Οι παρευρισκόμενοι είχαν την ευκαιρία να γνωρίσουν από κοντά ένα σημαντικό εκδοτικό εγχείρημα, το οποίο φέρνει για πρώτη φορά στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό τις επιστολές του Αγίου Κυπριανού μεταφρασμένες απευθείας από το λατινικό πρωτότυπο.

Την παρουσίαση του έργου ανέλαβε η δρ. Γεωργία Φαρσάρη, καθηγήτρια θεολόγος, η οποία αναφέρθηκε στη σπουδαιότητα της προσωπικότητας του Αγίου Κυπριανού και στη διαχρονική αξία των επιστολών του. Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στην επιστημονική αρτιότητα της μετάφρασης και στην προσφορά του βιβλίου τόσο στην πατερική έρευνα όσο και στη σύγχρονη θεολογική σκέψη.

Στη συνέχεια, τον λόγο έλαβε ο συγγραφέας και μεταφραστής του έργου, π. Ειρηναίος Χατζηεφραιμίδης, ο οποίος παρουσίασε την ενασχόλησή του με το έργο του Αγίου Κυπριανού και αναφέρθηκε σε σημαντικά σημεία του βιβλίου.

Στην εκδήλωση παρέστησαν μεταξύ άλλων ο Αντιπεριφερειάρχης Αθανάσιος Τάσκας και ο Δήμαρχος Φλώρινας Βασίλης Γιαννάκης.

The post Η παρουσίαση του νέου βιβλίου του Αρχιμανδρίτη Ειρηναίου Χατζηεφραιμίδη «Αγίου Κυπριανού Καρχηδόνος Επιστολές» (video, pics) appeared first on Νέα Φλώρινα.

Παρουσιάζει ή δρ. κ. Γεωργία Φαρσάρη, Καθηγήτρια θεολόγος.

Τό πόνημα περιέχει τις έπιστολές του άγιου Κυπριανού, μεταφρασμένες για πρώτη φορά έκ του λατινικού’ έπιστολές, στις όποιες διαφαίνονται ή αγωνία καί ό αγώνας τού αγίου επισκόπου για τό ποίμνιό του, ή μέριμνά του γιά όλη τήν ’Εκκλησία καί προτείνονται λύσεις ζητημάτων νομοκανονικών, πού άπασχόλησαν τότε τήν Εκκλησία Ανατολής καί Δύσης.

Όμιλεΐ καί ό π. Ειρηναίος.

ΚΥΡΙΑΚΗ 7 ΙΟΥΝΙΟΥ, 11 π. μ.
ΑΙΘΟΥΣΑ ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΟΥ ΛΥΓΚΟΣ

The post Παρουσίαση του νέου βιβλίου του π. Ειρηναίου Χατζηεφραιμίδη appeared first on Νέα Φλώρινα.

Πρόκειται για επετειακή έκδοση έργου ενός επισκόπου, του Αγίου Ιλαρίου, ο οποίος διακρίθηκε στον αντιαρειανό αγώνα και υπήρξε ακατάβλητος υπέρμαχος του δόγματος της Α’ Οικουμενικής Συνόδου (325 μ.Χ.).

Η εκδήλωση συγκέντρωσε πλήθος πιστών, φίλων, εκπαιδευτικών και ανθρώπων του πνεύματος, οι οποίοι ήρθαν να τιμήσουν τον συγγραφέα και να γνωρίσουν από κοντά το νέο του έργο. Τους παρευρισκόμενους καλωσόρισε ο π. Ειρηναίος ενώ για το βιβλίο μίλησε η Δρ Γεωργία Φαρσάρη. Χαιρέτησαν την εκδήλωση ο Θεοφιλέστατος Επίσκοπος Αργυρουπόλεως κ. Αμβρόσιος και ο Αντιπεριφερειάρχης Φλώρινας Αθανάσιος Τάσκας.

Στο τέλος, ο συγγραφέας ευχαρίστησε όλους όσοι τίμησαν με την παρουσία τους την εκδήλωση και πρόσφερε στο κοινό το πόνημά του δωρεάν.

The post Η παρουσίαση του νέου βιβλίου του Αρχιμανδρίτη Ειρηναίου Χατζηεφραιμίδη (video, pics) appeared first on Νέα Φλώρινα.

Ἱλαρίου, ἐπισκόπου Πικταβίου,
Κατὰ τοῦ αὐτοκράτορα Κωνσταντίου,
μεταφρασμένου ἐκ τοῦ λατινικοῦ.

Πρόκειται γιὰ ἐπετειακὴ ἔκδοση ἔργου ἑνὸς ἐπισκόπου, ὁ ὁποῖος διακρίθηκε στὸν ἀντιαρειανὸ ἀγῶνα καὶ ὑπῆρξε ἀκατάβλητος ὑπέρμαχος τοῦ δόγματος τῆς Α΄ Οἰκουμενικῆς Συνόδου (325 μ.Χ.).

Παρουσιάζει ἡ Δρ κ. Γεωργία Φαρσάρη.

Κυριακὴ 9 Νοεμβρίου 2025, ὥρα 11 π.μ., Αἴθουσα Ξενοδοχείου ΛΥΓΚΟΣ.

Τὸ ἔργο διανέμεται δωρεάν

Μετά τιμής
π. Ειρηναίος

The post Παρουσίαση του νέου βιβλίου του Αρχιμανδρίτη Ειρηναίου Χατζηεφραιμίδη appeared first on Νέα Φλώρινα.

Τα βιβλία έχουν τους τίτλους “Αγίου Καισαρίου Άρελάτης Όμιλίες” και “Αγίου Κυπριανού Καρχηδόνος Όμιλίες” και περιέχουν εποικοδομητικές ομιλίες, μεταφρασμένες εκ του λατινικού, οι οποίες ακόμη και σήμερα δεν χάνουν την επικαιρότητά τους.

Τα βιβλία παρουσίασε η διδάκτωρ Γεωργία Φαρσάρη, ενώ στη συνέχεια μίλησε για αυτά και ο π. Ειρηναίος.

Παρόντες στην παρουσίαση, μεταξύ άλλων, οι αντιδήμαρχοι Μιχάλης Χάτζιος και Κώστας Ρόζας και ο περιφερειακός σύμβουλος Σωτήρης Βόσδου.

The post Παρουσίαση νέων βιβλίων του Αρχιμανδρίτη Ειρηναίου Χατζηεφραιμίδη (video, pics) appeared first on Νέα Φλώρινα.

Τα βιβλία περιέχουν έποικοδομητικές ομιλίες, μεταφρασμένες έκ τού λατινικού, οί όποιες ακόμη και σήμερα δεν χάνουν τήν έπικαιρότητά τους.

Ή έκδήλωση θά πραγματοποιηθεί τήν Κυριακή 30 Μαρτίου, ώρα 11 π.μ., στήν αίθουσα τού ξενοδοχείου “ΛΥΓΚΟΣ”.

Παρουσιάζει ή Διδάκτωρ κ. Γεωργία Φαρσάρη.

Όμιλεϊ και ό π. Ειρηναίος.

Print

The post Παρουσίαση βιβλίων του Αρχιμανδρίτη Ειρηναίου Χατζηεφραιμίδη appeared first on Νέα Φλώρινα.

Κεντρικός ομιλητής ήταν ο Αρχιμανδρίτης Ειρηναίος Χατζηεφραιμίδης, ο οποίος ανέπτυξε το θέμα με τίτλο “Δύο ανταποκριτές του ξένου τύπου στο Μοναστήρι: τα μετά το Ίλιντεν” (η ομιλία ακολουθεί παρακάτω).

Την εκδήλωση χαιρέτησαν ο π. Χρήστος Βασιλειάδης, ο βουλευτής Σταύρος Παπασωτηρίου, η αντιδήμαρχος Φλώρινας Σοφία Φουδούλη και ο δημοτικός σύμβουλος Νίκος Ιωακειμίδης, ενώ παρέστησαν ακόμη ο αντιδήμαρχος Κώστας Ρόζας, η πρόεδρος της κοινότητας Φλώρινας Χριστιάνα Τσουμίτα, το μέλος της κοινότητας  Δημήτρης Κούρτης και ο πρώην δήμαρχος Πρεσπών Παναγιώτης Πασχαλίδης.

Προλόγισε η πρόεδρος του Συλλόγου Ντίνα Πουλπούλογλου, ενώ την εκδήλωση πλαισίωσε το χορευτικό τμήμα του συλλόγου «Παράδοση».

ΔΥΟ ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΤΕΣ ΤΟΥ ΞΕΝΟΥ ΤΥΠΟΥ ΣΤΟ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙ: ΤΑ ΜΕΤΑ ΤΟ ΙΛΙΝΤΕΝ

Λίγο μετὰ τὸ  Ἴλιντεν[1] καὶ ὕστερα ἀπὸ τὴν ἐπίσκεψή του στὴ Φλώρινα, τὸν Αὔ­γουστο τοῦ 1903, ὁ Βρετανὸς ἀνταπο­κριτὴς τῆς DailyMailReginaldWyon, μαζὶ μὲτὸν Ἀμε­ρικανὸ συνάδελφό του, φθάνει ἐπάνω σὲ ἄλογο στὸ Μοναστήρι.

Ὅπως γράφει ὁ ἴδιος στὸ βιβλίο του “ΤheBalkansfromwithin”, ὅταν «ἀπὸ κάπως μα­κριά» εἶδε τὸ Μοναστήρι, «δίνει τὴν ἐντύπωση μιᾶς χαμογελαστῆς φωτογραφίας ἀ­πὸ δένδρα, ποὺ ἀπὸ πάνω τους ὑψώνονται λίγοι μιναρέδες». Στὴ μακριὰ καὶ σκονι­σμένη λεωφόρο συρρέουν ὁμάδες ἀνθρώπων, ποὺ πηγαίνουν πρὸς τὸν μικρὸ σταθμό. Ὁ σι­δη­ροδρομικὸς σταθμὸς ἦταν στὸ ἴδιο σημεῖο, ὅπου καὶ σήμερα. Γράφει ὅτι ἦταν «στὰ πε­ρίχωρα τῆς πόλης». Ἀπὸ τὸ τραῖνο κατεβαίνουν Τοῦρκοι ἀξιωματικοὶ μὲ ἐξαι­ρετικὲς στρατιωτικὲς στολὲς καὶ κομψοί, ἀλλὰ καί «κουρελιασμένοι στρατιῶτες, ὄ­μορφοι, μὲ τὰ μάτια στραμμένα στοὺς ἐπικεφαλῆς» καὶ ἕνας-δύο Εὐρωπαῖοι. Πολλοὶ ἀχθοφόροι, “χαμάληδες”, στριμώχνονται στὴν ἀποβάθρα, καθὼς τὸ τραῖνο καταφθά­νει σιγά-σιγά.

Στὸ μεταξὺ ἐμφανίζονται φορτηγά, στὰ ὁποῖα “ζαπτιέδες”[2], «μὲ ἄγρια καὶ ἀπερι­ποί­ητα πρόσωπα», συνοδεύουν Βουλγάρους χωρικούς, ποὺ τὰ χωριά τους κάηκαν, οἱ γυ­ναῖκες καὶ τὰ παιδιά τους εἴτε θανατώθηκαν, εἴτε ὁδηγήθηκαν στὰ βουνά, γιὰ νὰ πε­θάνουν ἀπὸ τὴν πεῖνα. Τοὺς κατεβάζουν στὸν δρόμο. Ἡ πεῖνα τοὺς ἔκανε νὰ ἐπι­στρέ­ψουν στὴν πεδιάδα, μὲ ἀπο­τέλεσμα νὰ πέσουν στὰ χέρια τῶν Τούρκων στρα­τιωτῶν. Ὅ­ταν παραδόθηκαν, στὴν ἀρ­χὴ ἦσαν περισσότεροι, ἀλλὰ ἦσαν πολὺ ἀδύνα­τοι καὶ δὲν ἄ­ντεχαν νὰ ἀκολουθήσουν τὴ μακρὰ πορεία ἕως τὸν κοντινότερο σιδηρο­δρομικὸ σταθ­μό, «παρὰ τὰ τρυπήματα μὲ τὴν  ξιφολόγχη καὶ τὰ κτυπήματα μὲ τὸν ὑ­­ποκόπανο τοῦ ὅπλου». Μολονότι ὁ Τοῦρ­κος ἀξιωματικὸς τοὺς ἐξηγεῖ ὅτι εἶναι «ἀ­ντάρ­τες», ποὺ συνελήφθησαν σὲ πρόσφατη μάχη, οἱ δύο ξένοι γνωρίζουν πολὺ καλὰ ὅτι εἶναι «κα­κό­μοιροι φουκαράδες». Παραπατᾶνε στὸν δρόμο. Εἶναι «σκέτες καρικ­α­τοῦρες ἀν­θρώ­πων, ἕνα μάτσο κόκκαλα δεμένα καὶ καλυμμένα μὲ λίγο δέρμα». Βα­δίζουν πρὸς τὴν «κό­λαση», ποὺ λέγεται φυλακή. Ἀναρωτιέται ὁ Wyon:  «Ἆρα γε πό­σοι θὰ παραμεί­νουν ζωντανοί, ὥσπου νὰ κληθοῦν σὲ δίκη-παρωδία, ἑβδομάδες ἢ μῆ­νες ἀργότερα; Ἴσως οἱ περισσότεροι ἀπὸ αὐτούς, ἐφόσον εἶναι δύσκολο νὰ τοὺς σκο­τώσουν…».

Στὰ μισὰ τῆς διαδρομῆς πρὸς τὸ κέντρο, ὑπάρχει ἕνα φυλάκιο ποὺ διακόπτει τὴ δενδροστοιχία. Ὁ φρουρὸς παρουσιάζει ὅπλα, γιατί ἡ ὁδηγία ποὺ ἔχει, εἶναι νὰ χαι­ρε­τᾶ ὅλους τοὺς προξένους. Στὸ Μοναστήρι ὑπάρχουν τόσο λίγοι Εὐρωπαῖοι, ἐκτὸς ἀπὸ τοὺς προξένους, ὥστε τοὺς χαιρετοῦν σὰν νὰ εἶναι πρόξενοι.

Λίγα μέτρα παρακάτω συναντοῦν τὸν φοῦρνο τοῦ στρατοῦ καὶ τὴ φρουρά του. Εἶναι τὸ πρῶτο σπίτι τῆς πόλης. Ἀπὸ ἐκεῖ ἔπεσαν οἱ περισσότεροι πυροβολισμοὶ κατὰ τοῦ Ρώσου προξένου, ὁ ὁποῖος περνοῦσε βιαστικὰ ἀπὸ ἐκεῖ μὲ τὴν ἅμαξά του.

Ὁ κεντρικὸς δρόμος τοῦ Μοναστηρίου εἶναι γεμᾶτος κόσμο, καθὼς εἰσέρχονται σὲ αὐτόν. Πολίτες, στρατιῶτες, ζαπτιέδες, ὅλοι Τοῦρκοι, ἀπολαμβάνουν τὴ μαγεία τοῦ λυ­­κόφωτος. Οὔτε ἕνας Εὐρωπαῖος δὲν φαίνεται στοὺς δρόμους ἢ στὰ ἀνοικτὰ κα­φε­νεῖα. Περιπολίες ἀπὸ ὁπλισμένους στρατιῶτες περνοῦν ἀσταμάτητα. Τὸ Μονα­στήρι στρατοκρατεῖται. Σὲ κάθε γωνιὰ τοῦ δρόμου στέκουν φρουροί. Ὁ Wyonγράφει χα­ρακτηριστικά: «Ἕνα αἴσθημα κάποιου μυστηρίου, κάποιου κρυμμένου κινδύνου μᾶς διακατέχει ἕνα αἴσθημα ὅτι ποτὲ δὲν μποροῦμε νὰ ξεφύγουμε ἀπὸ τὸ Μοναστήρι, ἐ­πειδὴ κάτι πλανιέται στὸν ἀέρα γιὰ σφαγὲς καὶ δολοφονίες Χριστιανῶν». Παντοῦ ὑ­πάρ­χουν κατάσκοποι. Μία ἀπρόσεκτη καλησπέρα θὰ ἦταν ἱκανὴ νὰ τοὺς στείλει στὴ φυλακὴ καὶ στὴν ἐξορία. Ἦσαν οἱ δύ­σκολοι καιροὶ ποὺ ἀκολούθησαν τὸ  Ἴλιντεν.

