιβάλλεται να γίνη είναι να δραστηριοποιηθή η ποδοσφαιρική ομάς, να επέλθη πλήρης ομόνοια μεταξύ των παικτών, ως και διοικήσεως και παικτών, να ενισχυθή παντοιοτρόπως ο προπονητής εις το έργον του, να ληφθούν, με δύο λόγια, μέτρα ώστε συμπαγής η ομάς, να παρουσιασθή εις το προσεχές ποδοσφαιρικόν πρωτάθλημα. Όταν επιτευχθή τούτο, νομίζομεν, ότι, τότε είναι δυνατόν οι φίλαθλοι να επαναγκαλιάσουν την ομάδα μας και οι κερκίδες του γηπέδου μας να ξαναγεμίσουν από ενθέρμους φιλάθλους. Η νέα διοίκησις έχει χρέος να κινηθή προς την, κατά την γνώμην μας, σωστήν αυτήν κατεύθυνσιν.

Ο ορισμός των πρώτων προπονητών της «Φλώρινας»

Δι’ αποφάσεως της διοικήσεως του Αθλητικού Συλλόγου «Φλώρινα» προσελήφθησαν ως προπονηταί των ποδοσφαριστών της οι κ.κ. Μιχ. Κοϊδης και Ιωάν. Κεσίδης. Οι δύο προπονηταί θ’ αρχίσουν συντόμως την εκπαίδευσιν των ποδοσφαιριστών, θα πρέπει, όμως, να τύχουν της πλήρους συμπαραστάσεως ολόκληρου του φιλάθλου κόσμου και της τυφλής υπακοής των ποδοσφαιριστών εις τα τεχνικάς οδηγίας των. («Φ.Φ.» φ.320/26-7-1968)

Το πρωτάθλημα 1968 – 1969 αρχίζει…

Το πρωτάθλημα της Β’ εθνικής στο οποίο θα κάνει την παρθενική της εμφάνιση η «Φλώρινα» είναι της περιόδου 1968 – 1969. Αγωνίστηκε στον Βόρειο Όμιλο στον οποίο συμμετείχαν 18 ομάδες:

Φλώρινα, Καστοριά, Κοζάνη Πτολεμαΐδα, Εδεσαϊκός Γιαννιτσά, Απόλλων Καλαμαριάς, Μακεδονικός, Μέγας Αλέξανδρος Θεσσαλονίκης, Δόξα Δράμας, Καβάλα, Ξάνθη, Αλεξανδρούπολις, Λάρισα, Ολυμπιακός Βόλου, Νίκη Βόλου, Λαμία και Ορχομενός.

Για την ιστορία αναφέρουμε ότι ο πρώτος αγώνας της «Φλώρινας» ήταν εντός έδρας με την ομάδα της «Ξάνθης» την οποία και νίκησε με 1-0.

Στο τέλος του πρώτου γύρου του πρωταθλήματος η «Φλώρινα» είχε βρεθεί στην 12η θέση για να καταλάβει τελικώς στο τέλος του πρωταθλήματος έτους 1968 – 1969 την 8η θέση.

Ο Α.Σ.Φ. «Φλώρινα» σήμερα, έχει μετονομαστεί σε Π.Α.Σ. «Φλώρινα» συνεχίζοντας την φλωρινιώτικη ποδοσφαιρική παράδοση…

Στην φωτογραφία μας, η οποία προέρχεται από το αρχείο του αείμνηστου Μενέλαου Καλυβιάνου εικονίζονται τα μέλη του πρώτου Διοικητικού Συμβουλίου του Α.Σ.Φ. «Φλώρινας»:

Καθιστοί από αριστερά:

Ντούλης Δημήτριος, Πολατίδης Αβραάμ, Μανίκας Κώστας, Μηλώσης Γιώργος, Λάζου Άλκης.

