konmpalo@gmail.com

Πολιτικός Επιστήμονας – Διεθνολόγος

Η αναβολή της ψήφισης του νομοσχεδίου για τη «Γαλάζια Πατρίδα» από την Τουρκική Εθνοσυνέλευση για τον προσεχή Οκτώβριο, προσφέρεται αφενός για μια στρατηγική αποτίμηση της τουρκικής απόφασηςκαι αφετέρου, για μια ψύχραιμη ανασκόπηση του τρόπου με τον οποίο διεξάγεται ο δημόσιος διάλογος για τα εθνικά θέματα στην Ελλάδα.

Η συγκεκριμένη απόφαση παρά τα όσα ειπώθηκαν στο εσωτερικό της Τουρκίας (π.χ. αναβολή λόγω της διακοπής των εργασιών της Τουρκικής Εθνοσυνέλευσης κατά τους θερινούς μήνες), δεν μπορεί να ιδωθεί αποκομμένα από το ευρύτερο πλαίσιο των ελληνοτουρκικών σχέσεων και της διαρκούς μεταβολής των περιφερειακών ισορροπιών ισχύος.

Συγκεκριμένα, η τουρκική αναθεωρητική στρατηγική στην Ανατολική Μεσόγειο χαρακτηρίζεται από έναν συνδυασμό θεσμικών πρωτοβουλιών, διπλωματικών κινήσεων και στρατιωτικών ενεργειών επίδειξης ισχύος, οι οποίες δεν ακολουθούν πάντοτε γραμμική ή προβλέψιμη εξέλιξη, αλλά συχνά προσαρμόζονται στις εκάστοτε εσωτερικές και διεθνείς συνθήκες.

Υπό αυτό το πρίσμα, η αναβολή της ψήφισης του νομοσχεδίου δεν μπορεί να ερμηνευθεί αυτομάτως ως μεταβολή στρατηγικής κατεύθυνσης.

Η εκτίμηση αυτή, ενισχύεται και από το γεγονός, ότι Τούρκοι αξιωματούχοι απέδωσαν την αναβολή σε ζήτημα προγραμματισμού και γραφειοκρατίας και όχι σε αναθεώρηση της υφιστάμενης πολιτικής.

Ενδεχομένως, η αναβολή της ψήφισης του νομοσχεδίου να εντάσσεται σε μια λογική στρατηγικού ελιγμού που σχετίζεται με τον επαναπροσδιορισμό του χρόνου και του τρόπου με τον οποίο η Άγκυρα επιλέγει να προωθήσει το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας».

Πέραν των επίσημων εξηγήσεων όμως, υπάρχουν ορισμένοι παράγοντες που ενδέχεται να συνέβαλαν στην απόφαση της τουρκικής ηγεσίας να μεταθέσει χρονικά την ψήφιση του νομοσχεδίου.

Συγκεκριμένα, η προσεχής Σύνοδος του ΝΑΤΟ που θα πραγματοποιηθεί στις 7 και 8 Ιουλίου στην Άγκυρα προφανώς έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη συγκεκριμένη απόφαση.

Η Σύνοδος προσφέρει την ευκαιρία στον Πρόεδρο Ερντογάν να βρεθεί στο επίκεντρο σημαντικών διπλωματικών συζητήσεων, να διευρύνει την επιρροή του εντός της Συμμαχίας και να αναδείξει το γεωπολιτικό ρόλο της Τουρκίας σε μια συγκυρία όπου επικρατεί αυξημένη γεωπολιτική ρευστότητα στην Ανατολική Μεσόγειο και το διεθνές σύστημα γενικότερα.

Ενόψει της Συνόδου της Άγκυρας,η ανάδειξη ενός ζητήματος που συνδέεται με την αναθεωρητική πολιτική της Τουρκίαςκαι τις διεκδικήσεις της στην Ανατολική Μεσόγειο, ενδεχομένως να δημιουργούσε τριβές μεταξύ της Ελλάδας και των συμμάχων με αποτέλεσμα να πληγεί η εικόνα της υπεύθυνης περιφερειακής δύναμης που προβάλει ο κ. Ερντογάν και να αποδυναμωθεί η διαπραγματευτική ισχύ της.

Σε συνέχεια της ανωτέρω συλλογιστικής, η Τουρκία επέλεξε στη δεδομένη συγκυρία να μην υπονομεύσει την σχέση της με την Ελλάδα, αλλά να διατηρήσει ζωντανό τον δίαυλο των ελληνοτουρκικών συνομιλιώνστο πλαίσιο της Διακήρυξης των Αθηνών.

Παράλληλα, η αναβολή της ψήφισης του νομοσχεδίου για τη «Γαλάζια Πατρίδα» αποκλιμακώνει την ένταση μεταξύ των δύο χωρών και επιτρέπει στην Τουρκία να εμφανίζεται ως διαλλακτικός και υπεύθυνος εταίρος που επενδύει στον διάλογο για την επίλυση των ελληνοτουρκικών διαφορών.

Εξίσου σημαντικό ρόλο πρέπει να έπαιξε και η επιλογή της Άγκυρας να αποφύγει ένα νέο κύκλο έντασης με την Ευρωπαϊκή Ένωση (Ε.Ε.), ιδιαίτερα σε μια περίοδο κατά την οποία επιχειρεί να διατηρήσει ανοιχτούς διαύλους πολιτικής και οικονομικής συνεργασίας με τις Βρυξέλλες.

Δεν πρέπει να παραβλέπεται άλλωστε, το γεγονός ότι η Ε.Ε. παραμένει ένας από τους σημαντικότερους εμπορικούς εταίρους της Τουρκίας και μία από τις βασικότερες πηγές επενδύσεων για την τουρκική οικονομία.

Υπό αυτή την έννοια, η αναβολή της ψήφισης του νομοσχεδίου για  το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» στερεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση ένα επιπλέον πεδίο πολιτικής αντιπαράθεσης με την Τουρκία ή την επιβολή κυρώσεων για την πολιτική της, επιτρέποντας παράλληλα, στην Άγκυρα να κρατά ζωντανές τις ευρωτουρκικές σχέσεις και να διατηρεί ευνοϊκότερες συνθήκες διαλόγου με τους Ευρωπαίους εταίρους της.

Η ανωτέρω εκτίμηση ενισχύεται και από την πρόσφατη στάση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, το οποίο με ευρεία πλειοψηφία υιοθέτησε έκθεση ιδιαίτερα επικριτική απέναντι στην Τουρκία, καταδικάζοντας μεταξύ άλλων το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας», τις παραβιάσεις της κυριαρχίας και των κυριαρχικών δικαιωμάτων κρατών-μελών της Ε.Ε., καθώς και τη διατήρηση του casus belli κατά της Ελλάδας.

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται και οι συνεχιζόμενες επαφές της Τουρκίας με ευρωπαϊκές χώρες στον τομέα της αμυντικής συνεργασίας.

Η Τουρκία έχει εκδηλώσει το ενδιαφέρον της να συμμετάσχει στο ευρωπαϊκό χρηματοδοτικό μηχανισμό SAFE (Security Action for Europe), που αποτελεί το βασικό χρηματοδοτικό εργαλείο της Ε.Ε. για την ενίσχυση της κοινής αμυντικής της βιομηχανίας.

Επίσης, η Άγκυρα εξακολουθεί να διερευνά δυνατότητες συνεργασίας με ευρωπαϊκούς εταίρους για την ενίσχυση των δυνατοτήτων αεράμυνας της χώρας, συμπεριλαμβανομένων των συζητήσεων που αφορούν το σύστημα αεροπορικής και πυραυλικής άμυνας SAMP/T.

Συνεπώς, η διατήρηση ενός κλίματος συνεργασίας με τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις εξυπηρετεί ευρύτερους στόχους της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας και καθιστά λιγότερο ελκυστική την ανάληψη πρωτοβουλιών που θα υπονομεύσουν αυτόν τον στρατηγικό σχεδιασμό.

Παράλληλα, δεν θα πρέπει να υποτιμάται η αμερικανική διάσταση του ζητήματος. Οι σχέσεις της Τουρκίας με τις ΗΠΑ εξακολουθούν να χαρακτηρίζονται από μια εύθραυστη ισορροπία συνεργασίας και ανταγωνισμού.

Η τουρκική ηγεσία αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στην άρση των αμερικανικών κυρώσεων για την υλοποίηση κρίσιμων εξοπλιστικών προγραμμάτων που έχουν παγώσει, καθώς και στη διατήρηση λειτουργικών σχέσεων με την Ουάσιγκτον.

Υπό αυτές τις συνθήκες, η ψήφιση ενός νομοσχεδίου που θα κατοχύρωνε θεσμικά το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» ενδεχομένως να αναζωπύρωνε αντιδράσεις σε κύκλους του αμερικανικού πολιτικού συστήματος, γεγονός που θα υπονόμευε τις τουρκικές επιδιώξεις.

Επιπλέον, σημαντικό ρόλο στην αναβολή ψήφισης του εν λόγω νομοσχεδίου πρέπει να έπαιξαν και οι ευρύτερες εξελίξεις στη Μέση Ανατολή.

Συγκεκριμένα, σε μια περίοδο κατά την οποία η Άγκυρα εμφανίζεται ως ειρηνοποιός δύναμη που επιδιώκει να λειτουργήσει ως περιφερειακός διαμεσολαβητής για την αποκατάσταση της ειρήνης και σταθερότητας στην ευρύτερη περιοχή, η δημιουργία ενός ακόμη μετώπου έντασης στην Ανατολική Μεσόγειο δεν φαίνεται να εξυπηρετεί τους άμεσους στρατηγικούς της σχεδιασμούς.

Τέλος, δεν πρέπει να παραβλεφθεί το γεγονός, ότι οι εξελίξεις στο εσωτερικό της Τουρκίας εξακολουθούν να αποτελούν σημαντικό παράγοντα διαμόρφωσης της εξωτερικής πολιτικής της Άγκυρας.

Συγκεκριμένα, η τουρκική οικονομία εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σημαντικές προκλήσεις, ενώ η κυβέρνηση Ερντογάν βρίσκεται αντιμέτωπη με αυξανόμενη πολιτική φθορά και έντονη κριτική από τμήματα της αντιπολίτευσης για ζητήματα εξωτερικής πολιτικής και

ιδίως για τις κινήσεις της Ελλάδας (αμυντική θωράκιση της χώρας, συμμαχίες κ.λπ.).

Στο πλαίσιο αυτό, η ανάδειξη θεμάτων που άπτονται των ελληνοτουρκικών σχέσεων και των τουρκικών διεκδικήσεων στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο έχει κατά καιρούς λειτουργήσει ως μέσο πολιτικής συσπείρωσης του εσωτερικού ακροατηρίου.

Υπό αυτή την οπτική, είναι πιθανό η τουρκική ηγεσία να εκτιμά ότι η πολιτική και επικοινωνιακή αξιοποίηση της θεσμικής θωράκισης της «Γαλάζιας Πατρίδας» θα μπορούσε να αποδειχθεί περισσότερο επωφελής σε μεταγενέστερο χρόνο, όταν οι εσωτερικές ή οι περιφερειακές συνθήκες θα καθιστούν την ανάδειξή του πολιτικά πιο χρήσιμη.

Αξιολογώντας τους ανωτέρω παράγοντες εξάγεται το συμπέρασμα ότι η αναβολή της ψήφισης του νομοσχεδίου δεν θα πρέπει να εκληφθεί ως ένδειξη εγκατάλειψης των πάγιων στρατηγικών επιδιώξεων της Τουρκίας στην Ανατολική Μεσόγειο.

Αντιθέτως, είναι πιθανότερο να αποτελεί έναν στρατηγικό ελιγμό, ο οποίος υπαγορεύεται από τη συγκυρία και από την ανάγκη της Άγκυρας να διαχειριστεί πιο επωφελή γεωπολιτικά, οικονομικά και διπλωματικά ζητήματα.

Υπό αυτό το πρίσμα, το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι εάν το νομοσχέδιο θα ψηφιστεί τον Οκτώβριο ή σε μεταγενέστερο χρόνο. Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν η αναβολή εντάσσεται σε έναν ευρύτερο στρατηγικό σχεδιασμό, στο πλαίσιο του οποίου το συγκεκριμένο νομοθέτημα λειτουργεί ως διαπραγματευτικό και πολιτικό εργαλείο, η χρησιμότητα του οποίου θα επανεκτιμηθεί ανάλογα με τις εξελίξεις στο περιφερειακό και διεθνές περιβάλλον.

Στην περίπτωση αυτή, η αξία του δεν βρίσκεται στη θεσμική του κατοχύρωση, αλλά στη δυνατότητα αξιοποίησής του ως εργαλείου πολιτικής και διπλωματικής πίεσης για την ικανοποίηση ευρύτερων στρατηγικών στόχων της Τουρκίας.

Η διαπίστωση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία για την ελληνική πλευρά, διότι η συζήτηση που αναπτύχθηκε στη χώρα μας γύρω από το συγκεκριμένο νομοσχέδιο ανέδειξε, για μία ακόμη φορά, ορισμένες διαχρονικές αδυναμίες και στρεβλώσειςσε σχέση με τον τρόπο που διεξάγεται ο δημόσιος διάλογος για τα εθνικά θέματα.

Συγκεκριμένα, το τελευταίο διάστημα καλλιεργήθηκε ένα έντονο κλίμα ανησυχίας το οποίο σε ορισμένες περιπτώσεις μετατράπηκε σε ρητορική κινδυνολογίας από συγκεκριμένους πολιτικούς κύκλους, αναλυτές και δημοσιολογούντεςπου εμφανίζονται ως ειδικοί επί των ζητημάτων εξωτερικής πολιτικής.

Στο πλαίσιο αυτό, διατυπώθηκαν σενάρια άμεσης κλιμάκωσης, παρουσιάστηκαν προβλέψεις περί «θερμού επεισοδίου» μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας και προεξοφλήθηκε είτε η αποτυχία της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής είτε μια επικείμενη γεωπολιτική υποβάθμιση της χώρας ως αναπόφευκτη εξέλιξη.

Σε ένα τέτοιο πλαίσιο, η στρατηγική συζήτηση απομακρύνεται από την ψύχραιμη αποτίμηση των δεδομένων και μετατρέπεται σταδιακά σε πεδίο επικοινωνιακής αντιπαράθεσης, όπου οι επιλογές εξωτερικής πολιτικής αξιολογούνται περισσότερο με όρους εντυπώσεων παρά με κριτήρια αποτελεσματικότητας και αποτροπής.

Η δημόσια συζήτηση παύει να λειτουργεί ως εργαλείο ενημέρωσης και μετατρέπεται άθελά της ή μη, σε παράγοντα ενίσχυσης των επιδιώξεων της τουρκικής στρατηγικής.

Συγκεκριμένα, όταν κάθε τουρκική εξαγγελία, πρόθεση ή κίνηση προκαλεί κύματα ανησυχίας, σενάρια επικείμενης κρίσης και αμφισβήτηση της ελληνικής στρατηγικής, τότε η Άγκυρα αποκτά σημαντικό πλεονέκτημα στο πεδίο της επικοινωνίας και της διαμόρφωσης αντιλήψεων, επιβάλλοντας το δικό της αφήγημα στο δημόσιο διάλογο.

Παράλληλα, επιτυγχάνει ένα σημαντικό μέρος των επιδιώξεών της χωρίς να χρειάζεται να μεταβάλει τους συσχετισμούς ισχύος επί του πεδίου.

Υπό αυτή την έννοια, πρέπει να γίνει κατανοητό ότι η ανάλυση των ελληνοτουρκικών σχέσεων είναι μια διαδικασία σύνθετη, η οποία απαιτεί διάκριση μεταξύ πραγματικών στρατηγικών εξελίξεων και επικοινωνιακών εντάσεων, καθώς και συνεχή προσπάθεια αποφυγής ερμηνειών που βασίζονται περισσότερο σε συγκυριακές εντυπώσεις παρά σε γεωπολιτικά δεδομένα.

Συγκεκριμένα, το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» δεν γεννήθηκε με το υπό συζήτηση νομοσχέδιο, ούτε η ισχύς της εξαρτάται αποκλειστικά από την ψήφισή του.

Πρόκειται για ένα στρατηγικό αφήγημα που έχει διαμορφωθεί εδώ και χρόνια, έχει επηρεάσει ουσιαστικά την τουρκική εξωτερική πολιτική και έχει ήδη εκδηλωθεί στην πράξη μέσω διπλωματικών πρωτοβουλιών, στρατιωτικών δραστηριοτήτων και πολιτικών επιλογών της Άγκυρας.

Κατά συνέπεια, η ψήφιση ή η αναβολή ενός νομοσχεδίου δεν μεταβάλλει αυτομάτως ούτε τις πάγιες επιδιώξεις της Τουρκίας ούτε τα θεμελιώδη δεδομένα ασφαλείας της περιοχής.

Εν κατακλείδι, η εθνική στρατηγική δεν μπορεί να διαμορφώνεται υπό την πίεση υπερβολών, επικοινωνιακών εξάρσεων  και κλίματος κινδυνολογίας.

Αντιθέτως, η ψυχραιμία, η γνώση και η ικανότητα στρατηγικής ανάλυσης αποτελούν αναγκαίες προϋποθέσεις για την ορθή αξιολόγηση των στρατηγικών επιδιώξεων και των τακτικών κινήσεων του αντιπάλου.

Διότι τελικά, η πραγματική ισχύς ενός κράτουςδεν μετριέται μεσυγκυριακές ρητορικές εξάρσεις και επικοινωνιακές υπερβολές, αλλά από την ικανότητά του να κατανοεί την πραγματικότητα με νηφαλιότητα και να τη διαχειρίζεται με στρατηγική αυτοπεποίθηση.

Άλλωστε, η αναβολή ενός νομοσχεδίου δεν αλλάζει τη στρατηγική της Τουρκίας.

Εκείνο που μπορεί να αλλάξει είναι ο τρόπος με τον οποίο η Ελλάδα επιλέγει να την αναλύει και να την αντιμετωπίζει.

The post Αναβολή ψήφισης του τουρκικού νομοσχεδίου για τη “Γαλάζια Πατρίδα”: Στρατηγικός ελιγμός ή αλλαγή στρατηγικής; appeared first on Νέα Φλώρινα.

konmmpalo@otenet.gr

Πολιτικός Επιστήμονας – Διεθνολόγος

Ο πατριωτισμός, ως έννοια πολιτικής ταυτότητας και συλλογικής αναφοράς, συχνά διασταυρώνεται στη δημόσια σφαίρα με τον λαϊκισμό, ο οποίος τείνει να απλοποιεί τον πολιτικό ανταγωνισμό μέσα από τη διχοτομία «λαός» και «ελίτ».

Στο πλαίσιο αυτό, ο πατριωτικός λόγος μπορεί να μετατραπεί από στοιχείο θεσμικής ευθύνης σε εργαλείο πολιτικής αντιπαράθεσης και ηθικής οριοθέτησης των αντιπάλων.

Έτσι, ο πατριωτισμός μετατρέπεται από πολιτειακή αρετή σε εργαλείο πολιτικής κινητοποίησης, εντασσόμενο σε μια ρητορική που ενισχύει τον διχασμό και απλοποιεί την πολιτική πραγματικότητα.

Υπό το πρίσμα αυτό, ο πατριωτισμός δεν λειτουργεί απλώς ως αξιακή αναφορά, αλλά συχνά εργαλειοποιείται για την οριοθέτηση φίλων και αντιπάλων, την απλοποίηση σύνθετων ζητημάτων και τη νομιμοποίηση πολιτικών επιλογών.

Στις περιπτώσεις αυτές, η δημόσια συζήτηση δεν διεξάγεται στο πλαίσιο θετικής ή αρνητικής αποτίμησης ζητημάτων,  αποτελεσματικότητας, στρατηγικής ή θεσμικών περιορισμών, αλλά οργανώνεται γύρω από διχοτομικές αξιολογήσεις περί «εθνικής ευθύνης» και «εθνικής απόκλισης».

Το αποτέλεσμα είναι η αναδιάταξη του πολιτικού ανταγωνισμού σε ένα ηθικοποιημένο πεδίο, όπου η κριτική προς κυβερνητικές επιλογές δεν διατυπώνεται ως διαφωνία πολιτικής, αλλά ως αμφισβήτηση της πατριωτικής επάρκειας των δρώντων.

Για την κατανόηση της μετατόπισης αυτής, είναιαναγκαία ηαντιπαραβολή της σημερινής επιχειρηματολογίας του κ. Αντώνη Σαμαρά κατά την άσκηση κριτικής στην κυβέρνηση και τον Πρωθυπουργό κ. Κυριάκο Μητσοτάκη,με τη ρητορική και τις κυβερνητικές πρακτικές της περιόδου της πρωθυπουργίας του (2012–2015), όταν ο πατριωτισμός δεν εμφανίζονταν ως εργαλείο ρητορικής αντιπαράθεσης, αλλά ως στοιχείο άσκησης κυβερνητικής ευθύνης.

Χαρακτηριστική είναι η τοποθέτησή του για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις,κατά την Παρουσίαση του βιβλίου του Μανώλη Κοττάκη «Οι Απόρρητοι Φάκελοι Καραμανλή» στο Πολεμικό Μουσείο την 1^η Ιουλίου 2024 (βλέπε:σχετική ομιλία).

Συγκεκριμένα, οκ. Σαμαράς κατήγγειλε συνολικά την ασκούμενη εξωτερική πολιτική, χαρακτηρίζοντας τον διάλογο με την Τουρκία ως «συνομιλία με τον πειρατή», καταγγέλλοντας την ύπαρξη «λόμπι κατευναστών» και υποστηρίζοντας ότι η κυβέρνηση, μέσω επιλογών όπως το «Σύμφωνο Φιλίας», οδηγεί τη χώρα σε διαρκείς υποχωρήσεις και εθνική ταπείνωση, ενώ η τουρκική προκλητικότητα κλιμακώνεται, καλώντας ευθέως σε εγκατάλειψη της πολιτικής διαλόγου με την Τουρκία.

Στο ίδιο πλαίσιο, ο Αντώνης Σαμαράς υιοθετώντας μια ρητορική υψηλής πολιτικής έντασης τόνισε: «Τρώμε την μια προσβολή, την μια ταπείνωση, μετά την άλλη» και κάλεσε τον Πρωθυπουργό:  «Να αναθεωρήσει πλήρως την … “Φιλία” με την Τουρκία, καθιστώντας σαφές στην πράξη ότι δεν εκβιαζόμαστε, δεν απειλούμαστε και δεν φοβόμαστε. Υπάρχουν όρια!.

Ωστόσο, η θέση αυτή έρχεται σε εμφανή αντίφαση με την περίοδο της πρωθυπουργίας του, κατά την οποία ο ίδιος περιέγραφε τον διάλογο με την Τουρκία ως αναγκαίο και παραγωγικό εργαλείο πολιτικής.

Συγκεκριμένα ο κ. Σαμαράς μετά τη συνάντησή του με τον Ταγίπ Ερντογάν στην Κωνσταντινούπολη κατά το 2ο Ανώτατο Συμβούλιο Συνεργασίας Ελλάδας – Τουρκίας τον Μάρτιο 2013, χαρακτήριζε τη συγκεκριμένη ημέρα ως “καλή ημέρα για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις”, υπογραμμίζοντας ότι οι δύο χώρες “χτίζουν εμπιστοσύνη”, “δημιουργούν αμοιβαία συμφέροντα” και φέρνουν τους λαούς πιο κοντά, ενώ τόνιζε ότι η συνεργασία σε τομείς οικονομίας, εμπορίου και τουρισμού “βελτιώνει την καθημερινότητα των πολιτών” και “παράγει ανάπτυξη και ειρήνη” (βλέπε:σχετικές δηλώσεις).

Στο ίδιο πλαίσιο, στο εν λόγω Συμβούλιο συμμετείχαν 16 Υπουργοί της τότε κυβέρνησης και η συνάντηση συνοδεύτηκε από την υπογραφή 25 συμφωνιών συνεργασίας σε κρίσιμους τομείς δημόσιας πολιτικής, όπως η υγεία, ο τουρισμός, ο αθλητισμός και η ενέργεια, υποδηλώνοντας τον σταθερό και θεσμικά οργανωμένο χαρακτήρα της ελληνοτουρκικής προσέγγισης.

Παράλληλα, καθ’ όλη τη διάρκεια της πρωθυπουργίας του (2012–2015), η ελληνική κυβέρνηση διατήρησε ενεργό τον δίαυλο των διερευνητικών επαφών, με τη διεξαγωγή διαδοχικών γύρων συνομιλιών, ακόμη και σε περιόδους αυξημένης τουρκικής προκλητικότητας, αναγνωρίζοντας στην πράξη τον διάλογο ως αναγκαίο εργαλείο διαχείρισης των διμερών διαφορών.

Για του λόγου το αληθές, με βάση τα συγκεντρωτικά στοιχεία του ΓΕΕΘΑ για το 2013 (βλέπε: τα σχετικά στοιχεία), καταγράφεται ένα ιδιαίτερα αυξημένο επίπεδο τουρκικών παραβιάσεων του FIR Αθηνών κατά την περίοδο Φεβρουαρίου–Μαρτίου 2013, με καθημερινές εισόδους οπλισμένων σχηματισμών τουρκικών αεροσκαφών στον εθνικό εναέριο χώρο και συστηματικές αναχαιτίσεις από την Πολεμική Αεροπορία.

Η εικόνα αυτή αποτυπώνει ένα περιβάλλον διαρκούς επιχειρησιακής πίεσης στο Αιγαίο, στο οποίο, παρά τη συνεχιζόμενη ένταση και τις επαναλαμβανόμενες προκλήσεις, η τότε κυβέρνηση Σαμαρά δεν επέλεξε την ακύρωση του διαλόγου, αλλά αντιθέτως τη θεσμική του συνέχιση μέσω των διερευνητικών επαφών και των μηχανισμών διμερούς συνεργασίας, προβάλλοντας την προσέγγιση και τη συνεννόηση ως συνειδητή στρατηγική επιλογή της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής και ως θεσμικό εργαλείο διαχείρισης κρίσεων.

Προς επίρρωση των ανωτέρω, αξίζει να υπενθυμιστεί ότι ακόμη και σε περιβάλλον αυξημένης έντασης (βλέπε: σχετικό δημοσίευμα), όπως αυτό που διαμορφώθηκε πριν τη συνάντηση κορυφής στο Κάρντιφ της Ουαλίας, λόγω των προκλητικών δηλώσεων του κ. Ερντογάν από τα Κατεχόμενα–με τις οποίες απέδιδε ευθύνες στην Ελλάδα και την Κύπρο για το αδιέξοδο στο Κυπριακό –η συνάντηση Σαμαρά – Ερντογάν πραγματοποιήθηκε κανονικά στο περιθώριο της Συνόδου του ΝΑΤΟ.