Μία ἀπρόσμενη συνάντηση τοὺς ἐκπλήσσει, ἂν καὶ ἀπὸ μακρυά. Ἀπὸ τὸν πλακό­στρωτο δρόμο περνᾶ μία ἅμαξα, περικυκλωμένη ἀπὸ ἔφιππους καὶ προκαλεῖ θόρυβο. Μέσα στὴν ἅμαξα κάθεται ὁ Χιλμὶ πασᾶς, ὁ γενικὸς ἐπιθεωρητὴς τῶν Μεταρρυθ­μί­σεων, ποὺ ἐπέβαλαν οἱ ξένες δυνάμεις στὸν Σουλτάνο. Τὸν περιγράφει ὡς ἄνδρα μὲ μοῦσι καὶ ὄψη σὰν νεκροῦ, ντυμένο μὲ ρεντιγκότα[3]καὶ φέσι. Ἐκείνην τὴν ἡμέρα ἐνη­μέρωσε τὸν Βρετανὸ πρόξενο ὅτι ἐξελίσσεται συνωμοσία σὲ βάρος του. Εἶναι πι­κρα­μένος, διότι ὑ­πάρχουν οἱ κατηγορίες γιὰ σφαγὲς Χριστιανῶν. Παρά «τὶς εὐγενικὲς καὶ εὔλογες ἐξηγήσεις» τοῦ Χιλμί, οἱ Βρετανοὶ πιστεύουν ὅτι οἱ Τοῦρκοι στρατιῶτες εἶναι ἱκανοί «γιὰ τέτοιες φρικαλεότητες».

Θεωρητικὰ ὅλα εἶναι σὲ τάξη καὶ ἥσυχα. Ἕνας ξένος, παρατηρεῖ ὁ Wyon, θὰ μπο­ροῦσε νὰ φαντασθεῖ ὅτι βρίσκεται σὲ μία «καλοδιοικούμενη τουρκικὴ πόλη», ἐπειδὴ δὲν γνωρίζει «τὰ ἀξιοθέατα ποὺ κρύβονται πίσω ἀπὸ τὰ κάγκελα τῆς φυλακῆς, πίσω ἀ­πὸ τοὺς τοίχους τῶν νοσοκομείων ἢ στὴ βουλγαρικὴ συνοικία». Περιγράφει, μά­λι­στα, μία συζήτηση μὲ κάποιον Ναζὶρ πασᾶ, ὅταν οἱ δύο ξένοι, πρίν ἀπὸ λίγες ἡμέρες, παρα­δέχθηκαν τὴν τάξη στοὺς δρόμους. «Βλέπετε πόσο ὑπερβολικὲς εἶναι ὅλες οἱ ἀ­ναφορὲς γιὰ ἐνοχλήσεις ἢ βιαιότη­τες στὸ Μοναστήρι», εἶπε «μὲ ψεύτικη εὐγένεια» ὁ Ναζίρ. «Τώρα ὁμολογεῖστε ὅτι περιμένατε νὰ δεῖτε διαφορετικὰ πράγματα ἀπὸ ἐμᾶς». Ὅμως αὐτοὶ ἐπέμεναν ὅτι, παρὰ τὰ ὅσα εἶχαν ἀκούσει, δὲν περίμεναν νὰ ἰδοῦν αὐτὰ ποὺ εἶδαν. Ἀλλ’ ὁ Ναζίρ ἐπέμενε νὰ ὑποστηρίζει ὅτι οἱ Τοῦρκοι δὲν διέπραξαν ἐ­γκλή­ματα: «Ὑ­πάρχει μία πολὺ λανθασμένη ἄποψη στὴν Εὐρώπη, ὅσον ἀφορᾶ στὰ ὅσα γί­νονται ἐδῶ. Κάνουμε ὅ,τι μποροῦμε νὰ τὸ διορθώσουμε».

Κατόπιν ὁ Wyon, πρὶν νὰ μεταβεῖ στὸ ἑλληνικὸ νοσοκομεῖο, μᾶς πληροφορεῖ γιὰ ὅσα εἶδε στὴν πόλη, ποὺ ἐπιβεβαιώνουν τὶς φρικαλεότητες τῶν Τούρκων. Βλέπει μία ἡλικιωμένη γυναίκα ἀπὸ τὸ Σμίλεβο[4] μὲ μία «ἀπαίσια» πληγὴ στὸ κρανίο, ποὺ τῆς προ­κάλεσε Τοῦρκος στρατιώτης, ὅταν ἔκαιαν τὸ Σμίλεβο. Ἄλλη γριὰ ἔκλαιε, γιατί εἶδε τὸν γιό της κομμένο σὲ κομμάτια. Ἄλλης τὸ παιδὶ τὸ ἅρπαξε ἀπὸ τὰ χέρια της Τοῦρ­κος στρατιώτης καὶ τὸ πέταξε μέσα στὶς φλόγες τοῦ σπιτιοῦ της πού καίονταν. Ἄλλο δρᾶ­μα ἀπὸ τὸ Σμίλεβο ἦταν ὅτι πολλοὶ ξεσπιτώθηκαν καὶ ἔμεναν σὲ σπίτια, διά­σπαρτα στὴν πλαγιὰ ἑνὸς ἀπότομου λόφου ποὺ συνόρευε μὲ τὸ τουρκικὸ νεκρο­τα­φεῖο. Σὲ αὐτὸν τὸν χῶρο ἦσαν στοιβαγμένες οἱ οἰκογένειες ἀπὸ τὸ Σμίλεβο. Χάρη στὶς καλὲς ὑπηρεσίες τοῦ Αὐστριακοῦ προξένου, ἐπιτράπηκε σὲ λίγους νὰ ζήσουν ὑπὸ κα­λύτερες συνθῆκες. Οἱ ὑπόλοιπες, πολλὲς ἑκατοντάδες οἰκογένειες, ζοῦσαν ἄστεγες στὸ ὕπαιθρο, διάσπαρτες σὲ ὁμάδες, στὴν πεδιάδα, χωρὶς στέγη καὶ ζεστὰ ροῦχα, ἐ­ξαρτώμενοι ἀπὸ τὴν ἐλεημοσύ­νη τῶν ἐξ ἴσου ἀπόρων χωρικῶν, ὅσον ἀφορᾶ στὴ σί­τι­ση.

Ἀλλὰ τί θὰ μποροῦσε νὰ γίνει γι’ αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους μὲ τὶς κρῦες νύκτες, ὅταν στὴν κοιλάδα τῆς Πελαγονίας, κοντὰ στὸ Μοναστήρι, οὔτε ἕνα χωριὸ ἔχει ἀπομείνει ὄρθιο; Τί θὰ μποροῦσαν νὰ κάνουν αὐτοὶ οἱ πτωχοί «φουκαράδες» στὶς περιοχὲς τῆς Ἀχρίδας καὶ τῆς Δίβρης, ὅπου ἑξήντα χωριὰ εἶναι καμένα; Ὁ Βρετανὸς πρόξενος ὑπο­λόγισε ὅτι ὀκτὼ χιλιάδες οἰκογένειες, ἡ καθεμία μὲ πέντε ἄτομα κατὰ προσέγγιση, εἶναι πλέον ἄστεγες καὶ βρίσκονται στὰ βουνὰ παντελῶς ἄπορες.

Τὸ χωριὸ Σμίλεβο εἶναι χαρακτηριστικὴ περίπτωση. Εἶναι ἕνα ἀπὸ τὰ ἐνενήντα πε­ριστατικά, μᾶς λέγει ὁ Wyon. Αὐτὸ τὸ χωριὸ καταστράφηκε ἀπὸ Τούρκους στρα­τι­ῶ­τες καὶ ἄναρχα τάγματα βαζιβουζούκων[5], στὶς 28 Αὐγούστου 1903. Πάνω ἀπὸ δια­κό­σιοι ἄνθρωποι σφαγιάσθηκαν. Οἱ στρατιῶτες ἔβαλαν φωτιὰ περιμετρικὰ τοῦ χω­ριοῦ. Ἄρχι­σαν νὰ πυροβολοῦν καὶ οἱ κάτοικοι, τρομοκρατημένοι, ὅρμησαν στοὺς δρό­μους. Οἱ στρατιῶτες σκότωναν καὶ βασάνιζαν, οἱ δὲ βαζιβουζοῦκοι λεηλατοῦσαν καὶ ἔκαιαν κάθε σπίτι. Οἱ στρατιῶτες «διασκέδαζαν» μὲ τὸ νὰ σκοτώνουν. Παίρνουν τὶς ξιφολόγ­χες. Ρίχνουν τὰ βρέφη μέσα στὴ φωτιά. Μάννες σκούζουν καὶ τρέχουν «στὰ τυφλά» πρὸς τούς «χασάπηδες, ὁπλισμένες μονάχα μὲ τὰ δόντια καὶ τὰ νύχια τους». Τίποτε δὲν ἔχει ἀπομείνει γιὰ τοὺς ἐπιζῶντες, ἐκτὸς ἀπὸ αὐτὰ ποὺ ἔχουν μαζί τους, ἐνῶ «κουλου­ριάζονται» ἔξω σὲ μικρὲς ὁμάδες. Ὅσοι -ἐλάχιστοι- ἄνδρες ξέφυγαν τὴ βροχὴ ἀπὸ σφαῖρες ἀναγκάζονται νὰ πάρουν τὰ βουνά. Ὅσοι κάτοικοι ἐπιβίωσαν, τρέ­φονται ἀπὸ τὴν ἐλεημοσύνη τῶν γειτόνων. Καλὲς νοσοκόμες φροντίζουν τὶς πληγές τους. Μο­­λο­νότι δὲν φοβοῦνται πὼς θὰ γίνει ἄλλη σφαγή, «κάθε Χριστιανὸς στὸ Μο­να­στήρι», ἐπισημαίνει ὁ Wyon, «γνωρίζει ὅτι ἀκόμη καὶ αὐτὸ τὸ ἐνδεχόμενο εἶναι μᾶλ­λον πιθανὸ καὶ ἀναλογίζεται τὸ μέλλον του».

Ἡ ζωὴ τῶν ἀνθρώπων στὰ βουνὰ καὶ στὴν πεδιάδα εἶναι «κόλαση», λέγει ὁ ἀντα­πο­­­κριτής. Τὰ τραύματα κακοφορμίζουν. Ἡ μόνη τους τροφὴ εἶναι τὸ γρασίδι καὶ τὸ νερό. Τὰ ἴδια τοπία, οἱ ἴδιες ἱστορίες, ἡ ἴδια ἀθλιότητα εἶναι κρυμμέναπίσω ἀπὸ κά­θε τοῖχο ὄχι μόνο ἀπὸ ὅσους ἔμεναν στὸ Σμίλεβο, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ ἄλλους ποὺ κατοικοῦσαν σὲ δεκάδες χωριά. Ἡ πλειοψηφία αὐτῶν τῶν «προσφύγων» προτιμᾶ νὰ πεθάνει στὰ βου­νά, παρὰ νὰ ἐμπιστευθεῖ τὶς ὑποσχέσεις τοῦ Χιλμὶ πασᾶ γιὰ ἀμνηστία. Οἱ ἄνδρες προτιμοῦν νὰ βλέπουν τὶς συζύγους καὶ τὶς κόρες τους νὰ πεθαίνουν ἀπὸ τὴν πεῖνα, παρὰ νὰ πέσουν στὰ χέρια «τοῦ πιὸ σκληροῦ στρατοῦ στὸν κόσμο». Ὅσοι εἶχαν πα­ραδοθεῖ, ἐκτελέσθη­καν ὁμαδικά. Ὅσοι ἀπέμειναν στὰ βουνὰ θὰ ἐνταχθοῦν «στὰ ἀ­νταρτικὰ σώματα», ἀλ­λὰ προηγουμένως θὰ ἔχουν θάψει τὶς οἰκογένειές τους. Περι­μέ­νουν «τὴν εὐχάριστη στιγ­μή» ποὺ κάποιος Τοῦρκος στρατιώτης θὰ πέσει στὰ χέρια τους. Ἔτσι θὰ μπορέσουν νὰ ἀντιμετωπίσουν τοὺς ἐχθρούς τους μὲ ἕνα Mauser[6]καὶ μί­α ζώνη μὲ φυσίγγια.

Σὲ αὐτὸ τὸ σημεῖο ὁ Wyonξεσπᾶ σὲ μία αὐτοκριτικὴ γιὰ τὴν «πολιτισμένη» Εὐρώ­πη. «Εἶναι λυπηρὴ αὐτὴ ἡ ἱστορία τῆς ἐξόντωσης τῶν Χριστιανῶν στὸ Μοναστήρι, κάτω ἀπὸ τὰ ἄπιστα καὶ ἀναίσθητα μάτια τῆς Εὐρώπης, τὰ ὁποῖα κάποτε ἔτρεφαν δίκαιη ὀρ­γὴ γιὰ λιγότερο τρομερὲς ἱστορίες. Εἴκοσι πέντε χρόνια πρίν, ὑπῆρξε μία σφα­γὴ στὴ Βουλ­γαρία, ποὺ ἔβαλε τὴν Εὐρώπη στὶς φλόγες[7]. Τώρα δεκάδες ἐξίσου τρο­­μερὰ γεγονότα μᾶς ἀφήνουν νὰ προσμένουμε τὴν ἔναρξη τῶν Μεταρρυθμίσεων. Μᾶλ­­λον οἱ δικοί μας φιλάνθρωποι ἐπιδιώκουν νὰ ἀποδείξουν τὴν ἐνοχὴ τῶν Βουλ­γάρων γιὰ ἐξίσου βίαιες πράξεις, τὸ ὁποῖο εἶναι ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον τελείως λάθος. Ἔ­χετε προσπαθήσει ποτὲ νὰ φαντασθεῖτε τοὺς ἑαυτούς σας γιὰ μιὰ στιγμὴ στὴ θέση αὐ­τῶν τῶν ἀνήμπορων ἀν­θρώπων; Ἀνήμποροι, σκληροὶ ἄνδρες κλαῖνε σὰν μικρὰ παιδιά, ὅταν θυμοῦνται τὸ τί πέρασαν».

Ὁ Wyonκαὶ ὁ συνοδοιπόρος του ἐπιστρέφουν στὸ Μοναστήρι, ὕστερα ἀπὸ αὐτὴν τὴν ἐπικίνδυνη ἔξοδό τους στὰ πέριξ τοῦ Μοναστηρίου χωριά. Εἶχαν ξεφύγει τὸν ἔ­λεγ­χο τῶν Τούρκων, οἱ ὁποῖοι μὲ τίποτε δὲν ἤθελαν νὰ δοῦν οἱ ξένοι τὰ ἐγκλήματά τους.

Μεταβαίνουν στὸ ἑλληνικὸ νοσοκομεῖο, γιὰ νὰ ἰδοῦν καὶ ἐκεῖ τὴ σκληρὴ πραγματι­κότητα. Ὁ Wyonπεριγράφει τὸ ἑλληνικὸ νοσοκομεῖο ὡς ἕνα «μεγάλο λευκὸ κτίριο». Ὅπως διαβάζουμε στὸ βιβλίο τοῦ VelimirT. Arsits“Ὁ Ναὸς τοῦ Ἁγίου Μεγαλομάρ­τυ­ρα Δημητρίου στὰ Βιτώλια”, τὸ πρῶτο ἑλληνικὸ νοσοκομεῖο, ποὺ τὸ συντηροῦσε ἡ ἐκκλησία τοῦ Ἁγίου Δημητρίου, ὑπῆρχε μέχρι τὸ 1896, ὅταν στὴ θέση του κτίσθηκε νέο νοσοκομεῖο, τοῦ ὁποίου ἐρείπια ὑπῆρχαν τὸ 1930. Τὴν ἀνέγερση τοῦ νοσοκομείου ἀ­νέ­λαβε μὲ ἔξοδά του ὁ Μοναστηριώτης Ἰωάννης Δημητρίου, ἔμπορος στὴν Αἴγυπτο. Μὲ τὴ διαθήκη του τὸ 1896 δώρισε γιὰ τὴν ἀνέγερση τοῦ νοσοκομείου 3.000 λίρες στερ­­λίνες καὶ γιὰ τὴ συντήρησή του 10.000 λίρες[8]. Τὸ νοσοκομεῖο ὀνομαζόταν “Εὐαγ­γελι­σμός”.