Όρθιοι από αριστερά:

Καλυβιάνος Μενέλαος, Ζουρδούμης Αναστάσιος, Τέγου Παντελής, Κίττας Σπυρίδων, Οικονομίδης Βασίλειος και Τσούκας Δημήτρης.

επιμέλεια: Σπύρος Χρ. Παπαχαρίσης

The post Η πρώτη διοίκηση της ποδοσφαιρικής ομάδας «Φλώρινα» το 1968 appeared first on Νέα Φλώρινα.

Στην τοπική εφημερίδα «Φωνή της Φλωρίνης», φ.73/17-8-1963, διαβάζουμε μεταξύ άλλων:

Σεμνόν και απέριτον ήτο το 20ετές αρχιερατικόν μνημόσυνον, το οποίον ετελέσθη την 10,30 π.μ. της Κυριακής, μερίμνη του Φιλεκπαιδευτικού Συλλόγου Φλωρίνης «Αριστοτέλης», εις μνήμην του μαέστρου της χορωδίας του Θεοδώρου Θωμαΐδου, του ιερέως Σκοπιάς Παπαδημητρίου Σταμπουλή και 13 άλλων πατριωτών, οι οποίοι, την 9 Αυγούστου 1943, απηγχονίσθησαν έξωθι του χωρίου Κλαδοράχη υπό των γερμανών, τη υποδείξει και υποκινήσει των βουλγάρων. Το μνημόσυνον ετελέσθη εις τον τόπον της εκτελέσεως των 15 Ελλήνων πατριωτών.

Μετά την κατανυκτικήν επιμνημόσυνον δέσησιν, την οποίαν ανέπεμψεν ο αρχιερατικός επίτροπος κ. Γερμανός Χρηστίδης, ωμίλησαν επί των γεγονότων της εποχής εκείνης, ο επί κατοχής Νομάρχης Φλωρίνης, κ. Κων. Μπόνης, ο τέως υπουργός κ. Γεώρ. Μόδης και ο πρόεδρος του Συλλόγου «Αριστοτέλης» κ. Ευάγ. Τυρπένου. Αι ομιλίαι συνεκίνησαν βαθύτατα τας εκατοντάδας των παρσιταμένων. Επικολούθησε κατάθεσις στεφάνων του προέδρου του «Αριστοτέλους», του Δημάρχου Φλωρίνης κ. Θεοδοσίου, του μαέστρου κ. Παππά εκ μέρους όλων των χορωδών της Φλωρίνης, του προέδρου της Κοινότητος Σκοπιάς κ. Μήτσου, του δημοδιδασκάλου Κλαδοράχης κ. Σκόκλη, εκ μέρους των κατοίκων Κλαδοράχης και του προέδρου Κάτων Κλεινών κ. Παυλίδη.

Προηγουμένως η χορωδία του «Αριστοτέλους» υπό την διεύθυνση του κ. Μούσιου έψαλλε το «αιωνία η μνήμη».

 επιμέλεια: Σπύρος Χρ. Παπαχαρίσης

The post Το 20ετές μνημόσυνο των απαγχονισθέντων της Κλαδοράχης το 1963 appeared first on Νέα Φλώρινα.

Η 461 Ομάδα Βομβαρδιστικών με τις 764, 765, 766 και 765 Μοίρες, επιχειρούσε από το αεροδρόμιο της Torreta το οποίο απείχε 12 χιλιόμετρα νοτίως της πόλης Cerignola στον Νότο της Ιταλίας όπου είχε σταθμεύσει εκεί από τον Φεβρουάριο του 1944. Από τον Απρίλιο του 1944 έως και τον Απρίλιο του 1945 τα σμήνη της έλαβαν μέρος σε 223 αποστολές σε όλη την Ευρώπη. Η 461 Ομάδα Βομβαρδιστικών ήταν μέρος της 49ης Πτέρυγας Βομβαρδιστικών της 15ης Αεροπορικής Δύναμης του Στρατού των Η.Π.Α.