Στην συγκεκριμένη συνάντηση, παρά την πλήρη καταγραφή της διάστασης απόψεων μεταξύ των δύο πλευρών, ο κ. Σαμαράς δεν επέλεξε τη διακοπή των επαφών με την Τουρκία, αλλά αντιθέτως συμφώνησε με τον κ. Ερντογάν για τη συνέχιση τηςδιαδικασίας προσέγγισης, με τον προγραμματισμό νέας συνάντησης στην Αθήνα στο πλαίσιο του 3ου Ανώτατου Συμβουλίου Συνεργασίας Ελλάδας – Τουρκίας(Δεκέμβριος 2014).

Κατά τη λήξη των εργασιών του εν λόγω Συμβουλίου, χαρακτηριστικό είναι απόσπασμα από τις δηλώσεις του τότε Πρωθυπουργού κ. Σαμαρά (βλέπε: σχετικές δηλώσεις), όπου ανέφερε:  «Είναι αλήθεια, βέβαια, ότι στο ευρύτερο πλαίσιο των διμερών μας σχέσεων, υπάρχουν ζητήματα – αυτό είναι γνωστό – στα οποία έχουμε ουσιαστικότατες διαφωνίες. Αυτό το γεγονός το αναγνωρίζουμε πλήρως κι έχουμε στόχο να δημιουργήσουμε σχέσεις αμοιβαίου σεβασμού ανάμεσά μας, ενισχύοντας τη συνεργασία μας, ώστε να συμβάλουμε και στην σταθερότητα της ευρύτερης περιοχής μας».

Επιπλέον, αξίζει να επισημανθεί ότι παρά την ένταση στις σχέσεις των δύο χωρών, μέσα στο 2014 όπως τόνισε ο κ. Σαμαράς κατά την ομιλία του στο Επιχειρηματικό Φόρουμ Ελλάδος – Τουρκίας (βλέπε σχετική ομιλία), οι δύο κυβερνήσεις συνδιοργάνωσαν τέσσερις εκδηλώσεις επιχειρηματικής συνεργασίας.

Η στάση αυτή καταδεικνύει ότι ακόμη και υπό συνθήκες έντονης ρητορικής, προκλήσεων  και έντασης, ο διάλογος από την κυβέρνηση Σαμαρά –Βενιζέλου αντιμετωπιζόταν ως εργαλείο διαχείρισης κρίσεων και όχι ως ένδειξη υποχώρησης ή αδυναμίας.

Το παράδοξο όμως, είναι ότι σήμερα ο κ. Σαμαράς (Βλέπε συνέντευξή του στο ΒΗΜΑ στις 17-11-2024) υποστηρίζει ότι την περίοδο 2012–2015 διεξήγαγε διάλογο με την Τουρκία επειδή τότε δεν υπήρχε Τουρκο-Λυβικό Μνημόνιο, αλλά ούτε ο εποικισμός της Αμμοχώστου και η επιμονή για δύο χωριστά κράτη στην Κύπρο.

 Ωστόσο, τα πραγματικά δεδομένα της περιόδου δεν επιβεβαιώνουν την εικόνα που περιγράφει ο κ. Σαμαράς γιατί και εκείνη την περίοδο η τουρκική ηγεσία διατύπωνε αναθεωρητικές θέσεις στο Κυπριακό, ενώ στο Αιγαίο καταγράφονταν συστηματικές παραβιάσεις του εθνικού εναέριου χώρου, σε αντίθεση με τη σημερινή περίοδο κατά την οποία έχουν αισθητά περιοριστεί έως εκμηδενιστεί.

Παράλληλα, η τουρκική προκλητικότητα εκδηλωνόταν και στην Ανατολική Μεσόγειο, με το ερευνητικό σκάφος Barbaros να πραγματοποιεί έρευνες εντός της Κυπριακής ΑΟΖ, προκαλώντας την έντονη αντίδραση της Κυπριακής Δημοκρατίας και επιβαρύνοντας περαιτέρω το ήδη τεταμένο περιβάλλον ασφάλειας στην περιοχή.

Τέλος, παρέμεναν ενεργές πάγιες τουρκικές θέσεις περί αποστρατικοποίησης των νησιών και «γκρίζων ζωνών» στο Αιγαίο, ενώ ίσχυε κανονικά το Casus Belli.

Υπό αυτές τις συνθήκες, καθίσταται σαφές ότι η τουρκική αναθεωρητική συμπεριφορά δεν αποτελεί πρόσφατο φαινόμενο, αλλά διαχρονική παράμετρο της ελληνοτουρκικής σχέσης, γεγονός που δεν εμπόδισε την τότε ελληνική κυβέρνηση να συνεχίσει τον διάλογο.

Ο κ. Σαμαράς ταυτόχρονα,κατά την περίοδο της πρωθυπουργίας του, όχι μόνο διεξήγαγε διάλογο με την Τουρκία, αλλά ήταν και ένθερμος υποστηρικτής της Ευρωπαϊκής της προοπτικής, επισημαίνοντας χαρακτηριστικά (βλέπε σχετική δήλωση) ότι:«Η Ελλάδα έχει στηρίξει και στηρίζει την Ευρωπαϊκή προοπτική της Τουρκίας. Γιατί η Ευρωπαϊκή Τουρκία, η Τουρκία που θα έχει εκπληρώσει όσα ισχύουν για όλους και θα ακολουθεί τα ίδια πρότυπα, θα είναι καλύτερος γείτονας για την Ελλάδα».

Σε σχέση με την αναφορά του στο Τουρκο-λυβικό Μνημόνιο,ότι παραβιάζει πλήρως το Διεθνές Δίκαιο, καταπατά ευθέως τα κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας και αποτελεί «πειρατική» πράξηθα πρέπει να επισημανθεί, ότι η ρίζα του προβλήματος βρίσκεται στις κινήσεις που δεν έγιναν την περίοδο 2012-2014.

Συγκεκριμένα, από το 2012 η Τουρκία άρχισε να οριοθετεί μονομερώς την «υφαλοκρηπίδα» της στην Ανατολική Μεσόγειο, αγνοώντας πλήρως το Καστελόριζο και προχώρησε σε παραχώρηση αδειών για έρευνες πετρελαίου στην κρατική εταιρεία TPAO σε περιοχές νότια της Ρόδου και του Καστελόριζου.

Στις 12 Μαρτίου 2013 μάλιστα, κατέθεσε στον ΟΗΕ ρηματική διακοίνωση (Βλέπε: Note Verbale) με την οποία η Τουρκία ισχυριζόταν ότι έχει δικαιώματα δυτικά του μεσημβρινού 32°16’18”E, «εξαφανίζοντας» το Καστελόριζο (βλέπε σχετικό δημοσίευμα), από τον χάρτη των θαλασσίων ζωνών.

Δεδομένου ότι ο κ. Σαμαράς στην τελευταία του ομιλία στη Βουλή (βλέπε ομιλία) χαρακτήρισε τον εαυτό του διορατικό, έπειτα από τις τότε αναθεωρητικές ενέργειες της Τουρκίας, γιατί δεν κατέθεσε ποτέ συντεταγμένες στον ΟΗΕ για την περιοχή ανατολικά του 28ου μεσημβρινού (εκεί δηλαδή που επηρεάζεται το Καστελόριζο),παρότι είχε εν ισχύ τον νόμο Μανιάτη που όριζε τα εξωτερικά όρια της υφαλοκρηπίδας;

Επίσης, γιατί δεν προχώρησε σε μερική οριοθέτηση με την Αίγυπτο (όπως έκανε το 2020 ο σημερινός Πρωθυπουργός κ. Μητσοτάκης), ώστε να δημιουργηθούν προληπτικά τετελεσμένα διεθνούς νομιμότητας πριν την υπογραφή του Τουρκο-Λιβυκού Μνημονίου;

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν επίσης, τα όσα αναφέρει στην ίδια συνέντευξη στο ΒΗΜΑ ο κ. Σαμαράς για το ζήτημα της ΑΟΖ, όπου υποστηρίζει ότι η Ελλάδα οφείλει να διαπραγματεύεται αποκλειστικά την οριοθέτηση και όχι την ίδια τη βάση των κυριαρχικών της δικαιωμάτων, απορρίπτοντας εμμέσως κάθε συζήτηση που θα μπορούσε να οδηγήσει σε συνυποσχετικό ή προσφυγή στοΔιεθνές Δικαστήριο της Χάγης υπό αμφισβητούμενους όρους.

Ωστόσο, η θέση αυτή έρχεται σε αντίφαση με την πρακτική της διακυβέρνησής του, όπου ο τότε ΥΠΕΞ κ. Βενιζέλος έχει αναγνωρίσει δημοσίως (βλέπε συνέντευξη κ. Βενιζέλου) ότι η ελληνική πλευρά είχε ξεκινήσει διερευνητικές επαφές με την Τουρκία (με επικεφαλής τον Πρέσβη Παύλο Αποστολίδη),επιδιώκοντας τη διαμόρφωση συνθηκών για προσφυγή στη Χάγη, γεγονός που προϋποθέτει αναγκαστικά διαπραγμάτευση επί του αντικειμένου της διαφοράς και του πλαισίου επίλυσής της.

Δεδομένου ότι οι πάγιες τουρκικές θέσεις περί περιορισμένης επήρειας των νησιών και αμφισβήτησης της ΑΟΖ δεν αποτελούν πρόσφατο φαινόμενο, αλλά διαχρονική σταθερά της τουρκικής πολιτικής, καθίσταται σαφές ότι η τότε ελληνική κυβέρνηση δεν θεωρούσε τη διαπραγμάτευση επί αυτών των ζητημάτων ως ένδειξη υποχώρησης, αλλά ως αναγκαίο στοιχείο μιας οργανωμένης διπλωματικής στρατηγικής.

Εν κατακλείδι, αξίζει να σημειωθεί ότι στην πρόσφατη κριτική του προς την κυβέρνηση ο κ. Σαμαράς υποστηρίζει πως η αποφυγή μονομερών ενεργειών, όπως η ανακήρυξη ΑΟΖ ή η επέκταση των χωρικών υδάτων στα 12 ν.μ., αποσκοπεί στην αποφυγή πρόκλησης έντασης, πλην όμως στην πράξη ενδέχεται να οδηγεί σε εμπέδωση του υφιστάμενου status quo που προβάλλει η τουρκική πλευρά.

Στο πλαίσιο αυτό, θα πρέπει να υπενθυμιστεί ότι στις προγραμματικές δηλώσεις της κυβέρνησής του είχε εξαγγελθεί η πρόθεση ανακήρυξης Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης από την Ελλάδα (βλέπε Προγραμματικές Δηλώσεις κυβέρνησης Σαμαρά, 6.7.2012).

Συνεπώς, το ερώτημα που εύλογα ανακύπτει είναι για ποιους λόγους η συγκεκριμένη εξαγγελία δεν έγινε κυβερνητική πράξη κατά τη διάρκεια της θητείας του, ιδίως σε μια περίοδο κατά την οποία το ζήτημα της ΑΟΖ αποτελούσε κεντρικό αντικείμενο δημόσιας πολιτικής και διπλωματικής συζήτησης;

Τέλος, στην ίδια συνέντευξη στο ΒΗΜΑ, ο κ. Σαμαράς αναφέρθηκε στο δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» που αποτελεί ανοικτή πρόκληση σε βάρος της Ελλάδος, ενώ η σημερινή κυβέρνηση δεν ζητά να αρθεί, διακηρύσσοντας τη «φιλία» της με την Τουρκία!

Ξεχνά να αναφέρει όμως, ότι ο όρος «Mavi Vatan» χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά επίσημα στις 14 Ιουνίου 2006, κατά τη διάρκεια συμποσίου στο Κέντρο Πολιτισμού του Τουρκικού Ναυτικού (DenizKuvvetleriKültürMerkezi) από τον τότε αντιναύαρχο ΤζεμΓκιουρντενίζ (CemGürdeniz) (βλέπε σχετικό λινκ).

Στη συνέχεια, το 2011 ο Ναύαρχος CihatYaycı (ΤζιχάτΓιαϊτζί) δημοσίευσε μια μελέτη (βλέπε σχετική μελέτη), στο περιοδικό της Τουρκικής Ακαδημίας Πολεμικού Ναυτικού (DenizHarpOkulu), όπου παρουσίασε για πρώτη φορά τον χάρτη που αγνοεί την επήρεια των νησιών.

Υπό το πρίσμα αυτό, καθίσταται σαφές ότι η ανάδειξη του δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας» ως δήθεν πρόσφατης και αιφνίδιας απειλής δεν αποτυπώνει την πραγματική ιστορική του εξέλιξη, αλλά μια μακρόχρονη στρατηγική διεργασία η οποία έχει καταγραφεί και αναλυθεί ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 2000.

Στην τελευταία του ομιλία στη Βουλή (βλέπε ομιλία) επίσης, ο κ. Σαμαράςχαρακτήρισε ως «αυτονόητη» ενέργεια την στρατηγική κίνηση του Πρωθυπουργού κ. Κυριάκου Μητσοτάκη, να αποστείλει δύο φρεγάτες του Πολεμικού Ναυτικού και τέσσερα αεροσκάφη F16 στην Κύπρο, συμβάλλοντας στην αποτροπή πιθανών απειλών κατά των στρατιωτικών και κρίσιμων υποδομών του νησιού, επιχειρώντας ταυτόχρονα να υποβαθμίσει τη στρατηγική τους διάσταση.

Η θέση αυτή προκαλεί ερωτηματικά όταν διατυπώνεται από έναν πρώην Πρωθυπουργό, δεδομένου ότι καμία ενέργεια στις Διεθνείς Σχέσεις δεν είναι εκ των προτέρων δεδομένη ή «αυτονόητη», αλλά αποτελεί προϊόν σύνθετων στρατηγικών υπολογισμώνπου λαμβάνουν υπόψη συσχετισμούς ισχύος, εκτιμήσεις κινδύνου και γεωπολιτικές ισορροπίες.

Υπό την οπτική αυτή, εφόσον ο ισχυρισμός του κ. Σαμαρά ευσταθεί, γεννάται το ερώτημα γιατί δεν θεωρήθηκε «αυτονόητη» η αποστολή αντίστοιχων στρατιωτικών μέσων στην Κύπρο κατά την περίοδο της πρωθυπουργίας του, όταν το τουρκικό ερευνητικό σκάφος Barbaros πραγματοποιούσε έρευνες εντός της Κυπριακής ΑΟΖ, ώστε να υπερασπιστεί και προστατεύσει τα δίκαια της Κύπρου;

Το ερώτημα αυτό λαμβάνει ακόμη μεγαλύτερη αξία αν ληφθεί υπόψη ότι κατά την περίοδο της πρωθυπουργίας του, ο Αντώνης Σαμαράς διαβεβαίωνε τον τότε Πρόεδρο της Κύπρου κ. Χριστόφια για την αποφασιστικότητα της Ελλάδας να αντιταχθεί σε οποιαδήποτε αμφισβήτηση των κυριαρχικών δικαιωμάτων της Κυπριακής Δημοκρατίας (βλέπε σχετική δήλωση προς τον Πρόεδρο Δημήτρη Χριστόφια).

Την ίδια στιγμή βέβαια, ο κ. Σαμαράς σε συνέντευξή του στις 7/11/2014, στον Κυπριακό τηλεοπτικό σταθμό Σίγμα και τον δημοσιογράφο κ. Χρύσανθο Τσουρούλλη (βλέπε: σχετική συνέντευξη), ανέφερε: «Πιστεύω ότι αυτήν την ώρα ένα θερμό επεισόδιο θα ήταν μια πάρα πολύ αρνητική εξέλιξη».

Επίσης, δεδομένης της συχνής αναφοράς του κ. Σαμαρά σε «κατευναστές» και «πατριώτες», θα πρέπει να επισημανθεί ότι η συγκεκριμένη στρατηγική απόφαση του Πρωθυπουργού κ. Μητσοτάκη δεν μπορεί να ενταχθεί στη λογική του κατευνασμού.

Αντιθέτως, συνιστά μια σαφή στρατηγική επιλογή ενεργητικής αποτροπής και έμπρακτης υποστήριξης της Κυπριακής Δημοκρατίας, ενισχύοντας την αξιοπιστία της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής και αποτυπώνοντας την πρόθεση της χώρας να υπερασπιστεί τα κυριαρχικά της συμφέροντα στο πεδίο και όχι μόνο σε επίπεδο ρητορικής.

Υπό το πρίσμα αυτό, εφόσον ο κ. Αντώνης Σαμαράς προβάλλει σήμερα την ανάγκη πιο ενεργητικής στάσης έναντι της Τουρκίας, γεννάται το ερώτημα γιατί η κυβέρνησή του κατά την περίοδο 2012–2015, δεν ανέλαβε αντίστοιχες πρωτοβουλίες αυξημένου στρατηγικού κόστους και ρίσκου τόσο στο Αιγαίο όσο και στην Ανατολική Μεσόγειο;

Η αναφορά, επίσης, περί «εθνικού ευτελισμού» σε περίπτωση αποχώρησης της Ελλάδας από την Κύπρο μετά τη λήξη των επιχειρήσεων στη Μέση Ανατολή, παραγνωρίζει ότι η παρουσία στρατιωτικών μέσων στο εξωτερικό δεν αποτελεί ζήτημα αντιπολιτευτικών κορόνων και βερμπαλισμού, αλλά αντικείμενο δυναμικής στρατηγικής αξιολόγησης, η οποία προσαρμόζεται στις εξελισσόμενες συνθήκες ασφάλειας, στις επιχειρησιακές ανάγκες και στους ευρύτερους γεωπολιτικούς συσχετισμούς.

Εν κατακλείδι,η αντιπαραβολή της σημερινής ρητορικής και δημόσιας στάσης του κ. Σαμαρά με την κυβερνητική πρακτική της περιόδου 2012–2015 αναδεικνύει μια σαφή αντίφαση.

Επισημαίνει, ότι όταν ο πατριωτισμός αποκόπτεται από τη θεσμική του ευθύνη και μετατρέπεται σε εργαλείο συγκυριακής πολιτικής αντιπαράθεσης, τροφοδοτεί τον λαϊκισμό.

Γιατί τελικά, ο πατριωτισμός δεν αποδεικνύεται με ρητορικές εξάρσεις και ακραία αντιπολιτευτικές κορόνες, αλλά με συνέπεια λόγων και πράξεων.

The post Ο πατριωτισμός ως λαϊκιστική ρητορική: η περίπτωση του Αντώνη Σαμαρά appeared first on Νέα Φλώρινα.

konmmpalo@otenet.gr

Πολιτικός Επιστήμονας – Διεθνολόγος

Η μερική ή πλήρης αποχώρηση των ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ θα αποτελούσε ιστορική καμπή για το διεθνές σύστημα ασφάλειας, υπονομεύοντας τη διατλαντική αρχιτεκτονική που διαμορφώθηκε μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Χωρίς την αμερικανική παρουσία, η Συμμαχία θα στερούνταν τον βασικό πυλώνα στρατιωτικής ισχύος, αποτροπής και πολιτικής συνοχής, ενώ η απώλεια κρίσιμων δυνατοτήτων όπως οι στρατηγικές και δορυφορικές πληροφορίες, η επιτήρηση και αναγνώριση,η πυρηνική αποτροπή και η τεχνολογική υπεροχή στην αεροπορική και πυραυλική άμυνα θα περιόριζε δραστικά την επιχειρησιακή της αποτελεσματικότητα.

Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, η γεωπολιτική ρευστότητα θα εντεινόταν, δημιουργώντας κενά ισχύος που θα επιδίωκαν να εκμεταλλευτούν ανταγωνιστικές δυνάμεις, επανακαθορίζοντας τους συσχετισμούς ισχύος στην Ευρώπη.

Παράλληλα, η απουσία των ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ θα μπορούσε να οδηγήσει σε σταδιακή αναζωπύρωση ενδοσυμμαχικών ανταγωνισμών, καθώς τα κράτη-μέλη θα επιχειρούσαν να επαναπροσδιορίσουν τον ρόλο και τη βαρύτητα τους στο νέο περιβάλλον ισχύος.

Για παράδειγμα, χώρες με περιφερειακές φιλοδοξίες, όπως η Τουρκία, θα επιδίωκαν να αξιοποιήσουν το κενό ηγεσίας, προβάλλοντας έναν πιο αυτόνομο και αναβαθμισμένο στρατηγικό ρόλο εντός της Συμμαχίας και στο ευρύτερο περιφερειακό της περιβάλλον.

Υπό αυτές τις συνθήκες, το ερώτημα δεν είναι μόνο πώς θα αναδιαμορφωθεί το ευρωπαϊκό σύστημα ασφάλειας, αλλά και ποια θα είναι η θέση χωρών όπως η Ελλάδα σε αυτό το νέο, ρευστό και ανταγωνιστικό περιβάλλον.

Συγκεκριμένα, για την Ελλάδα, μια τέτοια εξέλιξη θα έχει άμεσες και πολυεπίπεδες στρατηγικές επιπτώσεις.

Λόγω της γεωγραφικής της θέσης και του ρόλου της ως πυλώνα σταθερότητας και ασφάλειας στην Ανατολική Μεσόγειο και τα Βαλκάνια, θα βρεθεί στην πρώτη γραμμή των εξελίξεων, καλούμενη να διαχειριστεί ένα περιβάλλον αυξημένης αβεβαιότητας.

Ειδικότερα, ως κρίσιμος γεωστρατηγικός παράγοντας στη νοτιοανατολική πτέρυγα της Συμμαχίας, η Ελλάδα αποκτά ιδιαίτερη επιχειρησιακή και πολιτική βαρύτητα, ιδίως σε μια συγκυρία όπου η ευρωπαϊκή ασφάλεια θα πρέπει να αναδομηθεί χωρίς την άμεση αμερικανική εγγύηση.

Η απουσία των ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ είναι βέβαιο επίσης, ότι θα μετατοπίσει το βάρος της αποτροπής προς τα ευρωπαϊκά κράτη, αναδεικνύοντας την ανάγκη για αυξημένη στρατιωτική ικανότητα, ταχύτερη λήψη αποφάσεων και βαθύτερη επιχειρησιακή ενοποίηση. Σε αυτό το πλαίσιο, η Ελλάδα θα κληθεί να διαδραματίσει έναν πρωταγωνιστικό ρόλο, όχι μόνο ως καταναλωτής ασφάλειας, αλλά ως παράγοντας σταθερότητας στην ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου όπου διασταυρώνονται ενεργειακά, γεωπολιτικά και στρατιωτικά συμφέροντα.

Συγκεκριμένα, ως χώρα που διαθέτει σημαντικές κρίσιμες υποδομές και δυνατότητες προβολής ισχύος, μπορεί να λειτουργήσει ως κόμβος επιχειρησιακής υποστήριξης και περιφερειακής αποτροπής. Ωστόσο, ο ρόλος αυτός δεν είναι αυτονόητος ούτε χωρίς προκλήσεις, καθώς συνδέεται άμεσα με τη συνολική ισορροπία δυνάμεων στην περιοχή και τις σχέσεις με γειτονικά κράτη.

Ειδικότερα, η αποχώρηση των ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ θα αναδιαμορφώσει ριζικά τις γεωπολιτικές ισορροπίες στην ευρύτερη περιοχή, που εκτείνεται από τα Βαλκάνια και την Ανατολική Μεσόγειο έως τη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική.

Σε αυτό το πλαίσιο, η Τουρκία είναι πιθανό να επιδιώξει την περαιτέρω ενίσχυση του ρόλου της ως περιφερειακής δύναμης, γεγονός που θα αυξήσει τις πιέσεις στο περιβάλλον ασφάλειας της Ελλάδας.

Υπό αυτές τις συνθήκες, η αποτρεπτική ισχύς της χώρας δεν θα εξαρτηθεί μόνο από τις επιχειρησιακές της δυνατότητες, αλλά κυρίως από την ικανότητά της να διαμορφώνει συμμαχίες και να επηρεάζει ενεργά τους συσχετισμούς ισχύος, τόσο εντός όσο και εκτός του ΝΑΤΟ.

Την ίδια στιγμή, η ευρύτερη περιφερειακή αστάθεια αναμένεται να ενταθεί.

Ειδικότερα, στην Ανατολική Μεσόγειο, η μείωση της αμερικανικής στρατιωτικής εμπλοκής θα μπορούσε να ενισχύσει τη δράση ανταγωνιστικών δυνάμεων, διευρύνοντας τα περιθώρια ρωσικής επιρροής και επιβαρύνοντας περαιτέρω ένα ήδη σύνθετο και ασταθές γεωπολιτικό περιβάλλον.

Παράλληλα, στα Δυτικά Βαλκάνια, η απουσία της αμερικανικής πολιτικής και στρατιωτικής παρουσίαςενδέχεται να οδηγήσει σε αναζωπύρωση εθνικιστικών τάσεων, επαναφέροντας δυναμικές αποσταθεροποίησης σε μια περιοχή ζωτικής σημασίας για την  ασφάλεια της Ελλάδας.

Σε μια τέτοια εξέλιξη, η Ελλάδα θα κληθεί να δεσμεύσει πόρους στα βόρεια σύνορά της και να εστιάσει την προσοχή της σε περισσότερα του ενός στρατηγικά μέτωπα.

Πέραν των γεωπολιτικών παραμέτρων, είναι βέβαιο ότι θα ανακύψουν και κρίσιμα ζητήματα επιχειρησιακού χαρακτήρα, δεδομένου ότι το μεγαλύτερο μέρος των ελληνικών οπλικών συστημάτων βασίζεται σε αμερικανικής προέλευσης τεχνολογία και υποστήριξη.

Συνεπώς, μια ενδεχόμενη αποχώρηση των ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ θα μπορούσε να επηρεάσει την αλυσίδα υποστήριξης, τη διαθεσιμότητα ανταλλακτικών και τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα κρίσιμων μέσων, δημιουργώντας την ανάγκη για ταχεία προσαρμογή και αναζήτηση εναλλακτικών λύσεων.

Ταυτόχρονα, το καθεστώς λειτουργίας και αξιοποίησης στρατηγικών υποδομών, όπως οι αμερικανικές βάσεις στην Ελλάδα, θα εισερχόταν σε μια νέα φάση επαναπροσδιορισμού, με άμεσες συνέπειες για τη στρατηγική ισορροπία στην περιοχή.

Ωστόσο, το νέο αυτό περιβάλλον δεν δημιουργεί μόνο προκλήσεις, αλλά και σημαντικές ευκαιρίες.

Η ενίσχυση της ευρωπαϊκής άμυνας, η οποία ήδη συζητείται εντατικά σε πολιτικό και στρατηγικό επίπεδο, ενδέχεται να αναδείξει την Ελλάδα σε κρίσιμο πυλώνα της νότιας πτέρυγας ενός περισσότερο αυτόνομου ευρωπαϊκού συστήματος ασφάλειας.

Η γεωστρατηγική της θέση, σε συνδυασμό με τις επιχειρησιακές δυνατότητες των Ενόπλων Δυνάμεων και τη διαχρονική της συμμετοχή σε αποστολές της Συμμαχίας, της προσδίδουν συγκριτικά πλεονεκτήματα.