Σὲ αὐτό, λοιπόν, τὸ ἑλληνικὸ νοσοκομεῖο μεταβαίνει ὁ Βρετανὸς ἀνταποκριτής. Μᾶς προϊδεάζει δὲ ὅτι στὸ νοσοκομεῖο «ὑπάρχουν μᾶλλον τὰ πιὸ φρικτὰ θεάματα, ἐ­κτὸς ἀπὸ αὐτὰ τῆς φυλακῆς». Στὸ νοσοκομεῖο ὑπάρχουν πολλοὶ βασανισμένοι ἐναπο­μείναντες ἀπὸ τὸ Ἄρμενσκο[9], τὸ Biloshiκαὶ τὸ Σμαρδέσι[10]. Συναντοῦν μία γυναίκα μὲ μία σχισμή-τραῦμα ἀπὸ τὸν ὦμο μέχρ τὸν πνεύμονα, μία γυναίκα μὲ κατεστραμμένο τὸν ἐγκέφαλο, τὸ κρανίο της σπασμένο μὲ πέντε μαχαιριὲς γαλλικῆς σπάθης καὶ τὸ ἀ­­ριστε­ρό της χέρι σχισμένο, ἐπειδὴ προσπάθησε νὰ ἁρπάξει τὸ παιδί της ἀπὸ τούς «χα­σά­πη­δες». Μικρὰ παιδιὰ γαζωμένα μὲ σφαῖρες ἢ σφαγμένα μὲ μαχαίρι. Αὐτά, λέγει ὁ Wyon, «ἀποτελοῦν κάποιες ἀποδείξεις, ποὺ διασώζει ὁ Παντοδύναμος, γιὰ νὰ μαρ­τυ­ροῦν ἐ­ναντίον τοῦ Τούρκου ποὺ διψᾶ γιὰ αἷμα, καὶ γιὰ νὰ καταγραφοῦν ἀπὸ τὴ μου­σουλ­μανικὴ πλευρὰ τῆς Εὐρώπης». Σὲ ἀντίθεση μὲ ὅσα τοῦ ἔλεγαν στὸ Κονάκι[11], ὅτι τὰ βασικὰ καθήκοντα τοῦ Τούρκου στρατιώτη ἦσαν τότε τὰ ἑξῆς: Πρῶτο, νὰ αἰχμα­λωτίζει ἢ νὰ διαλύει τὶς ζῶνες «ἀνταρτῶν», δεύ­τερο, νὰ σβήνει τὶς φωτιὲς τῶν χωριῶν ποὺ καίονται, καὶ τρίτο, νὰ συνοδεύει τὰ γυναι­κό­παι­δα σὲ ἀσφαλῆ μέρη…

Ὕστερα ἀπὸ τὴν ἀπόδραση σὲ χωριά, ὅπως εἴπαμε, ὁ Wyonἐπισκέπτεται τὸ ἑλληνι­κὸ νοσοκομεῖο. Τὸ περιγράφει ὡς ἕνα μεγάλο κτίριο, μὲ ὄμορφο κῆπο, μὲ ἕνα μεγάλο, εὐά­ερο καὶ καθαρὸ φαρμακεῖο, μὲ γραφεῖα πού «διαχέουν παντοῦ ἐκείνην τὴν κατα­φανῆ νοσοκομειακὴ ἀτμόσφαιρα». Ὁ γιατρὸς ποὺ τοὺς ὑποδέχεται, τοὺς διαβε­βαι­ώνει ὅτι δὲν θὰ ὑπάρχει καμμία δυσκολία γιὰ νὰ ἀποκτήσουν τὴν ἄδεια τῆς ἐπιθεώ­ρη­σης τῶν θαλάμων. Ἡ ἄδειά του εἶναι ἀρκετή. Πολιτικὴ τοῦ νοσοκομείου εἶναι νὰ βλέ­πουν οἱ ἀ­νταποκριτὲς κάποια ἀπὸ τὰ περιστατικὰ τοῦ νοσοκομείου.

Εἰσέρχονται σὲ ἕνα μεγάλο καὶ εὐάερο θάλαμο, γεμᾶτο ἀπὸ ἄνδρες καὶ ἀγόρια, πε­ρι­τυλιγμένους μὲ ἐπιδέσμους καὶ γύψο. Ἔχουν βλέμμα φόβου καί «ἄφωνης ἀνησυ­χί­ας». Δὲν ἠρεμοῦν, μολονότι βλέπουν ἀνθρώπους χωρὶς φέσι. Ἄλλωστε τὸ σημειω­μα­τάριο τοῦ ἀνταποκριτῆ δὲν τοὺς ἐμπνέει ἐμπιστοσύνη.Οἱ εἰκόνες ἀπὸ τοὺς τραυ­μα­τί­ες, ποὺ μᾶς περιγράφει ὁ Wyon, εἶναι πολὺ σκληρές.

Βλέπουν ἕνα ἀγόρι δέκα πέντε χρονῶν, τὸν Ἠλία Βελιάνη ἀπὸ τὸ Biloshi, μὲ ἕνα γό­­νατο σὲ γύψο. Σφαῖ­ρα τουφεκιοῦ Mauser διαπέρασε ἀπ’ ἄκρου σὲ ἄκρο τὸ ἀριστερὸ γόνατο καὶ συνέτριψε τὴν ἐπιγονατίδα. Εἶναι  Ἕλληνας. Θὰ μείνει παράλυτος ἐφ’ ὅ­ρου ζω­ῆς. Ἕνα ἄλλο ἀγόρι ἀπὸ τὸ Σμαρδέσι, δέκα τριῶν ἐτῶν. Πυροβολήθηκε καὶ στὰ δύο ἰσχία ἀπ’ ἄκρου σὲ ἄκρο μὲ σφαῖρα Mauser. Ἕνας μικρὸς, φτωχὸς καὶ αὐτός, τοὺς κυτ­τάζει «συμπονετικά», καθὼς περνοῦν στὸν ἑπόμενο. Φίλιππος Jolam, δώδεκα χρο­νῶν, ἐπιζῶν ἀπὸ τὸ Ἄρμενσκο. Σφαῖρες Mauser διαπέρασαν ἀπ’ ἄκρου σὲ ἄκρο τὸ δε­ξιὸ χέρι καὶ τὸ πόδι. Τὸ ἀριστερὸ πόδι εἶναι συντετριμμένο.

Στέκονται δίπλα σὲ ἕνα νέο ἄνδρα ἀπὸ τὸ Ἄρμενσκο, μὲ συντετριμμένο τὸν μηρὸ καὶ τὸν ὦμο. Ὅταν ἔπεσε, οἱ Τοῦρκοι θὰ τὸν εἶχαν σκοτώσει, ἀλλ’ ἕνας ἄνδρας, νε­κρός, ἔπεσε πάνω του καὶ τὸν ἔσωσε ἀπὸ τὶς ξιφολόγχες. Αὐτὸς ἦταν ὁ πατέρας του. Μετὰ τὴν ἧττα τους στὸ βουνό, οἱ Τοῦρκοι πλησίασαν τὸ χωριό. Ὁ ἱερέας, ἕνας νέος καὶ εὐ­γενής, ποὺ κατόπιν φονεύθηκε καὶ κακοποιήθηκε, βγῆκε μαζὶ μὲ τοὺς μεγαλύ­τερους τοῦ χωριοῦ, νὰ τοὺς συναντήσουν καὶ νὰ τοὺς προσφέρουν φιλοξενία καὶ ἀνά­παυση[12]. Ἄλλοι εἶχαν φθάσει στὸ χωριὸ ἀπὸ πίσω τους καὶ ἄρχισαν τοὺς πυροβο­λι­σμούς. Ἦταν τὸ σῆμα τῆς ἐπίθεσης. Συνεχίζει ὁ νεαρός: «Οἱ Τοῦρκοι εἶπαν ὅτι ὑπῆρ­χαν Βούλγαροι στὸ χωριὸ καὶ τοὺς πυροβόλησαν. Ἦταν ὅμως ψέμα. Ἐμεῖς ἤμασταν ὅλοι  Ἕλληνες καὶ οἱ ἄνδρες ποὺ πυροβόλησαν πίσω ἀπὸ τὸ χωριὸ ἦσαν στρατιῶτες Τοῦρκοι, σταλμένοι νὰ τὸ κάνουν αὐτό. Ἐμεῖς τραπήκαμε στὰ σπίτια μας. Πολλοὶ ἀπὸ μᾶς ἔπεσαν. Οἱ στρα­τιῶτες ἔβαλαν φωτιὰ στὰ σπίτια μας καί, καθὼς ἐμεῖς ἤμασταν ἐξαντλημένοι, μᾶς λόγ­χιζαν στοὺς δρόμους ἢ μᾶς πυροβολοῦσαν στὰ χωράφια. Ὅταν ἔπεσα, ἤμουν στὴ μέ­ση τοῦ χωριοῦ καὶ εἶδα τοὺς στρατιῶτες νὰ φονεύουν, νὰ λαφυ­ρα­γωγοῦν καὶ νὰ βιάζουν τὶς γυναῖκες μας. Ὑπῆρχε ἕνα κορίτσι μὲ πέντε τραύματα ἀ­πό σφαῖρες, ποὺ κακοποιή­θηκε ἀπὸ τρεῖς στρατιῶτες καὶ κατόπιν πέθανε. Μερικὰ μι­κρὰ παιδιὰ μαχαιρώθηκαν μὲ ξίφη. Πολλὰ εἶχαν τέσσερα καὶ πέντε τραύματα. Μετρή­σαμε εἴκοσι ὀκτὼ παιδιά, ἀπὸ τὰ ὁποῖα τὰ ὀκτὼ πέθαναν».

Σὲ ἄλλο δωμάτιο κείτονταν, σὰν νεκρό, ἕνα μικρὸ ἀγόρι δώδεκα ἐτῶν, ἀπὸ τὸ Ἄρ­μενσκο, τυ­λιγμένο μὲ ἐπιδέσμους. Σὲ λίγες ἡμέρες πέθανε.

Στὸ Ἄρμενσκο ἔγινε μεγάλη σφαγή, μία ἀπὸ τὶς χειρότερες, ὅπως γράφει σὲ ἄλλο σημεῖο τοῦ βιβλίου του ὁ Wyon[13]. Ξίφη δὲν εἶχαν μόνον οἱ Τοῦρκοι ἀστυνομικοί. Βοή­θησαν καὶ αὐτοί. Οἱ ὑπόλοιποι ἦσαν Ἀνατολῖτες καὶ Ἀλβανοὶ στρατιῶτες.

Μετὰ ἀπὸ τὴν πτέρυγα τῶν ἀνδρῶν ὁδηγοῦνται στοὺς θαλάμους τῶν γυναικῶν. Βλέπουν δύο ἄτομα ἀπὸ τὸ χωριὸ Bistritsa, λίγο ἔξω ἀπὸ τὸ Μοναστήρι, ἕνα κορίτσι καὶ μία γυναίκα. Τὸ μικρὸ κορίτσι εἶναι δέκα ἐτῶν, μὲ ὀκτὼ τραύματα ἀπὸ μαχαίρι. Μὲ τρεμάμενη φωνὴ διηγεῖ­ται τί ἔγινε. Τὴ νύκτα οἱ Τοῦρκοι ἔβαλαν φωτιὰ στὸ χωριὸ καὶ αὐτοὶ ἔτρεξαν στὰ χω­ράφια. Τότε τὸ συνέλαβαν καὶ τὸ μαχαίρωσαν. Ἡ γυναίκα ὀλο­φύρεται καὶ λέγει: «Εἶ­χα τὸ μωρὸ στὰ χέρια μου.  Οἱ Τοῦρκοι τὸ ἔκοψαν σὲ κομμάτια, μπροστὰ στὰ μάτια μου». Ὅλα τὰ ἀριστερά της δάκτυλα ἦσαν κομμένα. Παρὰ ταῦτα, κρατοῦσε τὸ μωρό της. Δέχθηκε πέντε κτυπήματα μὲ σπαθὶ στὸ κεφάλι, δύο ἀπὸ τὰ ὁ­ποῖα τῆς ἔθραυσαν τὸ κρανίο. Καὶ σὰν νὰ μὴ ἔφθαναν αὐτά, μία σφαῖρα διαπέρασε τὸ δεξιό της χέρι.

Στὴ συνέχεια βλέπουν μία γυναίκα καὶ τὸ κορίτσι της άπὸ τὸ Κρούσοβο. Τὸ παιδὶ πυροβολήθηκε διαμπερῶς στὸ πόδι, ἀλλὰ ἡ μητέρα τὸ ἔσωσε. Τράπηκαν σὲ φυγὴ στὰ βουνά, ὅπου λιμοκτονοῦσαν. Κάποιοι φίλοι τους τὶς ἔφεραν στὸ νοσοκομεῖο πρὶν ἀπὸ δύο ἡμέρες. Ἡ ἑπόμενη περίπτωση εἶναι μία γυναίκα ἀπὸ τὸ Ἄρμενσκο, ποὺ ὀλοφύρε­ται ἀκατάπαυστα. Τουρκικὸ σπαθὶ ἔκοψε τὸν ἀριστερό της ὦμο, ἔσχισε τὸν πνεύμονα καὶ σχεδὸν ἀπέκοψε τὸ χέρι. Εἶχε ἕνα ἀπὸ τὰ πιὸ σοβαρὰ τραύματα. Ἦταν θαῦμα ποὺ ζοῦσε. Μία σφαῖρα ἀπὸ Mauserδιαπέρασε τὸ ἄλλο χέρι διαμπερῶς.

Στὸ ἐρώτημα τοῦ ἀνταποκριτῆ καὶ τοῦ συνοδοῦ του ἄν ὅλοι οἱ ἀσθενεῖς εἶναι  Ἕλ­λη­νες ἢ Βλάχοι, ὁ γιατρὸς τοὺς ἀπαντᾶ καταφατικά. Τὸ νοσοκομεῖο δὲν δεχόταν Βουλ­­­γάρους. Αὐτοὶ πήγαιναν στὸ τουρκικὸ νοσοκομεῖο.

Προσπάθησαν νὰ πάρουν μία ἐξίσου ὁλοκληρωμένη ἀντίληψη μέσα στὸ τουρκικὸ νοσοκομεῖο, ἀλλ’ εἰς μάτην. Τοὺς ἔδειξαν δύο θαλάμους. Ἔπαυσαν νὰ ὑποβάλλουν ἐ­ρωτήσεις, διότι ἦσαν ἄγνωστοι ἢ τοὺς ἀπαντοῦσαν ἀόριστα καὶ ὅσο πιὸ γρήγορα μπο­ροῦσαν τοὺς πῆραν, γιὰ νὰ τοὺς φιλοξενήσουν. Σημειώνει ὁ Wyon: «Κανεὶς Τοῦρκος δὲν μποροῦσε νὰ ἀφήσει ἕνα ἐπισκέπτη νὰ ἀναχωρήσει, χωρὶς μία ἐκδήλωση φιλοξε­νίας. Αὐτὸ συμβαίνει, γιατί ἐπιδιώκουν νὰ συγκαλύψουν τὰ ψέματά τους καὶ νὰ ἀπο­κτήσουν φίλους. Εἶναι ἀπερισκεψία νὰ κάνεις περιττοὺς ἐχθρούς καὶ αὐτὸ ὁ Τοῦρκος τὸ κατανοεῖ καὶ κάνει κόλπα στὸ full».