Η επιχείρηση στην Φλώρινα είναι καταγεγραμμένη με αριθμό #71. Χαρακτηρίζεται στο ημερολόγιο των επιχειρήσεων ως εξαίρετη και χωρίς καμία απώλεια. Μαρτυρίες αναφέρουν ότι τα αεροπλάνα κατευθύνονταν για το Πλοέστι της Ρουμανίας αλλά άλλαξαν πορεία. Κάτι τέτοιο όμως δεν προκύπτει από το ημερολόγιο των επιχειρήσεων. Το Πλοέστι ήταν στόχος βομβαρδισμού της 461 Ο.Β. έξι μέρες νωρίτερα στις 22 Ιουλίου. Ότι η Φλώρινα ήταν στόχος προγραμματισμένος της 764 Μοίρας της 461 Ο.Β. και όχι τυχαίος, προκύπτει επίσης από την επιχειρησιακή εντολή η οποία είχε εκδοθεί στις 26 Ιουλίου 1944, δυο μέρες νωρίτερα. Δείτε εδώ αντίγραφο εκείνης της εντολής.

Στην επιχείρηση της Φλώρινας πήραν μέρος 25 αεροσκάφη εκ των οποίων 24 βομβαρδιστικά B24 και ένα P-38 ως αεροσκάφος παρατήρησης. Ένα από τα αεροπλάνα επέστρεψε στην βάση πριν την επιχείρηση. Στον ουρανό της Φλώρινας στην διάρκεια του βομβαρδισμού πετούσαν 24 αεροσκάφη. Ένα άλλο στοιχείο που προκύπτει από το ημερολόγιο των επιχειρήσεων είναι ότι στην Ελλάδα η 461 επιχείρησε ακόμα δυο φορές έχοντας ως στόχο την περιοχή της Ελευσίνας στις 24 Σεπτεμβρίου 1944 και την επομένη 25 Σεπτεμβρίου, στην ευρύτερη περιοχή των Αθηνών έχοντας ως στόχο ομάδα γερμανικών υποβρυχίων.

Οι καιρικές συνθήκες που επικρατούσαν ως προς την ορατότητα στις 28 Ιουλίου στον ουρανό της Φλώρινας χαρακτηρίζονται  CAVU (Clear And Visiblity Unlimited) – δηλαδή καιρός καθαρός και ορατότητα απεριόριστη.
Σε κάθε αποστολή βομβαρδισμού υπήρχε φωτογραφική κάλυψη. Με δέος μπορούμε να δούμε την φωτογραφία που ελήφθη εκείνη την ημέρα κατά την διάρκεια του βομβαρδισμού της Φλώρινας.

Στην περιληπτική αναφορά για την επιχείρηση αναφέρονται τα εξής:

Αποστολή #71
28 Ιουλίου 1944
Στόχος: Φλώρινα, Ελλάδα

«Μια ακόμα ευκαιρία για τα νευρικά παλαιά πληρώματα και για τα τελείως άπειρα πληρώματα να καταστήσουν την «παρθενική» τους αποστολή επιτυχημένη.
Αυτήν την φορά η καθοδήγηση γίνονταν για πρώτη φορά από τον καινούργιο Επιχειρησιακό Αξιωματικό της 461, Σμήναρχο  Joseph Donavan, ο οποίος επινόησε το τέχνασμα της ρίψης του 40,7% των βομβών στον προαποφασισμένο στόχο. Η Ελλάδα θα γινόταν έτσι η 9η χώρα στην Ευρώπη την οποία θα βομβάρδιζε η 461 έχοντας ως στόχο τον Σιδηροδρομικό Σταθμό της Φλώρινας με έναν πολύ μεγάλο όγκο βομβών. 
Ο Αντισμήναρχος Hawes πέταξε με ένα αεροσκάφος P-38 ως παρατηρητής αυτής της αποστολής, αλλά ο Σμήναρχος Glantzberg (διοικητής της 461) επέλεξε τη θέση του συγκυβερνήτη σε έναν από τα τελευταία αεροπλάνα του σχηματισμού. Κατά την αξιολόγηση που ακολούθησε την αποστολή αναπτερώθηκε το ηθικό του διοικητή  (της 461). Χαμογελώντας απευθυνόμενος στα μέλη των πληρωμάτων τους είπε ότι αισθάνθηκε δέκα χρόνια νεώτερος βλέποντας τον σχηματισμό εν πτήση και την επιτυχή έκβαση του βομβαρδισμού εκείνη την ημέρα. 
Στην τελευταία παράγραφο των περιλήψεων των αποστολών με εγγραφή 13 Αυγούστου 1944 διαβάζουμε τα ακόλουθα:

5. Ζημίες βομβών: Μια επίγεια έκθεση που ελήφθη πρόσφατα αναφέρει της επιτυχία της επίθεσης της 28ης Ιουλίου από τα Β-24 της 461 Ομάδας Βομβαρδιστικών στην Φλώρινα. Η έκθεση αναφέρει ότι ο σιδηροδρομικός σταθμός υπέστη σοβαρές ζημίες και οι απώλειες των Γερμανών ήταν περίπου 250 νεκροί και 750 τραυματίες πολλοί από τους οποίους περίμεναν να επιβιβαστούν στο τρένο».

Σε σχέση με τον αριθμό των θυμάτων μια άλλη μαρτυρία η οποία καταγράφεται στο «Λεύκωμα Πόλεως Φλωρίνης – Φλώρινα η Ακριτική Εθνική Σκοπιά», 1953, έκδοση της εφημερίδας «Έθνος» από τον Γ. Τζώρτζη, π. γερουσιαστή και βουλευτή Φλώρινας αναφέρει: «Από στρατιωτικής απόψεως ο βομβαρδισμός επέτυχε, κατά την ομολογία Γερμανού αξιωματικού, διότι εκτός των άλλων αποτελεσμάτων, εφονεύθησαν και 300 Γερμανοί και Ιταλοί». Ο ίδιος αναφερόμενος στις παράπλευρες απώλειες αναφέρει: «Αλλά και η πόλις υπέστη ζημίας εις 152 ανήρχοντο αι καταστραφήσαι οικίαι. Τα ανθρώπινα θύματα ανήλθον εις 143 εκ των οποίων 48 νεκροί και 97 τραυματίαι».
Να σημειώσουμε ότι στην συγκεκριμένη περιγραφή του Γ. Τζώρτζη εσφαλμένως ο βομβαρδισμός αποδίδεται σε Αγγλικά αεροπλάνα ενώ μας πληροφορεί ότι ο βομβαρδισμός έγινε περί ώρα 10.15’ π.μ. και συμπληρώνει: «Από τριημέρου επεβιβάζετο εις αμαξοστοιχίας η Μεγάλη Γερμανική Μεραρχία Ενδελβάις μετακινούμενη από την Ήπειρο με κατεύθυνση προς βορράν».

Πηγή των παραπάνω στοιχείων είναι ο σχετικός με την ιστορία της 461 Ομάδας Βομβαρδιστικών δικτυακός τόπος από τον οποίο μπορείτε να αντλήσετε περισσότερες πληροφορίες: http://www.461st.org

Πως περιέγραψε το τοπικό «Έθνος» το γεγονός του βομβαρδισμού – η έκκληση του Δημάρχου προς τον λαό

Στο φύλλο του Σαββάτου της 5ης Αυγούστου 1994 στην πρώτη σελίδα του η τοπική εφημερίδα «Έθνος», η μόνη που εκδιδόταν και κυκλοφορούσε στην πόλη την περίοδο της κατοχής, περιγράφεται το σχετικό γεγονός με τους εξής τίτλους, υπότιτλους και κείμενο:

Ο πρωτοφανής βομβαρδισμός – Η ωραία Φλώρινα εδοκιμάσθη σκληρώς – Νεκροί και τραυματίαι πολυάριθμοι – αι υλικαί ζημίαι ανυπολόγιστοι – επιτακτική ανάγκη αμέσου ενισχύσεως

Η πόλις μας, λόγω της επικαίρου γεωγραφικής της θέσεως υπέστη πολλάς δοκιμασίας εκ των δεινών του πολέμου. Η δοκιμασία όμως της 28ης Ιουλίου, αποτελεί την σκληροτέραν μέχρι τούδε και θα μείνει αλησμόνητος δια το μέγεθος των καταστροφών και τον μεγάλο αριθμόν εις νεκρούς και τραυματίας.
Κατόπιν τούτων και εφόσον εκ προηγουμένων άρθρων μας είναι γνωστή εις όλους η κατάστασις εις ην ευρίσκεται η Φλώρινα, κάμνομεν εκ μέρους των βοβμοπλήκτων, εκ μέρους των απορφανησθέντων παιδίων και νηπίων και εκ μέρους ολοκλήρου της παινομένης τάξεως μίαν υστάτην έκκλησιν προς την Ελλην. Κυβέρνησιν, προς τον Διεθνή Ερυρθόν Σταυρόν, προς τον Ελληνικόν Ερυθρόν Σταυρόν, προς τους αποδήμους συμπολίτας μας και προς πάντα Έλληνα να φροντίσουν να μας ενισχύσουν. Να στείλουν αμέσως ό,τι και όσα μπορούν πιο πολλά. Έχομεν ανάγκην τροφίμων, χρημάτων, φαρμάκων, κλινοσκεπασμάτων, ενδυμασιών, υποδημάτων, κ.λπ. Ας κάμουν εράνους, ας κάμουν ό,τι θέλου. Τη στιγμή αυτή η Φλώρινα υποφέρει πολύ. Ας αφήσουν κατά μέρους κάθε άλλη σκέψι και φροντίδοα και ας μας προσέξουν.
Ας κάμουν ό,τι μπρούν για να απομακρύνουν από τα κατάχλωμα πρόσωπα και τρομαγμένα μάτια, που προβάλλουν μέσα από τα βομβοχτύπητα χαλάσματα ικετευτικά, το τρομερό φάσμα της πείνας, της γύμνιας, που απειλητικά απλώνει τα κατάμαυρα φτερά του από πάνω τους. Ας έρθουν αρωγοί σ΄ εκέινους που ο τρόμος και η φρίκη έσβυσε το χαμόγελο από τα χείλη τους, που σιγοψιθυρίζουν: πεινώ, βρέχομαι, κρυώνω.

Την 10ην πρωινή ώραν της παρελθούσης Παρασκευής εχθρικά αεροπλάνα ιπτάμενα εις μέγα ύψος υπεράνω της πόλεώς μας και καθ΄ην στιγμήν οι κάτοικοι ησχολούντο εις τα ειρηνικά έργα των, έρριψαν πολλάς βόμβας εις το ανατολικόν τμήμα αυτής προκαλέσαντα ανυπολογίστους καταστροφάς και ζημίας εις ακίνητα και πολλά θύματα εκ του αμάχου πληθυσμού.

Αμέσως μετά την κατάπαυσιν ης επιδρομής ήρχισαν τα όργανα της Παθ. Αεραμύνης μετά των τοιούτων της Χωρ/κής το υπεράνθρωπον έργον των δια την διακομιδήν των τραυματιών και την διάσωσιν των εντός τω ερειπίων ευρισκομένων. Δια των φορείων μετεφέροντο οι πληγέντες εις τα νοσοκομεία ένθα συνεργεία εξ ιατρών και νοσοκόμων επεδίδοντο εις την επίδεσιν των τραυμάτων και την παροχήν των πρώτων βοηθειών εις αυτούς.