Σε αυτό το πλαίσιο, καθίσταται σαφές ότι η διατήρηση και ενίσχυση κρίσιμων δομών διοίκησης και ελέγχου αποκτά ιδιαίτερη σημασία για τη θέση και τον ρόλο της Ελλάδας στο νέο περιβάλλον ασφάλειας.

Η σημασία αυτή καθίσταται ακόμη πιο εμφανής, αν ληφθεί υπόψη η διεθνής πρακτική.

Είναι χαρακτηριστικό ότι χώρες με αναθεωρητικές  φιλοδοξίες επιδιώκουν συστηματικά την αναβάθμιση του ρόλου τους μέσω της δημιουργίας ή φιλοξενίας νέων στρατηγικών δομώνδιοίκησης και ελέγχου επιδιώκοντας να καλύψουν πιθανά κενά ισχύος και να ενισχύσουν τη θεσμική τους επιρροή εντός της Συμμαχίας.

Ενδεικτική είναι η πρωτοβουλία της Τουρκίας, η οποία στα τέλη Μαρτίου 2026 ανακοίνωσε την ίδρυση νέας Πολυεθνικής Ναυτικής Διοίκησης /Στρατηγείου του ΝΑΤΟ (NATO Maritime Component Command – MCC) στην περιοχή Anadolukavagi (Αναντολού Καβαγί) στο Μπέικοζ της Κωνσταντινούπολης με στόχο τον έλεγχο των στενών του Βοσπόρου στο πλαίσιο του Νοτιοανατολικού Περιφερειακού Σχεδίου της Συμμαχίας και υπό τουρκική διοίκηση.

Υπό τις συνθήκες αυτές, αναδεικνύεται η σημασία της προσεκτικής στάθμισης των επιλογών που επηρεάζουν τη στρατηγική βαρύτητα της Ελλάδας,ιδίως σε ό,τι αφορά τη διατήρηση και ενίσχυση κρίσιμων δομών διοίκησης και ελέγχου, οι οποίες συνδέονται άμεσα με τη θέση της χώρας στο υπό διαμόρφωση νέο ευρωπαϊκό και συμμαχικό αρχιτεκτονικό πλαίσιο ασφάλειας.

Παράλληλα, η εμβάθυνση διμερών και πολυμερών συνεργασιών, ιδίως με ευρωπαϊκές χώρες όπως η Γαλλία, η Γερμανία, η Ιταλία, η Πολωνία και η Ρουμανία, αλλά και με περιφερειακούς εταίρους στην Ανατολική Μεσόγειο, μπορεί να λειτουργήσει ως πολλαπλασιαστής ισχύος.

Επιπλέον, σχήματα συνεργασίας όπως οι τριμερείς ή τετραμερείς πρωτοβουλίες με την Κύπρο και άλλες χώρες της περιοχής αποκτούν ιδιαίτερη σημασία, καθώς μπορούν να συμβάλουν στη διαμόρφωση ενός πλέγματος ασφάλειας πέραν των παραδοσιακών δομών.

Εν κατακλείδι, σε ένα ενδεχόμενο αποχώρησης των ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ, η Ελλάδα μετατρέπεται σε βασικό πυλώνα της υπό διαμόρφωση ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφάλειας στη Νοτιοανατολική Ευρώπη.

Η εξέλιξη αυτή συνεπάγεται αυξημένες ευθύνες, αλλά ταυτόχρονα δημιουργεί και αντικειμενική δυνατότητα αναβάθμισης του διεθνούς της ρόλου, υπό την προϋπόθεση ότι θα υπάρξει έγκαιρη στρατηγική προσαρμογή.

Το κρίσιμο, ωστόσο, ζητούμενο παραμένει η ικανότητα της Ευρώπης να κινηθεί με την απαιτούμενη ταχύτητα, συνοχή και πολιτική βούληση, ώστε να καλύψει το κενό ισχύος που ενδεχομένως θα αφήσει μια αμερικανική αποχώρηση.

Οι συζητήσεις περί ενός «ευρωπαϊκού ΝΑΤΟ» ή μιας ενισχυμένης ευρωπαϊκής στρατηγικής αυτονομίας καταδεικνύουν ότι βρισκόμαστε μπροστά σε τεκτονικές αλλαγές όπου η Ελλάδα καλείται να αξιολογήσει στρατηγικά και να κινηθεί άμεσα και με στρατηγική ευελιξία (όπως έπραξε με την πρόσφατη αποστολή στρατιωτικών δυνάμεων στην Κύπρο, συμπαρασύροντας και τους εταίρους της), με στόχο την ενίσχυση του γεωπολιτικού της ρόλου στην Ανατολική Μεσόγειο.

Τέλος, θα πρέπει να επισημανθεί ότι για την Ελλάδα, η αποχώρηση των ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ δημιουργεί ένα σύνθετο, αλλά όχι απαραίτητα αρνητικό στρατηγικό περιβάλλον.

Η ήδη ανεπτυγμένη διμερής στρατηγική σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες, η αυξημένη γεωπολιτική σημασία της χώρας στην Ανατολική Μεσόγειο, καθώς και ο ρόλος της ως κόμβου ενέργειας και ασφάλειας, συνθέτουν ένα πλαίσιο στο οποίο η Ελλάδα μπορεί να παραμείνει σημαντικός εταίρος των ΗΠΑ, ακόμη και σε συνθήκες αναπροσαρμογής της αμερικανικής παρουσίας στο ΝΑΤΟ.

Υπό αυτή την οπτική, η σχέση Ελλάδας–ΗΠΑ δεν αποδυναμώνεται, αλλά μετασχηματίζεται, αποκτώντας περισσότερο διμερή, επιχειρησιακό και γεωστρατηγικό χαρακτήρα, πέραν της αυστηρής θεσμικής διάστασης της Συμμαχίας.

Η Ελλάδα άλλωστε, σύμφωνα με το νέο αμερικανικό δόγμα που περιγράφεται στη νέα Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας των ΗΠΑ πληροί τις προϋποθέσεις που έχει θέσει ο Αμερικανός Πρόεδρος κ. Τράμπ για να αποτελεί στρατηγικό σύμμαχο των Ηνωμένων Πολιτειών.

Η υψηλή συμμετοχή της στις αμυντικές δαπάνες του ΝΑΤΟ, η ενεργός εμπλοκή της σε περιφερειακά σχήματα ασφάλειας στην Ανατολική Μεσόγειο, η στρατηγική της σχέση με το Ισραήλ καθώς και η συνεπής της στάση ως αξιόπιστου συμμάχου, ενισχύουν τη θέση της στη νέα αμερικανική στρατηγική ασφαλείας.

Στο πλαίσιο αυτό, η στρατηγική επιλογή του Πρωθυπουργού κ. Κυριάκου Μητσοτάκη να παράσχει στρατιωτικές διευκολύνσεις στις ΗΠΑ(παρά τις αντιδράσεις στο εσωτερικό της χώρας) για τον πόλεμο κατά του Ιράν, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τη διάθεση της βάσης της Σούδας, καθιστούν την Ελλάδα παράγοντα αυξημένης γεωπολιτικής σημασίας για τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Το γεγονός άλλωστε, ότι σε δηλώσεις του ο Πρόεδρος Τράμπ έχει εκφράσει την ικανοποίησή του για χώρες όπως η Ελλάδα που παρείχαν στήριξη στην αμερικανική στρατιωτική εκστρατεία κατά του Ιράν επιβεβαιώνει την ανωτέρω επιχειρηματολογία.

Κοντολογίς, ένας ενδεχόμενος μετασχηματισμός του ΝΑΤΟ λόγω της αμερικανικής αποδέσμευσης συνιστά καθοριστικό παράγοντα αναδιαμόρφωσης της στρατηγικής θέσης της Ελλάδας στο νέο ευρωπαϊκό και διεθνές περιβάλλον ασφάλειας.

Για την Ελλάδα, ο νέος γεωστρατηγικός της ρόλος δεν θα κριθεί από την παθητική προσαρμογή στις εξελίξεις, αλλά από την ικανότητά της να λειτουργήσει ως ενεργός διαμορφωτής τους.

Υπό αυτό το πρίσμα, η Ελλάδα καλείται να αντιμετωπίσει τα νέα δεδομένα ασφαλείας όχι ως απειλή, αλλά ως πεδίο στρατηγικής αναδιάταξης και ευκαιριών.

Η θέση της στο νέο ευρωπαϊκό και διεθνές σύστημα ασφάλειας δεν θα είναι προκαθορισμένη, αλλά θα είναι αποτέλεσμα επιλογών, συμμαχιών και διαρκούς ενίσχυσης της εθνικής στρατηγικής της παρουσίας.

Το διακύβευμα, επομένως, δεν είναι απλώς η προσαρμογή στη νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας, αλλά η ενεργή συμμετοχή στη διαμόρφωσή της.

Η Ελλάδα διαθέτοντας σαφή στρατηγικό προσανατολισμό, σοβαρή και υπεύθυνη πολιτική ηγεσία, αξιόπιστη και ισχυρή αποτρεπτική ισχύ, καθώς και την ικανότητα να διαμορφώνει κρίσιμες συμμαχίες σε περιφερειακό και διεθνές επίπεδο, δύναται να αναδειχθεί σε καθοριστικό παράγοντα σταθερότητας και ισχύος στη Νοτιοανατολική Ευρώπη και την Ανατολική Μεσόγειο.

The post Ο ρόλος της Ελλάδας σε ένα ΝΑΤΟ χωρίς τις ΗΠΑ appeared first on Νέα Φλώρινα.

Άκρα του τάφου σιωπή στον κάμπο βασιλεύει…
Λαλεί πουλί, παίρνει σπυρίκι η μάνα το ζηλεύει.

Οι στίχοι του Διονύσιου Σολωμού από τους Ελεύθερους Πολιορκημένους δεν περιγράφουν απλώς ένα από τα πλέον εμβληματικά γεγονότα της Ελληνικής Επανάστασης, την Έξοδο του Μεσολογγίου.

Αποτυπώνουν την οριακή κατάσταση μιας κοινωνίας που δοκιμάζεται μέχρι τα όριά της, όπου η πείνα, η στέρηση και η κατάρρευση της κανονικότητας δεν οδηγούν άμεσα στην παράδοση, αλλά σε μια βαθύτερη, σχεδόν υπαρξιακή επιλογή: την επιλογή της αντοχής και της συνέχισης του αγώνα για την  ανεξαρτησία μέχρι τέλους.

Υπό το πλαίσιο αυτό, η Έξοδος του Μεσολογγίου, δεν πρέπει να προσεγγίζεται μόνο μέσα από το πρίσμα της αυτοθυσίας και του ηρωισμού των Ελλήνων.

Πρέπει να αναλυθεί και ως ένα γεγονός όπου η κοινωνική ανθεκτικότητα μετατράπηκε σε συντελεστή ισχύος υπό συνθήκες ακραίας πίεσης και αποκλεισμού.

Συγκεκριμένα, κατά τη διάρκεια της πολύμηνης Πολιορκίας του Μεσολογγίου (από τον Απρίλιο του 1825 έως τον Απρίλιο του 1826),  οι υπερασπιστές της πόλης βρέθηκαν αντιμέτωποι με μια κατάσταση σχεδόν απόλυτης ασφυξίας.

Ο αποκλεισμός ήταν πολυεπίπεδος: στρατιωτικός, οικονομικός και σε μεγάλο βαθμό ψυχολογικός.

Οι ελλείψεις σε τρόφιμα και εφόδια, η εξάπλωση ασθενειών και η σταδιακή εξάντληση των διαθέσιμων μέσων συνιστούσαν συνθήκες που, με όρους σύγχρονης ανάλυσης, θα οδηγούσαν αναπόφευκτα σε κατάρρευση.

Και όμως, η πόλη του Μεσολογγίου και οι υπερασπιστές της δεν κατέρρευσαν με τον τρόπο που θα ανέμενε κανείς από μια καθαρά υλική εκτίμηση της ισχύος.

Παρέμειναν όρθιοι διατηρώντας τη συνοχή, το ηθικό και την επιχειρησιακή τους λειτουργία, μετατρέποντας την αντοχή τους σε παράγοντα συνέχισης της αντίστασης και σε μηχανισμό αποτροπής της άμεσης κατάρρευσης.

Για του λόγου το αληθές, η ανωτέρω αναφορά για την ανθεκτικότητα των Ελεύθερων Πολιορκημένων του Μεσολογγίου αποτυπώνεται με δραματική ακρίβεια και στις μαρτυρίες της εποχής.

Όπως καταγράφει ο Νικόλαος Κασομούλης(Ενθυμήματα Στρατιωτικά, Τόμος Γ΄), οι πολιορκημένοι κατέφυγαν ακόμη και σε χόρτα της θάλασσας και σε ποντικούς για να επιβιώσουν. Μιλά επίσης για τις ασθένειες που πολλαπλασιάζονταν και την φυσική αντοχή που εξαντλούνταν και παρόλα αυτά, το Μεσολόγγι παρέμενε όρθιο και δεν κατέρρεε.

Ακόμη και όταν η υλική κατάρρευση καθίσταται αναπόφευκτη, το Μεσολόγγι δεν παραδίδεται.

Όπως επίσης, αποτυπώνει με χαρακτηριστική ένταση ο Αριστοτέλης Βαλαωρίτης, στο ποίημά του: «Ανδριάς του αοιδίμου Γρηγορίου του Ε΄ Πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως», «Στον τάφο του κλεισμένο το Μισολόγγι σκέλεθρο, γυμνό, ξεσαρκωμένο, δεν παραδίδει τ’ άρματα, δε γέρνει το κεφάλι…/ Κρατεί για νεκροθάφτη του το Χρήστο τον Καψάλη».

Η ποιητική αυτή αποτύπωση δεν αποτελεί απλώς λογοτεχνική υπερβολή, αλλά αναδεικνύει με ακρίβεια τη βαθύτερη πραγματικότητα της πολιορκίας: ακόμη και υπό συνθήκες πλήρους αποδόμησης των υλικών μέσων, η κοινωνία διατηρεί τη βούληση αντίστασης.

Στο ίδιο πλαίσιο, η πράξη του Χρήστου Καψάλη συμβολίζει την ακραία έκφραση αυτής της επιλογής: την άρνηση της υποταγής ακόμη και μπροστά στην απόλυτη καταστροφή.

Η διάσταση αυτή της συλλογικής ανθεκτικότητας αποτυπώνεται με ιδιαίτερη ένταση και στην ποίηση του Κωστή Παλαμά.

Συγκεκριμένα, στο έργο του «Η δόξα στο Μισολόγγι», αναφέρει: «να ειπούν το φράχτη σου άπαρτο… τις γυναίκες σου, αντρών άρματα ζωσμένες… της Λευτεριάς, μες στων παιδιών τα χέρια τις πέτρες σου, όπλα», επισημαίνοντας ότι η αντίσταση δεν περιορίζεται στους μαχητές, αλλά διαχέεται στο σύνολο της κοινωνίας.

Η ποιητική αυτή αναπαράσταση αναδεικνύει μια κρίσιμη παράμετρο της πολιορκίας: το Μεσολόγγι δεν αμυνόταν μόνο ως στρατιωτική δύναμη, αλλά ως κοινωνικό σύνολο.

Η άμυνα του Μεσολογγίου εξελίχθηκε σε μια μορφή «ολικής κοινωνικής άμυνας», όπου η διάκριση μεταξύ μαχητών και αμάχων καθίσταται δυσδιάκριτη,  καθώς το σύνολο του πληθυσμού ενσωματώθηκε στην προσπάθεια αντίστασης και άμυνας.

Συνεπώς, αυτό που σήμερα περιγράφεται ως whole-of-society approach δεν ήταν τότε θεωρητική κατασκευή, αλλά εμπειρική πραγματικότητα.

Υπό αυτή την έννοια, η ανθεκτικότητα δεν αποτελεί απλώς ψυχολογική στάση, αλλά λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής ισχύος, μετατρέποντας μια πολιορκημένη πόλη σε ένα ενιαίο σύστημα άμυνας.

Μιλώντας για την ανθεκτικότητα του Μεσολογγίου θα πρέπει να επισημανθεί, ότι δεν στηριζόταν μόνο στο ηθικό και στρατιωτικό φρόνημα των κατοίκων, αλλά και στην έξοχη οχύρωση της πόλης -κατασκευάστηκε από τον μηχανικό Μιχαήλ Κοκκίνη- που καθιστούσε την άμυνα αποτελεσματική ακόμη και υπό τι πιο σκληρές συνθήκες.

Χαρακτηριστικό είναι το απόσπασμα της εφημερίδας του Mάγερ «Eλληνικά χρονικά», στο φύλλο της 4ης Οκτωβρίου 1824, όπου μιλά για ένα θαύμα. Συγκεκριμένα αναφέρει:

«Eυφραίνεται η ψυχή ενός Έλληνος, όταν πλησιάζη εις τα τείχη του Mεσολογγίου. Πόσαι ιδέαι του διεγείρονται εις τον νουν, όταν βλέπη εξ οργυιάς χανδάκι να κατασταίνη νησί το Mεσολόγγι, εκεί όπου προ δύο χρόνων δεν ήτο παρά εν ασύμμετρον αυλάκι, το οποίον ημπορούσε να πηδήση ένας άνθρωπος! Όταν βλέπη κανονιοστάσια λιθόκτιστα με πέντε και δέκα κανόνια το καθένα εκεί όπου δεν ήταν παρά πεντέξη πλίνθοι κολλημένοι ένας επάνω εις τον άλλον, πεντέξη πέτρες μια επάνω εις την άλλην και μερικές κόφες με χώμα!

Ποίος μονάρχης επρόσταξε, ποίος βασιλικός θησαυρός εξώδευσε δια να γίνη αυτό το τόσον αναγκαίον, το τόσον σωτηριώδες εις την Eλλάδα έργον; Όποιος ξένος εμβαίνει εις την πόλιν, ερωτά και τον αποκρίνονται: H κοινή θέλησις, από το ένα μέρος, και τα κοινά εισοδήματα, ενωμένα με τας αυτοπροαιρέτους συνεισφοράς ολίγων φιλογενών, από το άλλο, ωχύρωσαν, καθώς βλέπεις, το Mεσολόγγι».

Από την ανωτέρω αναφορά καθίσταται σαφές, ότι τα οχυρωματικά έργα του Κοκκίνη αποτελούσαν τον πυρήνα της άμυνας, εξασφαλίζοντας ότι η πόλη μπορούσε να αντέξει πολυεπίπεδες επιθέσεις και να μετατρέψει την κοινωνική ανθεκτικότητα σε στρατηγικό συντελεστή ισχύος.

Υπό αυτό το πρίσμα, η κοινωνική ανθεκτικότητα στο Μεσολόγγι λειτούργησε ως πολλαπλασιαστής ισχύος.

Σε ένα περιβάλλον όπου η υλική ισχύς ήταν εξ ορισμού περιορισμένη, η ικανότητα της κοινωνίας να αντέχει και να συνεχίζει να λειτουργεί αποτέλεσε το στοιχείο εκείνο που εξισορρόπησε, έστω και προσωρινά, την ασυμμετρία.

Η ανθεκτικότητα μετέτρεψε την αδυναμία σε καθυστέρηση, και την καθυστέρηση σε στρατηγική επίδραση.

Η κορύφωση αυτής της διαδικασίας υπήρξε η ίδια η Έξοδος. Από στενά επιχειρησιακή σκοπιά, επρόκειτο για μια ενέργεια υψηλού ρίσκου, με περιορισμένες πιθανότητες επιτυχίας. Ωστόσο, η σημασία της δεν εξαντλείται στο άμεσο τακτικό αποτέλεσμα. Η Έξοδος λειτούργησε ως γεγονός υψηλής συμβολικής έντασης, το οποίο υπερέβη τα όρια του πεδίου της μάχης και εντάχθηκε στο ευρύτερο επίπεδο της στρατηγικής επίδρασης.

Η αντοχή του Μεσολογγίου και η δραματική της κατάληξη κινητοποίησαν τη διεθνή κοινή γνώμη, ενίσχυσαν το φιλελληνικό ρεύμα και συνέβαλαν στη διαμόρφωση πολιτικών συνθηκών ευνοϊκών για την ελληνική υπόθεση.

Το Μεσολόγγι, επομένως, προσφέρει ένα κρίσιμο μάθημα: η ισχύς δεν είναι μόνο συνάρτηση υλικών μέσων, αλλά και της ικανότητας ενός κοινωνικού συστήματος να απορροφά κραδασμούς, να προσαρμόζεται και να επιμένει.

Οι σύγχρονες συγκρούσεις, ιδίως εκείνες που χαρακτηρίζονται ως υβριδικές, καταδεικνύουν ότι η κοινωνική ανθεκτικότητα αποτελεί όχι απλώς υποστηρικτικό, αλλά κεντρικό παράγοντα.

Κράτη και κοινωνίες που διαθέτουν υψηλά επίπεδα ανθεκτικότητας μπορούν να αντέχουν παρατεταμένες πιέσεις — οικονομικές, στρατιωτικές, κοινωνικές, πληροφοριακές — χωρίς να καταρρέουν.

Αντιθέτως, συστήματα που εμφανίζουν χαμηλή συνοχή και περιορισμένη αντοχή είναι ευάλωτα ακόμη και σε πιέσεις χαμηλότερης έντασης.

Επομένως, το κρίσιμο ζήτημα για τις σύγχρονες κοινωνίες —ιδίως για εκείνες που λειτουργούν σε περιβάλλον σχετικής ευημερίας και σταθερότητας— είναι κατά πόσο διαθέτουν τα χαρακτηριστικά εκείνα που συγκροτούν την ανθεκτικότητα: κοινωνική συνοχή, εμπιστοσύνη στους θεσμούς, ικανότητα συλλογικής δράσης και προσαρμοστικότητα.

Η απουσία αυτών των στοιχείων δεν γίνεται απαραίτητα αντιληπτή σε περιόδους ομαλότητας, αλλά καθίσταται καθοριστική σε συνθήκες κρίσης.

Εν κατακλείδι η Έξοδος των Ελεύθερων Πολιορκημένων στο Μεσολόγγι δεν αποτελεί απλώς ένα ιστορικό γεγονός προς τιμήν και μνήμη.

Συνιστά ένα διαχρονικό παράδειγμα του πώς μια κοινωνία, ακόμη και υπό τις πιο αντίξοες συνθήκες, μπορεί να μετατρέψει την αντοχή της σε παράγοντα ισχύος.

Η ανθεκτικότητα, σε αυτή την περίπτωση, δεν απέτρεψε την πτώση του Μεσολογγίου, αλλά καθόρισε την πορεία της Ελληνικής Επανάστασης και επιτάχυνε τις εξελίξεις προς τη Ναυμαχία του Ναυαρίνου.

Σε έναν κόσμο όπου οι συγκρούσεις δεν περιορίζονται πλέον στο πεδίο της μάχης αλλά εκτείνονται στο οικονομικό, πληροφοριακό και κοινωνικό επίπεδο, το δίδαγμα του Μεσολογγίου παραμένει επίκαιρο: η ισχύς δεν μετριέται μόνο σε μέσα και αριθμούς. Μετριέται, πρωτίστως, στην ικανότητα μιας κοινωνίας να αντέχει, να οργανώνεται και να συνεχίζει.

Και σε αυτή την εξίσωση, η ανθεκτικότητα δεν είναι απλώς μια αρετή. Είναι συντελεστής ισχύος.

enikos.gr

The post Έξοδος Μεσολογγίου 1826: Όταν η κοινωνική ανθεκτικότητα μετατρέπεται σε συντελεστή ισχύος appeared first on Νέα Φλώρινα.

Το τελευταίο διάστημα, η Ελλάδα, ως κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ε.Ε.) και του ΝΑΤΟ, με σταθερό προσανατολισμό στη Δύση και στρατηγική σχέση με τις ΗΠΑ, τη Γαλλία και το Ισραήλ έχει αναβαθμιστεί γεωπολιτικά.

Συγκεκριμένα, οι τελευταίες στρατηγικές της κινήσεις επί του πεδίου απέδειξαν ότι διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο ως πυλώνας σταθερότητας και ασφάλειας στην ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου.

Στο πλαίσιο αυτό, η Ελλάδα επέλεξε να κινηθεί προληπτικά, προτού διαμορφωθούν τετελεσμένα στην περιοχή, επιδεικνύοντας ταχύτητα και στρατηγική οξυδέρκεια στην αντιμετώπιση πιθανών απειλών.

Υπό αυτή την οπτική, η απόφαση του Πρωθυπουργού, κ. Κυριάκου Μητσοτάκη, να αποστείλει δύο φρεγάτες του Πολεμικού Ναυτικού και τέσσερα αεροσκάφη F16 στην Κύπρο, συμβάλλοντας στην αποτροπή πιθανών απειλών κατά των στρατιωτικών και κρίσιμων υποδομών του νησιού, αποδείχτηκε ιδιαίτερης στρατηγικής σημασίας.

Παράλληλα, η τοποθέτηση συστοιχιών Patriot στην Κάρπαθο και στο Διδυμότειχο για την ενίσχυση της αεράμυνας της Βουλγαρίας, κατόπιν σχετικού αιτήματος της γειτονικής χώρας, ενισχύει το συνολικό αποτρεπτικό πλαίσιο στην περιοχή και προστατεύει τα εθνικά και συμμαχικά συμφέροντα.

Οι πρωτοβουλίες αυτές αποδεικνύουν ότι η Ελλάδα αποτελεί ουσιαστικό εγγυητή της ασφάλειας της Κύπρου και των συμμάχων τηςκαι στέλνουν ένα σαφές μήνυμα, ότι διαθέτει τόσο τη βούληση όσο και την επιχειρησιακή ικανότητα να αναλαμβάνει ενεργό ρόλο σε ζητήματα ασφάλειας που υπερβαίνουν τα στενά όρια της εθνικής της επικράτειας, συμβάλλοντας στην περιφερειακή ασφάλεια και σταθερότητα της Ανατολικής Μεσογείου.

Η άμεση σύγκληση των αρμόδιων θεσμικών οργάνων (ΚΥΣΕΑ), σε συνδυασμό με τη στοχευμένη διπλωματική κινητικότητα της Ελλάδας απέναντι σε εταίρους και συμμάχους, ανέδειξε επίσης ότι η χώρα αντιμετωπίζει την κρίση με όρους εθνικής στρατηγικής και όχι συγκυριακής διαχείρισης, ενώ παράλληλα επιβεβαίωσε την αξιοπιστία της και την ικανότητά της να καθορίζει το πλαίσιο ασφάλειας στην Ανατολική Μεσόγειο.

Ιδιαίτερης σημασίας είναι το γεγονός επίσης, ότιη Ελλάδα αξιοποίησε το εμφανές στρατηγικό κενό της Ε.Ε., η οποία για ακόμη μια φορά εμφανίστηκε χωρίς ενιαία και συνεκτική στρατηγική απέναντι σε μια μείζονα διεθνή κρίση.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον αβεβαιότητας και ευρωπαϊκής θεσμικής αδράνειας, η Αθήνα δεν περιορίστηκε σε παθητική στάση, αλλά ανέλαβε άμεση και στοχευμένη δράση, καλύπτοντας στην πράξη το κενό ηγεσίας της Ε.Ε..