Mετὰ ἀπὸ τὸ τουρκικὸ νοσοκομεῖο ἐπισκέπτονται τὸ δικαστήριο, ποὺ βρίσκεται πο­­­λὺ κοντά. Συνεδριάζει τὸ εἰδικὸ δικαστήριο, γιὰ νὰ δικάσει φυλακισμένους Βουλγά­ρους, ὑπόπτους γιὰ συμμετοχὴ στὰ γεγονότα τοῦ Ἴλιντεν. Δὲν ἔχουν δικαίωμα ἔφε­σης. Κάθε ἡμέρα ἄνθρωποι στέλνονται στὴν ἐξορία ἢ στὸν θάνατο, ποὺ συχνὰ εἶναι τὸ ἴδιο πρᾶγμα, καὶ σπανίως ἐλευθερώνονται. Τὸ δικαστήριο εἶναι κτισμένο παρα­πλεύ­ρως ἑ­νὸς μικροῦ λόφου. Φρουροὶ στέκονται στὴν εἴσοδο. Τὸ ἐσωτερικὸ τοῦ δικα­στηρίου εἶναι τόσο σκοτεινό, ὥστε νὰ μὴ μποροῦν νὰ διακρίνουν τίποτε, γιατί τοὺς τυφλώνει τὸ ἐξωτερικὸ φῶς. Ξαφνικὰ συνειδητοποιοῦν ὅτι μέσα στὸ δικαστήριο εἶναι στοιβαγ­μέ­νοι ἀνθρώπινες ὑπάρξεις. Ἀκοῦνε τὸν «θλιβερὸ κρότο» τῶν ἁλυσίδων. Ὁ ἦ­χος τους φθάνει μέχρι τὸ μεδοῦλι. Οἱ ἄνθρωποι εἶναι ἁλυσοδεμένοι μὲ κακοφτιαγ­μέ­νες σιδερέ­νιες μπάρες, καρπὸς μὲ καρπό. Περιμένουν τὴ δίκη τους.

Ξαφνικὰ ἐμφανίζεται νεαρὸς ἄνδρας μὲ εὐρωπαϊκὴ περιβολή. Εἶναι δάσκαλος ἀπὸ τὴν Ἀχρίδα. Πρὶν ἀπὸ τέσσερις μῆνες συνελήφθησαν αὐτός, ὁ πατέρας του καὶ ὁ ἀ­δελ­­φός του. «Τί ἔχετε κάνει;», τὸν ἐρωτοῦν. «Ὁ Θεὸς ξέρει ἐμεῖς δὲν ξέρουμε τί­πο­τε». Τὸ σπίτι τους καὶ ὅλα τὰ ἀγαθά τους δημεύθηκαν. Στρέφει τὸ βλέμμα του πρὸς τοὺς ξένους, γεμᾶτο ἐλπίδα. Ἀλλὰ τί μποροῦν νὰ κάνουν γι’ αὐτόν;

Γιὰ πολὺ καιρὸ ἔμεινε χαραγμένη στὴ μνήμη τοῦ Βρετανοῦ ἀναποκριτῆ ἐκείνη ἡ σκηνὴ ποὺ ἀντίκρυσε: Τὸ σκοτάδι, ἡ ἀθλιότητα, ἐκεῖνα τὰ πρόσωπα μὲ τὶς χειροπέδες, τόσο ἀξιολύπητα, τόσο σιωπηλά. Τοὺς κύτταζαν ἐπίμονα σὰν βουβὰ θηρία. Ὅταν θυ­μᾶται ἐκεῖνα ποὺ εἶδε, ἀναρωτιέται: «Μπορούσατε σεῖς στὴν Ἀγγλία νὰ ἀντιληφθεῖτε ἐκείνην τὴ μιζέρια, σεῖς δὲν θὰ στρέφατε τὰ κουφὰ αὐτιά σας σ’ αὐτὲς τὶς κραυγὲς γιὰ βοήθεια καὶ δὲν θὰ λέγατε ὅτι αὐτὰ εἶναι ὑπερβολὴ καὶ ὁμιλία πολιτική; Σεῖς δὲν ἤσα­σταν τόσο κρῦοι καὶ ἄπιστοι. Καὶ ὅ,τι εἶναι καταγεγραμμένο ἐδῶ δὲν εἶναι τὸ χειρό­τερο ὅ­λων». Ὁ δὲ διερμηνέας τους, ἕνας Ἑβραῖος, ὅταν ἔφυγαν, τοὺς εἶπε χαρακτη­ρι­στικά: «Ὁ Θεὸς νὰ σπλαχνισθεῖ ἐκεῖνον τὸν ἄνδρα ἀπόψε, ὅταν ἐπιστρέψει στὴ φυ­λακή. Θὰ προτιμοῦσα νὰ εἶμαι νεκρός, παρὰ νὰ βρίσκομαι στὴ θέση του».

Ὅλα αὐτὰ ποὺ βλέπουν στὸ δικαστήριο, τοὺς δικαστές, τὸν εἰσαγγελέα τοῦ Κρά­τους, τοὺς γραμματεῖς, τοὺς δικαζόμενους, ἀπολύτως ἀκίνητους, μὲ κατεβασμένα τὰ κε­φάλια καί, ὅπως φαινόταν, νὰ μὴ ἔχουν ἐπίγνωση τοῦ περιβάλλοντός τους, γιατί δὲν καταλάβαιναν καμμία λέξη τουρκική, τοὺς ἀδιάφορους συνηγόρους τῶν κατηγο­ρουμένων, τοὺς μάρτυρες, ἐπίσης χωρικούς, γιὰ τοὺς ὁποίους κανεὶς δὲν ξέρει πότε οἱ ἴδιοι θὰ ἀπασχολήσουν τὸ δικαστήριο, γνωρίζουν καλὰ ὅτι ὅλα εἶναι «ἕνας κενὸς ἐξω­τε­ρι­κὸς τύπος, γιὰ νὰ ἱκανοποιήσουν τὴν Εὐρώπη». Μὲ αὐτογνωσία ὁ Wyonὁμολογεῖ καὶ εὐχαριστεῖ τὸν Θεό, λέγει, «ποὺ ἐμεῖς γεννηθήκαμε σὲ ἄλλη γῆ».

Αὐτὰ τὰ περιστατικὰ καταχωρίζει ὁ Wyon στὸ βιβλίο του, ποὺ προαναφέραμε, κα­τὰ τὴν ἐπίσκεψή του στὸ Μοναστήρι, λίγο μετὰ τὸ  Ἴλιντεν.

Ὁ ἕτερος δημοσιογράφος, ποὺ ἐπισκέφθηκε τὸ Μοναστήρι, τρία χρόνια ἀργότερα, τὸ 1906, εἶναι ὁ Ἀμερικανὸς AlbertSonnichsenδημοσιογράφος μὲ φιλοβουλγαρικὸ προσανατολισμό.Ὅσαγράφει, περιέχονταιστὸβιβλίοτου “ConfessionsofaMacedo­ni­­anbandit”, τὸὁποῖο ἐκδόθηκε ἀπὸ τὶς ἐκδόσεις Πετσίβα, ὑπὸ τὸν τίτλο: “’Aναμνή­σεις ἑνὸς Μακεδόνα ἀντάρτη”.

Οἱ πρῶτοι, ποὺ γνώρισε στὸ Μοναστήρι, εἶναι ἕνας ἱερέας, πρόεδρος τῆς περιφε­ρει­ακῆς ἐπιτροπῆς Μοναστηρίου, ἀπὸ τὰ πρῶτα στελέχη τοῦ Ντάμε Γκρούεφ,δα­σκάλου ἀπὸ τὸ Σμίλεβο, καὶ ὁ “’Aετός”, τὸ ψευδώνυμο ἑνὸς δα­σκάλου ἀπὸ τὴν περι­φέρεια τῆς Φλώρινας, ἀντιπρόσωπος καὶ γραμματέας τῆς ἐκεῖ βουλγαρικῆς ἐπιτρο­πῆς. Γεννήθηκε καὶ μεγάλωσε στὴ Βουλγα­ρία, ὅμως διορίσθηκε ἀπὸ τὴ βουλγαρικὴ ἐκκλησία καθηγητὴς μαθηματικῶν στὸ βουλ­­γαρικὸ γυμνάσιο Μοναστη­ρίου[14]. Ὡς Βούλ­γαρος ὑπήκοος ἦταν ἀσφαλής.

Δέκα ὀκτὼ μῆνες μετὰ τὸ Ἴλιντεν, τὸ Μοναστήρι ἦταν γεμᾶτο γυναικόπαιδα ἀπὸ τὰ καμένα χω­ριά. Ὅλοι οἱ σημαντικοὶ ἄνδρες, ποὺ εἶχαν ὀργανώσει τὶς βουλγαρικὲς ἐ­πιτροπές, εἶχαν διαφύγει στὰ βουνὰ ἢ ἦσαν ἐξόριστοι. Ἡ βουλγαρικὴ ὀργάνωση εἶχε διαλυθεῖ ὁλοκληρωτικά. Ὅμως λίγους μῆνες ἀργότερα ὁ Γκρούεφ  ἦλθε στὴν πόλη καὶ φρόντισε γιὰ τὴν ἀναδιοργάνωση στὴν πόλη ποὺ ἦταν ἡ «πιὸ σπουδαία ἐπαρχία τῆς ἐπαναστατημένης Μακεδονίας».

 Ὕστερα ἀπὸ τὶς πρῶτες συναντήσεις, ὁ δημοσιογράφος βρέ­θηκε, συνοδευόμενος, στὸν δρόμο, ὅπου ἐ­ντυ­πωσιάσθηκε ἀπὸ τό «κυριακάτικο πλῆ­θος». Διέσχισε τὸ ποτάμι, τὸν Ὑδραγόρα, κι­νήθηκε βιαστικὰ πρὸς τὴν κεντρικὴ ὁδό, πέρασε τὴν ἐμπορικὴ πε­ριοχὴ καὶ τελικὰ ἔφθασε στὸν “Νέο Μαχαλᾶ”, τὴ βουλγαρικὴ συνοικία. Τὴν πε­ρι­γράφει ὡς γειτονιὰ μέ «σπίτια μᾶλλον πλούσια καὶ σύγχρονα, ποὺ δὲν ταίριαζαν σὲ αὐ­­τὴν τὴ χώρα». Βρι­σκόταν σὲ περιοχή, ὅπου ἔνοιωθε ὅτι εἶχε φύγει «ἡ σκόνη τῶν πε­ρι­χώρων τῆς Φλώ­ρινας».Βρίσκεται ἀνάμεσα σὲ ἁπλοῦς ἀνθρώπους, ὅπως τὸν ἐπι­­κε­φαλῆς συνεργείου «κτιστά­δων». Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἡ περιοχὴ δὲν θεωρήθηκε ἀσφαλής, λόγῳ τοῦ ὅτι αὐτὸ τὸ τμῆμα τῆς πόλης βρισκόταν ὑπὸ ἀστυνομικὸ ἔλεγχο, θεω­ρή­θη­κε ἀ­σφαλέστερο νὰ πάει αὐτὸς  καὶ ἡ συνοδεία του «ἐπάνω στοὺς λόφους, σ’ ἕνα σπίτι τῆς περιοχῆς Μπὲλ Σίσμαν». Ἔ­πρεπε νὰ κρατηθεῖ μυστικὴ ἡ ταυτότητά του, ὅτι εἶναι Ἀ­μερι­κανός, γιατί, ἂν μάθει ἡ ἀ­στυνομία ὅτι βρίσκεται στὴν πόλη, θὰ ἐρευνήσει ὅλα τὰ σπίτια. «Νὰ μὴ ἔχεις παρτίδες μὲ τοὺς φοιτητές», τοῦ ἐπισήμαναν. «Εἶναι καλὰ παιδιά, ἀλλὰ σχο­λιάζουν πολύ, ἰδι­αίτερα τὰ κορίτσια».

Μένει, λοιπόν, στὴ συνοικία Μπὲλ Σίσμαν. Ὅπως γράφει, «ἀπὸ τὰ μπαλκόνια τῶν σπιτιῶν ποὺ εἶναι ψηλὰ στὴ συνοικία, τὸ Μοναστήρι προσφέρει μία γραφικὴ καὶ μονα­δικὰ μαγευτικὴ θέα». Ἀπὸ κεῖ διακρίνονται μόνον οἱ στέγες τῶν σπιτιῶν καὶ οἱ μινα­ρέδες. Παρ’ ὅλο ποὺ οἱ τουρίστες-συγγραφεῖς «λατρεύουν» νὰ γράφουν γι’ αὐτά, πολ­λοὶ ἀπ’ αὐτοὺς περπάτησαν στά «στενὰ βρώμικα ἀπὸ ἀκαθαρσίες ζώων δρομάκια» τοῦ Μοναστηρίου καὶ «ἔχουν ἀνακατευτεῖ μὲ τὸ συνονθύλευμα τῶν Ἑβραίων, τῶν Τούρ­κων, τῶν Ἑλλήνων καὶ τῶν Βουλγάρων χωρικῶν». Ὁ Ἀμερικανὸς δημοσιογράφος μᾶς πληροφορεῖ ὅτι τὸ 1906 ὁ πληθυσμὸς τῆς πόλης ἀνέρχονταν περίπου σὲ ἑξήντα μὲ ἑ­βδομῆντα χιλιάδες.

Μία ἄλλη περιγραφὴ ποὺ μᾶς διασώζει ὁ Sonnichsen, εἶναι τὰ λουτρὰ τοῦ Μονα­στηρίου, τὰ χαμάμ. Βγῆκαν μὲ προσοχὴ ἀπὸ τὸ σπίτι, ὅπου διέμεναν. Ἔφθασαν σὲ μία «μικρὴ πλατεῖα ἀπέναντι ἀπὸ ἕνα κτίριο μὲ γυμνὰ τοῦβλα καὶ θόλο, ἀπ’ ὅπου πυκνὸς καπνὸς ἔβγαινε ἀπὸ τὶς πολλὲς τρύπες του». Οἱ ὑπάλληλοι τοῦ λουτροῦ ἦσαν Τοῦρ­κοι. Σὲ αὐτὸ τὸ λουτρὸ ἔρχονταν οἱ στρατιωτικοί. Γι’ αὐτὸ εἶδαν μαῦρες στρατιωτικὲς στολές. «Εἶναι πιὸ ἀσφαλὲς, κανεὶς δὲν θὰ σὲ ψάξει ἐδῶ», τὸν καθησυχάζουν. «Ἄλλω­στε ἐλάχιστοι Χριστιανοὶ ἔρχονται, καὶ οἱ Τοῦρκοι δὲν κάνουν προσωπικὲς ἐρωτή­σεις». Οἱ ἀτμοὶ ἔκαναν τὴν ἀτμόσφαιρα «τόσο χαλαρωτική, ποὺ κανεὶς δὲν ἀσχο­λιό­ταν μὲ τὸν ἄλλο». Ἐκεῖ ἔμαθε ὅτι ὁ ὑπαρχηγὸς τῆς ἀστυνομίας θὰ ἔπαιρνε ἄ­δεια γιὰ τὴ γενέτειρά του. Αὐτὸ σήμαινε ὅτι «τίποτε ἀνησυχητικὸ ἢ κακό δὲν συν­έ­βαινε στὴν πό­λη».

Ἀποφάσι­σε, λοιπόν, νὰ πάει στὴν πόλη, γιὰ νὰ μάθει τί συμβαίνει. Καθὼς περπα­τοῦσε, σὲ κάποια στιγμὴ ἔφθασε «σὲ μία μεγάλη ἀγορὰ ποὺ ἦταν γεμάτη ἀπὸ κάρα χω­ρικῶν, ἄλογα καὶ πραμα­τευτάδες». Πρόκειται γιὰ τὸ Ἄτ Παζάρ, τὸ παζάρι τῶν ἀλό­γων[15]. Στὸ πλάι τῆς ἀγορᾶς ὅλα τὰ χαμηλὰ μαγαζάκια ἀνῆκαν κυρίως σὲ Ἑβραίους. Μετὰ ἔφθασε στὴν κεντρικὴ λεωφόρο, ποὺ τοῦ ἦταν γνώριμη. Ὁ σκοπός του ἦταν νὰ βρεῖ τὴν ἐκκλησία, ὅπου εἶχε τὴν πρώτη συνάντηση μὲ τὸν ἱερέα, ποὺ ἔφερε τὸ ψευ­δώνυμο Μιραμπώ. Δὲν τὰ κατά­φερε μὲ τὴν πρώτη προσπάθεια. Πῆγε σὲ ἕνα «βλά­χι­κο» ἑστιατόριο καὶ ζήτησε ἕνα πο­τήρι ζεστὸ πρόβειο γάλα. Τὸ ἀγόρι ποὺ τοῦ σερ­βίρισε τὸν ὁδήγησε στὴν ἐκκλησία. Τὴν περιγράφει ὅτι εἶχε «ψηλὸ μπλὲ θόλο» καὶ βρισκόταν σὲ ἕνα στενὸ δρομάκι. Καὶ πάλι τοῦ συνιστοῦν προσοχή. «Τὸ νοῦ σας σ’ αὐτὴ τὴν πόλη ὅπου βασιλεύει ἡ προδο­σία. Προσέχετε ἰδιαίτερα τοὺς νεαρούς, ποὺ μι­λοῦν περισσότερο ἀπ’ ὅσο πρέπει».