Πρώτοι προσέτρεξαν εις τον τόπον της καταστροφής ο κ. Νομάρχης, ο κ. Δήμαρχος, ο κ. Διοικητής Χροφυλακής μετά των αξιωματικών και οπλιτών οι οποίοι επέδειξαν στοργικόν και άμεσον ενδιαφέρον. Την επομένη αφίκετο ο Πρόεδρος του Κομιτάτου του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού Μακεδονίας κ. Βέγκερ ο οποίος αφού επεσκέφθη την πληγείσαν περιοχήν υπεσχέθη την άμεσον αποστολήν τροφίμων, φαρμάκων, ενδυμάτων κ.λπ. δια τους βομβόπληκτους.

Εκ του βομβαρδισμού κατεστράφησαν 152 οικίαι εκ των οποίων αι 83 κατέστησαν τελείως ακατοίκητοι. Μεταξύ των πληγέντων σοβαρώς και καταστάντων επικινδύνως ακαταλλήλων οικημάτων συγκαταλέγονται το μέγαρον της Οικοκυρικής Σχολής, το Γυμνάσιον θηλέων, το Κατάστημα της Οικονομικής Εφορείας, το Γραφείον Επισιτισμού, το Τελωνείον, τα Γραφεία της Δημοτ. Εκπαιδεύσεως και το μοναδικόν μας κινηματοθέατρον «Πάνθεον».

Τα θύματα ανέρχονται εις 143 εκ των οποίων 48 νεκροί και 94 τραυματίαι.

Έκκλησις του κ. Δημάρχου – προς τον λαόν της Φλωρίνης

Επίσης στην πρώτη σελίδα δημοσιεύθηκε η: «Έκκλησις του κ. Δημάρχου – προς τον λαόν της Φλωρίνης» ως εξής:

Ουδενός την αντίληψιν διαφεύγει η έκτασις της πρωτοφανούς καταστροφής κατά την οποίαν μεγάλα τμήματα της πόλεώς μας υπέστησαν συνεπεία της κατά την 28 λήξαντος λαβούσης χώραν τρομοκρατικής από αέρος επιδρομής.

Μέγας είναι ο αριθμός των καταστραφεισών οικιών και ως εκ τούτου πλείσται οικογένειαι θρηνούσι όχι μόνον την απώλειαν πεφιλημένων προσώπων αλλά και την καταστροφήν και εκμηδένισιν περιουσιών και δη των απαραιτήτων δια την στέγασιν, ένδυσιν και διατροφή αυτών.

Η πόλις μας είναι τόσον μικρά ώστε το μέγεθος της συμφοράς να καθίσταται ευθύς έκδηλον και κατά σνέπειαν να μη χρειάζεται περιγραφή αυτής. Όλοι γνωρίζομεν και αντιλαμβανόμεθα την δυστυχίαν ήτις έπληξε μεγάλην μερίδα συμπολιτών μας. Προ της δυστυχίας τούτης και συμφοράς δεν θα μείνουν βεβαίως ασυγκίνητοι οι διαφυγόντες τας συνεπείας του βοβμβαρδισμού.

Έχομεν όλοι ιεράν υποχρέωσιν να φανώμεν αλληλέγγυοι. Να βοηθήσωμεν τους παθόντας, να τους ανακουφίσωμεν από τα δεινά που τους έπληξαν.

Εις την Δημαρχίαν εδρεύει Επιτροπή συσταθείσα προς τον σκοπόν της συλλογής εράνων εις χρήμα και εις είδος υπέρ των βομβοπλήκτων. Πάσα προσφορά είναι δεκτή, χρήματα, κουβέρτες, στρώματα, οικιακά σκεύη, τρόφιμα κ.λπ. Αι ανάγκαι των παθόντων είναι επειγούσης φύσεως και δεν επιτρέπουν αναβολήν.

Οι ευπορώτεροι των συμπολιτών και διαθέτοντες δωμάτια παρακαλούνται, να δεχθώσι προς στέγασιν και ωρισμένας οικογενείας.