Ταυτόχρονα, ώθησε τους Ευρωπαίους εταίρους της να ευθυγραμμιστούν με τις εξελίξεις και να στηρίξουν, έστω και εκ των υστέρων, την στρατηγική της να προστατεύσει την Κύπρο υιοθετώντας μια πιο ενεργητική προσέγγιση ασφάλειας στην περιοχή.

Οι εν λόγω ενεργητικές και πολυεπίπεδες στρατηγικές πρωτοβουλίες της Ελλάδας ανέτρεψαν τα μέχρι πρότινος δεδομένα στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, προκαλώντας τον αιφνιδιασμό και την αμηχανία της Τουρκίας.

Συγκεκριμένα, η Άγκυρα αντέδρασε με μεγάλη καθυστέρηση (μετά από 48 ώρες), εκδηλώνοντας αρχικά την έντονη ενόχλησή της μέσω μιας ανακοίνωσης όπου κατηγορούσε την Αθήνα ότι επιχειρεί να δημιουργήσει τετελεσμένα, παραβιάζοντας το καθεστώς αποστρατιωτικοποίησης των νησιών του Ανατολικού Αιγαίου.

Στην ίδια ανακοίνωση, στράφηκε επίσης,κατά των ευρωπαίων εταίρων της Ελλάδας που προσέτρεξαν να παράσχουν στρατιωτική στήριξη στην Κύπρο.

Ενδεικτικό της αμηχανίας και του αιφνιδιασμού της Άγκυρας ήταν το γεγονός ότι, αμέσως μετά τις πρωτοβουλίες της ελληνικής κυβέρνησης για την προστασία της Κύπρου, τουρκικά αεροσκάφη προσπάθησαν να παραβιάσουν τον ελληνικό εναέριο χώρο στο Βορειοανατολικό και Νοτιοανατολικό Αιγαίο, ενώ ο Πρόεδρος Ερντογάν διέταξε την αποστολή έξι μαχητικών F-16 και συστημάτων αεράμυνας στα Κατεχόμενα για την ενίσχυση της ασφάλειας της «Τουρκικής Δημοκρατίας της Βόρειας Κύπρου».

Οι ενέργειες αυτές συνιστούν εμφανή προσπάθεια αποκατάστασης της εικόνας ισχύος της Άγκυρας και κατευνασμού της εσωτερικής κριτικής για «αδράνεια» ή «υποχώρηση».

Ωστόσο, αποκαλύπτουν τη διπλά εκτεθειμένη θέση της Τουρκίας: επιχειρησιακά, λόγω της αδυναμίας της να επιβάλει αποτελεσματική παρουσία στην περιοχή, και διπλωματικά, λόγω της καθυστερημένης και αναποτελεσματικής αντίδρασής της απέναντι στις στοχευμένες πρωτοβουλίες της Ελλάδας.

Αξιολογώντας την ανωτέρω στάση της Τουρκίας, καθίσταται σαφές ότι η Άγκυρα δεν διαμορφώνει πλέον τις εξελίξεις στην περιοχή, αλλά περιορίζεται σε σπασμωδικές αντιδράσεις, ενώη Ελλάδα έχει πλέον αναλάβει την πρωτοβουλία κινήσεων και καθορίζει τις εξελίξεις και το πλαίσιο της περιφερειακής ασφάλειας στην Ανατολική Μεσόγειο.

Ταυτόχρονα, οι πρόσφατες στρατηγικές πρωτοβουλίες της Ελλάδας σε συνδυασμό με τις στρατηγικές της συμμαχίες (ΗΠΑ, Γαλλία, Ισραήλ) και τον θεσμικό της ρόλο ως μέλος της Ε.Ε. και του ΝΑΤΟ,συνιστούν μια δομική ανατροπή των έως τώρα ισορροπιών στην Ανατολική Μεσόγειο, αναδεικνύοντας τη χώρα σε κύριο διαμορφωτή των γεωπολιτικών εξελίξεων και πυλώνα περιφερειακής ασφάλειας και σταθερότητας.

Κοντολογίς, σε αυτό το νέο γεωπολιτικό περιβάλλον, η Ελλάδα δεν παρακολουθεί ούτε ακολουθεί πλέον τις εξελίξεις, αλλά τις καθορίζει και τις συνδιαμορφώνει μαζί με τους συμμάχους της.

Για του λόγου το αληθές, η στρατηγική της σχέση με τις ΗΠΑ, τη Γαλλία και το Ισραήλ λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής ισχύος, ενισχύει την αποτρεπτική της ικανότητα, διασφαλίζει τα εθνικά της συμφέροντα και εδραιώνει της θέση της ως πυλώνα σταθερότητας και ασφάλειας στην Ανατολική Μεσόγειο.

Παράλληλα, μέσω στοχευμένων επιλογών όπως τη συμμετοχή της χώρας σε κρίσιμα ενεργειακά και διαμετακομιστικά δίκτυα που ενισχύουν την αυτονομία της Ευρώπης, την αναβάθμιση των αμυντικών της δυνατοτήτων και τη διάθεση στρατηγικών υποδομών όπως η Σούδα και η Αλεξανδρούπολη στους συμμάχους της, η Ελλάδα μετατρέπεται σε γεωπολιτικό παίκτη με ιδιαίτερη βαρύτητα.

Τέλος, η ενεργή παρουσία της στους μηχανισμούς του ΝΑΤΟ και της Ε.Ε., η διαρκής επιχειρησιακή διασύνδεσή της με συμμαχικές δυνάμεις και η ικανότητά της να υποστηρίζει επιχειρήσεις, να προστατεύει θαλάσσιες οδούς και να συμβάλλει στην αεράμυνα τρίτων χωρών επιβεβαιώνουν, ότι δεν λειτουργεί ως παθητικός αποδέκτης, αλλά ως δύναμη που συνδιαμορφώνει το πλαίσιο ασφάλειας στην ευρύτερη περιοχή.

Ενδεικτική της αναβαθμισμένης αυτής στρατηγικής είναι το παράδειγμα της ελληνικής πυροβολαρχίας Patriot, που βρίσκεται ανεπτυγμένη στη Σαουδική Αραβία από το 2021 στο πλαίσιο διμερούς συμφωνίας και διεθνούς αποστολής αεράμυνας.

Το γεγονός, ότι η εν λόγω πυροβολαρχία προχώρησε στην αναχαίτιση δύο ιρανικών βαλλιστικών πυραύλων που στόχευαν ενεργειακές υποδομές αποδεικνύει την επιχειρησιακή ετοιμότητα και την υψηλή εκπαίδευση των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων, αλλά και τον διεθνή ρόλο της Ελλάδας ως αξιόπιστου παρόχου ασφάλειας στη Μέση Ανατολή.

Μέσω τέτοιων αποστολών, η Ελλάδα υπερβαίνει τα γεωγραφικά της όρια και εδραιώνεται ως κρίσιμος πυλώνας σταθερότητας, ενισχύοντας παράλληλα την αποτρεπτική ικανότητα των συμμάχων της.

Εν κατακλείδι, η Ελλάδα έχει πλέον αναδειχθεί σε αξιόπιστο εταίρο της Δύσης, ο οποίος δεν ζητά απλώς εγγυήσεις ασφαλείας, αλλά συμβάλλει έμπρακτα και με συνέπεια στη διαμόρφωση της περιφερειακής ασφάλειας και σταθερότητας.

Σε αντίθεση με την Ελλάδα, η Τουρκία εμφανίζεται ως ένας ολοένα και πιο αμφίσημος και αναξιόπιστος σύμμαχος για τη Δύση.

Παρά τη συμμετοχή της στο ΝΑΤΟ, επιδιώκει έναν αυτόνομο και συχνά ανταγωνιστικό ρόλο έναντι των συμμάχων της, λειτουργώντας σε πολλές περιπτώσεις ως «Δούρειος Ίππος» της Ρωσίας εντός της Συμμαχίας ακολουθώντας ταυτόχρονα, μια πολυδιάστατη στρατηγική που την απομακρύνει από το δυτικό πλαίσιο ασφάλειας.

Η Άγκυρα διατηρεί επίσης, σχέσεις και διαύλους επικοινωνίας με δρώντες που αντιστρατεύονται ευθέως τα συμφέροντα της Δύσης, όπως το Ιράν, αλλά και με οργανώσεις όπως η Χαμάς, η Χεζμπολάχ και οι Χούθι, υιοθετώντας σε πολλές περιπτώσεις τη ρητορική τους και διεκδικώντας ρόλο προστάτη τους.

Παράλληλα, η σύνδεση της τουρκικής ηγεσίας με το πολιτικό Ισλάμ και η επιρροή της από τη Μουσουλμανική Αδελφότητα, ενισχύουν την εικόνα μιας χώρας που δεν επιδιώκει την συνεργασία και την ειρηνική συνύπαρξη μεταξύ Ανατολής και Δύσης, αλλά τη συγκρότηση ενός διακριτού, εναλλακτικού πόλου ισχύος, με στόχο την ανάδειξή της σε εκφραστή του μουσουλμανικού κόσμου.

Ταυτόχρονα, οι παρεμβάσεις της Τουρκίας στη Συρία, τη Λιβύη, τον Νότιο Καύκασο, στα Βαλκάνια καιτη Μέση Ανατολή, καθώς και η προσπάθεια διείσδυσής της στην Αφρική, αποτυπώνουν φιλοδοξίες περιφερειακής δύναμης και έναν συνεχή αναθεωρητισμό.

Δεν πρόκειται απλώς για τακτικές κινήσεις ισχύος, αλλά για μια συνεκτική στρατηγική διεκδίκησης ηγετικού ρόλου στον μουσουλμανικό κόσμο.

Υπό αυτό το πρίσμα, η Τουρκία δεν λειτουργεί ως παράγοντας σταθερότητας, αλλά ως συντελεστής αναθεωρητισμού και γεωπολιτικής αστάθειας.

Συνεπώς, η εν λόγω αντιφατική και σε πολλές περιπτώσεις ανταγωνιστική  στάση τηςαπέναντι στα συμφέροντα των δυτικών συμμάχων της,υπονομεύουν την αξιοπιστία της και περιορίζουν την γεωπολιτική της επιρροή.

Εν κατακλείδι, η αμηχανία της Τουρκίας από τις στρατηγικές πρωτοβουλίες της Ελλάδας σε συνδυασμό με την επιδίωξή της να παραμείνει επιτήδεια ουδέτερη και να διαδραματίσει ρόλο ειρηνοποιού στην Μέση Ανατολή, την καθιστούν παρατηρητή των εξελίξεων και όχι πρωταγωνιστή, όπως εδώ και πολλά χρόνια προσπαθεί να προβάλει μέσω του Τουρκικού προπαγανδιστικού της αφηγήματος.

Η αντιπαλότητά της επίσης με το Ισραήλ και η πιθανή λήξη του πολέμου με το Ιράν,είτε μέσω αλλαγής ηγεσίας είτε μέσω της αποδυνάμωσης της χώρας, δεν την ευνοούν.

Αντιθέτως, την καθιστούν ευάλωτη και εκτεθειμένη σε περιφερειακές συγκρούσεις υπονομεύοντας τη θέση της ως στρατηγικού παράγοντα στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η Τουρκία φαίνεται να εγκλωβίζεται ανάμεσα στις φιλόδοξες γεωπολιτικές της επιδιώξεις και στην έλλειψη πραγματικής διεθνούς αξιοπιστίας, ενώ η Ελλάδα, αξιοποιεί τη γεωπολιτική της θέση, τις συμμαχίες τηςκαι τις στρατηγικές πρωτοβουλίες της πολιτικής της ηγεσίας,για να εδραιώσει τον ρόλο της ως αξιόπιστη και χρήσιμη στρατηγική εταίρος και δυναμικός πρωταγωνιστής στην περιοχή.

Η σημασία της γεωγραφικής της θέσης και των υποδομών της, η επιχειρησιακή της ετοιμότητα και η ικανότητά της να συνεργάζεται αποτελεσματικά με μεγάλες δυνάμεις, σε συνδυασμό με τη  βούληση της πολιτικής της ηγεσίας να υλοποιήσει μια δυναμική και στρατηγικά στοχευμένη εθνική στρατηγική, δημιουργούν ένα νέο πλαίσιο που την καθιστά κρίσιμο πυλώνα σταθερότητας και ασφάλειας σε μια από τις πιο ασταθείς περιοχές του κόσμου.

Τέλος, η Ελλάδα εκμεταλλευόμενη τη συγκυρία από τον πόλεμο εναντίον του Ιράν και τις στρατηγικές της πρωτοβουλίες για την προστασία της Κύπρου,καθώς και την ενίσχυση της αντιαεροπορικής της άμυνας, μπορεί να προχωρήσει περαιτέρω στη στρατηγική αξιοποίηση των νέων δεδομένων που προέκυψαν επί του πεδίου.

Για παράδειγμα, οι πρωτοβουλίες της Αθήνας για την προστασία της Κύπρου, ακύρωσαν επί του πεδίου το αναθεωρητικό αφήγημα της Τουρκίας έναντι της Ελλάδας και το δόγμα της Γαλάζιας Πατρίδας, ενώ η μη αντίδραση της Άγκυρας παρά την ισχύ του Casus Belli και τις αξιώσεις της για την αποστρατιωτικοποίηση των νησιών του Ανατολικού Αιγαίου, αποδεικνύουν ότι η διαχρονική επιθετικότητα της Τουρκίας είναι μόνο σε ρητορικό επίπεδο και δεν καθίσταται υπαρκτή.

Το γεγονός άλλωστε, ότι  Τουρκία δεν είχε τη δυνατότητα να αναχαιτίσει τους τρεις βαλλιστικούς πυραύλους που εκτοξεύτηκαν από το Ιράν με κατεύθυνση την επικράτειά της επιβεβαιώνει του λόγου το αληθές.

Η ανάγκη να ζητήσει τη συνδρομή του ΝΑΤΟ για την αντιμετώπισή τους αποδεικνύει, ότι η Τουρκία δεν διαθέτει τους απαραίτητους εξοπλισμούς και τις επιχειρησιακές ικανότητες που προβάλλει και πως «ο Βασιλιάς είναι γυμνός».

Δεδομένου, ότι οι πρωτοβουλίες της Ελλάδας έτυχαν διεθνούς αναγνώρισης και στήριξης από τις ΗΠΑ και τους ευρωπαίους συμμάχους, δημιουργείται προηγούμενο για το Διεθνές Δίκαιο και εδραιώνεται η θέση της Ελλάδας ως αξιόπιστου, αποφασιστικού και θεσμικού πυλώνα σταθερότητας στην Ανατολική Μεσόγειο.

Συνεπώς, η διαρκής παραμονή των ελληνικών φρεγατών και των αεροσκαφών στη Κύπρο, καθώς και η διατήρηση των συστοιχιών των Patriot στην Κάρπαθο και μετά τη λήξη του πολέμου, θα διατηρήσει την Ελλάδα σε θέση στρατηγικής υπεροχής, κατέχοντας την πρωτοβουλία των κινήσεων.

Παράλληλα, εδραιώνει τη δυνατότητά της να διαμορφώνει αποφασιστικά τις εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο και να λειτουργεί ως σταθερός και αξιόπιστος πυλώνας ασφάλειας για τους συμμάχους της.

Με τη στρατηγική της παρουσία στην Ανατολική Μεσόγειο και την ενεργητική ανάληψη πρωτοβουλιών, η Ελλάδα απέδειξε ότι δεν παρακολουθεί τις εξελίξεις, αλλά τις καθορίζει.

Με στοχευμένη και συνεκτική στρατηγική,που διασφαλίζει τα εθνικά της συμφέροντα, αποφασιστικότητα και αξιοπιστία, η Ελλάδα στέλνει ξεκάθαρο μήνυμα προς όλους: η Ανατολική Μεσόγειος δεν είναι πλέον πεδίο αναθεωρητισμού και αλυτρωτικών επιδιώξεων, αλλά μια περιοχή όπου η Ελλάδα έχει λόγο και διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση του πλαισίου ασφάλειας και σταθερότητάς της.

The post Η ελληνική στρατηγική πρωτοβουλία που αιφνιδίασε την Τουρκία και ανατρέπει τα δεδομένα στην Ανατολική Μεσόγειο appeared first on Νέα Φλώρινα.

Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ εναντίον του Ιράν δεν αποτελεί μια ακόμη περιφερειακή κρίση.

Η ανεξέλεγκτη κλιμάκωσή του, σε συνδυασμό με τα χαρακτηριστικά ιδεολογικής και θρησκευτικής αντιπαράθεσης που προβάλλει η Τεχεράνη, σηματοδοτεί βαθιές αλλαγές στο ήδη ασταθές γεωπολιτικό περιβάλλον της ευρύτερης περιοχής, με άμεσες επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία, την ασφάλεια και στους συσχετισμούς ισχύος του διεθνούς συστήματος.

Άξιο ιδιαίτερης προσοχής είναι το γεγονός ότι αρκετές χώρες της Μέσης Ανατολής αλλά και της Ευρώπης, χωρίς να το επιδιώκουν, έχουν ήδη καταστεί μέρος της σύγκρουσης, είτε λόγω της παρουσίας στρατιωτικών βάσεων των ΗΠΑ στην επικράτειά τους, είτε λόγω της εμπλοκής τους σε επιχειρήσεις ασφάλειας και προστασίας της ναυσιπλοΐας, είτε εξαιτίας της γεωπολιτικής τους θέσης.

Επιπλέον, η ένταση που καταγράφεται σε κρίσιμες ενεργειακές και ναυτιλιακές οδούς όπως τα Στενά του Ορμούζ, σε συνδυασμό με την κινητοποίηση στρατιωτικών δυνάμεων σε ολόκληρη την Ανατολική Μεσόγειο, δείχνει ότι η σύγκρουση αποκτά πλέον ευρύτερα περιφερειακά χαρακτηριστικά.

Παράλληλα, η αξιοποίηση από το Ιράν ένοπλων οργανώσεων,όπως η Χεζμπολάχ, οι οποίες λειτουργούν ως αντιπρόσωποί του (proxies),δημιουργεί ένα περιβάλλον ασύμμετρων απειλών,καθιστώντας τον πόλεμο ακόμη πιο σύνθετο, απρόβλεπτο και πιθανόν μακράς διάρκειας.

Θα πρέπει να επισημανθεί επίσης, ότι ο πόλεμος αυτός δεν επηρεάζει μόνο τη σταθερότητα της Μέσης Ανατολής, αλλά έχει ήδη αρχίσει να επηρεάζει την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης και του υπόλοιπου κόσμου.

Συγκεκριμένα, οι αυξήσεις στις τιμές της ενέργειας, η αβεβαιότητα στις διεθνείς αγορές και το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ αποτελούν ήδη απτές συνέπειες της σύγκρουσης, με επιπτώσεις που αγγίζουν όχι μόνο την ευρωπαϊκή, αλλά και την παγκόσμια οικονομία, ενώ επηρεάζουν και την πολιτική σταθερότητα σε αρκετές χώρες.

Μέσα σε αυτό το ταχέως μεταβαλλόμενο περιβάλλον, η Ελλάδα δεν μπορεί να θεωρεί ότι βρίσκεται εκτός του πεδίου επιπτώσεων ή πολύ μακριά από το επιχειρησιακό πεδίο του πολέμου στη Μέση Ανατολή.

Η επίθεση που δέχτηκε από ιρανικά drones η Βρετανική Βάση στην Κύπρο αποδεικνύει του λόγου το αληθές, υπογραμμίζοντας ότι η γεωγραφική εγγύτητα και η στρατηγική θέση της Ελλάδας σε συνδυασμό με τη συμμετοχή της σε διεθνείς οργανισμούς και τη στρατηγική της σχέση με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ,την καθιστούν αναπόσπαστο μέρος της ευρύτερης περιφερειακής αναταραχής.

Το κρίσιμο ερώτημα, δεν είναι αν η Ελλάδα επηρεάζεται από τον πόλεμο στην Μέση Ανατολή.

Αυτό είναι ήδη δεδομένο και δεν περιορίζεται στο ενδεχόμενο άμεσου στρατιωτικού πλήγματος σε κρίσιμες υποδομές, όπως η Βάση της Σούδας.

Οι επιπτώσεις του πολέμου εκδηλώνονται ήδη στην ελληνική, ευρωπαϊκή και παγκόσμια οικονομία, στην ενέργεια, στη ναυτιλία και στην ασφάλεια των θαλάσσιων μεταφορών, ενώ η μεταβολή των γεωπολιτικών ισορροπιών στην Ανατολική Μεσόγειο είναι βέβαιο, ότι θα  αναδιαμορφώσει τους συσχετισμούς ισχύος στην περιοχή.

Συνεπώς, το πραγματικό ερώτημα για την Ελλάδα, είναι το πώς θα διαχειριστεί τις συνέπειες του πολέμου και ποιες στρατηγικές θα επιλέξει για να προστατεύσει τα εθνικά της συμφέροντα και να ενισχύσει τη θέση της στο ευρύτερο γεωπολιτικό περιβάλλον.

Υπό την ανωτέρω οπτική, η Ελλάδα καλείται αφενός να παραμείνει αξιόπιστος σύμμαχος της Δύσης και παράγοντας σταθερότητας στην περιοχή, αφετέρου να διασφαλίσει ότι δεν θα μετατραπεί σε πεδίο κλιμάκωσης ή στόχο ασύμμετρων απειλών.

Οι βασικές επιπτώσεις του πολέμου στη Μέση Ανατολή για την Ελλάδα  εκτείνονται από την ασφάλεια και την οικονομία έως τη ναυτιλία και τη διαχείριση περιφερειακών πιέσεων, που επηρεάζουν τόσο την κοινωνική σταθερότητα όσο και τη διεθνή θέση της χώρας.

Σε αυτό το πλαίσιο, η πιθανότητα μιας μικρής κλίμακας επίθεσης ή δολιοφθοράς σε πολιτικές και στρατιωτικές υποδομές όπως στη Σούδα ή την Αλεξανδρούπολη δεν μπορεί να αγνοηθεί, ωστόσο η πιθανότητά της παραμένει περιορισμένη χάρη στα αυστηρά μέτρα ασφάλειας και την εγρήγορση των αρμόδιων αρχών.

Παράλληλα, ελλοχεύει ο κίνδυνος τρομοκρατικών ενεργειών ή οργανωμένων κυβερνοεπιθέσεων με στόχο κρατικά δίκτυα, ενεργειακές υποδομές, μεταφορές ή ακόμη και στρατιωτικά συστήματα.

Όπως ήδη αναφέρθηκε, το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ από το Ιράν έχει άμεσες συνέπειες στο παγκόσμιο εμπόριο και στις θαλάσσιες μεταφορές.

Συνεπώς,η άνοδος των τιμών του πετρελαίου, η διατάραξη των ενεργειακών ροών προς την Ευρώπη και οι αλλαγές δρομολογίων, σε συνδυασμό με την αύξηση του κόστους μεταφοράς και logistics, είναι βέβαιο ότι θα επηρεάσουν τόσο την ελληνική ναυτιλία όσο και συνολικά την οικονομική δραστηριότητα στη χώρα.

Η αστάθεια στην ευρύτερη περιοχή της Μεσογείου αναμένεται επίσης να επηρεάσει τον ελληνικό τουρισμό, ο οποίος αποτελεί βασικό πυλώνα της ελληνικής οικονομίας.

Παράλληλα, σε περίπτωση περαιτέρω κλιμάκωσης του πολέμου ή αποσταθεροποίησης κρατών της περιοχής, η Ελλάδα είναι πιθανό να βρεθεί εκ νέου αντιμέτωπη με αυξημένες μεταναστευτικές ροές, τις οποίες θα κληθεί να διαχειριστεί αποτελεσματικά, ώστε να διατηρηθεί η εσωτερική ασφάλεια και να αποφευχθούν περιστατικά κοινωνικής έντασης.

Τέλος, η πιθανή αναδιαμόρφωση των συσχετισμών ισχύος στο γεωπολιτικό περιβάλλον της Ανατολικής Μεσογείου, σε συνδυασμό με την γεωπολιτική αναβάθμιση της Ελλάδας και τη στρατηγική της σχέση με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, ενδέχεται να προκαλέσει αντιδράσεις από την Τουρκία,γεγονός που προσθέτει έναν ακόμη παράγοντα αβεβαιότητας στο ήδη σύνθετο περιφερειακό περιβάλλον.

Ωστόσο, η ανάλυση των ανωτέρω επιπτώσεων δεν αρκεί από μόνη της για να κατανοήσουμε πλήρως τη σημασία των εξελίξεων στον πόλεμο της Μέσης Ανατολής.

Πρέπει να γίνει κατανοητό ότι κάθε μεγάλη γεωπολιτική αλλαγή δημιουργεί ταυτόχρονα κινδύνους, αλλά και στρατηγικές ευκαιρίες για τα κράτη που μπορούν να προσαρμοστούν έγκαιρα στις νέες συνθήκες.

Υπό το πλαίσιο αυτό, ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή ανέδειξε ήδη ένα σημαντικό κενό στρατηγικής στο ευρωπαϊκό σύστημα ασφάλειας, το οποίο δημιουργεί προϋποθέσεις για μια πιο ενεργή και στοχευμένη ελληνική στρατηγική.

Η Ε.Ε. εμφανίζεται για ακόμη μία φορά χωρίς ενιαία στρατηγική προσέγγιση απέναντι σε μια μεγάλη διεθνή σύγκρουση, γεγονός που αναδεικνύει τις δομικές αδυναμίες της κοινής ευρωπαϊκής άμυνας και εξωτερικής πολιτικής και δημιουργεί ένα κενό στην περιφερειακή αρχιτεκτονική ασφάλειας.

Είναι χαρακτηριστικό ότι,παρά τις αρχικές επιφυλάξεις και την προσπάθεια διατήρησης πολιτικής απόστασης από τη σύγκρουση,οι τρεις μεγάλες ευρωπαϊκές δυνάμεις—Ηνωμένο Βασίλειο, Γαλλία και Γερμανία—προχώρησαν σε αναπροσαρμογή των θέσεών τους υπό το βάρος των εξελίξεων στο πεδίο του πολέμου και της επέκτασης των απειλών από το Ιράν.

Παράλληλα, η στάση της Τουρκίας ανέδειξε μια διαφορετική στρατηγική επιλογή.

Η Άγκυρα καταδίκασε τόσο τις επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ όσο και τα αντίποινα του Ιράν, ενώ απαγόρευσε τη χρήση του εναέριου, χερσαίου και θαλάσσιου χώρου της για επιχειρήσεις κατά του Ιράν.