Ὁ Sonnichsen μᾶς δίνει τὴ μαρτυρία ὅτι στὸ Μοναστήρι ὑπῆρχαν τότε πρεσβυτε­ριανοί[16]. Τὸν δὲ τότε Μητροπολίτη Πελαγονίας Ἰωακεὶμ Φορόπουλο χαρακτηρίζει ὡς  “ἕνα βίαιο φε­ουδάρχη”, ποὺ ὅπλιζε τοὺς  Ἕλληνες. «Τουλάχιστον ἕνα θύμα κι ἀπὸ τὶς δύο πλευρὲς ὑπῆρχε κάθε ἑβδομάδα στὸ Μοναστήρι». Χαρακτηρίζει «τρομοκράτες» τοὺς ἀνθρώπους τῆς Μητρόπολης, οἱ ὁποῖοι  ἦσαν «πράγματι ἀρκετὰ δραστηριοποιη­μένοι». Τὴν περασμένη ἑβδομάδα δύο φορὲς εἶχαν πυροβολήσει ἕνα μέλος τῆς βουλ­γαρικῆς ὀργάνωσης δημοσίως στὴν ἀγορά. Οἱ Βούλγαροι δὲν εἶχαν προβεῖ σὲ ἀντί­ποινα, ἀλλὰ σχεδίαζαν μία δολοφονία «ὑψηλοῦ προσώπου, γιὰ λόγους ἐντυπωσια­σμοῦ». Ὤ αὐτοὶ οἱ  Ἕλληνες! «Πάντα αὐτοὶ οἱ  Ἕλληνες. Τί δολοφόνοι εἶναι αὐτοί!», σχολίαζε ὁ “Σάντι”.

Ἐπίσης ὁ Ἀμερικανὸς ἀνταποκριτὴς μᾶς περιγράφει καὶ πῶς ξεκίνησαν μαζὶ μὲ δύο Βλάχους, γιὰ «ἕνα χωριὸ πέντε μίλια πρὸς τὴν πεδιάδα». Αὐτὸτὸ χωριὸ ἦταν ἡ κύρια πηγὴ τῆς τροφοδοσίας τοῦ Μοναστηρίου μὲ γάλα. Ὅλη ἡ πεδιάδα ἦταν γεμάτη μὲ κοπάδια ἀπὸ πρόβατα. Τὰ σπίτια, λέγει, «δὲν φαίνονταν ἀπὸ τὴν πρασινάδα ποὺ κά­λυ­πτε τοὺς τοίχους». Ἐκείνη τὴν ἡμέρα οἱ γαλακτοπαραγωγοὶ ἀπεργοῦσαν. Διεκδι­κοῦ­­σαν ὑψηλότερες τιμές. Προτίμησαν, λοιπόν, νὰ πιοῦν γάλα, ἀλλ’ ὄχι ὅπως συν­ηθίζουν νὰ τὸ πίνουν οἱ κάτοικοι. «Σ’ αὐτὴ τὴ χώρα», λέγει, «συνηθίζουν νὰ βράζουν τὸ γάλα καὶ νὰ προσθέτουν ζάχαρη, γιὰ νὰ εἶναι χωνευτικό». Αὐτοὶ προτίμησαν νὰ τὸ πιοῦν κρῦο καὶ ἄβραστο γι’ αὐτὸ δεινοπάθησαν μὲ φρικτοὺς πόνους καὶ πυρετό.

Μετὰ ἀπὸ τὴ μετάβασή τους στὴν Ἀχρίδα καὶ στὴ Μεγάλη Πρέσπα, ὅπου συν­α­ντοῦν ψαράδες ποὺ προσεύχονται καὶ ἀνάβουν κεριὰ σὲ βραχογραφία, ἐπιστρέφουν στὸ Μοναστήρι, μὲ ζῶα, ντυμένοι ὡς ἰχθυοπῶλες. Προσπέρασαν τὴ φρουρά, ποὺ ἦταν στὴν εἴ­σοδο τῆς πόλης, καὶ συνέχισαν «στὰ καυτὰ στενὰ δρομάκια» μέχρι τὸ κέντρο. Ὁδήγησαν τὰ ζῶα τους πρὸς τὴν κεντρικὴ κρεαταγορὰ καὶ ἄφησαν τὰ ζῶα σὲ ἕνα χά­νι. Μετέφεραν τὰ ψάρια, γιὰ νὰ τὰ πουλήσουν. Μόνος πλέον ὁ Ἀμερικανὸς διέσχισε τὸ πολυσύχναστο τμῆμα τῆς πόλης καὶ μέσα ἀπό «τὰ φιδωτὰ δρομάκια» ἔφθασε πάλι στὸν Νέο Μαχαλᾶ[17].

Αὐτὲς τὶς πληροφορίες γιὰ τὸ Μοναστήρι τὸ 1906 μᾶς δίνει ὁ Ἀμερικανὸς δημοσιο­γράφος AlbertSonnichsen.

Ὅσα μᾶς περιγράφουν οἱ δύο ἀνταποκριτὲς τοῦ ξένου τύπου ἀ­ποτελοῦν αὐθεντικὲς μαρτυρίες, γιατί εἶδαν καὶ ἄκουσαν τὰ γεγονότα. Ἡ ἀξία τους ὡς αὐτοπτῶν καὶ αὐτή­κο­ων μαρτύρων εἶναι μοναδική. Ἰδιαίτερα ἡ περιγραφὴ ἐκείνων τῶν σκληρῶν εἰκόνων ποὺ αντίκρυσε ὁ Βρετανὸς Wyon, μὲ τὶς βιαιότητες τῶν Τούρκων, δείχνουν τὴ σκλη­ρότητα ἐκείνων τῶν ζοφερῶν ἡμερῶν ἡμερῶν ποὺ διαδέχθηκαν οἱ λαμπρὲς ἡμέ­ρες τοῦ Μακεδονικοῦ Ἀγῶνα ἑνὸς ἀδυσώπητου καὶ ἔνδοξου Ἀγῶνα, ὁ ὁποῖος ἀκόμη καὶ σήμερα οὔτε τὴν ἐπικαιρότητά του χάνει οὔτε τὴ διαχρονικότητα τοῦ Ἀγῶνα μὲ ση­μα­ντικὸ κέντρο ὀρ­­γάνωσης τὸ ἑλληνικὸ Μοναστήρι ποὺ χάθηκε γιὰ τὸν Ἑλληνισμό, ἀλλὰ στὶς καρδιές μας παραμένει ζωντανὸ καὶ ἀκμαῖο.

[1]  Ὅπως γράφει σὲ ἐπιστολή του τῆς 24^ης  Ἰουλίου 1903 ὁ Πρόξενος Μοναστηρίου Κωνσταντῖνος Κυ­πραῖ­ος, τὴ νύκτα τῆς 20^ης  Ἰουλίου, πυρπολήθηκαν χάνια ποὺ ἀνῆκαν σὲ Τούρκους βοεβόδες, κόπη­καν ὅ­λα τὰ τηλεγραφικὰ σύρματα, ποὺ συνέδεαν τὴν πόλη μὲ τὸν ὑπόλοιπο κόσμο. «Αἱ συμμορίαι, πε­ρι­ερ­­χόμεναι τὰ βουλγαρόφωνα χωρία, ὀρθόδοξα καὶ σχισματικά, προσεκάλουν τοὺς χωρικοὺς νὰ ὑπάγωσι μετ’ αὐτῶν ἔνοπλοι καὶ ἄοπλοι. … Τὸ κίνημα ἐξακολουθεῖ ἀπὸ τῆς Κυριακῆς καὶ ἐπιτείνεται καὶ γενι­κεύεται». Ὁ τουρκικὸς στρατός, ἀπὸ τὰ μέσα τοῦ Αὐγούστου, ἄρχισε τὴν ἀντεπίθεση. Μέσα σὲ ἕνα μῆνα, μὲ πυρπολήσεις τῶν χωριῶν καὶ φόνους τῶν ἐπαναστατημένων κατοίκων, κατέστειλε τὴν ἐξέ­γερση. Διαφαινόταν πλέον ὅτι τὸ σύνθημα τῆς ΕΜΕΟ «Ἡ Μακεδονία στοὺς Μακεδόνες» θὰ ὁ­δηγοῦσε στὴν προσάρτηση τῆς Μακεδονίας ἀπὸ τὴ Βουλγαρία ὅ,τι ἀκριβῶς συνέβη μὲ τὴν Ἀνατολικὴ Ρω­μυ­λία. Ἦταν τὸ ἔναυσμα γιὰ ἀφύπνιση καὶ ἐγρήγορση τῆς Ἑλλάδος.

[2]Zαπτιές, χωροφύλακας.

[3]  Ρεντιγκότα, εἶδος ζακέτας ἢ παλτοῦ.

[4]  Τὸ Σμίλεβο ἦταν ἡ ἕδρα τῆς δεύτερης “ἐπαναστατικῆς” περιφέρειας, κέντρο τῆς ἐξέγερσης.

[5]  Βαζιβουζοῦκος, ἄτακτος Τοῦρκος στρατιώτης.

[6]Γερμανικὸ τουφέκι.

[7]Μήπως ὑπονοεῖ ἀκρότητες τῶν Βουλγάρων μετὰ  ἀπὸ τὴ συνθήκη τοῦ Ἁγίου Στεφάνου (1878); Πά­ντως ὠμότητες ἐναντίον τῶν  Ἑλλήνων τῆς Βουλγαρίας ἔγιναν τὸ 1906.

[8]VelimirT. Arsits, σ. 49. Μὲ δωρεὰ 3.000 λιρῶν Ἀγγλίας ἀπὸ τὴν ἀδελφή του Ἑλένη Δημητρίου ἀ­ποπερατώθηκε τὸ κτίριο τοῦ νοσοκομείου Φλώρινας τὸ 1939.

[9]  Ἅλωνα.

[10]  Κρυσταλλοπηγή.

[11]Κονάκ, διοικητικὸ κέντρο τῶν Τούρκων.

[12]Ὁ ἱερέας λεγόταν Λάζαρος,  Ἕλληνας, σύμφωνα μὲ τὸν δάσκαλο Παῦλο Κούφη. Αὐτός «συμβού­λευε τοὺς Ἀρμενσκιῶτες νὰ μὴ φεύγουν ἀπὸ τὸ χωριό, νὰ βγοῦνε μπροστὰ στὸ στρατό, νὰ τὸν ὑποδε­χτοῦν. Νὰ ποῦνε πὼς αὐτοὶ εἶναι Ἕλληνες, οἱ Βούλγαροι κάνουν τὴν ἐπανάσταση, κι ἔτσι δὲν θὰ τοὺς πειράξουν». Οἱ Τοῦρκοι τὸν ἀποκεφάλισαν. Π. Κούφης (1990), Ἅλωνα Φλώρινας: Ἀγῶνες καὶ θυσίες, σ. 30: Ἀθήνα.

[13]Τρομακτικὸς ὑπῆρξε ὁ ἀπολογισμὸς τῆς ἐξέγερσης γιὰ τοὺς τοπικοὺς πληθυσμούς. Τελείως εἶχαν καταστραφεῖ  εἴκοσι δύο χωριὰ καὶ ὀκτὼ χιλιάδες σπίτια. Πενήντα χιλιάδες κάτοικοι εἶχαν μείνει ἄστε­γοι. Στὰ Ἅλωνα μόνον ἐννέα σπίτια ἀπὸ τὰ ἑκατὸν ἑξῆντα ἔμειναν ὄρθια. Ἑκατὸν τρεῖς ἦσαν οἱ νεκροὶ καὶ ἑβδομῆντα πέντε οἱ τραυματίες. Π. Κούφης, ὅ. π. σ. 32.

[14]Τὸ 1883 τὸ βουλγαρικὸ γυμνάσιο τοῦ Μοναστηρίου ἦταν τριτάξιο, μὲ ἑβδομήντα ἑπτὰ μαθητὲς καὶ πέντε δασκάλους. Ὁ ἕνας ἀπὸ αὐτοὺς ἦταν ἀπόφοιτος τοῦ Ροβερτείου κολλεγίου Κωνσταντινουπό­λεως.

[15]Στὸ Ἄτ Παζάρ, στὶς 27 Σεπτεμβρίου 1905 οἱ Τοῦρκοι κρέμασαν τὸν καπετὰν Κώτα.

[16]Πρεσβυτεριανός, ὀπαδὸς τοῦ πρεσβυτεριανισμοῦ, ποὺ ἔχει ὡς βάση τὴν καλβινικὴ θεολογία καὶ δι­οικεῖται ἀπὸ πρεσβυτέρους.

[17]  Ὁ Sonnichsen λέγει ὅτι στὸν Νέο Μαχαλᾶ ὑπῆρχαν λιβάδια (195).

The post Εκδήλωση του Συλλόγου Συνταξιούχων Δασκάλων και Νηπιαγωγών με ομιλητή τον Αρχιμανδρίτη Ειρηναίο Χατζηεφραιμίδη (video, pics) appeared first on Νέα Φλώρινα.

Ἱεροκήρυξ, Ὁμότιμος Καθηγητὴς ΠΔΜ

«Κλεηδών» καί «κληδών» εἶναι ἰδίως ἡ θεία φήμη ἢ φωνή, ἡ προφητεία ποὺ προ­­μηνύει μὲ φωνή (Ὀδύσσεια σ 117, υ 120). Ἡ λέξη καὶ ἡ σημασία, λίγο παραλ­λαγ­μένη σώζεται στὴν καθομιλουμένη ὡς «κλήδονας».

Στὸν κλήδονα, συνυφασμένο μὲ τὴν ἑορτὴ τοῦ Γενεθλίου τοῦ Τιμίου Προ­δρόμου στὶς 24 Ἰουνίου, πίστευαν πολὺ κατὰ τοὺς βυζαντινοὺς χρόνους. Ὁ ἅγιος Κύριλλος Ἰεροσολύμων ἀπέτρεπε τοὺς πιστοὺς ἀπὸ τὸ ἔθιμο: «Μήτε ὀρνεοσκοπίαις μήτε κλη­δόσι πρόσεχε»[1]. Ὁ ἱερὸς Χρυσόστομος θεωρεῖ παραλογισμὸ τὸν κλήδονα καὶ τὸν κατατάσσει ἀνάμεσα στὰ ἔθιμα «τὰ πολλοῦ πένθους ἄξια»[2]. Ὁ Μ. Βασίλειος ἔγραφε ὅτι ὅσοι πιστεύουν στοὺς κλήδονες εἶναι «εἰδω­λολάτρες»[3]. Ὁ δὲ Γρηγόριος Νύσ­σης μὲ ἔμφαση τονίζει: «Ἐῶ σημεῖα καὶ ὀνείρους καὶ κληδόνας καὶ τοὺς τοιούτους λήρους, πάντα ὑπὸ ματαίας συνηθείας παρα­τη­ρού­με­να»[4]. Περιφρονεῖ τὰ σημάδια, τοὺς κλήδονες καὶ τὶς παρόμοιες ἀνοησίες ποὺ τη­ροῦν κάποιοι ἀπὸ μά­ταιη συν­ήθεια. Οἱ Ἀποστολικὲς Διαταγὲς ἐπιτιμοῦν «τὸν φυ­λαττόμενον λώβας ἐπιφω­νήσε­ων ἢ παρακροαμάτων συμβολικῶν»[5], ὅποιον τηρεῖ αὐτὸ τὸ ὄνει­δος μὲ τὶς κραυγὲς ἢ τὰ τυχαῖα ἀκούσματα ποὺ σημαίνουν κάτι μὲ σημάδι.