Η επιδειχθησόμενη αλληλεγγύη μας κατά τας συμφοράς τοιούτου είδους θα αποδείξη τον βαθμόν του πολιτισμού μας.

Εν Φλωρίνη τη 30 Ιουλίου 1944

Ο Δημαρχών
Α. Καντζάς

Οι φονευθέντες κατά τον βομβαρδισμό της 28ης Ιουλίου

Στην δεύτερη σελίδα του το τοπικό «Έθνος» παραθέτει κατάλογο των φονευθέντων από τον βομβαρδισμό. Στον κατάλογο αυτό όπως είναι φανερό δεν θα μπορούσαν να συμπεριληφθούν όσοι τραυματίσθηκαν και υπέκυψαν στα τραύματά τους σε χρόνο που ακολούθησε της εκτύπωσης του φύλλου της εφημερίδας.

Κερτσάνης Πέτρος
Δημητρίου Κωνσταντίνος
Κύρκου Δόμνα
Κυράνα Κωνσταντίνα
Αβάπτιστον Τσούπτση
Αβάπτισον Ζαχαρία
Αβάπτιστον Τζώτζη
Στυλιάδης Δημήτριος
Παπαγεωργίου Γρηγόριος
Ζιώτας Χρήστες
Βυζάντη Αναστασία
Μήτκα Σοφία
Μπακάλη Ασπασία
Σαμαρά Αφροδίτη
Τρύφωνος Σουλτάνα
Τρύφωνος Σφέτκα
Σκαλούγκα Ευγενία
Παρασκευάς Στέφανος
Ζαχαρία Ευφροσύνη
Κατσίνα Πασχάλης
Ανδρικόπουλος Γεώργιος
Πέτρου Αφροδίτη
Κύρκου Ευάγγελος
Εμεθλή Ευδοξία
Γκερτσάνη Μαριάνθη
Γκερτσάνη Ελένη
Ισμιρίδου Βιργινία
Παπαναούμ Πέτρος
Ραπτοπούλου Φανή
Αντωνοπούλου Βασιλική
Ιωαννίδης Σέργιος
Δημοβίτης Κωνσταντίνος
Μήτκα Κωνσταντίνα
Νούση Άννα
Μπακάλη Θεοδώρα
Τρύφωνος Ασπασία
Τρύφωνος Νικόλαος
Μαρκούζης Σωτήριος
Τοπάλης Κωνσταντίνος
Ιωαννίδης Νικόλαος
Μαρκούζη Βασιλική
Λοζάνη Σοφία
Γιάτα Βασιλική
Μέλλιος Πέτρος
Σαμαρά Βασιλική
Παπαντωνίου Κοσμάς
Δημητρίου Παρασκευή
Σαπουνάς Σταύρος

Στο «Ελεύθερο Βήμα της Φλώρινας», Πέμπτη 25 Ιουλίου 2013, ο Ηλίας Χασιώτης, στο άρθρο του – αφιέρωμα «Εγκλήματα των συμμάχων – ο αεροπορικός βομβαρδισμός της Φλώρινας και του Αμυνταίου από Αμερικάνικα αεροπλάνα στις 28 Ιουλίου 1944» θα παραθέσει έναν εκτεταμένο κατάλογο όσων έχασαν τη ζωή τους συνεπεία εκείνου του βομβαρδισμού:

1. Στέφανος Ηλίου του Παρασκευά
2. Σοφία Μήτκα του Αναστασίου
3. Κωνσταντίνα Μήτκα του Αναστασίου
4. Άννα Νούση του Θεοδώρου
5. Ευφροσύνη Ζαχαρίου – Αθανασίου του Παναγιώτη
6. Αβάπτιστο κορίτσι Ζαχαρίου – Αθανασίου του Ευαγγέλου
7. Βιργινία Ιμσιρίδου του Βασιλείου
8. Θωμάς Μακεδόνας του Δημητρίου
9. Αριστοτέλης Κοϊδης του Νικολάου
10. Κωνσταντίνος Τοπάλης του Πέτρου
11. Κωνσταντίνος Δημητρίου του Ιωάννη
12. Θωμάς Παπαϊωάννου του Ιωάννου
13. Παρασκευή Δημητρίου του Ιωάννου
14. Σεβαστή Κάπτση του Γεωργίου
15. Θωμαϊς Δεράλα του Βασιλείου
16. Χρίστος Ζώτας του Μιχαήλ
17. Αβάπτιστο αγόρι του Βασιλείου Τζώτζη
18. Αβάπτιστο αγόρι του Κωνσταντίνου Τσούπτου
19. Κωνσταντίνος Δημοβίτης του Βασιλείου
20. Μαρία Ζέμπρα του Στεργίου
21. Αναστασία Μπάγιου του Σταύρου
22. Νικόλαος Ιωαννίδης του Πέτρου
23. Στέργιος Ιωαννίδης του Νικολάου
24. Πασχάλης Ιωαννίδης του Νικολάου
25. Σοφία Ιωαννίδου του Νικολάου
26. Στεργιανή σύζυγος Νικολάου Ιωαννίδη
27. Κωνσταντίνος Μπέικος του Νικολάου
28. Μαρία χήρα Στεφάνου Σμυλοβίτου
29. Δόμνα χήρα Στεφάνου Κύρκου
30. Ευάγγελος Κύρκος του Στεφάνου
31. Αικατερίνη Γκερτσάκη του Γεωργίου
32. Σταύρος Σαπουνάς του Τραϊανού
33. Δημήτριος Ηλιάδης του Ηλία
34. Παναγιώτης Σιδεράς του Παντελή
35. Βασιλική Μαρκούζη του Κωνσταντίνου Νερετλή
36. Σωτήριος Μαρκούζης του Παύλου
37. Αφροδίτη Σαμαρά σύζυγος Πέτρου
38. Βασιλική Σαμαρά του Χρήστου
39. Δόμνα Σαμαρά
40. Γρηγόριος Παπαγεωργίου του Γεωργίου
41. Πέτρος Παπαναούμ του Αναστασίου
42. Ελένη Κερτσάκη του Φιλίππου
43. Πέτρος Κερτσάνης του Θεοδώρου
44. Μαριάνθη Γκερτσάνη του Θεοδώρου
45. Θεοδώρα Μπακάλη του Αθανασίου
46. Ασπασία Μπακάλη του Αθανασίου
47. Σουλτάνα Τρύφωνος του Ιωάννη
48. Ασπασία Τρύφωνος του Ιωάννη
49. Σφέτα Τρύφωνος του Ιωάννη
50. Νικόλαος Τρύφωνος του Ιωάννη
51. Γεώργιος Ανδρικόπουλος του Πέτρου
52. Πασχάλης Κατσούτας του Αποστόλου
53. Φανή Ραπτοπούλου του Δημητρίου
54. Βασιλική Αντωνοπούλου του Αλεξίου
55. Θεοδώρα Γάστη του Μιχαήλ
56. Ευγενία Σκαούγκα του Αθανασίου
57. Κοσμάς Παπαντωνίου του Παπαντωνίου
58. Πέτρος Μέλλιος του Γεωργίου
59. Βασιλική Γιάτα
60. Λωζάνα Στοϊνή του Δημητρίου
61. Κωνσταντίνα Κυράνα του Αθανασίου
62. Δημήτριος Στυλιάδης
63. Ευδοξία Εμετζή του Κλήμη

επιμέλεια: Σπύρος Χρ. Παπαχαρίσης
www.florinapast.mysch.gr

Δείτε πλήθος φωτογραφιών, πατώντας εδώ.

The post Αποστολή: #71 – Στόχος: Φλώρινα, Ελλάδα – ο βομβαρδισμός της Φλώρινας στις 28 Ιουλίου 1944 appeared first on Νέα Φλώρινα.