Το συνδυασμένο αποτέλεσμα αυτών των διαφοροποιημένων στάσεων δημιουργεί ένα παράθυρο στρατηγικής ευκαιρίας για την Ελλάδα, επιτρέποντάς της να αναδείξει τον περιφερειακό της ρόλο και να προωθήσει πιο συνεκτικές και ολοκληρωμένες πολιτικές ασφάλειας στην Ανατολική Μεσόγειο.

Ειδικότερα, η Ελλάδα, ως κράτος-μέλος της Ε.Ε. και του ΝΑΤΟ, με σταθερό προσανατολισμό στη Δύση και στρατηγική σχέση με τις ΗΠΑ, τη Γαλλία και το Ισραήλ μπορεί να διαδραματίσει έναν πιο ενεργό ρόλο ως πυλώνας σταθερότητας και ασφάλειας στην Ανατολική Μεσόγειο.

Στο πλαίσιο αυτό,αξιολογείται ως σωστή και ιδιαίτερης σπουδαιότητας η απόφαση του Πρωθυπουργού κ. Κυριάκου Μητσοτάκη να αποστείλει δύο φρεγάτες του Π.Ν. και τέσσερα αεροσκάφη F16 για την προστασία της Κύπρου,συμβάλλοντας στην αποτροπή πιθανών απειλών σε βάρος των στρατιωτικών και κρίσιμων υποδομών του νησιού.

Ανταποκρινόμενη στο αίτημα για την αντιμετώπιση των αυξημένων απειλών στην Ανατολική Μεσόγειο, η Ελλάδα με την κίνηση αυτή εκφράζει έμπρακτα την αλληλεγγύη της προς τον αδελφό Κυπριακό λαό και τη στήριξή της προς ένα βασικό σύμμαχο και εταίρο.

Παράλληλα, αναδεικνύει τον ρόλο της ως ουσιαστικού εγγυητή της ασφάλειας της Κυπριακής Δημοκρατίας και στέλνει σαφές μήνυμα, ότι είναι αποφασισμένη να υπερασπιστεί τόσο τα δικά της εθνικά συμφέροντα όσο και εκείνα των συμμάχων της σε μια κρίσιμη συγκυρία για την περιφερειακή ασφάλεια.

Μέσω αυτής της πρωτοβουλίας, η Ελλάδα επιβεβαιώνει ότι διαθέτει τη βούληση αλλά και την επιχειρησιακή ικανότητα να αναλαμβάνει ενεργό ρόλο σε ζητήματα ασφάλειας που υπερβαίνουν τα στενά όρια της εθνικής της επικράτειας, συμβάλλοντας στη διαμόρφωση ενός ισχυρότερου αποτρεπτικού πλαισίου στην Ανατολική Μεσόγειο.

Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή αναδεικνύει και την γεωπολιτική σημασία των ελληνικών υποδομών και ιδιαίτερα των στρατιωτικών εγκαταστάσεων που συνδέονται με το ΝΑΤΟ και τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Σε αυτό το πλαίσιο, ιδιαίτερη σημασία αποκτά ο ρόλος της βάσης της Σούδας στην Κρήτη, ιδίως στη σημερινή συγκυρία που ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή κλιμακώνεται και η στρατηγική αξιοποίηση κρίσιμων υποδομών καθίσταται κρίσιμο στοιχείο για τη σταθερότητα της περιοχής.

Η αυξανόμενη αξιοποίηση της βάσης από τις ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ αποδεικνύει ότι η Σούδα  λειτουργεί πλέον ως ένας από τους βασικούς κόμβους στρατηγικής υποστήριξης στη Νοτιοανατολική πτέρυγα της Συμμαχίας, ενισχύοντας τη σημασία της χώρας στο συνολικό σύστημα ασφάλειας της Δύσης για επιχειρήσεις επιτήρησης, υποστήριξης και προβολής ισχύος στην Ανατολική Μεσόγειο.

Επίσης, αποτυπώνει την αξία που έχει για τους συμμάχους η γεωγραφική θέση της Ελλάδας στο
σταυροδρόμι Ευρώπης, Μέσης Ανατολής και Βόρειας Αφρικής.

Η εξέλιξη αυτή, πέρα από την αποτρεπτική της διάσταση, μπορεί να ενισχύσει τη διαπραγματευτική ισχύ της Ελλάδας τόσο εντός της Συμμαχίας όσο και στο πλαίσιο των ευρωπαϊκών συζητήσεων για την άμυνα και την ασφάλεια.

Οι επιπτώσεις του πολέμου στον τομέα της ενέργειας δημιουργεί νέα δεδομένα επίσης, για το ρόλο της Ελλάδας ως ενεργειακού κόμβου στην ευρύτερη περιοχή.

Συγκεκριμένα,η Ελλάδα αποκτά μια μοναδική ευκαιρία να αναδειχθεί σε πυλώνα ενεργειακής ασφάλειας και σταθερότητας για τη Δύση και τη Νοτιοανατολική Ευρώπη, αναλαμβάνοντας ρόλο κρίσιμου ενεργειακού διαμετακομιστικού κόμβου, συμβάλλοντας καθοριστικά στη διαδικασία της ευρωπαϊκής ενεργειακής αυτονομίας και ανεξαρτησίας.

Επιπλέον, η αστάθεια στην ευρύτερη περιοχή καθιστά ακόμη πιο σημαντικές τις περιφερειακές συνεργασίες που έχει αναπτύξει η Ελλάδα τα τελευταία χρόνια με κράτη της Ανατολικής Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής.

Η εμβάθυνση αυτών των συνεργασιών μπορεί να συμβάλει στη δημιουργία ενός πλέγματος ασφάλειας και σταθερότητας που θα λειτουργεί αποτρεπτικά απέναντι σε αναθεωρητικές ή αποσταθεροποιητικές δυνάμεις.

Τέλος, η συγκυρία αυτή προσφέρει στην Ελλάδα τη δυνατότητα να ενισχύσει τη διεθνή της εικόνα ως χώρας που λειτουργεί με στρατηγική συνέπεια, αξιοπιστία και σταθερότητα σε ένα περιβάλλον αυξημένης αβεβαιότητας.

Αυτές οι ευκαιρίες όμως, δεν αξιοποιούνται από μόνες τους, αλλά απαιτούν ένα σαφές και πολυδιάστατο στρατηγικό σχέδιο, το οποίο θα συνδυάζει την ενίσχυση της αποτρεπτικής ισχύος της χώρας με την ενεργή διπλωματική παρουσία και την αξιοποίηση των γεωπολιτικών της πλεονεκτημάτων.

Υπό αυτό το πλαίσιο, η πρώτη προτεραιότητα της Ελλάδας αφορά την περαιτέρω ενίσχυση της εθνικής άμυνας και την προστασία κρίσιμων υποδομών, ιδιαίτερα εκείνων που συνδέονται με συμμαχικές επιχειρήσεις, αλλά και με ενεργειακές ή διαμετακομιστικές δραστηριότητες στρατηγικής σημασίας.

Παράλληλα,η Ελλάδα χρειάζεται να εντείνει τη διπλωματική της δράση σε ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο, προωθώντας πρωτοβουλίες που θα ενισχύσουν τη σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο και θα αναδείξουν τον ρόλο της χώρας ως αξιόπιστου συνομιλητή και παράγοντα σταθερότητας και ασφάλειας.

Δεδομένου ότι επιχειρείται από πολλά κράτη της Μέσης Ανατολής αλλά και της Τουρκίας να αναβαθμίσουν τον ρόλο τους μέσω πρωτοβουλιών αποκλιμάκωσης και διαμεσολάβησης, η Ελλάδα οφείλει να κινηθεί μεθοδικά και να αξιοποιήσει την αξιοπιστία που διαθέτει εντός της Ε.Ε. και του ΝΑΤΟ, προωθώντας πρωτοβουλίες που θα ενισχύουν τη διπλωματία και τη σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο.

Συγκεκριμένα, η χώρα μπορεί να συμβάλει ενεργά στη διαμόρφωση ενός ευρωπαϊκού πλαισίου διαχείρισης της κρίσης, αναλαμβάνοντας ρόλο συντονισμού και πολιτικής πρωτοβουλίας, γεγονός που θα ενισχύσει περαιτέρω το γεωπολιτικό της αποτύπωμα και θα περιορίσει τα περιθώρια άλλων περιφερειακών δυνάμεων να μονοπωλήσουν τον ρόλο του διαμεσολαβητή.

Ταυτόχρονα, η αξιοποίηση των περιφερειακών συνεργασιών, η εμβάθυνση των στρατηγικών σχέσεων με χώρες της περιοχής και η ενδυνάμωση της ενεργειακής και αμυντικής συνεργασίας μπορούν να μετατρέψουν την παρούσα συγκυρία από περίοδο κινδύνων σε περίοδο γεωπολιτικής αναβάθμισης για την Ελλάδα.

Τέλος, σε αυτή την δύσκολη και ιδιαίτερα επικίνδυνη συγκυρία για τη διεθνή ασφάλεια, είναι κρίσιμο η Ελλάδα να διατηρήσει την εσωτερική της σταθερότητα και να ενισχύσει την εθνική της ανθεκτικότητα.

Δεδομένου ότι η ανθεκτικότητα ενός κράτους δεν εξαρτάται μόνο από τη στρατιωτική του ισχύ αλλά και από τη συνοχή της κοινωνίας, την αποτελεσματικότητα των θεσμών και την ικανότητα διαχείρισης κρίσεων, η προετοιμασία για την αντιμετώπιση υβριδικών και κάθε μορφής απειλής –σε συνδυασμό με την έγκαιρη ενημέρωση και ψυχολογική προετοιμασία της κοινής γνώμης- αποτελεί βασική  προϋπόθεση για τη διατήρηση της εθνικής ασφάλειας.

Εν κατακλείδι, για την Ελλάδα, ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή αποτελεί ταυτόχρονα απειλή και ευκαιρία.

Απειλή, διότι η κλιμάκωση των πολεμικών επιχειρήσεων δημιουργούν αυξημένους κινδύνους για την ασφάλεια, την οικονομία και τη σταθερότητα στην περιοχή, απαιτώντας ενίσχυση της αποτρεπτικής ισχύος και ικανότητα διαχείρισης πολλαπλών κρίσεων σε ένα ασταθές γεωπολιτικό περιβάλλον. Ευκαιρία, διότι για πρώτη φορά μετά από πολλά χρόνια η γεωγραφική θέση της χώρας, οι στρατηγικές της συνεργασίες και η αξιοπιστία της εντός της Δύσης συνθέτουν ένα πλαίσιο που μπορεί να οδηγήσει σε ουσιαστική γεωπολιτική αναβάθμιση.

Υπό το πρίσμα αυτό, αν η Ελλάδα συνεχίσει να κινείται με συνέπεια, στρατηγικό σχεδιασμό και εθνική ενότητα, μπορεί να εξελιχθεί σε βασικό πυλώνα ασφάλειας και σταθερότητας στην Ανατολική Μεσόγειο.

Το κρίσιμο ζητούμενο για την Ελλάδα επομένως, δεν είναι απλώς να παρακολουθεί τις εξελίξεις, αλλά να συμμετέχει ενεργά δίπλα σε αυτούς που τις διαμορφώνουν.

Στη σημερινή διεθνή πραγματικότητα, της αυξημένης γεωπολιτικής ρευστότητας που το διεθνές δίκαιο υποχωρεί έναντι του δικαίου του ισχυρού, η ισχύς ενός κράτους δεν καθορίζεται μόνο από τις επιχειρησιακές δυνατότητές του.

Καθορίζεται κυρίως, από την ικανότητά του να αντιλαμβάνεται εγκαίρως τις αλλαγές και να τοποθετείται στρατηγικά μέσα σε αυτές.

Και αυτή ακριβώς είναι η πρόκληση, αλλά και η ιστορική ευκαιρία που καλείται να διαχειριστεί η Ελλάδα.

Να μετατρέψει τη γεωγραφική της θέση, τις συμμαχίες της και την αξιοπιστία της σε πραγματικό στρατηγικό κεφάλαιο, καθιστώντας την χώρα πυλώνα ασφάλειας, σταθερότητας και επιρροής στην Ανατολική Μεσόγειο, ικανή να διαμορφώνει τις εξελίξεις αντί να τις ακολουθεί.

The post Πόλεμος στη Μέση Ανατολή: Επιπτώσεις και Στρατηγικές Επιλογές για την Ελλάδα appeared first on Νέα Φλώρινα.

Οι ελληνοτουρκικές σχέσεις συνιστούν διαχρονικά ένα από τα πλέον σύνθετα και κρίσιμα πεδία άσκησης της ελληνικής εξωτερικής και αμυντικής πολιτικής.

Δεν αποτελούν μια συμβατική διμερή διαφορά, αλλά μια μακροχρόνια και πολυεπίπεδη αντιπαράθεση, η οποία χαρακτηρίζεται από εναλλαγές περιόδων ύφεσης και έντασης και η οποία κατά καιρούς, έχει οδηγήσει σε σοβαρές κρίσεις και θερμά επεισόδια, φθάνοντας ακόμη και στα πρόθυρα ένοπλης σύρραξης.

Στη θεωρία των διεθνών σχέσεων, τέτοιου είδους αντιπαραθέσεις περιγράφονται ως παρατεταμένες συγκρούσεις.

Πρόκειται δηλαδή, για καταστάσεις εχθρικής αλληλεπίδρασης μεταξύ κρατών που εκτείνονται σε μεγάλο χρονικό ορίζοντα, χαρακτηρίζονται από περιοδικές εκρήξεις έντασης και συνοδεύονται από υψηλό στρατηγικό διακύβευμα.

Οι συγκρούσεις αυτές δεν αποτελούν μεμονωμένα γεγονότα ή αποσπασματικές κρίσεις, αλλά εξελίσσονται ως συνεχείς διαδικασίες, οι οποίες διατηρούνται ακόμη και όταν δεν εκδηλώνεται ανοιχτή βία, χωρίς να διαθέτουν σαφές σημείο οριστικής λήξης.

Στο πλαίσιο μιας παρατεταμένης σύγκρουσης, οι διεθνείς κρίσεις αποτελούν κομβικά σημεία κλιμάκωσης.

Οι κρίσεις αυτές εκδηλώνονται όταν μια σειρά γεγονότων, ενεργειών ή γεωπολιτικών μεταβολών δημιουργούν την αντίληψη στα εμπλεκόμενα κράτη, ότι υπάρχει αυξημένη πιθανότητα πολεμικής σύγκρουσης.

Συχνά λειτουργούν ως φάσεις έντονης αντιπαράθεσης που μπορούν είτε να οδηγήσουν σε αποκλιμάκωση μέσω διαπραγματεύσεων είτε να εξελιχθούν σε στρατιωτική σύγκρουση.

Η κορύφωση μιας τέτοιας διαδικασίας είναι ο πόλεμος, ο οποίος μπορεί να εκδηλωθεί είτε ως αποκορύφωμα μιας μακροχρόνιας αντιπαράθεσης είτε ως αποτέλεσμα αιφνίδιας κλιμάκωσης.

Ωστόσο, στις περισσότερες περιπτώσεις παρατεταμένων συγκρούσεων, ο πόλεμος δεν αποτελεί μόνιμη κατάσταση αλλά ένα επεισόδιο μέσα σε έναν ευρύτερο κύκλο έντασης, διαλόγου και επαναλαμβανόμενων κρίσεων.

Υπό την ανωτέρω οπτική, οι ελληνοτουρκικές σχέσεις παρουσιάζουν όλα τα χαρακτηριστικά μιας τέτοιας παρατεταμένης σύγκρουσης.

Από την τουρκική εισβολή στην Κύπρο, τις διαχρονικές εντάσεις στο Αιγαίο και τις επαναλαμβανόμενες περιόδους στρατιωτικής αντιπαράθεσης, έως τις φάσεις διπλωματικής προσέγγισης και αποκλιμάκωσης, οι δύο χώρες βρίσκονται σε μια διαρκή κατάσταση στρατηγικού ανταγωνισμού.

Η αντιπαράθεση αυτή δεν περιορίζεται μόνο σε ζητήματα κυριαρχίας ή θαλάσσιων ζωνών, αλλά επεκτείνεται σε ευρύτερες γεωπολιτικές, ενεργειακές και περιφερειακές ισορροπίες ισχύος, ειδικότερα στη σημερινή περίοδο όπου συντελούνται έντονες γεωπολιτικές ανακατατάξεις.

Ειδικότερα, οι εξελίξεις στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή, οι περιφερειακοί ανταγωνισμοί για τον έλεγχο των ενεργειακών πόρων, η στρατηγική επανατοποθέτηση της Τουρκίας και η αναζήτηση ευρωπαϊκής στρατηγικής αυτονομίας διαμορφώνουν ένα νέο περιβάλλον που επηρεάζει άμεσα τις ελληνοτουρκικές σχέσεις.

Η Ανατολική Μεσόγειος έχει μετατραπεί τα τελευταία χρόνια σε έναν από τους σημαντικότερους γεωπολιτικούς κόμβους του πλανήτη.

Η ανακάλυψη ενεργειακών πόρων, οι μεταναστευτικές ροές και οι περιφερειακές συγκρούσεις έχουν ενισχύσει τη γεωστρατηγική σημασία της περιοχής.

Σε αυτό το περιβάλλον, η Ελλάδα και η Τουρκία δεν λειτουργούν μόνο ως διμερείς αντίπαλοι, αλλά ως κρίσιμοι παράγοντες της περιφερειακής ισορροπίας και ασφάλειας.

Συγκεκριμένα, η Τουρκία επιδιώκει να αναδειχθεί σε περιφερειακή δύναμη με αυτόνομο ρόλο μεταξύ Δύσης και Ανατολής. Η στρατηγική αυτή εκφράζεται μέσα από την πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική της Άγκυρας, η οποία διατηρεί σχέσεις τόσο με τις ΗΠΑ και τις χώρες του ΝΑΤΟ όσο και με τη Ρωσία, ενώ παράλληλα επιχειρεί να διαδραματίσει ρόλο διαμεσολαβητή σε περιφερειακές κρίσεις.

Η Τουρκία επίσης, αξιοποιεί τη γεωγραφική της θέση και τη στρατιωτική της ισχύ για να ενισχύσει τον διαπραγματευτικό της ρόλο έναντι των διεθνών εταίρων.

Στο πλαίσιο αυτό, η θεωρία της «Γαλάζιας Πατρίδας» αποτελεί τον πυρήνα της τουρκικής εθνικής στρατηγικής.

Η θεωρία αυτή,προβάλει ένα επεκτατικό γεωπολιτικό και ναυτικό δόγμα της Τουρκίας που διεκδικεί την επέκταση της τουρκικής επιρροής και τον έλεγχο εκτεταμένων θαλάσσιων ζωνών στο Αιγαίο, την Ανατολική Μεσόγειο, τα Βαλκάνια και τη Μαύρη θάλασσα, αμφισβητώντας υφιστάμενα νομικά και γεωπολιτικά δεδομένα.

Η στρατηγική αυτή δεν περιορίζεται στη ρητορική, αλλά συνοδεύεται από συστηματική ανάπτυξη ναυτικών και αεροπορικών δυνατοτήτων και αύξηση της επιχειρησιακής παρουσίας της Τουρκίας σε κρίσιμες θαλάσσιες περιοχές.

Παράλληλα, εκδηλώνεται και με μια ευρύτερη προσπάθεια στρατηγικής προβολής ισχύος, μέσω της διατήρησης στρατιωτικής παρουσίας σε περιφερειακά μέτωπα, της σύναψης αμυντικών συμφωνιών με τρίτα κράτη και της αξιοποίησης υβριδικών μέσων επιρροής.

Με τον τρόπο αυτό, η Άγκυρα επιδιώκει όχι μόνο να ενισχύσει τις διεκδικήσεις της στις συγκεκριμένες θαλάσσιες ζώνες, αλλά και να διαμορφώσει νέους συσχετισμούς ισχύος που να ευνοούν τη στρατηγική της αυτονομία και την αναβάθμιση του διεθνούς της ρόλου.

Από την πλευρά της, η Ελλάδα έχει επιλέξει την ενίσχυση της αποτρεπτικής της ικανότητας μέσω εκτεταμένων εξοπλιστικών προγραμμάτων και ενίσχυσης των διεθνών της συμμαχιών, επιδιώκοντας να διαμορφώσει ένα πλέγμα ασφάλειας που υπερβαίνει τα στενά όρια της εθνικής άμυνας και εντάσσεται σε ένα ευρύτερο στρατηγικό πλαίσιο περιφερειακής σταθερότητας.

Ειδικότερα, η στρατηγική συνεργασία με τη Γαλλία και το Ισραήλ, η εμβάθυνση των σχέσεων με τις Ηνωμένες Πολιτείες και η ανάπτυξη τριμερών και πολυμερών συμμαχιών με χώρες της Ανατολικής Μεσογείου ενισχύουν τη γεωπολιτική θέση της Ελλάδαςκαι την αναδεικνύουν σε κρίσιμο κόμβο ασφάλειας, ενέργειας και γεωστρατηγικών δικτύων.

Στο πλαίσιο αυτό, η ελληνική στρατηγική τα τελευταία χρόνια δεν περιορίζεται στην παραδοσιακή έννοια της αποτροπής, αλλά εξελίσσεται σε μια πολυεπίπεδη πολιτική ισχύος που συνδυάζει στρατιωτική ετοιμότητα, διπλωματική δραστηριοποίηση και γεωοικονομική αξιοποίηση της γεωγραφικής θέσης της χώρας.

Μέσω αυτής της προσέγγισης, η Ελλάδα επιχειρεί να ενισχύσει το διεθνές της αποτύπωμα, να αυξήσει το στρατηγικό της βάρος και να διαμορφώσει ευνοϊκότερους όρους ασφάλειας και σταθερότητας στο ιδιαίτερα ρευστό περιβάλλον της Ανατολικής Μεσογείου.

Υπό αυτές τις συνθήκες, η κατανόηση της φύσης των ελληνοτουρκικών σχέσεων καθίσταται κρίσιμη για τον σχεδιασμό μιας αποτελεσματικής εθνικής στρατηγικής.

Όταν μια αντιπαράθεση δεν αποτελεί απλώς ένα διμερές ζήτημα, αλλά παράγοντα που επηρεάζει συνολικά την αρχιτεκτονική ασφάλειας της Νοτιοανατολικής Μεσογείου και εμφανίζει χαρακτηριστικά παρατεταμένης σύγκρουσης, δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί με αποσπασματικές πολιτικές επιλογές, συγκυριακές διπλωματικές πρωτοβουλίες ή άναρχες ρητορικές εξάρσεις και εθνικιστικές κορώνες.

Κάθε επιλογή που αφορά τη διαχείρισή της έχει ευρύτερες γεωπολιτικές προεκτάσεις, οι οποίες υπερβαίνουν τα στενά όρια της διπλωματίας και αγγίζουν τον πυρήνα της εθνικής στρατηγικής.

Για τον λόγο αυτό, απαιτείται μακροπρόθεσμος στρατηγικός σχεδιασμός, συνδυασμός εργαλείων ισχύος και αποτελεσματική διαχείριση των κύκλων έντασης και αποκλιμάκωσης.

Στη σημερινή συγκυρία, όπου το διεθνές σύστημα εισέρχεται σε μια περίοδο αυξημένης ρευστότητας, εντεινόμενων γεωπολιτικών ανταγωνισμών και αμφισβήτησης της έως τώρα βασισμένης σε κανόνες διεθνούς τάξης, η Ελλάδα βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα θεμελιώδες στρατηγικό δίλημμα:θα ακολουθήσει μια Στρατηγική Ευθύνης, που επιδιώκει τη σταθερότητα μέσα από τον συνδυασμό διαλόγου και αποτρεπτικής ισχύος, ή θα παρασυρθεί σε μια Στρατηγική Έντασης, η οποία επενδύει στη ρητορική αντιπαράθεσης και σύγκρουσης και εγκλωβίζει την χώρα σε ένα φαύλο κύκλο ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης και αστάθειας;

Τα τελευταία χρόνια, η Ελλάδα φαίνεται ότι έχει διαμορφώσει ένα σύγχρονο μοντέλο διαχείρισης αυτής της σύνθετης και διαρκούς αντιπαράθεσης.

Ένα μοντέλο που στηρίζεται στον ουσιαστικό διπλωματικό διάλογο καιστη διατήρηση ανοικτών διαύλων επικοινωνίας, σε συνδυασμό με την ύπαρξη αξιόπιστης αποτρεπτικής ισχύοςμε στόχο όχι την αυταπάτη της άμεσης επίλυσης των ελληνοτουρκικών διαφορών, αλλά τη διασφάλιση της εθνικής κυριαρχίας, τη διατήρηση τηςσταθερότητας, τον περιορισμό των κινδύνων κλιμάκωσης και τη δημιουργία συνθηκών στρατηγικής ισορροπίας.

Πρόκειται για μια στρατηγική ευθύνηςπου δεν αντιμετωπίζει τον διάλογο ως ένδειξη αδυναμίας ή υποχώρησης, αλλά ως εργαλείο διαχείρισης κρίσεων, περιορισμού της έντασης και διαμόρφωσης συνθηκών σταθερότητας.

Η επιλογή αυτή έχει αποτελέσει αντικείμενο έντονου δημόσιου διαλόγου και πολιτικής αντιπαράθεσης, αντανακλώντας διαμετρικά αντίθετες αντιλήψεις για τον τρόπο άσκησης της εξωτερικής πολιτικής και εφαρμογής της εθνικής στρατηγικής.

Ωστόσο, το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν η Ελλάδα πρέπει να συνομιλεί με την Τουρκία.

Το ουσιαστικό διακύβευμα είναι αν ο διάλογος εντάσσεται σε μια συνεκτική εθνική στρατηγική που ενισχύει τη διαπραγματευτική θέση της χώραςή αν εγκαταλείπεται σε μια λογική άκριτης αντιπαράθεσης που αυξάνει τον κίνδυνο κρίσεων και αποσταθεροποίησης.

Στην παρούσα συγκυρία, η στρατηγική ευθύνης δεν αποτελεί επιλογή πολιτικής σκοπιμότητας.

Αποτελεί εθνική αναγκαιότητα που καλείται να διασφαλίσει τη σταθερότητα, την ασφάλεια και τη μακροπρόθεσμη στρατηγική θέση της χώρας σε ένα ιδιαίτερα απαιτητικό διεθνές περιβάλλον.

Στο πλαίσιο αυτό, η Ελλάδα μέσα από το νέο μοντέλο διαχείρισης των ελληνοτουρκικών σχέσεων που συνδυάζει ενεργό διάλογο, αξιόπιστη αποτροπή και στρατηγική ευθύνης,επιδιώκει να διασφαλίσει ότι εισέρχεται σε κάθε διαπραγμάτευση με την Τουρκία από θέση ισχύος και στρατηγικής αυτοπεποίθησης.

Λαμβάνοντας υπόψη, ότι η Τουρκία προσεγγίζει τις διεθνείς σχέσεις με όρους ισχύος και αντιμετωπίζει διαφορετικά έναν ισχυρό από έναν αδύναμο παίκτη,η αποτελεσματικότητα της Στρατηγικής της Ευθύνης έχει ήδη κριθεί στο πεδίο.