Κατὰ τοὺς βυζαντινοὺς χρόνους, μὲ τὸν κλήδονα ἀναζητοῦσαν μὲ κάποια ση­μά­δια νὰ μάθουν ἄν κάποιος εὐτυχήσει ἢ δυστυχήσει. Τὰ «σημεῖα» ἦσαν τὰ ἀντι­κείμενα ποὺ ἔριχνε στὸ δοχεῖο ὁ καθένας ποὺ συμμετεῖχε ἢ κάποια εἴδη ποὺ ἀνῆ­καν στὸν καθένα, πιθανῶς δὲ καὶ τὰ τραγούδια ποὺ συνόδευαν τὴν ἐξαγωγὴ τῶν ἀντικειμένων. Τὸ ἔθιμο, τελούμενο τότε τὸ ἑσπέρας τῆς 23ης Ἰουνίου, τελεῖται καὶ σήμερα μὲ κάποιες παραλλαγὲς σὲ πολ­λὰ μέρη τῆς Πατρίδος μας.

     Ἔναντι τῶν λαϊκῶν ἐθίμων ἡ Ἐκκλησία τήρησε τὴν ἑξῆς στάση: 1. Σεβάσθηκε καὶ διατήρησε τὰ ἔθιμα ποὺ συνάδουν μὲ τὸ ὀρθόδοξο δόγμα καὶ τὸ ὀρθόδοξο λει­τουργικὸ ἦθος. 2. Ἀνέχθηκε καὶ παιδαγωγικὰ ἀξιοποίησε ὅσα ἔθιμα δὲν δημιουρ­γοῦν ἰδιαίτερα πνευματικὰ προβλήματα. 3. Κατεδίκασε ἀπερίφραστα καὶ προσπά­θησε νὰ ἐξαλείψει τὰ ἔθιμα ποὺ εἶναι ἐκτὸς τοῦ πνεύματος τῆς Γραφῆς καὶ τῶν Κα­νόνων.

     Σχετικὰ μὲ τὸ λαϊκὸ ἔθιμο τοῦ κλήδονα ἡ γνώμη τῶν Πατέρων τῆς Ἐκκλησίας εἶναι δεδομένη καὶ σεβαστή. Εἶναι προφανὲς ὅτι ἡ παράδοση τῆς Ἐκκλησίας τὸ θε­ωρεῖ ὡς παγανιστικό[6].

     [1]  Ἑλληνικὴ Πατρολογία (PG) 33, 501A.

     [2]  PG 56, 35. 61, 38. 62, 48, 518, 552.

     [3]  PG 30, 496C.

     [4]  PG 46, 329C.

     [5]  PG 1, 1132.

     [6]  Ἐκ τοῦ pagus, i, χωριό, ὅπου εἶχαν περιορισθεῖ οἱ εἰδωλολάτρες μετὰ ἀπὸ τὴν ἐπικράτηση τοῦ Χριστιανισμοῦ.

The post Το λαϊκό έθιμο του Κλήδονα appeared first on Νέα Φλώρινα.

«Μὲ ποιούς θέλετε νὰ εἴμαστε; Μὲ αὐτοὺς τοὺς λαοὺς ἢ μὲ ἐκείνους;». Αὐτὰ ἔλε­γε ὁ ἐπισπεύδων ὑπουργός, ὅταν ἔδειχνε χάρτη μὲ τὶς χῶρες τῆς δυτικῆς Εὐρώ­πης, οἱ ὁποῖες ἔ­χουν νομιμοποιήσει τὸν πολιτικὸ γάμο τῶν ὁμοφυλοφίλων, καὶ ἐ­κεῖνες ἀνατολικά, ποὺ δὲν τὸν ἔχουν νομιμοποιήσει.

Αὐτὸ τὸ ἐρώτημα μᾶς γυρίζει πολὺ πίσω καὶ μᾶς θυμίζει τὸ ἑξῆς: «Orient oder Ro­­­me?», Ἀνατολὴ ἢ Ρώμη; Πρόκειται γιὰ τὸ ἐρώτημα ἢ μᾶλλον τὸ ψευδοδίλημμα γιὰ τὴν τέχνη, ποὺ ἔθετε ἀπὸ τὸ 1901 ὁ Αὐστριακὸς ἀρχαιολόγος Josef Strzy­gow­ski. Ἦ­ταν ἡ ἐποχή, κατὰ τὴν ὁποία ἡ ὀρθόδοξη Ἑλλάδα θεω­ροῦνταν ὅτι μετέχει στὴ Δύση μὲ ἕνα “διχασμένο τρόπο”. Καὶ σήμερα ὁ ἀ­κραιφνὴς ἐκπρόσωπος τῆς νέας τάξης πραγμάτων S. Huntington θεωρεῖ τὴν ὀρθόδοξη Ἑλλάδα ἐκτὸς Δύσης. Κατατάσσει τὴν Ἑλλάδα καὶ τοὺς λοιποὺς ὀρθόδοξους λαοὺς μαζὶ μὲ τοὺς μου­σουλμάνους. Κατ’ αὐτόν «ἡ Ἑλλάδα δὲν ἀποτελεῖ μέρος τοῦ δυτικοῦ πολι­τι­σμοῦ».

Ἀπὸ τὶς τοποθετήσεις τοῦ S. Huntington, ὅσο καὶ ἀπὸ τὶς δηλώσεις του J. Lacar­riere στὴ Le Monde (24-11-1998), κατὰ τὶς ὁποῖες ἡ Ἑλλάδα ποτὲ δὲν ἔχει καταστεῖ πλήρως εὐρωπαϊκὴ χώρα, λόγῳ τοῦ ὀρθοδόξου χαρακτήρα της, δημιουργεῖται σὲ πολλοὺς ἡ ἑξῆς ἐντύπωση: «Ἡ Ὀρθοδοξία, ὡς βασικὸ στοιχεῖο τῆς ἑλληνικῆς ἰδιο­συστασίας, εἶναι μία “ἀναπηρία” σὲ σχέση μὲ τό “πλῆρες” χριστιανικὸ πρότυπο τῆς Δύσης­» (Εὐ. Βενιζέλος).

Τελικά, ὡς πολιτισμικὸς χῶρος, ποῦ ἀνήκει ἡ ὀρθόδοξη Ἑλλάδα; Στὴ Δύση ἢ στὴν Ἀνατολή;

Οἱ ὀρθόδοξοι Ἕλληνες πάντοτε τοποθετοῦνταν οὔτε μόνο στὴ Δύση οὔτε μόνο στὴν Ἀ­νατολή. Πάντοτε στέκονταν στὸ μεταίχμιο τῶν πολιτισμῶν. Εἶναι αὐτοὶ ποὺ μποροῦν νὰ γονιμοποιοῦν ἀντιθέσεις, οἱ ὁποῖες τηροῦν χαρακτηριστικὰ καὶ τῆς Ἀνατολῆς καὶ τῆς Δύσης. Ἡ ὀρθόδοξη Ἑλλάδα ἔχει μία σύνθετη ἱστορικὴ πραγ­ματικότητα. Ἀποτελεῖ ὄχι τὸ σύνορο, ἀλλὰ τὴ γέφυρα τῶν πολιτισμῶν. Ἡ ὀρ­θόδοξη Ἐκκλησία ἔδωσε -καὶ δίνει ἀκόμη- δείγματα γραφῆς καὶ ὡς πρὸς τὸν σεβα­σμὸ ἄλλων γλωσσῶν καὶ πολιτισμῶν.

Ἡ Ὀρθοδοξία εἶναι αὐτὴ ποὺ κατ’ ἐξοχὴν ἐφήρμοσε τὸ σχῆμα θέση-ἀντίθεση-σύνθεση. Στὴ διαχρονία της κατ’ ἐξακολούθηση βλέπουμε ὅτι ἔχει μία ἐξελικτικὴ πορεία ἀπὸ τὸν sensus, τὴ γνώμη, τὸ φρόνημα, καὶ τὸν dissensus, τὴ διαφωνία, στὸν consensus, στὴ συμφωνία.

Ὁ ἑλληνικὸς χῶρος ἀποτέλεσε πάντοτε “τὸ σταυροδρόμι τῶν λαῶν”. Μὲ τὴ γε­ωγραφική του θέση καὶ τὶς δομές του, οἰκονομικές, κοινωνικὲς καὶ πολιτισμικές, ἀ­ποτέλεσε ἱστορικά «ἕναν ὁριακὸ χῶρο ἀνάμεσα σὲ δύο ξεχωριστοὺς κόσμους -ἀ­νατολικὸ καὶ δυτικό- ποὺ δὲν ἔμειναν ποτὲ στεγανὰ κλειστοί». Εἶχε «πρωταρχικό» ρόλο στὴν ἐπικοινωνία αὐτῶν τῶν δύο κόσμων. Αὐτὸς δὲ ὁ «ὁριακὸς χαρακτήρας» τῆς Ἑλλάδος ἦταν πάντοτε «τὸ κύριο καὶ ζωντανὸ στοιχεῖο τῆς ἑλληνικῆς παράδο­σης» (Ν. Σβορῶνος). Θὰ ἤμασταν δὲ πατραλοῖες, ἂν παραβλέπαμε τὴν ἀνεκτίμητη προσφορὰ τοῦ Ἑλληνισμοῦ στὴν Ὀρθοδοξία, σὲ τρόπο ποὺ νὰ ἔχουμε ἱστορικὰ ἀλ­ληλοπεριχώρηση τῶν δύο μεγεθῶν.

Στὴν Ὀρθοδοξία δὲν ἐπικρατεῖ ἡ ἀτομοκρατικὴ θεώρηση τῆς σωτηρίας καὶ ὁ ἀ­τομικισμός, περὶ τοῦ ὁποίου ὁ S. Huntington ὁμολογεῖ ὅτι παραμένει διακριτικὸ γνώρισμα τῆς Δύσης. Ἀντιθέτως ἡ Ὀρθοδοξία δίνει προτεραιότητα στὸ πρόσωπο. Πέτυχε δὲ τὴν “κοινότητα”, ἡ ὁποία «ἐνσαρκώνει τὴν οἰκουμενικὴ πρόταση πολι­τι­­­σμοῦ τῶν Ἑλλήνων» (Ἀρχιεπίσκοπος Ἀναστάσιος).

Ἀπὸ τὴν ἄλλη πλευρά, ἡ Ἀνατολὴ φαίνεται ὄχι μόνον ἀπὸ τὴ μέχρι καὶ σήμερα ἐνίοτε “ἀνατολίτικη” νοοτροπία μας, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τὸν ραγιαδισμό -κατ’ εὐφημι­σμὸ ὑποτέλεια ἢ ἐνδοτισμό- κατάλοιπο τῆς μακραίωνης σκλαβιᾶς μας.

Ὁ ὀρθόδοξος Ἕλληνας ἐπιπλέον ξεχωρίζει ἀπὸ τὴ Δύση -καὶ ἂς ἀνήκει σὲ δυτι­κοὺς ὀργανισμούς- διότι σέβεται τὴ θρησκεία καὶ τὴν ἰδιοπροσωπία τοῦ Ἄλλου. Δὲν ἔχουν θέση σὲ ἐμᾶς γελoιογραφίες τύπου ἐφημερίδας Jyllands–Posten, τὸ ὁποῖο ἀ­πο­­δεικνύει ὅτι γιὰ ἐμᾶς ἡ διαφορετικότητα στὴ θρησκεία καὶ στὸν πολιτισμὸ δὲν εἶ­ναι ἰδεολόγημα, ἀλλὰ πρακτικὴ ἀπαρέγκλιτη.

Μπορεῖ νὰ εἴμαστε Εὐρώπη, ἀλλὰ ἐμεῖς μποροῦμε νὰ ἐφαρμόσουμε καλύτερα τὶς ἀρχὲς τοῦ Διαφωτισμοῦ καὶ νὰ σεβασθοῦμε τὴν ἐλευθερία τοῦ Ἄλλου, τὴν ἰσό­τητα καὶ ἀδελφότητα, διότι ἔχουμε τὴν παράδοση τῆς Ἀνατολῆς. Εἴμαστε Εὐρώπη, ὄχι μόνο διότι ὁ μύθος τῆς ἁρπαγῆς τῆς Εὐρώπης εἶναι δικός μας μύθος, ἀλλὰ καὶ διότι ἐνστερνιζόμαστε βαθύτερα τὶς ἀρχὲς τοῦ ἐλευθέρου κόσμου. Εἴμαστε καὶ Ἀ­να­τολή, διότι στοιχοῦμε στὴν παράδοση τῶν Ἀνατολικῶν Πατέρων, οἱ ὁποῖοι ἔδι­ναν βαρύτητα στὴν ἀξία τοῦ ἀνθρώπου.

Ἡ Πατρίδα μας ἵσταται στὸ μέσον δύο κόσμων, τοὺς ὁποίους ἑνώνει, τοῦ Δυτι­κοῦ καὶ τοῦ Ἀνατολικοῦ. Λόγῳ ἱστορικῆς πορείας καὶ θέσης, εἶναι τὸ σταυροδρόμι μεταξὺ δύο κόσμων˙ ἕνα σταυροδρόμι ποὺ δὲν εἶναι ἕνα “δίπορτο” ἀβέβαιο, ἀλλὰ σίγουρο καὶ χρήσιμο. Οἱ ξένοι πάντοτε μᾶς θεωροῦσαν “ἰδιότροπους” καὶ ποτὲ δὲν καταλάβαιναν -οὔτε καὶ τώρα καταλαβαίνουν- τὶς ἀνησυχίες καὶ τὰ προβλήματά μας˙ ὅπως δὲν ἀντιλήφθηκαν τὴ σημασία ποὺ ἔχει γιὰ ἐμᾶς ὁ ὅρος “Μακεδονία”, διότι «nomen est omen», τὸ ὄνομα εἶναι σημεῖο. Δὲν ἀντιλήφθηκαν ποτὲ τὴν ἰδιο­συστασία μας, ὅτι ἱστορικὰ ἰσορροποῦμε ἀνάμεσα σὲ Ἀνατολὴ καὶ Δύση.

Τὸ ζήτημα εἶναι ἄν ἐμεῖς κατανοήσαμε τὸ προνόμιό μας, ὅτι ὡς ὀρθόδοξη χώρα “εἴμαστε ἡ Δύση τῆς Ἀνατολῆς καὶ ἡ Ἀνατολὴ τῆς Δύσης”˙ ὅτι ἰσορροποῦμε μετα­ξύ δύο κόσμων καὶ ἔτσι λειτουργοῦμε, χωρὶς νὰ ἀπεμπολοῦμε τὴν παράδοση τῆς καθ’ ἡμᾶς Ἀνατολῆς. Ὁ οἰκουμενικὸς πολιτισμός, ποὺ φέρουμε, δὲν ἀντιτίθεται οὔ­τε στὴν Ὀρθοδοξία οὔτε στὸν Ἑλληνισμό.

Ἀνάμεσα στὴν ὑποταγὴ καὶ στὴν ἀντίσταση προτιμᾶμε τὴν ἀντίσταση στὸ πλέγμα (complex) κατωτερότητος καὶ τὴ συναίσθηση τοῦ πολιτισμικοῦ μας πλού­του, τῆς θεολογίας καὶ τῆς Παράδοσής μας, ποὺ εἶναι σαφῶς πράγματα ἀξιοζήλευ­τα. Αὐτὸ δὲν εἶναι ναρκισσισμός˙ εἶναι ἀντικειμενικὴ διαπίστωση καὶ δίδαγμα τῆς Ἱ­στορίας.

Γνωρίζουμε τὴν ταυτότητά μας καὶ δὲν διερχόμαστε κρίση ταυτότητος. Γι’ αὐτὸ ἀναγνωρίζουμε τὴν ἑτερότητα, τὸ διαφορετικό, ὄχι τὴ διαστροφή. Χωρὶς ἐγωπά­θει­α καὶ ἐσωστρέφεια, προτιμᾶμε τὴν αὐτοσυνειδησία. Ξέρουμε ποιοί εἴμαστε, διό­τι θέλουμε νὰ ξέρουμε ποιοί εἶναι οἱ Ἄλλοι, ἔστω καὶ ἂν εἴμαστε λίγοι. Τοὐλάχι­στον δὲν εἴμαστε εὐήθεις.