Συγκεκριμένα, η διαχρονική επιδίωξη της Τουρκίας για πρόκληση περιορισμένης κλίμακας θερμού επεισοδίου στο Αιγαίο είχε ως βασικό στόχο να σύρει την Ελλάδα στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων από θέση ισχύος.

Μέσω μιας τέτοιας εξέλιξης, η Άγκυρα θα επιχειρούσε να επιβάλει τετελεσμένα και να προωθήσει τον αντικειμενικό σκοπό (ΑΝΣΚ) της υψηλής στρατηγικής της: την αναθεώρηση του νομικού καθεστώτος στο Αιγαίο και τη μεταβολή του υφιστάμενου status quo.

Η υλοποίηση της στρατηγικής αυτής, ωστόσο, φαίνεται ότι έχει ακυρωθεί επί του πεδίου (π.χ. Κρίση στον Έβρο το 2020, ένταση στο Αιγαίο με έρευνες του τουρκικού σεισμογραφικού πλοίου Oruc Reis).

Η εξέλιξη αυτή δεν αποτελεί συγκυριακή επιλογή εξωτερικής πολιτικής, αλλά αντανάκλαση μιας ευρύτερης στρατηγικής αντίληψης για τη διαχείριση των ελληνοτουρκικών σχέσεων.

Το μοντέλο που συνδυάζει διάλογο και αποτροπή λειτουργεί ως πλαίσιο σταθερότητας, μέσα στο οποίο η Ελλάδα επιχειρεί να ελέγχει την ένταση, να περιορίζει τις πιθανότητες κρίσεων και να ενισχύει τη διαπραγματευτική της ισχύ.

Η σημασία όμως της στρατηγικής αυτής δεν αποτυπώνεται μόνο στη θεωρητική της σύλληψη, αλλά κυρίως στα αποτελέσματα που παράγει στο πεδίο της ασφάλειας, της διπλωματίας και της διεθνούς παρουσίας της χώρας.

Στο πλαίσιο αυτό,η στρατηγική ευθύνης δεν εγγυάται την άμεση επίλυση των διαφορών.

Ωστόσο, δημιουργεί τις προϋποθέσεις για την αποφυγή κρίσεων, περιορίζει τον κίνδυνο θερμών επεισοδίων και θέτει τα θεμέλια για σταδιακή βελτίωση των ελληνοτουρκικών σχέσεων.

Η Ελλάδα εμφανίζεται ως υπεύθυνη δύναμη και σεβόμενη  τους διεθνείς θεσμικούς κανόνες, γεγονός που ενισχύει τη θέση της σε διεθνείς διαπραγματεύσεις και διευκολύνει τη δημιουργία συμμαχιών με κράτη που επιδιώκουν σταθερότητα στην περιοχή.

Οι ελληνικές αποφάσεις πλέον δεν αποτελούν προϊόν συναισθηματισμού ή εφήμερων πολιτικών σκοπιμοτήτων, ούτε υπαγορεύονται από την ανάγκη εσωτερικής πολιτικής κατανάλωσης ή από πιέσεις εθνικολαϊκιστικού χαρακτήρα.

Αντίθετα, εδράζονται σε τεκμηριωμένη στρατηγική ανάλυση, θεσμική συνέχεια και ρεαλιστική αξιολόγηση του διεθνούς περιβάλλοντος, σε συνδυασμό με ισχυρή αποτρεπτική ικανότητα και ενεργή διπλωματία,που στοχεύουν στην προώθηση του διεθνούς δικαίου και της ειρηνικής συνύπαρξης στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η εφαρμογή της στρατηγικής ευθύνης έχει ήδη αποφέρει απτά αποτελέσματα στη διαχείριση των ελληνοτουρκικών σχέσεων.

Τα τελευταία χρόνια, η συχνότητα σοβαρών κρίσεων στο Αιγαίο έχει περιοριστεί σημαντικά, ενώ οι σταθεροί δίαυλοι επικοινωνίας μεταξύ των δύο χωρών έχουν επανέλθει.

Παράλληλα, η ελληνική αποτροπή έχει αποκτήσει νέες διαστάσεις.Ο συνδυασμός ισχυρής αποτρεπτικής ικανότητας μέσω της ενίσχυσης των Ενόπλων Δυνάμεωνκαι ανοικτού διαλόγου έχει λειτουργήσει ως πολλαπλασιαστής σταθερότητας, περιορίζοντας τη δυνατότητα της Τουρκίας να επιβάλει τετελεσμένα και αποθαρρύνοντας μονομερείς κινήσεις.

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η περίπτωση του ευρωπαϊκού προγράμματος SAFE.

Παρά τις προσπάθειες της Άγκυρας να ενταχθεί στην Ευρωπαϊκή Άμυνα, η Ελλάδα, αξιοποιώντας διπλωματικά εργαλεία και τη στρατηγική ισχύ της, συνέβαλε ώστε η Τουρκία να παραμείνει εκτός του μηχανισμούSAFE.

Το αποτέλεσμα αυτό δεν συνιστά μόνο διπλωματική επιτυχία, αλλά αποτελεί και σαφή ένδειξη, ότι η ελληνική στρατηγική ισχύος και διάλογου λειτουργεί αποτρεπτικά, καθιστώντας σαφές ότι η ένταξη σε ευρωπαϊκά αμυντικά σχήματα δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένη, αλλά εξαρτάται από τη συμμόρφωση με το διεθνές δίκαιο και τις αρχές καλής γειτονίας.

Παράλληλα, η στρατηγική ευθύνης περιλαμβάνει και την πολιτική διάσταση της διαχείρισης των εντυπώσεων και της δημόσιας διπλωματίας.

Η Ελλάδα έχει καταφέρει να παρουσιάσει τις θέσεις της με σαφήνεια σε διεθνές επίπεδο, αποδεικνύοντας ότι ο διάλογος δεν συνεπάγεται υποχωρητικότητα ή αδυναμία.

Η ανάδειξη ζητημάτων όπως η υπεράσπιση της κυριαρχίας των νησιών, το διεθνές δίκαιο της θάλασσας και η αποτροπή μονομερών κινήσεων από την Τουρκία έχει γίνει με τρόπο που συνδυάζει πολιτικό συμβολισμό, νομική τεκμηρίωση και στρατηγική ισχύ.

Η αποτελεσματικότητα της στρατηγικής ευθύνης επιβεβαιώνεται και από την εικόνα της Ελλάδας στους διεθνείς οργανισμούς.

Η χώρα εμφανίζεται πλέον ως παράγοντας σταθερότητας και υπευθυνότητας στην Ανατολική Μεσόγειο, γεγονός που ενισχύει τη διπλωματική της επιρροή στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, του ΝΑΤΟ και του ΟΗΕ.

Ο ρόλος αυτός καθιστά πιο δυναμική την ελληνική συμμετοχή σε πρωτοβουλίες ασφάλειας και συνεργασίας, ενώ περιορίζει τις δυνατότητες της Τουρκίας να προβάλλει μονομερείς αξιώσεις.

Επιπλέον, η στρατηγική ευθύνης δεν περιορίζεται στο διμερές επίπεδο. Η Ελλάδα έχει αναδείξει το θέμα των ελληνοτουρκικών σχέσεων σε πλαίσιο πολυμερούς διαλόγου, συνδέοντάς το με τη διεθνή νομιμότητα, τη σταθερότητα στην περιοχή και τη διατήρηση των κανόνων του διεθνούς δικαίου.

Με αυτόν τον τρόπο, η χώρα ενισχύει τη θέση της τόσο στο στρατηγικό όσο και στο θεσμικό επίπεδο, αποδεικνύοντας ότι η στρατηγική ευθύνης λειτουργεί όχι μόνο αποτρεπτικά, αλλά και διπλωματικά.

Τέλος, στο πεδίο των ελληνοτουρκικών σχέσεων, η Ελλάδα έχει επίσης κατορθώσει να μεταφέρει τη συζήτηση σε επίπεδο θεσμικής διαχείρισης των διαφορών, αποφεύγοντας την παγίδα της μονομερούς αντιπαράθεσης ισχύος που συχνά επιδιώκει η Τουρκία.

Το συμπέρασμα είναι ότι η στρατηγική ευθύνης της Ελλάδας –που συνδυάζει διάλογο και αποτροπή– έχει μετατρέψει τον ελληνοτουρκικό διάλογο από εργαλείο εντυπωσιασμού ή επικοινωνιακής διπλωματίας σε βασικό μηχανισμό σταθερότητας και διαχείρισης κρίσεων.

Εν κατακλείδι, σε μια εποχή όπου οι διεθνείς σχέσεις επαναπροσδιορίζονται από την επιστροφή της γεωπολιτικής ισχύος και τον εντεινόμενο ανταγωνισμό περιφερειακών δυνάμεων, η Ελλάδα καλείται να διαχειριστεί μια σύνθετη και διαρκή στρατηγική πρόκληση.

Η επιλογή της στρατηγικής ευθύνης δεν αποτελεί απλώς μια εναλλακτική προσέγγιση στη διαχείριση των ελληνοτουρκικών σχέσεων, αλλά μια συνειδητή εθνική επιλογή που αποσκοπεί στη διατήρηση της σταθερότητας, την αποτροπή κρίσεων και την ενίσχυση της διεθνούς θέσης της χώρας.

Σε ένα περιβάλλον όπου η ισχύς και η αξιοπιστία καθορίζουν τους όρους του διαλόγου, η Ελλάδα οφείλει να συνεχίσει να επενδύει σε μια στρατηγική που συνδυάζει νηφαλιότητα, αποτρεπτική ισχύ και διπλωματική ωριμότητα.

Διότι, τελικά, η πραγματική εθνική ισχύς δεν αποτυπώνεται μόνο στην ικανότητα αντίδρασης στις κρίσεις, αλλά κυρίως στη δυνατότητα διαμόρφωσης συνθηκών σταθερότητας και στρατηγικής ισορροπίας σε μια από τις πιο ασταθείς γεωπολιτικά περιοχές του κόσμου.

The post Ελληνοτουρκικές Σχέσεις: Στρατηγική ευθύνης ή στρατηγική έντασης; appeared first on Νέα Φλώρινα.

Συμπληρώνονται φέτος 30 χρόνια από την κρίση των Ιμίων,κατά την οποία η Ελλάδα κλήθηκε να αντιμετωπίσει μία από τις σοβαρότερες εθνικές κρίσεις της μεταπολιτευτικής περιόδου.

Η κρίση των Ιμίων δεν ήταν απλώς ένα θερμό επεισόδιο, αλλά ένα σημείο καμπήςγια την ελληνική εξωτερική και αμυντική πολιτική, με μακροχρόνιες συνέπειες στην ασφάλεια και την εθνική αποτροπή.

Η έκβασή της αξιοποιήθηκε από την Τουρκία για να εισαγάγει έμπρακτα τη θεωρία των «γκρίζων ζωνών» στο Αιγαίο, μεταβάλλοντας δυσμενώς το στρατηγικό περιβάλλον ασφάλειας της Ελλάδας και αμφισβητώντας το καθεστώς κυριαρχίας.

Ειδικότερα, η κρίση των Ιμίων συνιστά ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα επικοινωνιακού Βατερλό, όπου η απουσία στρατηγικής επικοινωνίας υπονόμευσε τη συνολική διαχείριση της κρίσης και ακύρωσε στην πράξη, πολιτικές και στρατιωτικές επιλογές.

Τα γεγονότα έδειξαν ότι η έκβαση μιας κρίσης δεν καθορίζεται μόνο από τις επιχειρησιακές δυνατότητες, αλλά και από την ικανότητα της πολιτικής ηγεσίας να διαμορφώνει σαφείς στρατηγικούς στόχους, συνεκτικό αφήγημα και να επικοινωνεί αποτελεσματικά με όλα τα εμπλεκόμενα μέρη και την κοινή γνώμη.

Στην περίπτωση των Ιμίων όμως, τίποτα από αυτά δεν λειτούργησε συντονισμένα και αποτελεσματικά.

Από την έναρξη έως και τη λήξη της κρίσης, τα στελέχη της κυβέρνησης Σημίτη δεν είχαν προσδιορίσει με σαφήνεια ποιο ήταν το πραγματικό πρόβλημα που καλούνταν να αντιμετωπίσουν και άρχισαν να επικοινωνούν χωρίς καθορισμένο διακύβευμα.

Παράλληλα,  υπήρξε θεμελιωδώς διαφορετική προσέγγιση για τη διαδικασία αντιμετώπισης της κρίσης μεταξύ πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας.

Για τη στρατιωτική ηγεσία, οι κρίσεις επιλύονται στο πεδίο και η επιτυχής διαχείρισή τους συνδέεται άμεσα με το κύρος, την αξιοπιστία τη συμβολική ισχύ των Ενόπλων Δυνάμεων και την εθνική αποτρεπτική ισχύ.

Αντίθετα, για την τότε πολιτική ηγεσία και ιδίως για τον Πρωθυπουργό Κώστα Σημίτη, οι κρίσεις μεταξύ δημοκρατικών κρατών επιλύονται πολιτικά, μέσω διαλόγου και αποκλιμάκωσης, καθώς όπως ο ίδιος αναφέρει (βλέπε: Σημίτης, Κώστας Πολιτική για μια δημιουργική Ελλάδα 1996-2004, Αθήνα, Εκδόσεις Πόλις, 2005, σελ. 62), η συνέχιση της έντασης θα είχε σοβαρές επιπτώσεις στη διεθνή εικόνα και την οικονομική σταθερότητα της χώρας.

Το διακύβευμα της κρίσης των Ιμίων ήταν συνεπώς, τελείως διαφορετικό για την πολιτική και στρατιωτική ηγεσία της Ελλάδας.

Κατά την εξέλιξη της κρίσης δεν υπήρξε ουσιαστική επικοινωνία μεταξύ τους, με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί ένα επικοινωνιακό χάσμα που λειτούργησε καθοριστικά στη μη επιτυχή έκβασήτης.

Συγκεκριμένα, πρωταρχικός στόχος της τότε ελληνικής κυβέρνησης δεν ήταν η αποτελεσματική αντιμετώπιση της κρίσης έστω και με πολεμικές επιχειρήσεις, αλλά το πώς θα ελαχιστοποιηθούν οι   ευθύνες τους από τις επιπτώσεις της κρίσης, ώστε να μην επηρεαστούν τα ζωτικά πολιτικά τους συμφέροντα.

Δεν είναι τυχαίες άλλωστε, οι προσπάθειες των στελεχών της τότε κυβέρνησης και του Πρωθυπουργού Κώστα Σημίτη για την υποβάθμιση της σπουδαιότητας της κρίσης.

Ειδικότερα,  ο τότε Υπουργός Εξωτερικών Θεόδωρος Πάγκαλος έπειτα από το περιστατικό με τους τούρκους δημοσιογράφους της εφημερίδας Χουριέτ που υπέστειλαν την ελληνική σημαία στη μεγάλη Ίμια και ανύψωσαν την τουρκική, σε συνέντευξή του στην εφημερίδα «Το Βήμα» προσπάθησε να υποβαθμίσει το θέμα λέγοντας ότι «έγινε πολύς λόγος για το τίποτα».

Για το ίδιο θέμα επίσης, ο κ. Πάγκαλος στην ομιλία του στη Βουλή στις 31 Ιανουαρίου 1996 κατά την διάρκεια της συζήτησης των προγραμματικών δηλώσεων της κυβέρνησης Σημίτη, τόνισε ότι στο πλαίσιο εκτόνωσης της κρίσης, η ελληνική πλευρά υποβάθμισε το γεγονός και μετά την ανταλλαγή των ρηματικών διακοινώσεων θεώρησε ότι το επεισόδιο είχε λήξει (Βλέπε:Πρακτικά της Βουλής, Η’ Περίοδος, Σύνοδος Γ’, Συνεδρίαση ΞΖ’ της 31/1/1996, σελ. 3142).

Επιπρόσθετα, για τον τότε Πρωθυπουργό Κώστα Σημίτη, η κρίση ήταν πολιτικό θέμα και θα έπρεπε να αντιμετωπιστεί με πολιτικά μέσα.

Συγκεκριμένα, όπως αναφέρει ο ίδιος στο βιβλίο του (σελ. 63), «Η  επιλογή να συνέλθουμε στο πρωθυπουργικό γραφείο και όχι στην ειδική αίθουσα του Υπουργείου Εθνικής άμυνας δίπλα στο θάλαμο επιχειρήσεων έγινε συνειδητά. Ήθελα να αποφύγω τη δημιουργία της εντύπωσης ότι βρισκόμαστε μπροστά σε πολεμική κρίση. Το πρόβλημα ήταν πολιτικό και έπρεπε να αντιμετωπιστεί με πολιτικά μέσα και όχι με μια στρατιωτική επιχείρηση».

Στον αντίποδα, η στρατιωτική ηγεσία είχε άλλη προσέγγιση για τον τρόπο αντιμετώπισης της κρίσης.

Χαρακτηριστικά είναι δε τα όσα αναφέρει ο ναύαρχος Χρήστος Λυμπέρης στο βιβλίο του  «Πορεία σε ταραγμένες θάλασσες» (σελ. 537), για το θέμα αυτό.

Συγκεκριμένα, τονίζει: «Ο χειρισμός της ελληνοτουρκικής κρίσης των Ιμίων, ως πεδίο διεθνών σχέσεων, βρισκόταν στην αρμοδιότητα του υπουργείου Εξωτερικών και επειδή το ελληνικό μοντέλο διεύθυνσης χειρισμού κρίσεων είναι πρωθυπουργοκεντρικό, την τελική διεύθυνση ασκούσε ο πρωθυπουργός.

Το ΓΕΕΘΑ υλοποίησε πολιτικές αποφάσεις που καθόριζαν ενέργειες των Ενόπλων Δυνάμεων.

Για το λόγο ότι οι στρατιωτικές κινήσεις σε περίοδο κρίσης παρακολουθούνται και ερμηνεύονται από την άλλη πλευρά και σηματοδοτούν μηνύματα κλιμάκωσης, αποκλιμάκωσης, το σύστημα χειρισμού κρίσεων προβλέπει άσκηση κλειστού πολιτικού ελέγχου όλων των στρατιωτικών ενεργειών.

Η πραγματικότητα αυτή, συν η ταχεία εξέλιξη της κατάστασης, επέβαλλε παρουσία της πολιτικής ομάδας στο κέντρο χειρισμού κρίσεων (Εθνικό Κέντρο Επιχειρήσεων).

Κάτι τέτοιο ουδέποτε συνέβη, διότι το αρνήθηκε ο πρωθυπουργός και οφείλουμε να παραδεχτούμε ότι λειτούργησε αρνητικά για την Ελλάδα».

Η επιλογή αυτή εντασσόταν σε μια συνολικότερη προσέγγιση της κυβέρνησης στη διαχείριση της κρίσης, η οποία, πέραν των οργανωτικών και πολιτικών αστοχιών, χαρακτηριζόταν και από την απουσία σαφώς προσδιορισμένων επικοινωνιακών στόχων.

Ως αποτέλεσμα, η επικοινωνιακή διαχείριση δεν λειτουργούσε υποστηρικτικά των στρατηγικών επιλογών, αλλά συχνά τις υπονόμευε.

Στο πλαίσιο αυτό, όπως ανέφερε στην ομιλία του στη Βουλή στις 31 Ιανουαρίου 1996, ο τότε Υπουργός Εξωτερικών Θεόδωρος Πάγκαλος (βλέπε: Πρακτικά Βουλής, Η’ Περίοδος, Σύνοδος Γ΄, Συνεδρίαση ΞΖ΄, Τετάρτη 31 Ιανουαρίου 1996, σελ. 3142), οι στρατηγικοί στόχοι της Ελλάδας ήταν οι εξής:

• Όχι διαπραγματεύσεις με τη Τουρκία για όλα τα θέματα που εγείρουν.
• Η αποφυγή του διαλόγου για τις βραχονησίδες Ίμια.
• Η επιβολή της ειρηνικής διευθέτησης των τετελεσμένων γεγονότων που είχαν δημιουργηθεί, ώστε να αποφευχθεί ο πόλεμος.
• Η μη δέσμευση της Ελλάδας για το μέλλον σε γενικότερες διαπραγματεύσεις επί των Ελληνοτουρκικών σχέσεων.

Οι ανωτέρω στόχοι επιβεβαιώνονται και από τα όσα αναφέρει ο Πρωθυπουργός Κώστας Σημίτης στο βιβλίο του (σελ.62).

Συγκεκριμένα, ο Κώστας Σημίτης για το στόχο της αποφυγής πολέμου επισημαίνει: «Όλες αυτές τις μέρες βρίσκομαι βέβαια σε διαρκή επικοινωνία και συνεννόηση με τους κυρίους Πάγκαλο και Αρσένη. Έχω δώσει οδηγίες επιφυλακής και ετοιμότητας, επισημαίνοντας όμως ταυτόχρονα την ανάγκη να αποφευχθεί μια ένοπλη αναμέτρηση».

Σε σχέση με το στόχο της αποφυγής διαπραγματεύσεων, ο Κώστας Σημίτης αναφέρει: «Επιδίωξη της Τουρκίας είναι να διαπραγματευτεί τα θέματα που πιστεύει ότι υπάρχουν στο Αιγαίο απευθείας με την Ελλάδα. Αυτή η διαπραγμάτευση είναι λοιπόν που δεν πρέπει να μας επιβληθεί. Από την άλλη όμως πρέπει και να αποφύγουμε τη σύρραξη»,(βλέπε: βιβλίο,σελ.65).

Για το ίδιο θέμα επίσης, σε άλλο σημείο του βιβλίου του (σελ. 66), ο κ. Σημίτης αναφέρει:«Αν θέλαμε λοιπόν να αποφύγουμε το διάλογο έπρεπε να αποφύγουμε τόσο τη σύγκρουση όσο και τη συγκέντρωση δυνάμεων στη περιοχή. Συμφωνήσαμε επίσης ότι προσφυγές στον ΟΗΕ ή στο ΝΑΤΟ δεν ενδείκνυνται, διότι θα μας καλούσαν σε άμεση συνεννόηση με τη Τουρκία. Η μόνη ενδεδειγμένη λύση, καταλήξαμε, ήταν η αποχώρηση όλων των στρατιωτικών δυνάμεων από τη περιοχή και η επιστροφή στη προηγούμενη κατάσταση».

Οι ανωτέρω στρατηγικοί στόχοι της Ελλάδας, όπως αναφέρει ο πρώην αρχηγός ΓΕΕΘΑ ναύαρχος Χρήστος Λυμπέρης στο βιβλίο του (σελ. 537),ουδέποτε συζητήθηκαν σε πολιτικοστρατιωτικό επίπεδο και ούτε μεταδόθηκαν στη στρατιωτική ηγεσία της χώρας.

Σε επικοινωνιακό επίπεδο επίσης, οι ανωτέρω στόχοι ουδέποτε έγιναν γνωστοί και ούτε επικοινωνήθηκαν σε κανένα ειδικό κοινό. Συνεπώς, αφού οι διαχειριστές της κρίσης (ελληνική κυβέρνηση) δε γνωστοποίησαν και δεν επικοινώνησαν τους στόχους της υψηλής τους στρατηγικής, πως ήταν δυνατό να κατανοηθεί από τους εκτελεστές των αποφάσεών τους, το τι πρέπει να επιδιωχθεί, ώστε να επιλυθεί επιτυχώς η κρίση;

Η ασάφεια ως προς τους στρατηγικούς στόχους αποτυπώθηκε αναπόφευκτα και στο επικοινωνιακό πεδίο, όπου η ελληνική κυβέρνηση απέτυχε να υιοθετήσει μια συνεκτική και αξιόπιστη επικοινωνιακή στρατηγική κατά τη διάρκεια της κρίσης.

Από μέρους της ελληνικής κυβέρνησης δεν υιοθετήθηκε μια επικοινωνιακή στρατηγική που να βασίζεται στην «άμεση και συχνή επικοινωνία» με τα ειδικά κοινά της, τα μέσα μαζικής ενημέρωσης και τη κοινή γνώμη σχετικά με τα δεδομένα και την εξέλιξη της κρίσης.

Επίσης, οι εσωτερικές διαμάχες των κορυφαίων στελεχών της κυβέρνησης που συμμετείχαν στη διαχείριση της κρίσης σε συνδυασμό με τις πολλές φωνές που μιλούσαν κατά την εξέλιξη της κρίσης και τις διαφορετικές θέσεις και δηλώσεις τους, κατέστησαν την ελληνική κυβέρνηση στην αντίληψη των ειδικών κοινών, των μέσων μαζικής ενημέρωσης και της κοινής γνώμης, ως έναν μη σοβαρό και αξιόπιστο δίαυλο επικοινωνίας και ενημέρωσης για τα τεκταινόμενα της κρίσης.

Χαρακτηριστική είναι δε, η αυτοκριτική του τότε πρωθυπουργού Κώστα Σημίτη για τις αδυναμίες αυτές.

Συγκεκριμένα, κατά την ομιλία του στην Κοινοβουλευτική Ομάδα του ΠΑΣΟΚ στις 6 Φεβρουαρίου 1996 (Βλέπε: «Σημίτης: Ο πόλεμος είναι αναγκαίος μόνο εκεί που δεν μπορούμε να πετύχουμε την υπεράσπιση με ειρηνικά μέσα», Εφημερίδα ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ, Τετάρτη 7/2/1996, σελ. 4 & 5), τόνισε: «Ας έρθω τώρα στο χειρισμό της υπόθεσης ως προς τη κοινή γνώμη, τη δημόσια εικόνα που επιδείξαμε κατά τη διάρκεια της κρίσης και μετά. Οι χειρισμοί δεν ήταν ικανοποιητικοί στο βαθμό που θα έπρεπε. Θα έπρεπε η θέση μας να παρουσιαστεί πιο πειστικά, πιο ολοκληρωμένα και να προλαμβάνει αντιδράσεις».

Η αδυναμία της ελληνικής κυβέρνησης να επικοινωνήσει αποτελεσματικά τη στρατηγική της προς τα ειδικά κοινά της, σκιαγραφείτε ακόμη πιο γλαφυρά από τα όσα αναφέρει ο κ. Σημίτης στο βιβλίο του (σελ. 74). Συγκεκριμένα, τονίζει: «Στην Ένωση επικρατούσε αρνητική εντύπωση για τη χώρα μας, κι αυτό οφειλόταν όχι μόνο στο χειρισμό του θέματος των Σκοπιών στο παρελθόν, αλλά και στις εσωτερικές αντιδράσεις που ακολούθησαν το επεισόδιο των Ιμίων. Ένα σημαντικό τμήμα του ΠΑΣΟΚ αμφισβητούσε την ικανότητα της κυβέρνησης να χειριστεί τα εθνικά θέματα, η Νέα Δημοκρατία μιλούσε για συνεχή υποχωρητικότητα απέναντι στη Τουρκία, ορισμένα μέσα μαζικής ενημέρωσης μετέδιδαν ειδήσεις για νέο θερμό επεισόδιο και όλοι οι επικριτές υποστήριζαν από κοινού ότι πολύ κακώς η κυβέρνηση ζητούσε τη παραπομπή της Τουρκίας στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης».