Πρέπει νὰ ξεδιαλύνουμε τί προτιμᾶμε: Νὰ ἀπολέσουμε τὴν ὁμοήθεια καὶ νὰ κερ­δίσουμε τὴν εὐήθεια; Νὰ ἀκολουθήσουμε τὸ χρίσμα μας ἢ νὰ τὸ ἀπεμπο­λή­σου­με, γιὰ νὰ φθάσουμε στὸν μιθριδατισμό, ποὺ ἐν συνεχείᾳ ὁδηγεῖ στὸν ἀβδηρι­τι­σμό˙ ἀπὸ τὴν ἀνοσία στὴν ἀνοησία;  Ἡ ἐπιλογὴ εἶναι δική μας, ὑπεύ­θυ­νη καὶ λογική. Δὲν μᾶς ἐκπλήσσουν τὰ χειροκροτήματα, τὰ εὔσημα ἀπὸ κοινωνίες, ποὺ χρε­ω­κόπησαν ἠθικῶς. Ἡ ὀρθόδοξη Πατρίδα μας εἶναι κληρονόμος Παράδοσης αἰ­ώ­νων καὶ ἀγώνων, ποὺ δὲν θὰ ἀλλοιωθεῖ, ὅσο καὶ ἂν τὸ ἐπιχειροῦν κάποιοι.

The post Δύση της Ανατολής – Ανατολή της Δύσης: Ὁ σύνθετος χαρακτήρας τῆς ὀρθόδοξης Ἑλλάδος appeared first on Νέα Φλώρινα.

Το νέο βιβλίο του Αρχιμανδρίτη π. Ειρηναίου Χατζηεφραιμίδη με τίτλο “Επιστολές του Οικουμενικού Πατριαρχείου προς τον Μητροπολίτη Πελαγονίας Ιωακείμ και έτερους Μητροπολίτες” παρουσιάστηκε το πρωί της Κυριακής από την Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Φλώρινας «Βασιλική Πιτόσκα».

Την εκδήλωση προλόγισε η πρόεδρος του Δ.Σ. της Βιβλιοθήκης κα Βασιλική Μούζα και ακολούθησαν σύντομοι χαιρετισμοί από τον αντιπεριφερειάρχη Φλώρινας κ. Σωτήρη Βόσδου και τον πρόεδρο του δημοτικού συμβουλίου Φλώρινας κ. Μιχάλη Χάτζιο.

Το βιβλίο παρουσίασε με γλαφυρό τρόπο ο Καθηγητής Ιστορίας και Πολιτισμού του Παιδαγωγικού Τμήματος Δημοτικής Εκπαίδευσης κ. Ανδρέας Ανδρέου, ενώ τελευταίος τοποθετήθηκε ο συγγραφέας π. Ειρηναίος, Ομότιμος Καθηγητής του ΠΔΜ.

Η ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΙΜ. ΕΙΡΗΝΑΙΟΥ ΧΑΤΖΗΕΦΡΑΙΜΙΔΗ

Ἐν πρώτοις χάριτας ὀφείλω πρὸς τὴ Δημόσια Κεντρικὴ Βιβλιοθήκη Φλώρινας “Βασιλικῆς Πιτόσκα” γιὰ τὴν πρόφρονα ἀνάληψη τῆς ἔκδοσης τοῦ βιβλίου.

Εὐγνωμόνως εὐχαριστῶ τὸν Οἰκουμενικὸ Πατριάρχη κ. Βαρθολομαῖο γιὰ τὴ χορηγηθεῖσα ἄδεια ἐρεύνης στὸ Ἀρχεῖο τοῦ Πατριαρχείου καὶ τὴν τότε Ἐπιτροπὴ τοῦ Ἀρχείου.

 Τὸ μετὰ χεῖρας βιβλίο, ποὺ εἶναι καρπὸς νοσταλγίας γιὰ τὴν περιοχὴ τῶν Βιτω­λίων καὶ μικρῆς ἔστω συμβολῆς στὴν ἀνάδειξη τῆς προσφορᾶς τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πα­τριαρχείου στὸν Μακεδονικὸ Ἀγῶνα, περιλαμβάνει: εἴκοσι πέντε ἀπαντητικὲς ἐπιστολὲς τοῦ Πατρι­αρ­χείου πρὸς τὸν Μητροπολίτη Πελαγονίας Ἰωακεὶμ Φορό­που­λο, πέντε πρὸς τὸν προκάτοχό του Ἀμβρόσιο καὶ τρεῖς, μὲ παραλῆπτες καὶ ἕτε­ρους πλὴν τοῦ Ἰωακεὶμ Μητροπολίτες. Στὴν κατακλεῖδα καταχωρίζεται τὸ πρα­κτικὸ καθαίρεσης τοῦ ρου­μανίζοντος ἱερέως Θεοδώρου στὸ Μοναστῆρι.

 Ἰδιαίτερο, βεβαίως, ἐνδιαφέρον παρουσιάζουν οἱ ἐπιστολὲς πρὸς τὸν Ἰωακείμ. Ὁ Ἰωακεὶμ ἦταν ἡ χρυσῆ “ἐπιλογή” τοῦ πεφωτισμένου Πατριάρχη Ἰωακεὶμ Γ΄, ὁ ὁ­ποῖος ἔβλεπε τὴν τροπὴ τῶν γεγονότων στὴ Μακεδονία, ἤδη πρὶν καὶ μετὰ ἀπὸ τὸ Ἴλιντεν. Εἶχε πλέον καταστεῖ ἐπιτακτικὴ ἡ στροφὴ στὴν πολιτικὴ τοῦ Πατρι­αρ­χείου, τὴν ὁποία ἐγκαινίασε αὐτὸς ὁ πεπνυμένος Πατριάρχης, ὁ Πατρι­άρχης τῆς ἠπιότητος καὶ συνδιαλλαγῆς. Ἀπέστειλε τὸν Ἰωακεὶμ στὸ Μοναστῆρι (1903), τὸν Στέφανο Δανιηλίδη στὴν Ἔ­δεσσα (1904), τὸν Χρυσό­στομο Καλα­φάτη στὴ Δρά­μα (1902), τὸν Γρηγό­ριο Ὡρο­λογᾶ στὸ Μελένικο (1902).

 Στὶς ἐπιστολὲς πρὸς τὸν Ἰωακεὶμ διαφαίνεται τὸ ἀνύστακτο ἐνδιαφέρον τοῦ Πρω­τόθρονου τῆς Πόλεως γιὰ ὅσα διαδραματίζονταν στὴν περιοχὴ τῆς Πελα­γο­νίας˙ γεγονότα ποὺ πρωτύτερα διεκτραγωδοῦσε ὁ Ἰωακεὶμ στὶς ἐπιστολές του πρὸς τὴν προϊσταμένη του Ἀρχή. Ὁ Ἰωακεὶμ ἔπρεπε νὰ ἀντιπαλαίσει ὄχι μόνο μὲ τὴν προπαγάνδα τῆς βουλγαρικῆς Ἐξαρχίας. Ὁ ἀγῶνας του ἦταν πολυμέτωπος. Ἀντιμετώπιζε καὶ ἄλλες ξένες δράσεις-προπαγάνδες: τὴ σερβική, ποὺ δὲν ἦταν καὶ μὴ ὑπολογήσιμη˙ τὴ ρου­μανική, ποὺ δραστηριοποιοῦνταν στοὺς ἑλληνοβλαχικοὺς πληθυσμούς, ἀλλὰ μὲ πενιχρὰ ἀπο­τελέσματα˙ τὰ συμφέροντα τῶν ξένων Δυνάμε­ων, τὴ διείσδυση τοῦ καθολικισμοῦ μὲ τοὺς Λαζαριστὲς μοναχούς.

 Ὁ ἀγῶνας του ἦταν ἄνισος, ἑτεροβαρής. Ἀλλὰ τὸ βάρος του ἰσορροποῦνταν μὲ τὴ στήριξη ποὺ τοῦ παρεῖχε τὸ Πατριαρχεῖο. Ὡς φορέας τοῦ οἰκουμενικοῦ πνεύμα­τος καὶ πολέμιος τοῦ ἐθνικισμοῦ, τὸ Πατριαρχεῖο τὸν ἐνίσχυε, τὸν συμβούλευε, τὸν προφύλασσε ἀπὸ παρορμητικὲς ἐπιλογές, ἀλλὰ καὶ μὲ σθένος ὑπερμαχοῦσε τῶν ὁσίων τῆς πίστεως. Ὁ Ἰωακεὶμ ἦταν Ἱεράρχης ἀπτόητος, ἀνυποχώρητος, φύ­λα­κας ἀκοίμητος τῶν δικαίων τῆς Ἐκκλησίας. Γι’ αὐτὸ ἦταν κάρ­φος στὰ μάτια τῶν ξένων ἐπιβουλέων καὶ δὴ τῶν Ἐξαρχικῶν. Διακινδύνευσε τὴν ζωή του, τὴν ὁποία ἐπιχειροῦσε νὰ τοῦ ἀφαιρέσει ὁ περίφημος βοεβόδας Να­ούμ, εἰδικὰ στὸ χωριὸ Dragos, ἀλλὰ ὡς πότης ἀπέτυχε. Ἦταν στόχος καὶ τῶν ρου­μανικῶν κινήσεων τοῦ ἐξωτερικοῦ, οἱ ὁποῖες εἶχαν μισθώσει τὸν ὑποψήφιο δολο­φόνο. Ἡ πολύπλευρη δράση του ἦταν ἡ αἰτία νὰ μεταπεμφθεῖ στὴν Κωνσταντι­νούπολη, ὡς μέλος τῆς Ἱερᾶς Συνόδου καὶ ἀργότερα ὡς Πρόεδρος τῆς Ἐφορείας τῆς Μεγάλης τοῦ Γένους Σχολῆς. Ἀλλὰ καὶ στὴν Κωνσταντινούπολη εὑρισκόμενος δὲν ἔπαυε νὰ μεριμνᾶ γιὰ τὸ ποίμνιό του. Λάμβανε ἐπιστολὲς ἀπὸ τὸν ἐπιτροπεύ­οντα τὴ Μητρόπολη, ἐ­πί­­σκοπο Πέτρας Αἰμιλιανὸ Λαζαρίδη. Σχετικὰ μὲ τὰ τε­κται­νόμενα στὴν Πελα­γονία ἐνημέρωνε τὸ Πατριαρχεῖο.

 Ὁ Ἰωακεὶμ δὲν ἦταν ἀπὸ τὴ σχολὴ ἐκείνων ποὺ ἔλεγαν στοὺς ντόπιους πληθυ­σμοὺς νὰ κάνουν ὑπομονὴ ἤ «καὶ γύφτοι νὰ γίνουν, ἐκεῖνοι θὰ εἶναι δεσποτάδες».

Εἶχε εἰπεῖ τὸ περιώνυμο: «Ὀφθαλμὸν ἀντὶ ὀφθαλμοῦ καὶ ὀδόντα ἀντὶ ὀδόντος», ὡς ἀπάντηση στὰ κακουργήματα τῶν ἐξαρχικῶν, τῶν «νυχτοπαλληκαράδων». Ἦταν παραλλαγὴ τῆς προτροπῆς τοῦ Ἴωνος Δραγούμη: «Μᾶς φτάνουν πιὰ οἱ μάρτυρες˙ χρειάζονται τώρα ἥρωες. Γενῆτε ἥρωες!». Ἡ ἀντίστασή του σὲ ὅσους βυσ­σοδο­μοῦσαν τὴ Μη­τρόπολη Πελαγονίας ἦταν ἡρωική. Γι’ αὐτὸ καὶ ἔμεινε ἴ­σως ὁ μόνος γνωστὸς γιὰ τὴν ἐθνική του δράση Μητροπολίτης Πελαγονίας.

 Ποιός γνωρίζει τί βάρος σήκωνε στοὺς ὤμους του, εἴτε λειτουργῶν, εἴτε γρά­φων στὸ πενιχρὸ οἴκημα τῆς Μητροπόλεως -σὲ ἀντίθεση μὲ ἐκεῖνο τὸ μεγαλεπή­βο­λο μέγαρο τῆς Ἐξαρχίας- ποιά φλόγα ἔκαιε μέσα του, ὁποῖοι ἀναστεναγμοὶ ἐξέρ­χονταν ἀπὸ τὴν πονεμένη του καρδία, ποιά δάκρυα ἔχυνε γιὰ τὰ πάθια τοῦ ποι­μνίου του! Πόση ἀγωνία τὸν διακατεῖχε γιὰ τὸ τί πρέπει νὰ πράξει σχετικὰ μὲ τὴν ἐπιδίωξη τῶν ρουμανιζόντων, «τῶν ξένων ταραχοποιῶν», νὰ ἱδρύσουν στὸ Μονα­στῆρι ρουμανικὸ νεκροταφεῖο καὶ παρεκκλῆσι˙ γιὰ τὴν ἁρπαγὴ ναοῦ στὴν Ἀχρίδα˙ ἂν πρέπει νὰ ἀφορίσει˙ πῶς νὰ συμπεριφερθεῖ, ἄν πρέπει νὰ προβεῖ σὲ καθαίρεση ἱερέων˙ πῶς νὰ ἀντιμετωπίσει τὶς ἐπιδιώξεις τοῦ σερβικοῦ παράγοντος˙ ἄν πρέπει νὰ ἱκανοποιήσει αἴτημα χωριῶν ποὺ ἐπανέρχονταν στὴν ὀρθόδοξη Ἐκκλησία! Μὲ πόσο πόνο ἀντίκρυζε στὸ ἑλληνικὸ Νοσοκομεῖο τοὺς τραυματισμένους, μὲ τὰ συντριπτικὰ τραύματα, ἐπακόλουθα τοῦ Ἴλιντεν, ὅπως τὰ διεκτραγωδεῖ ὁ Re­ginald Wyon, ἀνταποκριτὴς τῆς Daily Mail, στὸ βιβλίο του “Τhe Balkans from wi­thin”, ποὺ ἐπισκέφθηκε τὸ Μοναστῆρι;

 ­Ἂν καὶ δὲν εἶμαι βέβαιος, τί χαρὰ θὰ εἶχε συνεργαζόμενος μὲ τὸν ὑπο­πρό­­ξενο τοῦ Μοναστηρίου Ἴωνα Δραγού­μη, ποὺ ἡ ψυχή του καί­ονταν μὲ τὴν κα­τάσταση ποὺ ἐπικρατοῦσε, τὴν ἀδιαφορία ἢ τὴ διστακτικότητα τοῦ Ἑλληνικοῦ κράτους, τοῦ δόγματος «τῆς μικρᾶς ἀλλὰ ἐ­ντίμου Ἑλλάδος»! Πόσες ἱκεσίες ἔκανε ἀσπαζόμενος τὴν κάρα τοῦ ἁγίου νεομάρ­τυ­ρος Ἀγαθαγγέλου, τὴν ὁποία ὁ Μητροπολίτης Πε­λαγονίας Γρηγόριος τὸ 1827 ἔθεσε σὲ λειψανοθήκη πρὸ τῆς εἰκόνος τῆς Παναγίας στὸν Ἅγιο Δημήτριο, ἀλλὰ δυστυχῶς -συνεργία πολλῶν;- ἐκλάπη καὶ βρίσκεται σήμερα στὴν Κύπρο!

 Ὁ Μητροπολίτης Πελαγονίας Ἰωακεὶμ Φορόπουλος ἔστω ὑπόδειγμα Ἱεράρχου, ὁ ὁποῖος ἔπραξε τὸ καθῆκον του στὰ χαλεπὰ χρόνια τοῦ Μακεδονικοῦ Ἀγῶνος, εὑρισκόμενος στὸν πυρῆνα ἀντίστασης τοῦ Ἑλληνισμοῦ, στὸ Μοναστῆρι, ποὺ σὰν αὔριο 6 Νοεμβρίου τοῦ 1912 χάθηκε γιὰ πάντα ἀπὸ τὴ μητέρα Ἑλλάδα˙ στὸ Μονα­στῆρι, μὲ τὸν ἀκμαῖο Ἑλληνισμό, τὸν Ναὸ τοῦ Ἁγίου Δημητρίου, τὰ ἐκπαιδευτικὰ ἱδρύματα, τοὺς ἐθναποστόλους ἐκπαιδευτικούς, τὸ Νοσοκομεῖο, τὴν αἴγλη τὴ φω­το­δότρα.