Στο ίδιο πλαίσιο, κατά τη διαχείριση της κρίσης των Ιμίων, η ελληνική κυβέρνηση εξέπεμψε αλληλοσυγκρουόμενακαι αντιφατικά μηνύματα, που υπονόμευσαν την αξιοπιστία της τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα της εν λόγω κατάστασης ήταν οι δηλώσεις του τότε Πρωθυπουργού κ. Σημίτη στις 29 και 30 Ιανουαρίου 1996 που ταυτόχρονα κλιμάκωναν και υπονόμευαν την κρίση.

Συγκεκριμένα, τις πρώτες πρωινές ώρες της 29ης Ιανουαρίου 1996 ξεκίνησε η εθνική διακλαδική άσκηση επί χάρτου «ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ-96», με σενάριο ελληνοτουρκικής κρίσης στο Αιγαίο. Την ίδια ημέρα, μετά την ανακοίνωση της Τανσού Τσιλέρ στη σύσκεψη του τουρκικού Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας –ότι «τα Ίμια ανήκουν στη Τουρκία και δεν θα παραχωρηθεί ούτε μία πέτρα από τα εδάφη της»– ο Κώστας Σημίτης σήκωσε τους τόνους, κάνοντας μια σκληρή και έντονα επιθετική δήλωση.

Ειδικότερα δήλωσε: «Σ’ αυτόν και σε οποιονδήποτε επιθετικό εθνικισμό απαντάμε ότι η αντίδραση της Ελλάδας θα είναι έντονη, άμεση και αποτελεσματική. Έχουμε τα μέσα και θα τα χρησιμοποιήσουμε χωρίς δισταγμό. Δεν δεχόμαστε καμιά απολύτως αμφισβήτηση των κυριαρχικών μας δικαιωμάτων. Ας μη γελιούνται».

Η δήλωση αυτή, σε συνδυασμό με την έναρξη της άσκησης «ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ-96» και την αποβίβαση των Ελλήνων βατραχανθρώπων στη μεγάλη Ίμια, σηματοδοτούσε στην απέναντι πλευρά του Αιγαίου, αλλά και στα ειδικά κοινά της Ελλάδας, ότι η Ελλάδα κλιμακώνει τη κρίση και ότι επιθυμεί η αντιπαράθεση να επιλυθεί στο πεδίο της μάχης.

Παρά τις δηλώσεις και τις κινήσεις αυτές, ο Πρωθυπουργός όμως κατά την ομιλία του στη βουλή, στις 29 Ιανουαρίου 1996, έκανε μια αναφορά η οποία πραγματικά έστειλε στη Τουρκία ένα ακόμη αντιφατικό μήνυμα [βλέπε: Πρακτικά Βουλής, Η’ Περίοδος, Σύνοδος Γ΄, Συνεδρίαση ΞΕ΄, Δευτέρα 29 Ιανουαρίου 1996, σελ. 3087 & 3088].

Συγκεκριμένα, στην ομιλία του,  ο Πρωθυπουργός Κώστας  Σημίτης προσδιόρισε τη σχέση της Ελλάδας με τη Τουρκία και τόνισε: «Όσον αφορά τη Τουρκία, η Ελλάδα αναγνωρίζει την αναγκαιότητα του ευρωπαϊκού προσανατολισμού της Τουρκίας. Μια τέτοια προ­οπτική πρέπει να συνδέεται άμεσα με το σεβασμό των αν­θρωπίνων δικαιωμάτων, τις αρχές της δημοκρατίας και τις πολιτικές αξίες της Ευρώπης. Βάση των ελληνοτουρκικών σχέσεων παραμένουν οι κανόνες διεθνούς δικαίου και διε­θνών συνθηκών και η κατηγορηματική θέληση της Ελλάδας να προασπίσει τα κυριαρχικά της δικαιώματα».

Σχολιάζοντας, την ανωτέρω αναφορά θα μπορούσαμε να πούμε ότι στη δεδομένη συγκυρία είναι άτοπη και μεταφέρει στη Τουρκία και τα ειδικά κοινά της Ελλάδας ένα λάθος μήνυμα.

Κοντολογίς, όταν κλιμακώνεις μια κρίση και σχεδιάζεις πολεμική εμπλοκή είναι μοιραίο λάθος να δηλώνεις ότι στηρίζεις τις εθνικές στρατηγικές επιλογές του αντιπάλου σου.

Επίσης, στις 10:45 το πρωί της 30^ης Ιανουαρίου 1996, πραγματοποιήθηκε σύσκεψη στο γραφείο του Πρωθυπουργού στη Βουλή, με συμμετοχή των Υπουργών Εθνικής Οικονομίας, Άμυνας, Εξωτερικών, Εσωτερικών, Τύπου, και τον αρχηγό ΓΕΕΘΑ. Θέμα ήταν η αξιολόγηση της κατάστασης και η λήψη αποφάσεων για τη διαχείριση της κρίσης.

Δεν επρόκειτο για συνεδρίαση ΚΥΣΕΑ και δε τηρήθηκαν πρακτικά. Η μη σύγκληση του ΚΥΣΕΑ και η σύσκεψη στο γραφείο του Πρωθυπουργού στη βουλή δε συνάδουν με το κλίμα κλιμάκωσης και τη δήλωση της 29^ης Ιανουαρίου από το Πρωθυπουργό και αποτελούν ένα ακόμη αντιφατικό μήνυμα που εκπέμφθηκε προς την Τουρκία.

Στο ίδιο πλαίσιο, λίγο πριν τη σύσκεψη στη βουλή, ο Πρωθυπουργός Κώστας Σημίτης έκανε μια δήλωση σε τελείως διαφορετικό τόνο από αυτή της 29^ης Ιανουαρίου.

Συγκεκριμένα ανέφερε ότι: «Αν η Τουρκία αποσύρει τα πλοία της, τότε και εμείς θα αποσύρουμε τα δικά μας».Επιπρόσθετα, στη σύσκεψη που ακολούθησε στο γραφείο του, ο Πρωθυπουργός ζήτησε να μείνουν τα πράγματα ως έχουν και να αποφευχθούν ενέργειες κλιμάκωσης της κρίσης (βλέπε: βιβλίο Λυμπέρησελ. 566).

Επιπλέον, η σύγκρουση στρατιωτικών κινήσεων κλιμάκωσης με διπλωματικές δηλώσεις αποκλιμάκωσης, σε συνδυασμό με την ενημέρωση του πρωθυπουργού και της κυβέρνησης μέσω τηλεόρασης για την κατάληψη της Ανατολικής Ίμια και την πτώση του ελικοπτέρου, κατέδειξε πλήρως τη σύγχυση, την ασυντόνιστη επικοινωνία και την έλλειψη σαφούς στρατηγικής.

Ταυτόχρονα, οι μεταγενέστερες δηλώσεις του Πρωθυπουργού και των υπουργών του ΠΑΣΟΚ μετά την αποκλιμάκωση της κρίσης, οι οποίες απέδωσαν ευθύνες στις ένοπλες δυνάμεις ή ευχαρίστησαν τις ΗΠΑ, ενίσχυσαν την εικόνα αδυναμίας και έλλειψης αξιοπιστίας της ελληνικής κυβέρνησης, αποδομώντας πλήρως το αφήγημά της στα ειδικά κοινά, τα ΜΜΕ και την κοινή γνώμη.

Εν κατακλείδι, το δίδαγμα από το Βατερλό της επικοινωνιακής διαχείρισης της κρίσης των Ιμίων είναι σαφές: στο σύγχρονο επιχειρησιακό περιβάλλον, η στρατηγική επικοινωνία αποτελεί κρίσιμο συντελεστή ισχύος.

Η αποτελεσματική διαχείριση μιας διεθνούς κρίσης δεν εξαρτάται μόνο από την έκβαση των επιχειρήσεων στο πεδίο, αλλά και από τη ικανότητα μιας χώρας να επικοινωνεί στρατηγικά, με σαφήνεια, συνέπεια και αξιοπιστία.

Η αποτυχία της ελληνικής κυβέρνησης να το πράξει δεν κόστισε μόνο πολιτικά, αλλά υπονόμευσε την εθνική αποτροπή και ασφάλεια.

Πηγή: enikos.gr

The post «Το Βατερλό της Επικοινωνιακής Διαχείρισης της Κρίσης των Ιμίων» appeared first on Νέα Φλώρινα.

Πολιτικός Επιστήμονας – Διεθνολόγος

Όπως έχω επισημάνει σε προηγούμενο άρθρο μου, με τίτλο «Αναζήτηση πορείας σε έναν κόσμο που αναδιατάσσεται»(10/3/2025), το πολυμερές σύστημα παγκόσμιας διακυβέρνησης, το οποίο κυριάρχησε στις διεθνείς σχέσεις για σχεδόν οκτώ δεκαετίες, τίθεται πλέον υπό αμφισβήτηση.

Συγκεκριμένα, η  έως τώρα βασισμένη σε κανόνες διεθνής τάξη απαξιώνεται στην πράξη, υπέρ του δίκαιου του ισχυρού, καθώς οι ισχυροί δρώντες αναπροσαρμόζουν τις στρατηγικές τους με γνώμονα τα άμεσα γεωπολιτικά και οικονομικά τους συμφέροντα.

Τα τελευταία γεγονότα – η αμερικανική επέμβαση στη Βενεζουέλα και η ένταση μεταξύ των ΗΠΑ και χωρών της Λατινικής Αμερικής (Κολομβία, Κούβα, Μεξικό),η συζήτηση περί προσάρτησης της Γροιλανδίας, η κλιμακούμενη αντιπαράθεση με το Ιράν, το αδιέξοδο στην Ουκρανία και η εύθραυστη ισορροπία στη Μέση Ανατολή – δεν συνιστούν μεμονωμένες κρίσεις.

Αντιθέτως, αποτελούν συστημικά συμπτώματα μιας βαθύτερης μετάβασης, κατά την οποία οι ισορροπίες ισχύος επανακαθορίζονται και οι κανόνες που ίσχυσαν επί δεκαετίες επανεξετάζονται όχι θεωρητικά, αλλά στην πράξη επί τουγεωπολιτικού πεδίου.

Καθίσταται πλέον σαφές ότι βρισκόμαστε αντιμέτωποι με μια νέα πραγματικότητα, όπου η σταθερότητα δεν θεωρείται δεδομένη και η διεθνής τάξη δεν εδράζεται στους κανόνες του διεθνούς δικαίου, αλλά εξαρτάται ολοένα και περισσότερο από τα γεωπολιτικά συμφέροντα των ισχυρών δρώντων.

Παρά την έντονη κριτική προς τη στρατηγική του Προέδρου Τράμπ,οι επιλογές της αμερικανικής διοίκησης δεν μπορούν να χαρακτηριστούν ούτε απρόβλεπτες ούτε αποκομμένες από ένα συνεκτικό στρατηγικό πλαίσιο.

Αντίθετα, αποτελούν μια συνειδητή αναπροσαρμογή προτεραιοτήτων, προσαρμοσμένη στις νέες συνθήκες του διεθνούς ανταγωνισμού.

Η προσέγγιση αυτή αποτυπώνεται στην πρόσφατα δημοσιευμένη Εθνική Στρατηγική Ασφάλειας των ΗΠΑ, η οποία περιγράφει τον τρόπο με τον οποίο η Ουάσιγκτον αντιλαμβάνεται το διεθνές περιβάλλον και τον ρόλο της σε αυτό.

Σε αυτήν καταγράφεται με σαφήνεια ότι η αμερικανική στήριξη προς συμμάχους δεν είναι πλέον άνευ όρων, αλλά συνδέεται με αυξημένες αμυντικές δαπάνες, ανάληψη μεγαλύτερης περιφερειακής ευθύνης, ευθυγράμμιση σε εξαγωγικούς ελέγχους και συμμετοχή στη διασφάλιση κρίσιμων εφοδιαστικών αλυσίδων.

Η υπόθεση της Βενεζουέλας είναι ενδεικτική. Η Ουάσιγκτον επαναφέρει στην πράξη τη λογική των σφαιρών επιρροής και προσαρμόζει το Δόγμα Μονρόε στις σημερινές γεωπολιτικές και οικονομικές συνθήκες, ώστε να διασφαλίσει ότι το Δυτικό Ημισφαίριο θα παραμείνει επαρκώς σταθερό και επαρκώς διακυβερνήσιμο.

Το μήνυμα του Προέδρου Τράμπ είναι σαφές: όταν διακυβεύονται ζωτικά αμερικανικά συμφέροντα, όπως η ενεργειακή ασφάλεια, ο έλεγχος των μεταναστευτικών ροών ή η αποτροπή της διείσδυσης ανταγωνιστικών δυνάμεων, η εφαρμογή των κανόνων του Διεθνούς Δικαίου δεν λειτουργεί ως δεσμευτικό πλαίσιο, αλλά υποτάσσεται στις απαιτήσεις της εθνικής ισχύος και ασφάλειας.

Το κρίσιμο ερώτημα, όμως, δεν είναι τι κάνουν οι Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά τι σημαίνουν όλα αυτά για την Ελλάδα.

Για να δοθεί μια ουσιαστική απάντηση στο ανωτέρω κρίσιμο ερώτημα, δεν αρκεί η παρατήρηση των διεθνών εξελίξεων.Απαιτείται μια νηφάλια και ολιστική στρατηγική ανάλυση του διεθνούς περιβάλλοντος, η σαφής αποτύπωση της σημερινής θέσης της χώρας και ο προσδιορισμός του στρατηγικού ρόλου που πρέπει να διαδραματίσει η Ελλάδα, για να προστατευτούν τα εθνικά συμφέροντα και να ενισχυθεί η ασφάλειά της, σε έναν κόσμο που όλο και περισσότερο κυριαρχεί το δίκαιο του ισχυρού.

Στο πλαίσιο αυτό, απαιτείται εθνική συναίνεση και η απόσυρση των ζητημάτων εξωτερικής πολιτικής από την ατζέντα της πολιτικής αντιπαράθεσης όπου κυριαρχεί ο λαϊκισμός, ο μηδενισμός των πάντων και οι μικροπολιτικές σκοπιμότητες για την επιδίωξη πρόσκαιρου κομματικού οφέλους.

Για του λόγου το αληθές, χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η περίπτωση της Βενεζουέλας, όπου σύσσωμη η αντιπολίτευση ασχολήθηκε με την άσκηση κριτικής στη δήλωση του Πρωθυπουργού και όχι στην κριτική ανάλυση και αξιολόγηση της επέμβασης των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα.

Παρά την ορθή ανάγνωση των διεθνών εξελίξεων από τον Πρωθυπουργό κ. Κυριάκο Μητσοτάκη και τους διαμορφωτές της εξωτερικής πολιτικής της χώρας, καθώς και την προσπάθεια προσαρμογής της εθνικής στρατηγικής ώστε να ενισχυθεί η θέση της Ελλάδας στις ζώνες επιρροής των μεγάλων δυνάμεων, σύσσωμη η ελληνική αντιπολίτευση επέλεξε να επικεντρωθεί σε μικροκομματικές και λαϊκίστικες αντιδράσεις.

Επίκεντρο αυτών των αντιδράσεων ήταν η αμφισβήτηση της δήλωσης του Πρωθυπουργού σχετικά με τη στήριξη της Ελλάδας στη στρατηγική του Προέδρου Τραμπ στη Βενεζουέλα.

Οι επικρίσεις αυτές ενδέχεται να αποδίδουν πρόσκαιρα πολιτικά οφέλη στις δυνάμεις που τις υιοθετούν, υπονομεύουν όμως τη στρατηγική αξιοπιστία της χώρας και πλήττουν ευθέως τα εθνικά συμφέροντα.

Στη λογική αυτής της στείρας και άγονης αντιπαράθεσης, αγνοήθηκε ότι η δήλωση του κ. Κυριάκου Μητσοτάκη υπηρετεί την εθνική στρατηγική και τον διεθνή ρόλο της Ελλάδας, ενισχύει τις διμερείς σχέσεις με κρίσιμους συμμάχους και συμβάλλει στην προάσπιση των ζωτικών ελληνικών συμφερόντων, από την ενεργειακή ασφάλεια μέχρι την περιφερειακή σταθερότητα.

Στο πλαίσιο της κομματικής αντιπαράθεσης και στρέβλωσης της πραγματικότητας, παραβλέπεται συστηματικά ότι η χώρα οφείλει να μετατρέψει τις διεθνείς προκλήσεις σε στρατηγικό πλεονέκτημα για να εδραιώσει τη θέση της σε έναν κόσμο όπου το δίκαιο του ισχυρού καθορίζει πλέον τις εξελίξεις.

Η περίπτωση της Βενεζουέλας δεν μπορεί να αναλυθεί αποκλειστικά ως ζήτημα εσωτερικής πολιτικής ή ως μια ακόμη κρίση διακυβέρνησης στη Λατινική Αμερική.

Η Βενεζουέλα έχει εξελιχθεί σε μια περιφερειακή εστία ανασφάλειας, η οποία υπονομεύει άμεσα τη σταθερότητα και ασφάλεια του Δυτικού Ημισφαιρίου.

Συγκεκριμένα, το αυταρχικό καθεστώς Μαδούρο έχει κατηγορηθεί από την αντιπολίτευση της χώρας και τη διεθνή κοινότητα για εκλογική νοθεία στις εκλογές του 2024, πολιτική βία, συστηματική καταστολή της αντιπολίτευσης καιτην ύπαρξη χιλιάδων πολιτικών κρατούμενων.

Επιπλέον, αποτελεί τον κύριο υπονομευτή των εθνικών συμφερόντων των ΗΠΑ και των κρίσιμων αμερικανικών προτεραιοτήτων ασφαλείας(εργαλειοποίηση της παράνομης μετανάστευσης, διακρατικό οργανωμένο έγκλημα, διακίνηση ναρκωτικών προς τις Ηνωμένες Πολιτείες κ.λπ.).

Παράλληλα, έχει αναδειχθεί σε κόμβο ευρύτερων διακρατικών εγκληματικών δραστηριοτήτων, όπως η παράνομη εξόρυξη και εκμετάλλευση φυσικών πόρων, η διακίνηση όπλων, το ξέπλυμα χρήματος, η εμπορία ανθρώπων και η στήριξη τρομοκρατικών οργανώσεων όπως η Χεζμπολάχ, η οποία πολλάκις έχει λάβει χρηματοδότηση και υποστήριξη για την υλοποίηση των δράσεών της.

Υπό το πλαίσιο αυτό, θα πρέπει να γίνει κατανοητό στην Ελλάδα, ότι η επίκληση του Διεθνούς Δικαίου δεν μπορεί να είναι αποσπασματική ούτε να ενεργοποιείται επιλεκτικά, ανάλογα με το ποιος ασκεί ισχύ στο διεθνές σύστημα ή ποια συγκυρία εξυπηρετεί εσωτερικές πολιτικές σκοπιμότητες.

Το Διεθνές Δίκαιο δεν αποτελεί αυτόνομο υποκατάστατο στρατηγικής,αλλά εργαλείο στρατηγικής σταθερότητας, το οποίο οφείλει να εντάσσεται σε ένα συνεκτικό πλαίσιο εξωτερικής πολιτικής που λαμβάνει υπόψη τον πραγματικό συσχετισμό δυνάμεων και τις ζωτικές προτεραιότητες ασφαλείας της χώρας.

Διαφορετικά, δεν πρόκειται για υπεράσπιση αρχών, αλλά για ευκαιριακή εργαλειοποίησή τους, με κόστος τη διεθνή αξιοπιστία και τη στρατηγική συνοχή της Ελλάδας.

Το κρίσιμο ερώτημα συνεπώς, δεν είναι αν παραβιάζεται αφηρημένα το διεθνές δίκαιο σε κάθε περίπτωση χρήσης ισχύος, αλλά πώς μια χώρα όπως η Ελλάδα τοποθετείται στρατηγικά σε έναν κόσμο όπου οι σφαίρες επιρροής και η ισχύς καθορίζουν εκ νέου τις διεθνείς εξελίξεις.

Πώς μπορεί να εγκαλείται ο Έλληνας Πρωθυπουργός από την αντιπολίτευση για επιλεκτική επίκληση του διεθνούς δικαίου στην περίπτωση της Βενεζουέλας και την ίδια στιγμή, οι ίδιες πολιτικές δυνάμεις να ασκούν κριτική στον κ. Μητσοτάκη όπου επικαλούμενος τις αρχές του Διεθνούς Δικαίου κατήγγειλε την Ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και στήριξε και στηρίζει τον αδύναμο;

Οι ίδιες δυνάμεις δεν είναι αυτές που κατηγορούν την κυβέρνηση ότι δεν έπρεπε να στηρίξει τον κ. Ζελένσκι και την Ουκρανία για να μην κλονιστούν οι σχέσεις της χώρας με την «παραδοσιακή σύμμαχο» της Ελλάδας, τη Ρωσία;

Την στιγμή που όλοι αυτοί καταγγέλλουν την Τουρκική εισβολή στην Κύπρο, ζητούν από τον Πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη να κάνει τα στραβά μάτια στην παραβίαση του Διεθνούς Δικαίου και την παράνομη κατοχή ξένους εδάφους με τα όπλα από τη Ρωσία για να μην διαρραγούν οι σχέσεις της Ελλάδας με έναν κατακτητή.  

Πότε τελικά, θεωρείται θεμιτή η προσαρμογή της εθνικής στρατηγικής στη διεθνή πραγματικότητα και πότε καταγγέλλεται ως υποχώρηση αξιών,  επιλεκτική επίκληση του διεθνούς δικαίου και υποβάθμιση της εθνικής αξιοπρέπειας;

Ακόμη πιο προβληματική είναι η ταύτιση των δυνάμεων που ασκούν  κριτικήστον Πρωθυπουργό με τις θέσεις και το αφήγημα αναθεωρητικών και αντιδυτικών δυνάμεων, όπως η Ρωσία, το Ιράν, η Βόρεια Κορέα, η Κούβα και η Κίνα, αλλά και τρομοκρατικών οργανώσεων που αμφισβητούν ευθέως τη δυτική αρχιτεκτονική ασφαλείας, όπως η Χαμάς και η Χεζμπολάχ.

Απορία προκαλεί πως η ελληνική αντιπολίτευση ταυτίζεται με τις εν λόγω τρομοκρατικές οργανώσεις που επίσης, κατήγγειλαν την επέμβαση των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα.

Σε ποιο στρατηγικό πλαίσιο εντάσσεται μια αντιπολιτευτική ρητορική που ευθυγραμμίζεται, με δυνάμεις και δίκτυα τα οποία υπονομεύουν τη σταθερότητα σε περιοχές άμεσου ελληνικού ενδιαφέροντος, από την Ανατολική Μεσόγειο, τη Μέση Ανατολή, τα Βαλκάνια και την Ευρώπη;

Τέλος, η περίπτωση της Βενεζουέλας δεν μπορεί να εξετάζεται αποκομμένα από τις περιφερειακές διασυνδέσεις της, ούτε από τη στενή συνεργασία του καθεστώτος Μαδούρο με την Τουρκία, η οποία έχει αξιοποιήσει τη χώρα ως εταίρο σε οικονομικό, ενεργειακό και, σύμφωνα με διεθνείς αναφορές, παρακρατικό επίπεδο.

Υπό αυτό το πρίσμα, γεννάται ένα κρίσιμο ερώτημα εθνικής στρατηγικής.

Ποιο ακριβώς εθνικό συμφέρον εξυπηρετεί η ρητορική των δυνάμεων της αντιπολίτευσης όταν υιοθετούν θέσεις που αντικειμενικά ευνοούν έναν γεωπολιτικό άξονα στον οποίο συμμετέχει και η Τουρκία, τη στιγμή που αυτή αμφισβητεί ευθέως την ελληνική κυριαρχία και τη σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο;

Εν κατακλείδι, πρέπει να γίνει κατανοητό ότι η εξωτερική πολιτική δεν μπορεί να ασκείται ως πεδίο εσωτερικής πολιτικής αντιπαράθεσης.

Απαιτεί στρατηγική συνέπεια, καθαρή ανάγνωση των συσχετισμών ισχύος και κυρίως, νηφάλια στάθμιση του εθνικού συμφέροντος σε έναν διεθνή χώρο όπου το δίκαιο του ισχυρού, είτε μας αρέσει είτε όχι, καθορίζει ολοένα και περισσότερο τις εξελίξεις.

Σε μια περίοδο που οι περιορισμοί στη χρήση ισχύος χαλαρώνουν, κράτη όπως η Ελλάδα που βρίσκονται κοντά ή εντός ζωνών επιρροής αναθεωρητικών δυνάμεων (π.χ. Τουρκία), αν εθελοτυφλούν και δεν αντιλαμβάνονται τη δυναμική των διεθνών εξελίξεων εκτίθενται σε μεγάλο κίνδυνο.

Όταν οι θέσεις σου ταυτίζονται,στην προσπάθεια υποστήριξης του αυταρχικού καθεστώτος Μαδούρο,με την Τουρκίαη οποία διατυπώνει ανοιχτά και απροκάλυπτα τις αναθεωρητικές της φιλοδοξίες μέσω του δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας» και αξιοποιεί τη ρευστότητα του διεθνούς συστήματοςγια να διευρύνει τον στρατηγικό της χώρο, τότε υπάρχει δομικό πρόβλημα εξωτερικής πολιτικής.

Το ζήτημα δεν είναι πλέον η επίκληση των αρχών του Διεθνούς Δικαίου, αλλά η απουσία στρατηγικής επίγνωσης των πραγματικών συσχετισμών ισχύος και των συνεπειών που αυτοί παράγουν για τα ελληνικά εθνικά συμφέροντα.

Η ελληνική στάση δεν συνιστά νομιμοποίηση κάθε μονομερούς ενέργειας, αλλά αναγνώριση ότι στο παρόν διεθνές περιβάλλον η διατήρηση ισχυρών συμμαχιών αποτελεί προϋπόθεση εθνικής ασφάλειας και πολλαπλασιαστή της στρατηγικής ισχύος της χώρας.

Υπό αυτές τις συνθήκες, η επίκληση του διεθνούς δικαίου παύει να λειτουργεί ως στρατηγικό εργαλείο και μετατρέπεται σε άλλοθι πολιτικής αδράνειας, με άμεσες συνέπειες για τη γεωπολιτική θέση και την αξιοπιστία της Ελλάδας στο νέο περιβάλλον ισχύος.

Η ελληνική κυβέρνηση, στο πλαίσιο της υπεύθυνης εξωτερικής πολιτικής, δεν επιλέγει ανάμεσα σε αρχές και ρεαλισμό, αλλά αναζητά τη διατήρηση ισχυρών συμμαχιών ως προϋπόθεση για την εθνική ασφάλεια.

Σε ένα διεθνές σύστημα όπου η ισχύς επανέρχεται ως κυρίαρχος ρυθμιστής των εξελίξεων, η στρατηγική σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες αποτελεί αντικειμενικά πολλαπλασιαστή ισχύος και παράγοντα σταθερότητας για τα ελληνικά συμφέροντα στην Ανατολική Μεσόγειο, το Αιγαίο και την ευρύτερη Μέση Ανατολή.

Η δημόσια στήριξη της Ουάσιγκτον σε κρίσιμες συγκυρίες δεν συνιστά ιδεολογική ταύτιση, αλλά συνειδητή επιλογή στρατηγικής ευθυγράμμισης, με γνώμονα τον πραγματικό συσχετισμό δυνάμεων και την προάσπιση του εθνικού συμφέροντος.

Η νέα αμερικανική στρατηγική εθνικής ασφάλειας αφήνει σαφές περιθώριο για χώρες που αναλαμβάνουν μεγαλύτερη ευθύνη για την ασφάλεια των περιφερειών τους να τύχουν ευνοϊκότερης μεταχείρισης σε τομείς όπως η άμυνα, η τεχνολογία και το εμπόριο.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες διαμηνύουν πλέον, ότι η στήριξη των συμμάχων δεν θα είναι αυτόματη, αλλά συνδεδεμένη με τη συμβολή τους στη διατήρηση των περιφερειακών ισορροπιών ισχύος, την ενίσχυση των αμυντικών τους δυνατοτήτων και την ευθυγράμμισή τους με τις στρατηγικές προτεραιότητες της Ουάσιγκτον.

Υπό αυτό το πρίσμα, η Ελλάδα έχει ήδη προβεί σε κινήσεις που την κατατάσσουν στους συμμάχους που αναλαμβάνουν ουσιαστικό βάρος ασφάλειας, ιδίως μέσω της αύξησης των αμυντικών δαπανών, της φιλοξενίας κρίσιμων στρατιωτικών υποδομών και της ενίσχυσης της διαλειτουργικότητας με τις αμερικανικές και συμμαχικές δυνάμεις.

Ταυτόχρονα, η αμερικανική στρατηγική λειτουργεί και ως σαφές οδικός χάρτης για τα επόμενα βήματα της Ελλάδας.

Δηλαδή την βαθύτερη σύνδεση της άμυνας, της τεχνολογίας και της βιομηχανικής βάσης, τον ενεργό ρόλο στην ασφάλεια των εφοδιαστικών αλυσίδων και την μεγαλύτερη ανάληψη περιφερειακών ευθυνών.

Υπό αυτό το πλαίσιο, η Ελλάδα μπορεί να αναδειχθεί σε πυλώνα σταθερότητας στην Ανατολική Μεσόγειο, σε κόμβο ενέργειας και logistics και σε αξιόπιστο εταίρο που δεν ζητά απλώς εγγυήσεις ασφαλείας, αλλά συμβάλλει έμπρακτα στη διαμόρφωση της περιφερειακής ασφάλειας.

Πρόκειται για στρατηγική επιλογή που ενισχύει τη διαπραγματευτική ισχύ της χώρας και όχι για ιδεολογική και θεσμική ευθυγράμμιση.

Κοντολογίς, σε ένα κόσμο λιγότερο θεσμικό, περισσότερο ανταγωνιστικό και σαφώς πιο επικίνδυνο, η πρόκληση για την Ελλάδα δεν είναι να κρίνει τις εξελίξεις ηθικά και θεσμικά, αλλά να τις αξιολογεί και κατανοεί στρατηγικά.

Η μετάβαση σε έναν κόσμο όπου κυριαρχεί το δίκαιο του ισχυρού δεν είναι επιλογή της Ελλάδας.

Είναι όμως, στρατηγική επιλογή της αν θα προσαρμοστεί έγκαιρα ή αν θα αιφνιδιαστεί.

Σε αυτή τη νέα εποχή, η ασφάλεια δεν εξασφαλίζεται με ευχολόγια και ηθικολογίες, αλλά με στρατηγικό ρεαλισμό, συνέπεια και ισχύ.

Το κόστος της μη προσαρμογής μπορεί να αποδειχθεί πολύ μεγαλύτερο από το κόστος της έγκαιρης δράσης.

The post «Η Ελλάδα σε ένα κόσμο που κυριαρχεί το δίκαιο του ισχυρού» appeared first on Νέα Φλώρινα.

Πολιτικός Επιστήμονας – Διεθνολόγος

Η ομόφωνη ανακήρυξη της 9ης Φεβρουαρίου ως Παγκόσμιας Ημέρας Ελληνικής Γλώσσας από την 43η Γενική Διάσκεψη της UNESCO, η οποία ολοκληρώθηκε στις 12 Νοεμβρίου 2025, στη Σαμαρκάνδη του Ουζμπεκιστάν και έλαβε την υποστήριξη 90 κρατών–μελών, συνιστά εξέλιξη υψίστης εθνικής σημασίας για την Ελλάδα και τον διεθνή της ρόλο.

Παρά τη σημασία της, το ζήτημα στο δημόσιο διάλογο προσεγγίστηκε κυρίως σε σχέση με τη συμβολή της ελληνικής γλώσσας στην επιστήμη, στην παγκόσμια πολιτιστική κληρονομιά και τη διατήρηση της εθνικής ταυτότητας του απόδημου ελληνισμού, χωρίς να αναδειχθούν οι βαθύτερες γεωπολιτικές και στρατηγικές του προεκτάσεις.

Για του λόγου το αληθές, οι δηλώσεις του Πρωθυπουργού κ. Κυριάκου Μητσοτάκη, του Προέδρου του ΠΑΣΟΚ κ. Νίκου Ανδρουλάκη, της Υπουργού Παιδείας κας Ζαχαράκη και οι ανακοινώσεις του ΥΠΕΞ και ΣΥΡΙΖΑ επιβεβαιώνουν τον ανωτέρω ισχυρισμό.

Συγκεκριμένα, πρέπει να γίνει κατανοητό ότι η ιστορική αυτή απόφαση,προσφέρει στην Ελλάδα τη στρατηγική ευκαιρία να αξιοποιήσει την ελληνική γλώσσα ως συντελεστή ήπιας ισχύος και μέσο άσκησης διεθνούς επιρροής για την ενίσχυση της γεωπολιτικής της θέσης.

Υπό αυτή την οπτική, η ελληνική γλώσσα αποκτά ιδιαίτερη σημασία στο πλαίσιο της ήπιας ισχύος, η οποία,όπως επισημαίνει ο Joseph Nye (Βλέπε: Nye, J. S. Jr. Soft Power: The Means to Success in World Politics, New York: Public Affairs, 2004),συνίσταται στην ικανότητα ενός κράτους να «παίρνει αυτό που θέλει μέσω της ελκυστικότητάς του, παρά μέσω καταναγκασμού ή πληρωμών και υλικών ανταλλαγμάτων».

Η ήπια ισχύς πηγάζει από την ελκυστικότητα του πολιτισμού, των πολιτικών αξιών και της εξωτερικής πολιτικής μιας χώρας, ενώ προϋποθέτει ότι οι στόχοι και οι πολιτικές της κρίνονται νομιμοποιημένες από τους διεθνείς αποδέκτες.

Σε αυτό το θεωρητικό πλαίσιο, η ήπια ισχύς αποτελεί έναν έμμεσο τρόπο άσκησης επιρροής, επιτρέποντας σε ένα κράτος να διαμορφώνει τις προτιμήσεις των άλλων, ώστε να επιδιώκουν στόχους συμβατούς με τα δικά του συμφέροντα, χωρίς τη χρήση εξαναγκασμού.

Ως βασικές πηγές της ήπιας ισχύος, ο Joseph Nye, αναγνωρίζει την κουλτούρα, τον πολιτισμό, τις πολιτικές αξίες και την εξωτερική πολιτική ενός κράτους,στοιχεία τα οποία η Ελλάδα, μπορεί να ενισχύσει και να προβάλει διεθνώς μέσω της ελληνικής γλώσσας.

Συνεπώς, η στρατηγική χρήση της ήπιας ισχύος από ένα κράτος και η αξιοποίηση της γλώσσας του ως μέσο επικοινωνίας και δημόσιας διπλωματίας, δύναται να συμβάλει στην ενίσχυση της διεθνής του νομιμοποίησης, στη σφυρηλάτηση στενότερων σχέσεων με επιλεγμένα διεθνή ακροατήρια και στην προώθηση των εθνικών του  συμφερόντων.

Ενδεικτικό της δυναμικής που μπορεί να αποκτήσει μια γλώσσα ως συντελεστής ήπιας ισχύος και μέσο δημόσιας διπλωματίας αποτελεί το παράδειγμα της Τουρκίας, η οποία τα τελευταία χρόνια αξιοποιεί στρατηγικά  την τουρκική γλώσσα ως εργαλείο πολιτιστικής επιρροής και διπλωματικής διείσδυσης, ενισχύοντας τη διεθνή της παρουσία και νομιμοποίηση.

Συγκεκριμένα, η Τουρκία αξιοποιεί στρατηγικά την τουρκική γλώσσα ως εργαλείο ήπιας ισχύος μέσω του δημόσιου Ινστιτούτου Yunus Emre, το οποίο ιδρύθηκε το 2007 με σκοπό την προώθηση της τουρκικής γλώσσας, του πολιτισμού, της ιστορίας και της τέχνης σε διεθνή ακροατήρια.

Το ινστιτούτο οργανώνει μαθήματα γλώσσας, πολιτιστικές δραστηριότητες, εκπαιδευτικά προγράμματα, συνέδρια και εκθέσεις σε περισσότερες από 50 χώρες, προσφέροντας παράλληλα υποτροφίες και υποστήριξη σε Τουρκολόγους και ακαδημαϊκούς. Μέσω αυτών των δράσεων, η Τουρκία επιδιώκει να ενισχύσει τη διεθνή της παρουσία και νομιμοποίηση, να επηρεάσει θετικά την αντίληψη των ξένων για τη χώρα και να σφυρηλατήσει μακροχρόνιες σχέσεις με επιλεγμένα διεθνή ακροατήρια.

Η πολιτιστική διπλωματία και η εκμάθηση της γλώσσας χρησιμοποιούνται ως μέσο διαμόρφωσης κοινών αξιών, αντιλήψεων και ταυτοτήτων, επιτρέποντας στην Τουρκία να αναδείξει τη θέση της στον παγκόσμιο χώρο χωρίς την ανάγκη άμεσου καταναγκασμού ή οικονομικής πίεσης.

Σήμερα, περίπου 220 εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως μιλούν τουρκικά, και η εκμάθησή τους γνωρίζει σημαντική άνοδο, αντανακλώντας τη συστηματική προσπάθεια της Τουρκίας να συνδέσει την γλωσσική επιρροή με στρατηγικούς, πολιτιστικούς και οικονομικούς στόχους.

Παρόμοια,χώρες όπως η Βρετανία, η Γαλλία, η Γερμανία και η Κίνα αξιοποιούν τη γλώσσα τους ως βασικό εργαλείο ήπιας ισχύος, χρησιμοποιώντας την για να διαμορφώσουν ιστορικές αφηγήσεις, πολιτισμικά πρότυπα, τρόπους σκέψης και συμπεριφοράς, ενισχύοντας παράλληλα τη γεωπολιτική τους θέση και την προώθηση των εθνικών τους συμφερόντων.

Συγκεκριμένα, η Βρετανία χρησιμοποιεί τη γλώσσα της ως εργαλείο ήπιας ισχύος και μέσω των Βρετανικών Συμβουλίων (British Council) προωθεί την αγγλική γλώσσα και τον βρετανικό πολιτισμό σε παγκόσμιο επίπεδο.

Η Γαλλία επίσης, μέσω των Γαλλικών Ινστιτούτων (INSTITUTFRANCAIS)προωθεί τη γαλλική γλώσσα, την κουλτούρα και τις πολιτιστικές της αξίες διεθνώς, ενισχύοντας την επιρροή και τη διεθνή νομιμοποίησή της.

Αντίστοιχα, η Γερμανία αξιοποιεί τα Ινστιτούτα Γκαίτε (Goethe-Institut) για τη διδασκαλία της γερμανικής γλώσσας, την προώθηση της γερμανικής κουλτούρας και επιστήμης, και την ενίσχυση των σχέσεων με διεθνή ακροατήρια.

Ομοίως και η Κίνα αξιοποιεί τα Ινστιτούτα Κομφούκιος (Confucius Institute), για να προωθήσει την κινεζική γλώσσα, τον πολιτισμό και τις αξίες της Κίνας, ενισχύοντας την πολιτιστική επιρροή και το διεθνές της αποτύπωμα.

Συνοψίζοντας, σε όλες τις εν λόγω περιπτώσεις, η γλώσσα λειτουργεί ως κρίσιμο εργαλείο δημόσιας διπλωματίας, ενισχύοντας την ήπια ισχύ,  την διεθνή επιρροή και τη νομιμοποίηση των κρατών αυτών.

Μέσω αυτών των Ινστιτούτων και της ανάπτυξης δικτύων (με πανεπιστήμια, think tanks, πολιτιστικούς φορείς, διαμορφωτές κοινής γνώμης κ.ά.), οι χώρες αυτές προβάλλουν όχι μόνο τον πολιτισμό και τη γλώσσα τους, αλλά και σύγχρονες αξίες και μορφές συνεργασίας που εξυπηρετούν τα μακροπρόθεσμα γεωπολιτικά τους συμφέροντα.

Με αυτόν τον τρόπο, επηρεάζουν ουσιαστικά τη στάση στοχευμένων διεθνών ακροατηρίων, προβάλλοντας τον πολιτισμό, τις αξίες και τις στρατηγικές τους επιδιώξεις, ενώ ταυτόχρονα οικοδομούν σχέσεις εμπιστοσύνης και διαρκούς συνεργασίας που εξασφαλίζουν μακροπρόθεσμη υποστήριξη στις εθνικές τους πρωτοβουλίες.

Με βάση αυτή την προσέγγιση, η ελληνική γλώσσα, με τη διαχρονική της πολιτισμική ακτινοβολία και την ιστορική της συνέχεια, μπορεί να λειτουργήσει ως στρατηγικό εργαλείο ήπιας ισχύος, ενισχύοντας την εικόνα, το κύρος, την αξιοπιστία και τη διεθνή επιρροή της Ελλάδας.

Συγκεκριμένα, η διεθνής αναγνώριση της ελληνικής γλώσσας από την διακήρυξη της UNESCO προσφέρει στην Ελλάδα ένα νομιμοποιημένο διεθνές θεσμικό αφήγημα που αναγνωρίζει τη συμβολή της ελληνικής γλώσσας στη διαμόρφωση της παγκόσμιας νόησης.

Σύμφωνα με την εν λόγω διακήρυξη η ελληνική γλώσσα παρουσιάζεται ως θεμέλιο της ευρωπαϊκής και παγκόσμιας διανόησης, εργαλείο επιστημονικής ορολογίας,βάση της δημοκρατίας και του ανθρωπισμού, καθώς και γλωσσικό φορέα ιστορίας 3.500 ετών.

Το γεγονός αυτό, αναδεικνύει την ελληνική γλώσσα σε πυλώνα εθνικής ισχύος και στο ισχυρότερο «Soft Power Brand» της χώρας, στοιχείο που πρέπει να αξιοποιηθεί στρατηγικά από τους διαμορφωτές της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής και την πολιτική ηγεσία, ώστε η Ελλάδα να κεφαλαιοποιήσει πλήρως το γλωσσικό της κεφάλαιο ως εργαλείο διεθνούς επιρροής.

Συνεπώς, κρίνεται αναγκαία η διαμόρφωση  μιας συνεκτικής και θεσμικά ολιστικής στρατηγικής δημόσιας διπλωματίας (πολιτισμός, εκπαίδευση, απόδημος ελληνισμός κ.λπ.),που θα μετατρέψει την ελληνική γλώσσα σε πολλαπλασιαστή ισχύος, επιτρέποντας στη χώρα να επηρεάσει κρίσιμα διεθνή ακροατήρια και να προωθήσει αποτελεσματικά τα εθνικά της συμφέροντα.

Υπό το πλαίσιο αυτό, η εμπειρία διεθνών Ινστιτούτων γλώσσας και πολιτισμού(Βρετανικό Συμβούλιο, Γαλλικό Ινστιτούτο κ.ά.) μπορεί να λειτουργήσει ως πρότυπο για την Ελλάδα, παρέχοντας καθοδήγηση για τη δημιουργία ενός διεθνούς δικτύου ελληνικών ινστιτούτων και δράσεων που θα ενσωματώνουν τη διδασκαλία, τον πολιτισμό, την ελληνική διασπορά και την ψηφιακή προβολή της ελληνικής γλώσσας.

Παρά το γεγονός ότι η Ελλάδα διαθέτει φορείς που προωθούν τη γλώσσα και τον πολιτισμό, όπως το Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας (ΚΕΓ), πανεπιστημιακά κέντρα διδασκαλίας ελληνικών και υποστηρικτικές πρωτοβουλίες του Υπουργείου Εξωτερικών, δεν υπάρχει σήμερα ένας οργανισμός με ολοκληρωμένο διεθνές δίκτυο που να προωθεί τη γλώσσα, τον πολιτισμό και τις στρατηγικές αξίες της χώρας. Απουσιάζει, επίσης, μια συνεκτική και ολιστική στρατηγική δημόσιας διπλωματίας που να συνδυάζει διδασκαλία, πολιτιστικές δράσεις, διασπορά και διεθνή δικτύωση.

Συνεπώς, κρίνεται απαραίτητη η θεσμική ενοποίηση και ο συντονισμός των υφιστάμενων πρωτοβουλιών, ώστε η Ελλάδα να μιλά με μία συνεκτική φωνή στο διεθνές περιβάλλον.

Για την κάλυψη του εν λόγω κενού, η δημιουργία ενός ελληνικού Ινστιτούτου Γλώσσας και Πολιτισμού διεθνούς εμβέλειας θα λειτουργήσει ως στρατηγικός μηχανισμός προβολής της ελληνικής γλώσσας και πολιτισμού, με τους εξής στόχους:

1. Ίδρυση διεθνούς δικτύου παραρτημάτων: Δημιουργία Ινστιτούτων και πολιτιστικών κέντρων σε κρίσιμες γεωπολιτικά και πολιτιστικά χώρες, αξιοποιώντας τη διεθνή αναγνώριση της ελληνικής γλώσσας από την UNESCO. Ιδιαίτερη σημασία έχει η δημιουργία Ινστιτούτων στις 90 χώρες που υποστήριξαν την Παγκόσμια Ημέρα Ελληνικής Γλώσσας.
2. Προώθηση της διδασκαλίας της ελληνικής γλώσσας:Προώθηση της διδασκαλίας των ελληνικών σε διεθνές επίπεδο, καλύπτοντας όλα τα επίπεδα εκπαίδευσης και παρέχοντας εξειδικευμένα προγράμματα για πανεπιστημιακούς, ερευνητές και επαγγελματίες. Διαμόρφωση μηχανισμού πιστοποίησης της ελληνομάθειας και υποστήριξη των διδασκόντων και των εκπαιδευτικών φορέων στο εξωτερικό, διασφαλίζοντας υψηλά πρότυπα διδασκαλίας και συνεργασία με ακαδημαϊκούς φορείς και σχολεία. Παράλληλα, παράγεται και διανέμεται εκπαιδευτικό υλικό, αναπτύσσονται ψηφιακές πλατφόρμες και διεξάγονται μαθήματα μέσω e‑Learning, ενώ δημιουργείται ψηφιακό περιεχόμενο για μέσα κοινωνικής δικτύωσης σχετικά με την ελληνική γλώσσα και τον πολιτισμό.
3. Συνεργασία με διεθνείς φορείς και ανάπτυξη δικτύων:Δικτύωση με πανεπιστήμια, think tanks, πολιτιστικούς και εκπαιδευτικούς οργανισμούς καθώς και άλλους διεθνείς φορείς και ανάπτυξη θεσμών όπως τα UNESCO Chairs, για την υποστήριξη της διδασκαλίας της ελληνικής γλώσσας, την παραγωγή εκπαιδευτικού και πολιτιστικού υλικού, τις ανταλλαγές και τα προγράμματα κινητικότητας (residencies) για καλλιτέχνες, συγγραφείς, επιστήμονες και ερευνητές. Η δημιουργία συνεργασιών και η ένταξη σε διεθνή δίκτυα επιτρέπει την ανάπτυξη κοινών δράσεων, την προώθηση του ελληνικού πολιτισμού και ενισχύει τη διεθνή εικόνα και την ήπια ισχύ της Ελλάδας σε κρίσιμες γεωπολιτικά και πολιτιστικά χώρες.

Η επιτυχία ενός τέτοιου σχεδίου απαιτεί μετρήσιμους δείκτες απόδοσης (Key Performance Indicators – KPIs), ώστε η ήπια ισχύς να αποτιμάται ως πραγματικός πολλαπλασιαστής ισχύος και να μετατρέπεται σε μετρήσιμο εργαλείο εξωτερικής πολιτικής. Ενδεικτικά, μπορούν να αξιολογηθούν ο αριθμός μαθητών που μαθαίνουν ελληνικά στο εξωτερικό, ο αριθμός συνεργασιών με πανεπιστήμια ή ξένους φορείς, η επισκεψιμότητα του ψηφιακού περιεχομένου, το δυνητικό κοινό των εκστρατειών (Media reach), οι συμμετοχές σε προγράμματα κινητικότητας (residencies), καθώς και η αύξηση των θετικών αφηγήσεων για την Ελλάδα στα διεθνή ΜΜΕ.

Παράλληλα, η Ελλάδα οφείλει να εκπονήσει και υλοποιήσει εθνικές πρωτοβουλίες δημόσιας διπλωματίας, οι οποίες θα ενισχύσουν τη διεθνή εικόνα της χώρας και θα συνδέουν την πολιτιστική διπλωματία με τη συνολική στρατηγική εξωτερικής πολιτικής. Συγκεκριμένα, απαιτείται:

1. Εκπόνηση και υλοποίηση ολιστικής στρατηγικής δημόσιας διπλωματίας: Στρατηγική που θα συνδυάζει τη γλώσσα, τον πολιτισμό, την εκπαίδευση, τον απόδημο ελληνισμό και τα ψηφιακά μέσα, προκειμένου να επιτευχθεί συντονισμένη προβολή και παρουσίαση της Ελλάδας, με στόχο την ενίσχυση της διεθνούς εικόνας, της αξιοπιστίας και επιρροής της χώρας σε κρίσιμα διεθνή ακροατήρια.
2. Εκπόνηση και υλοποίηση διεθνούς εκστρατείας Στρατηγικής Επικοινωνίας: Εκστρατεία που θα διασφαλίζει την αποστολή του σωστού μηνύματος, μέσω των πλέον κατάλληλων διαύλων επικοινωνίας, στο κατάλληλο ακροατήριο, τη σωστή χρονική στιγμή και με τη μέγιστη δυνατή επίδραση.

Συνοψίζοντας, πρέπει να γίνει κατανοητό ότι η γλώσσα δεν είναι απλώς ένα μέσο μετάδοσης πληροφοριών και γνώσης, αλλά εργαλείο που διαμορφώνει ταυτίσεις, κοινωνικές σχέσεις, συλλογικές αξίες και εθνικές ταυτότητες.

Είναι φορέας και μέσο έκφρασης ενός συγκεκριμένου πολιτισμού και άρρηκτα συνδεδεμένη με τον τρόπο που ερμηνεύουμε τον κόσμο, καθώς και με τον τρόπο που διαμορφώνονται οι αξίες, οι κοινωνικές σχέσεις και ο πολιτισμός ενός έθνους.

Όπως επισημαίνει ο Norman Fairclough (NormanFairclough, Languageandpower, Longman, London, 1989.),η γλώσσα αποτελεί μέσο άσκησης εξουσίας, μέσω του οποίου κοινωνικές και πολιτικές αξίες γίνονται αντιληπτές και νομιμοποιούνται.

Ειδικότερα, η γλώσσα δεν περιορίζεται στη μεταφορά πληροφοριών, αλλά λειτουργεί ως εργαλείο κατασκευής νοήματος, δημιουργίας ταυτοτήτων και διαμόρφωσης αφηγήσεων, με άμεσες επιπτώσεις στη διαμόρφωση στρατηγικών πολιτικών, στην ήπια ισχύ και στη διεθνή εικόνα ενός κράτους.

Υπό αυτή την οπτική, η απόφαση της UNESCO για την ανακήρυξη της 9ης Φεβρουαρίου ως Παγκόσμιας Ημέρας Ελληνικής Γλώσσας δεν αποτελεί ένα απλό τρόπαιο προς επίδειξη, αλλά εργαλείο υψίστης στρατηγικής σημασίας.

Η ελληνική γλώσσα πλέον αποτελεί συντελεστή της εθνικής ισχύος και δύναται να λειτουργήσει ως μέσο σύνδεσης ατόμων διαφορετικών εθνοτήτων και πολιτισμών με τον ελληνικό πολιτισμό, επιτρέποντας την ουσιαστική κατανόηση και βιωματική συμμετοχή τους στις πνευματικές, ηθικές και πολιτιστικές αξίες του, ενώ διασφαλίζει τη μετάδοση και διατήρηση των κοινωνικών σχέσεων που συγκροτούν τον ελληνικό πολιτισμό.

Η Ελλάδα έχει την ευλογία και το προνόμιο να διαθέτει μια γλώσσα με παγκόσμια αναγνωρισιμότητα και αποδοχή.

Σε ένα διεθνές περιβάλλον έντονου ανταγωνισμού αφηγήσεων, η χώρα οφείλει να αξιοποιήσει στρατηγικά την ελληνική γλώσσα ως πηγή νοήματος, αξιών και σύγχρονης δημιουργίας και πολιτισμού για να διαμορφώσει και προβάλλει το δικό της στρατηγικό αφήγημα, ενισχύοντας την εικόνα, την αξιοπιστία και την επιρροή της σε κρίσιμα διεθνή ακροατήρια.

Απαιτείται, η συνειδητοποίηση και ενεργοποίηση αυτού του πλούτου από την ελληνική πολιτεία και όλους τους εθνικούς φορείς,μέσα από ολοκληρωμένες πολιτικές δημόσιας διπλωματίας και στρατηγικής επικοινωνίας, ώστε η γλώσσα να μετατραπεί σε πραγματικό πολλαπλασιαστή ισχύος και μέσο προώθησης των εθνικών συμφερόντων.

Η ελληνική γλώσσα δεν είναι απλώς ένα πολιτιστικό αγαθό, αλλά πυλώνας εθνικής ισχύος, ικανός να ενισχύσει αποφασιστικά τη θέση της χώρας στο διεθνές σύστημα.

The post Η Ελληνική Γλώσσα ως συντελεστής ήπιας ισχύος και μέσο επιρροής για την ενίσχυση της γεωπολιτικής θέσης της Ελλάδας appeared first on Νέα Φλώρινα.