 Σήμερα, μνήμονες ἐκείνης τῆς πορείας τοῦ Ἑλληνισμοῦ, χωρὶς κἂν ἴχνος ἐ­θνι­κισμοῦ -ὁ ἐθνικισμὸς εἶναι «σὰν τὴν ὀδοντόπαστα, ποὺ ἂν βγεῖ ἀπὸ τὸ σωληνά­ρι δὲν ἐπιστρέφει»- ἐπισκεπτόμαστε τὸ Μοναστῆρι, εὐλαβεῖς προσκυνητὲς τοῦ ἀ­θά­νατου ἑλ­ληνικοῦ πνεύματος. Ὅπως ἔλεγε ὁ ποιητής:

«Δὲν χάθηκες, μὰ οὔτε θὰ χαθεῖς.

Κι ἂς ἔρθουν πάλι Πέρσαι καὶ Τοῦρκοι καὶ Λατῖνοι.

Δὲν εἶσαι κάστρο γιὰ νὰ πατηθεῖς.

Εἶσαι τὸ φῶς, Ἑλλάδα, ποὺ δὲν σβήνει».

Η ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΑΝΤΡΕΑ Π. ΑΝΔΡΕΟΥ

Θα επιθυμούσα να ξεκινήσω την σημερινή παρουσίαση της τελευταίας δουλειάς του π. Ειρηναίου, ευχαριστώντας τον για την τιμή που αποδίδει στο πρόσωπό μου να προχωρήσω στην εν λόγω πρώτη παρουσίαση. Η συνύπαρξή μας την τελευταία, περίπου, εικοσιπενταετία στα πανεπιστημιακά έδρανα της πόλης μας, οι κοινές μας αγωνίες για την παραμονή, αναβάθμιση και μακροημέρευση των ανώτατων σπουδών, οι συμφωνίες, αλλά, και διαφωνίες μας σε ζητήματα ερμηνείας, προσέγγισης και ανάγνωσης όχι μόνον δεν τραυμάτισαν, αλλά ενδυνάμωσαν μια πραγματική φιλία και αλληλοεκτίμηση που εύχομαι να κρατήσει όσο ο φιλεύσπλαχνος θεός θα μας χαρίζει ανάσες στην επίγεια αυτή ζωή. Επιτρέψτε μου μία ακόμη πιο προσωπική εξομολόγηση για την οποία θέλω να σεμνύνομαι: είμαι πολύ χαρούμενος που υπήρξα το μέλος της επιτροπής εκείνης, που πρότεινε προς την Γενική Συνέλευση του Τμήματος και κατ’ επέκταση στην Σύγκλητο του Πανεπιστημίου την ανακήρυξη του π. Ειρηναίου σε Ομότιμο Καθηγητή του Πανεπιστημίου μας, τιμή η οποία έτσι και αλλιώς του αξίζει για το σύνολο του έργου του, θρησκευτικό, εκπαιδευτικό, και κοινωνικό.

Η εν λόγω εργασία εστιάζει σε εικοσιπέντε πατριαρχικές επιστολές, οι οποίες συνιστούν, στο μεγαλύτερο μέρος τους απαντήσεις σε ζητήματα που θέτει ή εκθέτει ο Μητροπολίτης Πελαγωνίας, Ιωακείμ Φορόπουλος για την περίοδο 1903-1906, καθώς επίσης και ακόμη πέντε επιστολές προς τον προκάτοχο του Ιωακείμ, Αμβρόσιο Σταυρίδη για την περίοδο 1899-1903 και τρεις ακόμη σε άλλους Μητροπολίτες της ευρύτερης περιοχής.

Το γενικό ιστορικό πλαίσιο στο οποίο τοποθετούνται τα πρόσωπα, οι επιστολές και τα τεκταινόμενα είναι αυτό που στην ιστορία ονομάζουμε περίοδος του Μακεδονικού Αγώνα στα τελευταία χρόνια της Οθωμανοκρατούμενης Μακεδονίας με τους εντονότατους εθνικισμούς στο χώρο της Μακεδονίας για τον έλεγχο της περιοχής από τους Έλληνες, Βουλγάρους, Σέρβους και Ρουμάνους με προεξάρχουσα τη διαμάχη μεταξύ Πατριαρχικών και Σχισματικών.

Η παρουσίαση των επιστολών από τον συγγραφέα εκκινεί με εκείνες που αφορούν στο πρόσωπο του Μητροπολίτη Αμβρόσιου και σχετίζονται με μία σειρά από ζητήματα, όπως ο στρατωνισμός αποσπάσματος στην Μονή της Παναγίας στην Κλεισούρα, μομφές προς το πρόσωπο του μητροπολίτη από μέλη της ελληνικής κοινότητας, μια μομφή που ο συγγραφέας συγκρίνει με αυτήν που είχε κατατεθεί εναντίον του Ιωαννικίου Μογλενών το 1903. Ενδιαφέρον έχουν οι συμβουλές από την πλευρά του Πατριαρχείου προς τον Μητροπολίτη, που συνοψίζονται στις έννοιες σύνεση, μετριοπάθεια, ηπιότητα και ανταπόκριση στις ανάγκες των πιστών δεδομένων των συνθηκών και περιστάσεων που αντιμετωπίζει η περιοχή με απώτερο ζητούμενο την επικράτηση γαλήνης και ηρεμίας στο ποίμνιο. Η προτροπή του Πατριαρχείου για επίσκεψη στο Προξενείο της Αυστροουγγαρίας στο Μοναστήρι από την πλευρά της Μητρόπολης Πελαγωνίας, συνιστά την προσπάθεια συμβολής της εκκλησίας για τη διαφοροποίηση της αρνητικής άποψης των Μεγάλων Δυνάμεων και δει της Αυστροουγγαρίας απέναντι στο Μακεδονικό Ζήτημα. Ο απόηχος των γεγονότων της εξέγερσης του Ίλιντεν έρχεται στο προσκήνιο μέσω της αποστολής (25-08-1903) από το Πατριαρχείο χρηματικού ποσού 180 Οθωμανικών λιρών για τις μητροπόλεις Πελαγωνίας, Πρεσπών και Μογλενών για την ενίσχυση των κατατρεγμένων ορθοδόξων από τις πολεμικές αναμετρήσεις της εξέγερσης. Τέλος στο ζήτημα της αποσκίρτησης και δημιουργίας νέων θρησκευτικών κοινοτήτων έρχεται το Πατριαρχείο να αντιμετωπίσει με προτροπές προς τον Μητροπολίτη για συνεργασία και αποφυγή συγκρούσεων και διχογνωμιών με τα ενδιαφερόμενα μέρη, ούτως ώστε να διατηρηθεί η αδιάσπαστη ενότητα του χριστιανικού στοιχείου.

Ο Μητροπολίτης Αμβρόσιος Σταυρίδης μετατέθηκε στην Μητρόπολη Νεοκαισαρείας και στη θέση του ανήλθε ο Ιωακείμ Φορόπουλος για την περίοδο 1903-1906 για να ανακληθεί το καλοκαίρι του 1906 ύστερα από πιέσεις της Υψηλής Πύλης στο Πατριαρχείο στην Κων/πολη με αντικαταστάτη του, στην Μητρόπολη Πελαγωνίας, ως αρχιερατικό επίτροπο, τον επίσκοπο Πέτρας Αιμιλιανό μετέπειτα Μητροπολίτη Γρεβενών.

Η πλειοψηφία των επιστολών που επεξεργάζεται ο πατήρ Ειρηναίος και προέρχονται από το Πατριαρχείο προς τον Μητροπολίτη Πελαγονίας Ιωακείμ, συμπίπτουν με την 2^η περίοδο της οικουμενικής πατριαρχίας του Πατριάρχη Ιωακείμ του Γ’ 1901-1912, ο οποίος καταγόταν από το βλαχόφωνο Κρούσοβο της Πελαγωνίας. Το περιεχόμενο των περισσότερων αυτών επιστολών σχετίζεται με ζητήματα που άπτονται της ρουμανόφωνης προπαγάνδας, τη στάση των ρουμανιζόντων, τις προσπάθειες για δημιουργία ρουμανικού Νεκροταφείου, παρ’ ότι δεν υπήρχε οργανωμένη ρουμανική κοινότητα και το γεγονός ότι οι βλαχόφωνοι αποτελούσαν μέρος της ορθοδόξου κοινότητας, τη διήμερη παραμονή στο Μοναστήρι του πρώην Ουγγροβλαχίας Μητροπολίτου Γενναδίου, τον οποίο ο Ιωακείμ θεωρούσε όργανο της ρουμανικής προπαγάνδας. Η παραβίαση ορθοδόξου ναού στην Αχρίδα από τις οθωμανικές αρχές και η παραχώρηση του σε ρουμανίζοντες με σχισματικό ιερέα, είναι το περιεχόμενο της πέμπτης επιστολής, με την υπόθεση του συγγραφέα να προτείνει τον εν λόγω ναό, αυτόν των Αγίων Κοσμά και Δαμιανού.

Ένα θεμελιακό στοιχείο που χαρακτηρίζει το σύνολο των επιστολών και το οποίο σχολιάσθηκε προηγουμένως σε σύζευξη με την επιστολογραφία που αφορούσε τον προκάτοχο του Ιωακείμ, Αμβρόσιο, από την πλευρά του Πατριαρχείου προς τους εν λόγω Μητροπολίτες είναι αυτό της όσο το δυνατόν μεγαλύτερης σύνεσης, της λεπτομερέστατης εξέτασης των ζητημάτων που διαχειρίζονται και πάνω από όλα την πρόταξη της μετριοπάθειας για τον κατευνασμό των πνευμάτων. Όλα τα παραπάνω αφορούν συστάσεις του Πατριαρχείου προς τον Ιωακείμ, ο οποίος πρότεινε τον αφορισμό βλαχοφώνων, μέτρο που αποδοκίμαζε το Πατριαρχείο και αντ΄ αυτού προέτασσε τη διαφώτιση των χριστιανών και τον καυτηριασμό των προσχωρούντων στη ρουμανική πλευρά.

Το ζήτημα της ανέγερσης παρεκκλησίου από την πλευρά των ρουμανιζόντων στο Μοναστήρι, καθώς και η καθαίρεση των δύο ρουμανιζόντων ιερέων, παπά-Χρήστου από το Γκόπεσι και παπά Γεωργίου από τη Μηλόβιστα αποτελούν το περιεχόμενο των επιστολών από την 8^η μέχρι και την 16^η για το χρονικό διάστημα Ιούνιος 1904-Φεβρουάριος 1905, τα διαβήματα προς τις οθωμανικές αρχές δεν έφεραν κανένα αποτέλεσμα, το παρεκκλήσι ολοκληρώθηκε και ο καθηρημένος ιερέας παπά-Θεόδωρος λειτουργούσε στο εν λόγω παρεκκλήσι.

Η αρχή της Οικουμενικότητας που αποτελεί θεμέλιο λίθο του Πατριαρχείου το οδήγησε σε μια μετριοπαθή και ήπια αντιμετώπιση των σχισματικών αυτών κινήσεων στην Μητρόπολη της Πελαγωνίας με αποτέλεσμα –σύμφωνα με την θέση του συγγραφέα- να προκύψουν «πολλές παραχωρήσεις του Πατριαρχείου, λαμβανομένης υπ’ όψιν και της συνθέσεως των πληθυσμών.»

Το αίτημα για ίδρυση παρεκκλησίου στον Περλεπέ από τον σερβικό παράγοντα, η προσχώρηση δύο ιερέων στη ρουμανική «παρασυναγωγή» -ο όρος ανήκει στον Μητροπολίτη Ιωακείμ- η διάψευση για νέες παραχωρήσεις προς τους ρουμανίζοντες από την οθωμανική κυβέρνηση και η επάνοδος κοινοτήτων που προφανώς είχαν αποσκιρτήσει και επανεντάσσονται στο σώμα της ορθοδόξου εκκλησίας είναι τα περιεχόμενα των επιστολών που συμπίπτουν με τον χρόνο παραμονής του Μητροπολίτη Ιωακείμ στο Μοναστήρι καλοκαίρι του 1906 την ανάκλησή του στην Κων/πολη και την στενή συνεργασία του με τον επίτροπο, Επίσκοπο Πέτρας, Αιμιλιανό για την επαρχία του μέχρι τον θάνατό του μιας και στην ουσία δεν επέστρεψε ποτέ στο Μοναστήρι.

Οι τελευταίες τέσσερεις επιστολές συμπίπτουν με μέρος του χρόνου της επιτροπείας του Επισκόπου Αιμιλιανού, από τις οποίες θα αναφερθώ στην 25^η χρησιμοποιώντας το λόγο του συγγραφέα:

 Ἡ εἰκοστὴ πέμπτη ἐπιστολὴ τῆς 11ης Ὀκτωβρίου 1907 δίνει ὁδηγίες περὶ τοῦ πρακτέου, σχετικὰ μὲ ἱερεῖς πρώην σχισματικῶν χωριῶν. Τὰ χωριὰ Στρό­βια καὶ Ντολγάντζ, τὰ ὁποῖα πρωτύτερα εἶ­χαν προσχωρήσει στὴ βουλγαρικὴ ἐξαρχία, ἀ­ποφάσισαν νὰ προσχω­ρή­σουν στὴ σερβικὴ κίνηση. Τὸ μεγάλο ζή­τημα ἦταν τί θὰ γίνει μὲ τοὺς δύο ἱερεῖς αὐ­τῶν τῶν χωριῶν, Τράικο καὶ Δη­μήτριο, οἱ ὁποῖοι εἶχαν χειροτονηθεῖ ἀπὸ τὸν βούλγαρο ἔξαρχο, ἐάν, δηλαδή, ἀναγνω­ρίζεται ἡ χειροτονία τους.

 Τὸ Πατριαρχεῖο, κατ’ οἰκονομίαν, ὁρίζει νὰ ἀνέχονται πρὸς ὥραν τὴν κα­τά­σταση ποὺ δημιουργήθηκε καὶ τὴν προσέλευση τῶν ἐξαρχικῶν χωρίων. Προ­φο­ρικὰ δὲ νὰ δηλώνουν στοὺς ἱερεῖς ποὺ χειροτονήθηκαν ἀπὸ τὴν ἐξαρ­χία ὅτι μπο­ροῦν νὰ ἱερουργοῦν, μέχρις ὅτου λάβουν ὁδηγίες. Ἡ δὲ ἔτι μεγαλύ­τερη ἔνδειξη μεγαθυμίας τοῦ Πατριαρχείου φαίνεται ἀπὸ τὸ ὅτι συνιστᾶ νὰ μὴ ἐπιδεικνύεται αὐστηρότητα ὡς πρὸς τὴ μεταβολὴ τῶν ἐκκλησιαστικῶν βιβλίων καὶ εἰκόνων, καθότι αὐτὸ ἀπάδει στὴν ἐν γένει πολιτεία τῆς Ἐκ­κλη­σίας καὶ μπορεῖ νὰ καταστεῖ ἀφορμὴ παραπόνων.

Κλείνοντας θα ήθελα να συνοψίσω τη συμβολή που προκύπτει μέσα από την παρούσα- κι ας ελπίσουμε ν’ ακολουθήσουν κι άλλες από την πλευρά του π. Ειρηναίου:

• Παρουσιάζονται 33 επιστολές του Οικουμενικού Πατριαρχείου, αδημοσίευτες μέχρι προ τινός που αφορούν στη χρονική περίοδο 1900-1907
• Εκτός από το κεντρικό πρόσωπο που αφορά στον Μητροπολίτη Πελαγωνείας Ιωακείμ Φορόπουλο και τη δράση του ενάντια σε κάθε εξαρχική-σχισματική κίνηση
• Το έντονο ενδιαφέρον του Οικουμενικού Πατριαρχείου για την περιοχή με την συμβουλή για ήπια και συγκρατημένη στάση προς τους ένθερμους Μητροπολίτες (Πελαγωνείας-Καστορίας κ.α)
• Τέλος, μία σειρά από ρεάλια, ονόματα, συμβάντα και γεγονότα της περιοχής, που συνιστούν λιθαράκια γι’ αυτό που ονομάζουμε Τοπική Ιστορία με την ευρύτερή της έννοια.

The post Η παρουσίαση του νέου βιβλίου του Αρχιμανδρίτη Ειρηναίου Χατζηεφραιμίδη από την Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Φλώρινας (video, pics) appeared first on Νέα Φλώρινα.